شکاف بر سر تأمین مالی اقلیم و آینده سوخت‌های فسیلی در کاپ 31

مذاکرات کاپ 31 در آنتالیا با اختلاف بر سر تأمین مالی اقلیم و آینده سوخت‌های فسیلی ادامه دارد؛ اختلافاتی که دستیابی به توافق نهایی را با چالش روبه‌رو کرده است.

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از سازمان حفاظت محیط زیست، هوای پاییزی آنتالیا در میانه نوامبر، با آسمانی نیمه‌ابری و دمایی معتدل، فضای بیرونی اجلاس را آرام نشان می‌دهد، اما در مرکز نمایشگاهی ANFAŞ، محل برگزاری سی‌ویکمین کنفرانس تغییر اقلیم سازمان ملل متحد، مذاکرات با اختلافات جدی بر سر آینده انرژی، تأمین مالی و مسئولیت کشورها در قبال بحران اقلیم دنبال می‌شود.

این مرکز نمایشگاهی در محدوده آکسو و شرق آنتالیا، طی روزهای اخیر به محل رفت‌وآمد هیئت‌های سیاسی، کارشناسان، خبرنگاران و فعالان محیط‌زیست تبدیل شده است. با پایان نشست سران و انتقال تمرکز اجلاس به هیئت‌های مذاکره‌کننده، رایزنی‌ها برای تدوین تصمیم نهایی شدت گرفته است، فضای حاکم بر مذاکرات نشان می‌دهد اختلاف بر سر تعهدات مالی کشورهای توسعه‌یافته و آینده سوخت‌های فسیلی همچنان مهم‌ترین مانع دستیابی به توافق است.

دستور کار تصویب شد اما اختلافات به مرحله چانه‌زنی رسید

دستور کار رسمی کاپ 31 در 9 نوامبر تصویب شد، تأمین مالی اقلیم، سازگاری، صندوق سبز اقلیم، خسارت و زیان و گزارش‌دهی کشورها از جمله محورهای مذاکرات است. هم‌زمان، ریاست اجلاس مشورت درباره پیش‌نویس تصمیم پوششی کنفرانس را آغاز کرده و از کشورها خواسته است دیدگاه‌های خود را تا 14 نوامبر ارائه کنند.

در مذاکرات، سه رویکرد اصلی قابل تشخیص است: کشورهای اروپایی خواهان تسریع گذار انرژی و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی هستند؛ کشورهای در حال‌ توسعه، تأمین مالی و اجرای تعهدات کشورهای ثروتمند را اولویت می‌دانند؛ و تولیدکنندگان نفت و گاز در برابر تعهدات محدودکننده‌تر مقاومت می‌کنند، کشورهای جزیره‌ای نیز خواستار کاهش سریع انتشار و حمایت مالی متناسب با آسیب‌پذیری خود هستند.

برق‌رسانی جهانی با هشدار درباره تخریب منابع طبیعی

ابتکار «35 در 35» با حمایت ترکیه و مشارکت استرالیا، افزایش سهم برق در مصرف نهایی انرژی جهان از حدود 23 درصد به 35 درصد تا سال 2035 را هدف قرار داده است. توسعه شبکه برق، ذخیره‌سازی انرژی و برقی‌سازی حمل‌ونقل و صنعت از محورهای این برنامه است.

با این حال، بیش از 120 سازمان مدنی و محیط‌زیستی نسبت به پیامدهای استخراج مواد معدنی مورد نیاز فناوری‌های انرژی پاک هشدار داده‌اند. استخراج لیتیوم، نیکل و عناصر کمیاب، در صورت فقدان ضوابط محیط‌زیستی، می‌تواند به تخریب جنگل‌ها، آلودگی منابع آب و نقض حقوق جوامع بومی منجر شود. مطالبه این سازمان‌ها، گنجاندن استانداردهای مسئولانه استخراج در سیاست‌های گذار انرژی است.

کشورهای جزیره‌ای کوچک پیشنهاد ایجاد صندوقی برای تأمین مالی سازگاری با تغییر اقلیم از محل اختصاص سه درصد از حواله‌های مالی مهاجران را مطرح کرده‌اند. حواله‌های ارسالی به این کشورها در سال 2023 حدود 22 میلیارد دلار برآورد شده است.

بر اساس برآورد اولیه، این صندوق می‌تواند در یک دوره 10 ساله به حدود 2.59 میلیارد دلار برسد. هدف طرح، تأمین منابع پایدار برای حفاظت از سواحل، مقابله با بلایای طبیعی و کاهش وابستگی کشورهای آسیب‌پذیر به وام‌ها و کمک‌های مقطعی است. این پیشنهاد هنوز در مرحله رایزنی قرار دارد.

در نشست ویژه مقابله با متان و سایر گازهای گلخانه‌ای در کاپ 31، بیش از 480 میلیون دلار منابع جدید از سوی نهادهای خیریه و شرکای بین‌المللی اعلام شد، همچنین 25 میلیون دلار برای توسعه برنامه اقدام ملی در هفت کشور اختصاص یافت.

اهمیت این تعهدات به نقش متان در تشدید گرمایش کوتاه‌مدت بازمی‌گردد. فرانسه نیز خواستار تعیین اهداف نزدیک به صفر برای انتشار متان در بخش نفت و گاز شده است. با این حال، اثربخشی این منابع به اجرای برنامه‌ها، کنترل نشت و پایش مستقل میزان کاهش انتشار وابسته است.

