آمپول‌های لاغری با هم چه تفاوتی دارند؟

برای چند سال، آمپول‌های لاغری مجاز در ایران محدود به داروی لیراگلوتاید بودند که با نام‌های ویکتوزا و ملیتاید شناخته می‌شدند.

به گزارش خبرگزاری مهر، ویکتوزا محصول شرکت نوونوردیسک و ملیتاید تولید شرکت سیناژن بود و بعد از آن ها در دو سال اخیر توسط پویش دارو نیز تولید شد.

پس از آن، در چند سال گذشته، تب استفاده از آمپول‌های لاغری در جهان بسیار داغ شد و داروی سماگلوتاید، با نام تجاری اوزمپیک، شهرت جهانی پیدا کرد؛ دارویی که حتی توانست اقتصاد کشور دانمارک را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

این دارو ابتدا به‌عنوان درمان دیابت به جهان معرفی شد و تأییدیه دریافت کرد. به‌مرور، با انجام مطالعات بیشتر، مشاهده اثربخشی آن و دریافت تأییدیه سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)، استفاده از این دارو برای درمان بیماری چاقی نیز گسترش یافت؛ به شکلی که مصرف آن حتی در میان افراد مشهور نیز فراگیر شد.

نسل جدیدتر این دسته دارویی، مانجارو بود که حاوی مولکول تیرزپاتاید است. شرکت ایلای لیلی، تولیدکننده مانجارو، با کمک موفقیت این دارو توانست به نخستین شرکت دارویی جهان با ارزش بازار یک تریلیون دلار تبدیل شود.

این روند به ایران نیز نفوذ کرد و داروهایی مانند اوزمپیک و پس از آن مانجارو (مونجارو)، به‌صورت غیرقانونی و قاچاق، از دبی و برخی کشورهای دیگر به شکل مسافری وارد ایران می‌شدند؛ داروهایی که درباره اصالت آن‌ها و رعایت زنجیره سرد در حمل‌ونقلشان نیز تردیدهایی وجود داشت.

حدود دو سال پس از ورود غیرقانونی مانجارو به ایران، در نیمه نخست سال 1404، داروی اسپارتینا وارد بازار دارویی کشور شد. می‌توان گفت اسپارتینا نخستین داروی مجاز در ایران برای درمان چاقی و دیابت بود که مصرف هفتگی داشت و مشابه مانجارو، حاوی مولکول تیرزپاتاید بود.

سرعت نفوذ اسپارتینا در میان کادر درمان و مردم به‌اندازه‌ای زیاد بود که تنها هشت ماه پس از حضور در بازار دارویی ایران، به دومین مولکول پرفروش کشور تبدیل شد به گونه ای که سایر شرکتها نیز برای تولید آن دست به کار شدند.

تا امروز، تعداد 11 شرکت پروانه تولید این دارو را دریافت کرده‌اند که 9 برند از آن‌ها در حال حاضر در بازار دارویی ایران حضور دارند. که شرکت های معتبری همچون اکتوورکو هم وارد این بازار شدند و رقابت را در این حوزه بین تولیدکنندگان سنگین تر کرده است.

شکل‌های دارویی این برندها را می‌توان به چهار دسته کلی تقسیم کرد:

1. ویال چنددوزی

2. سرنگ از پیش‌پرشده

3. سرنگ از پیش‌پرشده با ابزار تزریق خودکار (اتواینجکتور)

4. قلم تزریق چنددوزی

آیا استفاده از قلم‌های چنددوزی برای تقسیم دوز و کاهش هزینه منطقی است؟

یکی از رفتارهایی که در بازار آمپول‌های لاغری دیده می‌شود و از زمان ورود مانجارو نیز رایج بوده است، خرید قلم‌های حاوی دوز بالاتر و استفاده از بخش کوچکی از محتویات آن در هر نوبت تزریق است.

انگیزه اصلی این اقدام معمولاً کاهش هزینه درمان است؛ موضوعی که می‌تواند به بسیاری از بیمارانی که به درمان نیاز دارند، اما تحت فشار اقتصادی هستند، کمک کند تا از دسترسی به دارو محروم نمانند.

برای مثال، قلم 15 میلی‌گرمی اسپارتینا، مشابه مانجارو، از جمله محصولاتی است که بسیاری از بیماران به این شکل از آن استفاده می‌کنند. این روش می‌تواند هزینه درمان را برای مصرف‌کننده به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد.

به‌عنوان نمونه، فردی که دوز مصرفی او 5 میلی‌گرم است، به‌جای پرداخت 11 میلیون تومان برای تهیه دارو، می‌تواند با خرید یک قلم 15 میلی‌گرمی به قیمت 15 میلیون تومان، از محتویات قلم برای دریافت دوزهای موردنیاز خود استفاده کند و هزینه درمان را به حدود یک‌سوم کاهش دهد.

موضوع مهم دیگر، مدت نگهداری قلم پس از اولین استفاده است. این قلم‌ها باید در یخچال نگهداری شوند. اخیراً شرکت تولیدکننده اسپارتینا اعلام کرده است که قلم‌های دارای قابلیت تنظیم دوز این دارو، تا چهار ماه پس از شروع مصرف نیز در دمای یخچال پایدار هستند و قابلیت استفاده دارند البته سایر برندهای تیرزپاتاید در ایران نیز مطالعات پایداری خود را برای دوره یک‌ماهه انجام داده‌اند.

