آیا کرونا باعث پیری زودرس می‌شود؟ پاسخ دانشمندان

بر اساس بررسی‌های دانشمندان، ویروس کرونا می تواند تغییراتی مشابه پیری در بدن ایجاد کند و به پیری زودرس منجر شود. در ادامه، شواهد و یافته‌های پژوهشگران درباره تاثیر کرونا بر پیری زودرس در بخش‌های مختلف بدن را مرور می‌کنیم.

بر اساس بررسی‌های دانشمندان، ویروس کرونا می تواند تغییراتی مشابه پیری در بدن ایجاد کند و به پیری زودرس منجر شود. در ادامه، شواهد و یافته‌های پژوهشگران درباره تاثیر کرونا بر پیری زودرس در بخش‌های مختلف بدن را مرور می‌کنیم.

تاثیر کرونا بر پیری بیولوژیک سلول‌ها

نشانه‌های بیولوژیک پیری در سطح سلولی مانند تلومرها (بخش انتهایی کروموزوم‌ها) و نشانگرهای اپی‌ژنتیک می‌توانند سن بیولوژیک فرد را نشان دهند. پژوهش‌های جدید نشان داده‌اند که ابتلا به کووید-۱۹ (به ویژه در موارد شدید) با تغییر در این نشانگرها همراه است. به عنوان مثال، تلومرهای سلول‌های ایمنی افراد مبتلا به کرونای شدید کوتاه‌تر از حد معمول بوده است. کوتاه شدن تلومر یکی از علائم پیری سلولی محسوب می شود و مطالعات متعددی ارتباط بین ابتلا به کرونا و کاهش طول تلومر را گزارش کرده‌اند. همچنین در برخی تحقیقات، شتاب در سن اپی‌ژنتیک (سن بیولوژیک بر اساس الگوی فعالیت ژن‌ها) در بیماران کووید-۱۹ مشاهده شده است. این بدان معناست که سلول‌های افراد مبتلا الگوهایی شبیه به افراد مسن‌تر نشان داده‌اند. کرونا می تواند به نوعی فرآیند پیری بیولوژیک بدن را تسریع کند.

پیری زودرس سیستم ایمنی پس از کرونا

یکی از بخش‌های مهم بدن که تحت تأثیر کووید-۱۹ قرار می‌گیرد، سیستم ایمنی است. با افزایش سن، سیستم ایمنی دچار نوعی فرسودگی می شود که توان بدن در مقابله با بیماری‌ها را کاهش می‌دهد (پدیده‌ای که به آن ایمنی‌شناسی پیری یا Immunosenescence می‌گویند). یافته‌های علمی نشان می‌دهد افرادی که کرونا را به شکل شدید پشت سر گذاشته‌اند، نشانه‌هایی از پیری زودرس در سیستم ایمنی خود دارند. در یک مطالعه مشخص شد تعداد لنفوسیت‌های T نوجوان (ناوی) در بیماران بهبود یافته از کرونای شدید کاهش یافته و در مقابل، سلول‌های ایمنی سالخورده و خسته افزایش داشته‌اند. به بیان ساده‌تر، ترکیب سلول‌های ایمنی این افراد مشابه افراد مسن شده است. چنین تغییراتی می‌تواند دلیل آسیب‌پذیری بیشتر برخی از بهبود‌یافتگان کرونا در برابر عفونت‌های بعدی باشد.

تأثیر کرونا بر مغز و عملکرد شناختی

گزارش‌های متعددی از بیماران کووید-۱۹ وجود دارد که پس از بهبودی با مشکلات حافظه، تمرکز و حتی افسردگی مواجه شده‌اند. دانشمندان با بررسی عملکرد مغز بیماران کرونایی دریافتند که ابتلا به کووید-۱۹ می‌تواند عوارضی شبیه پیری روی مغز داشته باشد. آزمایش‌های تصویربرداری عصبی (MRI) و آزمون‌های شناختی نشان داده‌اند که کرونا به ویژه به قشر پیشانی مغز (بخشی که مسئول تصمیم‌گیری و حافظه است) آسیب می‌زند و اختلالات شناختی طولانی‌مدت ایجاد می‌کند. نکته جالب اینجاست که الگوی تغییرات مولکولی در مغز بیماران کرونای شدید مشابه الگوی مشاهده‌شده در مغز افراد سالمند است. در یک پژوهش متعلق به دانشکده پزشکی هاروارد، بافت مغز افرادی که بر اثر کرونای شدید فوت کرده بودند از نظر فعالیت ژن‌ها با افراد سالم مقایسه شد. نتیجه این بود که فعالیت ژن‌ها در مغز بیماران کرونایی بسیار شبیه به افراد ۷۱ ساله و بالاتر بود. به عبارت دیگر، کرونای شدید مانند یک کاتالیزور پیری در مغز عمل کرده است. پژوهشگران احتمال می‌دهند التهاب شدید ناشی از عفونت عامل اصلی این پیری زودرس مغز باشد.

