جزئیات قانون جدید مالیاتی برای معاملات رمزارز در صرافی‌ها چیست؟

قانون «مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی» مصوب تابستان ۱۴۰۴ برای نخستین‌بار رمزارزها مانند بیت‌ کوین، اتریوم و تتر را در ردیف دارایی‌هایی چون مسکن و طلا قرار داد و انتقال آن‌ها را مشمول مالیات بر عایدی سرمایه کرد. اجرای قانون مالیات بر معاملات ارز دیجیتال بر پایه صدور صورتحساب الکترونیکی توسط صرافی‌های

قانون «مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی» مصوب تابستان ۱۴۰۴ برای نخستین‌بار رمزارزها مانند بیت‌ کوین، اتریوم و تتر را در ردیف دارایی‌هایی چون مسکن و طلا قرار داد و انتقال آن‌ها را مشمول مالیات بر عایدی سرمایه کرد. اجرای قانون مالیات بر معاملات ارز دیجیتال بر پایه صدور صورتحساب الکترونیکی توسط صرافی‌های مجاز و ردیابی تراکنش‌هاست.

در معاملات فاقد صورت‌حساب رسمی، کل مبلغ معامله به‌عنوان «درآمد اتفاقی» مشمول مالیات کریپتو خواهد بود. هدف این قانون، شفاف‌سازی فعالیت‌های رمزارزی و کاهش سفته‌بازی است و اجرای دقیق آن به تعیین آیین‌نامه‌ها، زیرساخت گزارش‌دهی و همکاری صرافی‌های مجاز وابسته است.

چه کسانی مشمول قانون جدید مالیاتی برای معاملات رمزارز می‌شوند؟

همه اشخاص حقیقی و حقوقی، تجاری و غیرتجاری، در سراسر کشور (حتی مناطق آزاد) مشمول قواعد این قانون‌اند. علاوه بر این انواع رمز‌دارایی و رمز پول (به‌جز رمز ریال بانک مرکزی) در این قانون قرار می‌گیرد.

به عبارت دقیق‌تر انتقال یا فروش/مبادله‌ای که منجر به عایدی شود؛ همچنین پرداخت ثمن معاملات با رمزارز بدون صدور صورت‌حساب رسمی می‌تواند «درآمد اتفاقی» برای دریافت‌کننده دارایی ایجاد کند.

چرا صورت حساب الکترونیکی در مالیات کریپتو مهم است؟

قانون، صرافی ارز دیجیتال دارای مجوز بانک مرکزی را مکلف می‌کند برای هر معامله رمز ارزی صورت‌ حساب الکترونیکی استاندارد صادر کنند. این صورت‌ حساب هویت طرفین، نوع و مقدار دارایی، قیمت، زمان و شناسه تراکنش نوشته می‌شود. این داده‌ها مبنای محاسبه قانون مالیات بر معاملات ارز دیجیتال می‌شوند.

اگر معامله‌ای بدون این صورت‌ حساب انجام شود (مثلاً پرداخت ملک با رمز ارز از کیف‌پول شخصی به طرف مقابل)، سازمان مالیاتی می‌تواند کل ارزش معامله را برای دریافت‌کننده دارایی «درآمد اتفاقی» فرض کرده و مالیات بگیرد؛ نه صرفاً سود شما از رمزارز.

مثلاً شخص «الف» ملکی ۱۰ میلیاردی را می‌خرد و مبلغ را با رمزارز و بدون صورت‌حساب رسمی می‌پردازد. ۱۰ میلیارد تومان برای «الف» به‌عنوان درآمد اتفاقی ثبت و مشمول قانون جدید مالیات رمزارز می‌شود. هدف قانون، بستن مسیر معاملات غیر شفاف و سوق‌ دادن همه به بسترهای رسمی است.

