با انواع ریزش مو آشنا شوید

«موهایم می‌ریزد؛ از کجا بفهمم چه درمانی برای من مناسب است؟» این سؤال ساده، پاسخ یکسانی برای همه افراد ندارد. ریزش مو ممکن است به شکل نازک‌شدن تدریجی موها یا افزایش ریزش در بخش وسیعی از سر دیده شود که هرکدام علل متفاوتی خواهند داشت. به همین دلیل، انتخاب دارو، مکمل یا یک روش درمانی مناسب بدون شناخت الگوی ریزش به احتمال زیاد نتیجه مورد انتظار را نداشته باشد.

برای رسیدن به یک مسیر درمانی مناسب، اول باید به شکل ریزش، سرعت شروع آن، وضعیت پوست سر و دیگر نشانه‌های موجود به خوبی توجه کرد. در برخی موارد شرح حال، معاینه و بررسی‌های تکمیلی برای مشخص‌شدن علت دقیق لازم است.

چرا درمان همه انواع ریزش مو یکسان نیست؟

فولیکول مو می‌تواند تحت تأثیر عوامل ژنتیکی، تغییرات هورمونی، بیماری‌های زمینه‌ای، استرس فیزیولوژیک یا برخی اختلالات پوست و مو قرار بگیرد. از نظر ظاهری هم ریزش موها می‌تواند لکه‌ای، الگودار یا به شکل منتشر باشد.

برای مثال آلوپسی آندروژنتیک معمولاً با نازک‌شدن تدریجی تارها و کوچک‌شدن تدریجی فولیکول‌ها همراه است. درحالی‌که تلوژن افلوویوم بیشتر به شکل افزایش ریزش در بخش گسترده‌ای از پوست سر دیده می‌شود. بنابراین درمان ریزش مو زمانی منطقی‌تر است که اول علت یا الگوی احتمالی تشخیص داده شود.

ریزش سکه‌ای مو چه تفاوتی با کم‌پشتی معمول دارد؟

ریزش سکه ای مو معمولاً با ایجاد یک یا چند ناحیه محدود و نسبتاً مشخص از کاهش مو شناخته می‌شود. یکی از علل شناخته‌شده این الگو، آلوپسی آره‌آتا است که نوعی بیماری مرتبط با سیستم ایمنی محسوب می‌شود؛ بااین‌حال، دیدن یک لکه خالی به‌تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست؛ چرا که علل دیگری هم ظاهری مشابه این مورد را ایجاد می‌کنند.

اگر ریزش به‌صورت ناگهانی و تکه‌ای ایجاد شده، در حال گسترش است یا همراه با تغییرات پوست سر دیده می‌شود، به‌جای امتحان‌کردن روش‌های متعدد خانگی، ترجیحا اول علت آن توسط پزشک بررسی شود. در برخی موارد ممکن است موها دوباره رشد کنند، اما روند بیماری و پاسخ به درمان در افراد مختلف یکسان نیست. 

ریزش موی هورمونی و الگودار چگونه دیده می‌شود؟

ریزش موی هورمونی را بارها و بارها شنیده‌ایم اما هر کم‌پشتی الگودار به معنی بالا بودن هورمون‌ها نیست. آلوپسی آندروژنتیک در زنان و مردان می‌تواند زمینه ژنتیکی داشته باشد و حساسیت فولیکول‌ها به آندروژن‌ها در ایجاد الگوی ریزش نقش ایفا کند.

در مردان، عقب‌رفتن خط رویش یا کم‌شدن تراکم ناحیه فرق و تاج سر می‌تواند دیده شود. در زنان هم بازترشدن فرق سر و نازک‌شدن تدریجی موها از الگوهای شناخته‌شده این نوع ریزش است. در برخی زنان، شرایطی مانند سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یا سایر اختلالات هورمونی هم بررسی می‌شود؛ اما وجود ریزش الگودار به‌تنهایی چنین مشکلی را ثابت نمی‌کند. بنابراین درمان ریزش مو هورمونی باید براساس علت و شرایط هر فرد انتخاب شود.

ریزش منتشر مو چرا اتفاق می‌افتد؟

گاهی متوجه ریزش بیشتر نسبت به گذشته در تمام قسمت‌های سر می‌شوید. این وضعیت می‌تواند با تلوژن افلوویوم ارتباط داشته باشد؛ حالتی که در آن تعداد بیشتری از فولیکول‌ها وارد فاز استراحت چرخه رشد می‌شوند. بیماری یا تب شدید، زایمان، کاهش وزن قابل‌توجه، استرس فیزیولوژیک و برخی تغییرات متابولیک هم از محرک‌هایی هستند که بسته به شرایط فرد در این نوع ریزش نقش دارند. کمبود آهن یا اختلالات تیروئید هم در بعضی افراد باید بررسی شوند، اما نمی‌توان کمبود یا بیماری زمینه‌ای را فقط از روی ظاهر مو تشخیص داد.

اگر ریزش پس از یک اتفاق مشخص شروع شده باشد، زمان شروع و روند آن برای پزشک سرنخ مهمی ایجاد خواهد کرد. در ریزش‌های طولانی مدت، شدید یا غیر معمول، بررسی علت ریزش اهمیت زیادی دارد.

