برای درمان اضطراب به روان‌پزشک مراجعه کنیم یا روان‌شناس؟ تفاوت‌ها و انتخاب درست

اگر با اضطراب، استرس یا حملات پانیک درگیر هستید، شاید ندانید باید به روان‌شناس مراجعه کنید یا روان‌پزشک. در این مقاله تفاوت این دو تخصص، روش‌های درمان و بهترین انتخاب برای درمان اضطراب را بررسی می‌کنیم.

اضطراب یکی از شایع‌ترین اختلالات روان‌پزشکی در سراسر جهان است. بسیاری از افراد در مقطعی از زندگی خود دچار نگرانی، دلشوره یا تنش می‌شوند، اما زمانی که این نگرانی مزمن، شدید یا ناتوان‌کننده شود، دیگر صرفا واکنشی طبیعی به استرس نیست و می‌تواند نشانه اختلال اضطرابی باشد.

در چنین شرایطی یکی از سوالات مهم این است که برای درمان اضطراب به روان‌پزشک مراجعه کنیم یا روان‌شناس؟ پاسخ این سؤال ساده و یک‌خطی نیست. تفاوت در تحصیلات، حوزه اختیارات، نوع درمان و شدت علائم اضطراب، همگی در انتخاب درست میان روانپزشک و روانشناس نقش دارند. بیایید کمی دقیق‌تر این موضوع را بررسی کنیم.

تفاوت روان‌پزشک و روان‌شناس چیست؟

در نگاه اول ممکن است این دو عنوان شغلی مشابه به نظر برسند، اما از نظر آموزش، رویکرد درمانی و اختیارات قانونی تفاوت‌های مهمی دارند. از مهم‌ترین وجوه تفاوت میان روانپزشک و روانشناس می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

تحصیلات و مسیر آموزشی

روان‌پزشک در اصل پزشک است. او ابتدا دوره پزشکی عمومی را می‌گذراند و سپس در تخصص روان‌پزشکی یا همان اعصاب و روان آموزش می‌بیند. به همین دلیل با ساختار مغز، فیزیولوژی بدن، بیماری‌های جسمی و تداخلات دارویی آشنایی کامل دارد.

در مقابل، روان‌شناس پزشک نیست. او در رشته روان‌شناسی در مقاطع کارشناسی ارشد یا دکتری تحصیل می‌کند و تمرکز اصلی آموزش او بر رفتار، هیجان، شناخت، آزمون‌های روان‌سنجی و درمان‌های روان‌شناختی است.

این یعنی روان‌پزشک از مسیر پزشکی وارد حوزه سلامت روان می‌شود، اما روان‌شناس از مسیر علوم رفتاری این راه را طی می‌کند.

امکان تجویز دارو

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های میان روانشناس و روانپزشک به امکان دارودرمانی مربوط می‌شود.

روان‌پزشکان مجاز به تجویز دارو هستند؛ زیرا پزشک محسوب می‌شوند. آن‌ها می‌توانند برای اضطراب داروهایی مانند داروهای ضداضطراب، ضدافسردگی یا در صورت نیاز داروهای تنظیم‌کننده خلق تجویز و عوارض احتمالی آن را پایش کنند.

در مقابل، روان‌شناسان در اغلب کشورها مجاز به تجویز دارو نیستند. تمرکز آن‌ها بر درمان‌های غیر دارویی مانند درمان شناختی رفتاری، درمان‌های مبتنی بر گفت‌وگو و تکنیک‌های تنظیم هیجان است.

اگر اضطراب شما به‌حدی شدید باشد که عملکرد شغلی، تحصیلی یا روابط اجتماعی‌تان را مختل کرده کند، احتمال دارد دارو درمانی در کنار روان‌درمانی توصیه شود؛ در این صورت مراجعه به روان‌پزشک ضروری خواهد بود.

نوع رویکرد درمانی

رویکرد درمانی میان روانشناس و روانپزشک متفاوت است، هرچند در عمل می‌توانند مکمل یکدیگر باشند.

روان‌پزشک بر جنبه زیستی و نوروشیمیایی اختلال تمرکز دارد؛ یعنی بررسی می‌کند آیا عدم تعادل در انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند سروتونین یا نوراپی‌نفرین در بروز اضطراب نقش دارد یا خیر.

در مقابل روان‌شناس بیشتر بر الگوهای فکری، باورهای ناکارآمد، سبک‌های رفتاری و مهارت‌های مقابله‌ای تمرکز می‌کند. برای مثال در درمان اضطراب فراگیر، روان‌شناس کمک می‌کند افکار فاجعه‌سازانه شناسایی و اصلاح شوند.

البته در بسیاری از موارد بهترین نتیجه زمانی حاصل می‌شود که این دو رویکرد به‌صورت هم‌زمان به کار گرفته شوند.