دولت چطور مالیات کریپتو را محاسبه می‌کند؟

دولت با مسیرهای زیر می‌تواند قانون مالیات بر معاملات ارز دیجیتال را محاسبه کند:

• معامله در صرافی ارز دیجیتال مجاز: در صورتی که خرید و فروش رمزارزها در بستر صرافی‌های دارای مجوز انجام شود (اعم از معاملات درون‌صرافی یا بین چند صرافی مجاز)، میزان سود یا زیان کاربر به‌صورت دقیق قابل محاسبه است و مالیات بر عایدی سرمایه بر اساس آن اخذ خواهد شد.
• انتقال دارایی از صرافی مجاز به کیف‌پول شخصی یا صرافی غیرمجاز: این نوع تراکنش‌ها قابلیت ردیابی دارند. در زمان بازگشت دارایی به صرافی، اطلاعات کامل تراکنش و منبع دارایی ثبت و تحلیل می‌شود.
• واریز رمزارز از خارج به صرافی مجاز: ورود دارایی از مبادی خارج از صرافی‌های مجاز به‌صورت ویژه تحت نظارت بوده و منشأ وجوه به‌طور دقیق بررسی و ثبت می‌شود.
• معامله خارج از صرافی‌های مجاز (معاملات فردبه‌فرد): به‌دلیل نبود صورت‌حساب رسمی، امکان محاسبه دقیق عایدی وجود ندارد. با این‌ حال، این معاملات می‌توانند مشمول مالیات تحت عنوان «درآمد اتفاقی» شوند.
• صرافی ارز دیجیتال غیرمجاز: در این موارد دقت محاسبه قانون جدید مالیات رمزارز پایین است، اما ریسک انتقال مسئولیت مالیاتی به طرفین معامله و اعمال قواعد درآمد اتفاقی به‌صورت قابل توجهی افزایش می‌یابد.

انواع مالیات برای معاملات رمزارز

مالیات کریپتو را می‌توان به ۳ بخش تقسیم کرد:

۱) مالیات بر عایدی سرمایه (CGT) در رمزارز

این مالیات، مالیات بر «سود خالص» انتقال دارایی (فروش به قیمت بالاتر از بهای تمام‌شده، پس از کسر هزینه‌های قابل قبول) است. فلسفه قانون، تفکیک سفته‌بازی از سرمایه‌گذاری بلندمدت است. بنابراین انتظار می‌رود نرخ‌ها با طول دوره نگهداری کاهش یابد (جزئیات دقیق در آیین‌نامه‌ها نهایی می‌شود)، اما چارچوب کلی چنین منطق‌هایی را القا می‌کند:

• نگهداری کمتر از یک‌ سال: بالاترین نرخ (مثلاً محدوده ۲۰–۴۰٪).
• نگهداری ۱ تا ۲ سال: نرخ میانی (مثلاً ۱۰–۱۵٪).
• نگهداری بیش از ۲ سال: نرخ پایین یا حتی معافیت.

برای این نوع مالیات روش تعیین بهای تمام‌شده و روش حسابداری باید در آیین‌نامه‌ها روشن شود. علاوه بر این باید مشخص تبدیل‌های آنچین (ریالی، تتر، بیت کوینی و …) شامل می‌شوند یا خیر. فعلاً ابهام زیادی در این بخش وجود دارد و باید دستورالعمل اصلی منتشر شود.

۲) مالیات بر درآمد و درآمدهای اتفاقی

مالیات بر درآمد معاملات رمزارز را هم عبارت است از:

• مالیات بر درآمد (مشاغل/شرکت‌ها): سود پایدار ناشی از ترید حرفه‌ای، کارمزد صرافی ارز دیجیتال، دستمزد دریافت‌شده در قالب رمزارز و… می‌تواند ذیل درآمد شغلی/شرکتی مشمول مالیات شود.
• اشخاص حقیقی: پلکانی (نمونه عرفی: تا ۵۰ میلیون ۱۵٪، ۵۰–۱۰۰ میلیون ۲۰٪، بیش از ۱۰۰ میلیون ۲۵٪)، با امکان تخفیف برای خوش‌حسابی و رشد اظهار درآمد.
• اشخاص حقوقی: نرخ ثابت ۲۵٪ پس از کسر زیان و معافیت‌ها؛ برخی تخفیفات برای تعاونی‌ها یا رشد درآمد ابرازی.
• درآمدهای اتفاقی: ایردراپ‌ها، پاداش‌های صرافی/پروژه، دریافت دارایی بدون خدمت یا فعالیت مستمر؛ طبق مواد ۱۱۹ تا ۱۲۸ قانون مالیات‌های مستقیم، به قیمت روز دریافت ارزش‌گذاری و مشمول مالیات می‌شوند. انتقالات مشمول ارث از مالیات اتفاقی معاف‌اند.