گوترش خواستار مقابله با نفوذ صنایع فسیلی شد

آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل متحد، در سخنرانی خود در آنتالیا بر ضرورت مقابله با نفوذ صنایع سوخت فسیلی در تصمیم‌گیری‌های اقلیمی تأکید کرد. او توسعه برق پاک، تأمین مالی کشورهای در حال‌ توسعه و فاصله‌گرفتن از وابستگی به سوخت‌های فسیلی را از الزامات مقابله با بحران اقلیم دانست.

این موضع‌گیری در شرایطی مطرح شده که حضور و نفوذ شرکت‌های نفت و گاز در اجلاس‌های اقلیمی، همچنان با انتقاد سازمان‌های مدنی روبه‌رو است.

فعالان سازمان ActionAid در حاشیه اجلاس با برگزاری یک حرکت اعتراضی، خواستار لغو بدهی کشورهای آسیب‌پذیر و اختصاص منابع مالی بلاعوض برای مقابله با تغییر اقلیم شدند.

به اعتقاد معترضان، کشورهای فقیر بخش قابل‌توجهی از منابع عمومی خود را صرف بازپرداخت بدهی می‌کنند و در نتیجه، توان کمتری برای سرمایه‌گذاری در سازگاری اقلیمی و حفاظت از زیرساخت‌ها دارند، این مطالبه بار دیگر اختلاف کشورهای شمال و جنوب بر سر مسئولیت تاریخی و سهم تأمین مالی مقابله با بحران اقلیم را برجسته کرده است

در پایان هفته نخست کاپ 31، اختلاف بر سر تأمین مالی و آینده سوخت‌های فسیلی همچنان مهم‌ترین مانع پیشرفت مذاکرات است، ابتکارهای تازه در حوزه برق‌رسانی، کاهش متان و تأمین مالی کشورهای آسیب‌پذیر مطرح شده‌اند، اما تبدیل آنها به تعهدات اجرایی و قابل ارزیابی به توافق سیاسی کشورها وابسته است.

با انتقال تمرکز اجلاس از نشست سران به مذاکرات تخصصی، اکنون کیفیت تصمیم‌های نهایی و میزان پایبندی کشورها به اجرای آنها اهمیت بیشتری پیدا کرده است، اجلاس تا 20 نوامبر ادامه دارد و نتیجه مذاکرات، میزان توانایی کشورها برای عبور از تعهدات اعلامی و حرکت به سمت اقدام عملی در مقابله با بحران اقلیم را مشخص خواهد کرد.

فعالان محیط‌زیست خواهان سهم واقعی در تصمیم‌گیری‌های اقلیمی شدند

یکی از محورهای انتقادی کاپ 31، محدود بودن نقش فعالان محیط‌زیست و سازمان‌های مدنی در تصمیم‌گیری‌های اصلی اجلاس است، اگرچه دبیرخانه کنوانسیون امکان ارائه پیشنهاد، حضور در نشست‌های مشورتی، گفت‌وگو با هیئت‌های دولتی و طرح دیدگاه‌ها در برخی جلسات را برای سازمان‌های ناظر فراهم کرده، تصمیم‌های نهایی همچنان در اختیار دولت‌هاست و خروجی نشست‌های مشورتی الزام‌آور نیست.

سازمان های بین المللی نیز با انتقاد از این نابرابری در دسترسی، خواستار مشارکت مؤثرتر جوامع بومی، مدافعان محیط‌زیست و گروه‌های آسیب‌پذیر در مذاکرات شد، به این ترتیب، مسئله فقط حضور فعالان در محل اجلاس نیست؛ مطالبه اصلی آنان برخورداری از امکان اثرگذاری بر تصمیم‌هایی است که مستقیماً بر زندگی و آینده جوامعشان تأثیر می‌گذارد.

کاپ 31 در کنار مذاکرات رسمی، به میدان رقابت روایت‌ها نیز تبدیل شده است؛ جایی که رسانه‌های مختلف، متناسب با اولویت‌های سیاسی و اقتصادی خود، بخش‌هایی از واقعیت اجلاس را برجسته می‌کنند. برخی رسانه‌ها بر تعهدات مالی و مسئولیت تاریخی کشورهای توسعه‌یافته تمرکز دارند، برخی دیگر اختلافات ژئوپلیتیکی و امنیت انرژی را محور پوشش قرار داده‌اند و رسانه‌های محیط‌زیستی، فاصله میان وعده‌های دولت‌ها و ضرورت اقدام فوری را برجسته می‌کنند. در این میان، سنجش موفقیت اجلاس نه با حجم تعهدات اعلام‌شده، بلکه با میزان تبدیل توافق‌های سیاسی به اقدامات قابل‌اندازه‌گیری و پاسخ‌گویی دولت‌ها امکان‌پذیر خواهد بود.

سی‌ویکمین اجلاس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد (COP31) از 9 تا 20 نوامبر 2026 (18 تا 29 آبان 1405) در شهر آنتالیا ترکیه برگزار می‌شود، این کنفرانس جهانی رهبران جهان، وزرا، مذاکره‌کنندگان، دانشمندان و نمایندگان جامعه مدنی را گرد هم می‌آورد تا در زمینه‌های مرتبط با اقدام برای اقلیم از جمله کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، سازگاری با آب و هوا و تأمین مالی بحث و تبادل نظر کنند و به راهکارهای عملی برسند.