آیا آمپول‌های لاغری برای همه افراد مناسب هستند؟

گسترش مصرف آمپول‌های لاغری باعث شده است برخی افراد این داروها را بیشتر به‌عنوان یک محصول زیبایی ببینند تا یک درمان پزشکی.

درحالی‌که تیرزپاتاید و سایر داروهای این خانواده، داروهای نسخه‌ای هستند و برای همه افراد مناسب نیستند.

پیش از شروع درمان باید وضعیت وزن، شاخص توده بدنی، بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای مصرفی و سابقه پزشکی فرد بررسی شود.

برای مثال، تیرزپاتاید در افرادی با سابقه شخصی یا خانوادگی سرطان مدولاری تیرویید یا سندرم MEN2 منع مصرف دارد.

در دوران بارداری نیز مصرف این دارو برای کاهش وزن مناسب نیست.

علاوه بر این، موضوعاتی مانند سابقه التهاب لوزالمعده، بیماری‌های صفراوی، مشکلات شدید گوارشی، کم‌آبی بدن و مصرف هم‌زمان برخی داروهای دیابت نیازمند توجه پزشکی هستند.

تهوع، اسهال، یبوست و استفراغ از عوارض شناخته‌شده این گروه دارویی هستند و ممکن است به‌ویژه در زمان افزایش دوز مشاهده شوند.

بعضی بیماران به‌راحتی درمان را تحمل می‌کنند و بعضی دیگر به تنظیم برنامه غذایی، اصلاح دوز یا مداخلات درمانی نیاز پیدا می‌کنند.

در نتیجه، مهم نیست یک برند چقدر شناخته‌شده باشد یا افراد زیادی از آن استفاده کرده باشند؛ انتخاب دارو باید بر اساس شرایط همان بیمار انجام شود.

چرا در درمان چاقی، ادامه مصرف به‌اندازه شروع درمان اهمیت دارد؟

در سال‌های گذشته، تبلیغات بسیاری از روش‌های کاهش وزن بر این موضوع متمرکز بوده است که فرد در یک یا دو ماه نخست چقدر وزن کم می‌کند.

اما مطالعات جدید نشان داده‌اند که یکی از چالش‌های اصلی درمان چاقی، حفظ وزن کاهش‌یافته در بلندمدت است.

چاقی در بسیاری از بیماران یک بیماری مزمن و عودکننده محسوب می‌شود. پس از کاهش وزن، تغییراتی در مکانیسم‌های تنظیم اشتها و تعادل انرژی رخ می‌دهد که می‌تواند حفظ وزن جدید را دشوار کند.

مطالعه SURMOUNT-4 یکی از پژوهش‌های مهمی است که این موضوع را در مصرف‌کنندگان تیرزپاتاید بررسی کرده است.

در این مطالعه، شرکت‌کنندگان پس از 36 هفته درمان با تیرزپاتاید، به‌طور متوسط حدود 20٫9 درصد کاهش وزن داشتند.

این نتایج نشان می‌دهد که حفظ کاهش وزن می‌تواند به درمان مداوم نیاز داشته باشد.

البته این موضوع به این معنی نیست که همه افراد باید تا پایان عمر تیرزپاتاید مصرف کنند. طول درمان باید با توجه به شرایط پزشکی، پاسخ بیمار، تحمل دارو و تصمیم پزشک تعیین شود.

اما یک پیام روشن وجود دارد: موفقیت درمان چاقی فقط با سرعت کاهش وزن اولیه سنجیده نمی‌شود.

برندهای مختلف تیرزپاتاید در ایران توسط چه شرکت‌هایی تولید می‌شوند؟

در جدول زیر، برندهای موجود در بازار رسمی تیرزپاتاید ایران، شرکت‌های تولیدکننده و شکل‌های دارویی آن‌ها معرفی شده‌اند. مرجع تهیه این جدول، اطلاعات سازمان غذا و دارو بر اساس پروانه‌های دارویی محصولات است.

تعدد تولید کنندگان این دارو اگر چه مانع از انحصار و همچنین باعث رقابتی شدن مارکت می شود اما در بسیاری از مواقع سردرگمی مصرف کنندگان را نیز به دنبال خواهد داشت چرا که کیفیت خطوط تولید و ماده موثره، خروجی های متفاوتی را در محصول نهایی به ارمغان می آورد.

برندها بعضا با تولیدکنندگان آن ها ممکن است یکسان نباشد مثلا برند تیرزکتو در شرکت اکتوورکو تولید می شود و این شرکت نیز صاحب این برند است و در سال های متعدد در حوزه بیماری های متابولیک فعالیت داشته است و از طرفی برند زیکورپا بر اساس داده های سایت سازمان غذا و دارو ایران در گروه دارویی برکت (بیوسان فارمد) تولید می شود ولی صاحب برند شرکت عبیدی است، همچنین اسپارتینا محصول شرکت سیناژن است که اخیرا هم توانست برای محصول دیگر خود زاندوریا در درمان پوکی استخوان تاییدیه اتحادیه اروپا گرفت.