ریزش سکه‌ای، هورمونی و منتشر را چطور از هم تفکیک کنیم؟

این جدول برای تشخیص شخصی نیست؛ الگوهای مختلف ممکن است در بعضی افراد هم‌پوشانی داشته باشند و تشخیص به شرح حال و معاینه وابسته است.

چه زمانی باید ریزش مو را جدی گرفت؟

تمامی موارد افزایش موقت ریزش مو به یک اندازه نگران‌کننده نیستند؛ اما بعضی نشانه‌ها باید سریع‌تر بررسی شوند. ریزش ناگهانی یا شدید، ایجاد لکه‌های مشخص، کم‌پشتی پیشرونده و تغییر واضح در الگوی تراکم از مواردی هستند که نباید صرفاً با یک محصول مراقبتی مدیریت شوند.

همچنین درد، سوزش، خارش قابل‌توجه، التهاب، پوسته‌ریزی غیرمعمول، زخم یا تغییر بافت پوست سر هم مهم هستند. برخی انواع آلوپسی اسکاردهنده می‌توانند به آسیب دائمی فولیکول‌های مو منجر شوند؛ بنابراین در چنین شرایطی اهمیت بررسی به موقع بیشتر می‌شود.

مسیر درست درمان ریزش مو از کجا شروع می‌شود؟

اولین قدم در درمان ریزش مو، مشخص‌کردن الگوی ریزش و بررسی علت احتمالی است. پزشک معمولاً درباره زمان شروع، سرعت پیشرفت، سابقه خانوادگی، بیماری‌های اخیر، تغییرات وزن، داروها و شرایط مرتبط سؤال می‌کند و پوست سر و موها را معاینه می‌کند. در صورت نیاز هم بررسی دقیق‌تر مانند تریکوسکوپی یا آزمایش‌های هدفمند به تشخیص بهتر کمک زیادی می‌کنند. البته که آزمایش خون برای همه افراد یکسان نبوده و بهتر است براساس شرایط بیمار و پس از معاینه انتخاب شود.

پس از مشخص‌شدن علت، مسیر درمان تعیین می‌شود. ممکن است در یک فرد تمرکز اصلی بر کنترل یک بیماری زمینه‌ای باشد و در فرد دیگری مدیریت یک الگوی ژنتیکی یا بررسی یک ریزش موقت اهمیت بیشتری داشته باشد. بنابراین محبوب‌بودن یک روش، به‌تنهایی دلیل مناسبی برای انتخاب آن برای تمامی بیماران نیست.

چرا مصرف خودسرانه دارو و مکمل همیشه انتخاب درستی نیست؟

یکی از اشتباهات پرتکرار این است که فرد با مشاهده ریزش مو و بدون مشخص‌کردن علت آن سریعا سراغ مصرف چندین مکمل یا دارو می‌رود؛ درحالی‌که نیاز تغذیه‌ای، وضعیت هورمونی و نوع ریزش در افراد مختلف متفاوت است. برای نمونه، ارتباط موجود بین کمبود آهن و ریزش مو به این معنی نیست که همه افراد دارای ریزش باید مکمل آهن مصرف کنند. همین موضوع درباره ویتامین‌ها هم صدق می‌کند. مصرف بی‌دلیل بعضی مکمل‌ها حتی می‌تواند مشکلات دیگری ایجاد کند. در مورد داروهای نسخه‌ای هم انتخاب ماده، مقدار مصرف و ادامه یا توقف درمان باید متناسب با شرایط فرد و با نظر پزشک باشد.

قبل از انتخاب یک روش درمانی چه چیزهایی را بررسی کنیم؟

قبل از جست‌وجوی یک روش درمان سریع، چند سؤال ساده می‌تواند مسیر تصمیم‌گیری را منطقی‌تر کند: ریزش از چه زمانی شروع شده؟ ناگهانی بوده یا تدریجی؟ موها در یک ناحیه خاص کم شده‌اند یا در سراسر سر؟ آیا پوست سر دچار درد، التهاب یا زخم شده است؟ آیا اخیراً بیماری، تب، کاهش وزن یا تغییر مهم دیگری اتفاق افتاده است؟ پاسخ به این پرسش‌ها برای رسیدن به یک نتیجه بهتر  و انتخاب روش درمانی مناسب‌تر کمک کننده است.

جمع‌بندی

ریزش مو یک الگوی واحد ندارد و شکل آن سرنخ مهمی درباره علت احتمالی خواهد بود. ریزش سکه‌ای، کم‌پشتی الگودار و ریزش منتشر مسیر بررسی متفاوتی دارند. در نتیجه برای انتخاب موثرترین روش درمانی، شناخت نوع و علت ریزش اهمیت پیدا می‌کند. هیچ دارو، شامپو، مکمل یا روش خانگی برای تمام الگوهای ریزش مناسب نیست و در صورت ریزش ناگهانی، شدید، پیشرونده یا همراه با تغییرات پوست سر، بررسی توسط پزشک پوست و مو اهمیت زیادی پیدا می‌کند.