چه کسانی از قانون جدید مالیات رمزارز معاف می‌شوند؟

دولت سعی دارد در بعضی از موارد اشخاص حقیقی و حقوقی را از مالیات کریپتو معاف کند:

• اشخاص غیرتجاری: هر ۵ سال یک‌بار تا سقف ۵ برابر معافیت ماده ۸۴ (معافیت سالانه حقوق) از مجموع عایدی رمزارزی کسر می‌شود.
• انتقال‌های خاص: ارث، هبه/بلاعوض و موارد تصریح‌شده از مالیات عایدی معاف‌اند یا قواعد ویژه دارند.

قانون مالیات کریپتو از چه زمانی اجرا می‌شود؟

قانون جدید مالیات رمزارز ابلاغ شده، اما اجرای کامل آن منوط به تدوین آیین‌نامه‌ها و آماده‌سازی سامانه‌هاست. طبق تخمین‌ها بین چند ماه تا حدود ۲۰ ماه زمان نیاز است تا زیرساخت‌ها و اتصال صرافی‌ها تکمیل شود.

در حال حاضر تمرکز اصلی بر دارایی‌های سنتی مانند ملک و خودروست و زمان اجرای قانون مالیات بر معاملات ارز دیجیتال به‌صورت رسمی اعلام خواهد شد. چالش‌های اصلی شامل نبود روش شفاف برای محاسبه سود در زنجیره معاملات، تعیین مبنای نرخ ارز، حفظ حریم خصوصی در کنار الزامات گزارش‌دهی و وضعیت مبهم معاملات خارج از صرافی ارز دیجیتال مجاز است که احتمال کوچ کاربران به پلتفرم‌های خارجی را بالا می‌برد.

جمع‌بندی

قانون جدید مالیات کریپتو این حوزه را وارد سیاست مالی رسمی کرده است: معاملات دارای صورت‌حساب الکترونیکی مشمول مالیات بر عایدی سرمایه‌اند و معاملات غیررسمی بدون فاکتور، مشمول مالیات بر درآمد اتفاقی بر کل مبلغ می‌شوند. هدف قانون‌گذار، محدودکردن سفته‌بازی کوتاه‌مدت و تشویق سرمایه‌گذاری شفاف و بلندمدت است.

اجرای موفق طرح وابسته به آیین‌نامه‌های دقیق، زیرساخت‌های گزارش‌دهی، عملکرد صرافی‌های مجاز و آموزش کاربران است. تا زمان اجرای رسمی، بهترین اقدام ثبت کامل تراکنش‌ها، استفاده از صرافی ارز دیجیتال مجاز و آماده‌سازی برای ثبت‌محور شدن است تا ریسک حقوقی کاهش و اعتبار بازار رمزارز ایران تقویت شود.

سوالات متداول

۱) قانون جدید مالیات رمزارز چیست؟

قانون «مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی» در تیر ۱۴۰۴ با هدف شفافیت اقتصادی تصویب شد و طبق آن، سود حاصل از انتقال رمزدارایی‌ها مانند رمزارزها و رمزپول‌ها مشمول مالیات بر عایدی سرمایه است.

۲) مالیات کریپتو از چه زمانی اجرا می‌شود؟

زمان دقیق اجرای این قانون مشخص نیست.

۳) آیا تریدرها شامل قانون مالیات بر معاملات ارز دیجیتال می‌شوند؟

اگر قانون مالیات بر معاملات ارز دیجیتال اجرا شود، بله.