نوع اختلالاتی که بیشتر مدیریت می‌کنند

اضطراب خفیف تا متوسط که بیشتر ریشه در سبک فکر و الگوهای رفتاری دارد، اغلب با روان‌درمانی پاسخ خوبی می‌دهد.

اما اگر اضطراب همراه با علائم شدید جسمانی مانند تپش قلب مداوم، حملات پانیک مکرر، بی‌خوابی شدید، افسردگی هم‌زمان، افکار خودآسیب‌رسان یا سابقه اختلالات روان‌پزشکی جدی باشد، ارزیابی توسط روان‌پزشک اولویت پیدا می‌کند.

به‌عبارت دقیق‌تر، شدت علائم و میزان اختلال در عملکرد، تعیین‌کننده مسیر درمان است.

امکان بررسی علل جسمی اضطراب

گاهی اضطراب منشا روان‌شناختی ندارد. اختلالات تیروئید، مشکلات هورمونی، مصرف برخی داروها یا بیماری‌های عصبی می‌توانند علائمی شبیه اضطراب ایجاد کنند.

در چنین شرایطی روان‌پزشک به دلیل آموزش پزشکی، قادر است این موارد را بررسی کند و در صورت نیاز آزمایش یا ارجاع تخصصی انجام دهد.

روان‌شناس چنین ارزیابی پزشکی انجام نمی‌دهد و در صورت مشاهده علائم مشکوک، بیمار را به پزشک ارجاع می‌دهد.

اضطراب در چه مواردی نیاز به دارو دارد؟

همه موارد اضطراب به دارو نیاز ندارند. در بسیاری از افراد، درمان شناختی رفتاری به‌تنهایی کافی است. اما در شرایط زیر امکان دارد که پزشک دارو درمانی را برای اختلال اضطراب توصیه کند:

• زمانی که اضطراب شدید و ناتوان‌کننده است
• زمانی که حملات پانیک مکرر رخ می‌دهد
• وقتی اضطراب با افسردگی اساسی همراه است
• زمانی که بی‌خوابی شدید یا کاهش وزن قابل توجه وجود دارد
• وقتی فرد مبتلا به دلیل شدت اضطراب قادر به شرکت مؤثر در جلسات روان‌درمانی نیست

در چنین مواردی دارو می‌تواند شدت علائم را کاهش دهد تا مبتلایان به افسردگی بتوانند از روان‌درمانی بهره بیشتری ببرند.

نکته مهم این است که دارو درمان قطعی اضطراب نیست، بلکه بخشی از یک برنامه درمانی جامع محسوب می‌شود. قطع ناگهانی دارو نیز بدون نظر پزشک خطرناک است و می‌تواند موجب برگشت شدید علائم شود.

در نهایت به کدام متخصص مراجعه کنیم؟

اگر اضطراب شما خفیف است، بیشتر به شکل نگرانی مزمن یا تنش فکری بروز می‌کند و عملکرد روزانه‌تان را به‌طور جدی مختل نکرده، شروع درمان با روان‌شناس گزینه مناسبی است.

اما اگر علائم شدید، مزمن یا همراه با علائم جسمی قابل توجه هستند یا سابقه خانوادگی اختلالات روان‌پزشکی دارید، بهتر است ابتدا توسط روان‌پزشک ارزیابی شوید.

در بسیاری از موارد مسیر درمان به این شکل است:

1. ارزیابی اولیه توسط روان‌پزشک
2. شروع دارو درمانی در صورت نیاز
3. ارجاع هم‌زمان به روان‌شناس برای روان‌درمانی

این رویکرد ترکیبی، اثربخشی بالاتری دارد.

رزرو نوبت دکتر اعصاب و روان تهران با سامانه دکتر دکتر

اگر در تهران زندگی می‌کنید و نمی‌دانید برای اضطراب خود به چه متخصصی مراجعه کنید، بهترین قدم دریافت ارزیابی تخصصی است.

در سامانه دکتر دکتر می‌توانید لیست روانشناسان و دکتر اعصاب و روان تهران را مشاهده، سوابق و نظرات بیماران را بررسی و به‌صورت آنلاین نوبت رزرو کنید.

یادتان نرود که با تشخیص درست، اولین و مهم‌ترین مرحله درمان اضطراب است. اگر علائم شما بیش از چند هفته ادامه داشته، شدت گرفته یا زندگی روزمره‌تان را مختل کرده است، تعلل نکنید. مراجعه به متخصص نه نشانه ضعف، بلکه اقدامی مسئولانه برای حفظ سلامت روان است.

منابع

https://www.verywellmind.com/psychologists-vs-psychiatrists-what-is-the-difference-2795761

https://www.healthdirect.gov.au/psychiatrists-and-psychologists

https://www.cma.ca/healthcare-for-real/whats-difference-between-psychologist-and-psychiatrist