پیری زودرس عروق خونی و قلب پس از کرونا

یکی از شواهد ملموس پیری، سخت شدن و کاهش انعطاف رگ‌های خونی است که معمولاً در سنین بالا رخ می‌دهد. تحقیقات جدید نشان می‌دهد عفونت کووید-۱۹ می‌تواند فرآیند پیر شدن رگ‌ها را نیز سرعت دهد. در یک مطالعه گسترده با حضور بیش از ۲۴۰۰ نفر از ۱۶ کشور، وضعیت سفتی و سن عروق افرادی که به کرونا مبتلا شده بودند با افراد سالم مقایسه شد. نتیجه مهم اینکه حتی کرونای خفیف حدود ۵ سال رگ‌ها را پیرتر می‌کند. این اثر در زنان بارزتر بوده و در موارد شدید (بستری در ICU) تا ۱۰ سال پیری عروق مشاهده شده است. چنین تغییراتی می‌تواند خطر بروز بیماری‌های قلبی‌عروقی مانند سکته قلبی و مغزی را افزایش دهد. جالب اینکه افرادی که دچار علائم مداوم کووید طولانی (Long COVID) بودند، بیشتر با مشکل پیری زودرس عروق مواجه شدند. به بیان دیگر، تنگی نفس، خستگی و علائم طولانی مدت کرونا احتمالاً با پیر شدن رگ‌ها مرتبط است. خبر خوب این است که واکسینه بودن اثر محافظتی داشته و سفتی عروق در افراد واکسینه‌شده کمتر از بیماران واکسینه‌نشده بود. متخصصان توصیه می‌کنند بیماران بهبود‌یافته از کرونا (به ویژه آنهایی که عوامل خطر قلبی دارند) تحت آزمایش‌های سلامت عروق قرار گیرند و در صورت مشاهده علائم پیری عروقی، با داروهای کاهنده فشار خون و کلسترول درمان شوند. همچنین اصلاح سبک زندگی شامل رژیم غذایی سالم، مصرف ویتامین‌های ضروری بدن و ورزش منظم به حفظ سلامت قلب و عروق این افراد کمک می‌کند. (در این راستا می‌توانید با مهم‌ترین ویتامین های ضروری بدن آشنا شوید.)

چگونه می‌توان اثرات پیری ناشی از کرونا را کاهش داد؟

با توجه به شواهد علمی فوق، کرونا می‌تواند در بخش‌های مختلف بدن تغییراتی شبیه پیری زودرس ایجاد کند؛ اما خبر امیدوارکننده این است که بسیاری از این اثرات قابل کنترل و تا حدی برگشت‌پذیر هستند. پیگیری مراقبت پزشکی پس از بهبودی بسیار مهم است. پزشکان می‌توانند با ارزیابی‌های لازم (برای مثال بررسی عملکرد قلب، ریه و وضعیت شناختی) مشکلات احتمالی را زود تشخیص دهند. رعایت سبک زندگی سالم نقش کلیدی در بهبود دارد؛ تغذیه مناسب و سرشار از ویتامین‌ها به کاهش التهاب بدن کمک می‌کند و فعالیت بدنی منظم به تقویت قلب، ریه و عضلات می‌انجامد. همچنین استراحت کافی و مدیریت استرس می‌تواند روند ترمیم بدن را سرعت بخشد. در حال حاضر توصیه مهم متخصصان این است که واکسیناسیون کامل، رعایت بهداشت و مراقبت‌های پزشکی پس از بیماری جدی گرفته شود تا هم از ابتلای مجدد جلوگیری شود و هم بدن فرصت ترمیم و بازسازی داشته باشد.

در جدول زیر می‌توانید خلاصه‌ای از بخش‌های مختلف بدن و اثرات پیری مشاهده‌شده پس از کرونا را ببینید:

از آن جایی که مطالب حوزه پزشکی از حساسیت بالایی برخوردار هستند، همواره تلاش می کنیم مطالبی منتشر کنیم که درست و قابل اعتماد باشد. محتوای این مقاله برگرفته از مقالات معتبر سایت ها و مجلات جهانی حوزه سلامت است و توسط پزشکان متخصص بررسی و اعتبارسنجی می شود؛ اما با این وجود، مطالب منتشر شده هرگز جایگزین نظرات و توصیه های تخصصی پزشکان نیست و مخاطبان نباید از این مطالب به عنوان جایگزین توصیه های پزشکان استفاده کنند. در صورت بروز مشکل پزشکی، باید در اولین فرصت به اورژانس یا مراکز درمانی مراجعه کنید.

سوالات متداول درباره پیری زودرس ناشی از کرونا

• سوال: آیا هر کسی که به کرونا مبتلا شود دچار پیری زودرس می شود؟ پاسخ: خیر، شدت اثرات پیری ناشی از کرونا در افراد مختلف متفاوت است. بیشتر تغییرات شبیه پیری در کسانی دیده شده که بیماری شدید یا علائم طولانی مدت داشته اند.
• سوال: آیا این پیری زودرس دائمی است یا بدن بهبود پیدا می کند؟ پاسخ: هنوز مشخص نیست که همه اثرات دائمی باشند. برخی تغییرات (مثل سفتی عروق) طبق مطالعات با گذشت زمان مقداری بهبود می‌یابند، هرچند ممکن است همه چیز به حالت قبل برنگردد.
• سوال: آیا واکسن کرونا از پیری زودرس جلوگیری می کند؟ پاسخ: واکسن به طور غیرمستقیم با پیشگیری از ابتلای شدید می تواند جلوی بسیاری از عوارض از جمله پیری زودرس را بگیرد. تحقیقات نشان داده عروق افراد واکسینه کمتر دچار سفتی شده است.
• سوال: چه کاری می توان برای کاهش اثرات پیری پس از کرونا انجام داد؟ پاسخ: رعایت سبک زندگی سالم (تغذیه مناسب، ورزش، خواب کافی) و پیگیری منظم وضعیت سلامتی زیر نظر پزشک بهترین راهکار برای کمک به بهبود و کاهش این اثرات است.
• سوال: آیا دارویی برای معکوس کردن پیری ناشی از کرونا وجود دارد؟ پاسخ: در حال حاضر داروی تایید شده ای در دسترس نیست، اما تحقیقات اولیه روی برخی ترکیبات (مثل داروهای حذف‌کننده سلول‌های پیر) نتایج امیدبخشی نشان داده‌اند.