ارکان بازدارندگی و تاب آوری

اگر جوامع اسلامی دارای ارتش قوی و معادن گران قیمت و جغرافیای با ارزش باشند، اما قدرت های داخلی، فرهیختگان و عالمان خود را اسیر ضوابط افراط گرایی و «خود بر حق بینی» کرده باشند، - عامل دوم اینکه، مردم از اوضاع و شرایط زندگی رضایت نسبی داشته باشند.

امروزه شاخص شادمانی و رضایت در حیات جمعی یکی از معیارهای اندازه گیری پیشرفت و توسعه یافتگی جوامع است.

اگر فشار اقتصادی سرسام آور شود که قوای مالی و اداره زندگی چنان تضعیف شود که مردم امکان ادامه زندگی را غیرممکن احساس کنند، وضعیت دفاعی به مخاطره می افتد.

چنانچه آسیب های جنگ و فشار اقتصادی طولانی و زمان بر شود، این عامل اهمیت بیشتری خواهد یافت.

دلیل اینکه دولت اخیراً تصمیم گرفته است به اقشار ضعیف، در پرداخت یارانه کالابرگی بیشتر اعتبار تخصیص دهد، به توجه به همین عامل برمی گردد و این حُسن توجه قابل تحسین است.

اگر چه حذف یارانه روی کالاهای واسطه ای در بخش تولید و انتقال آن به سمت مصرف، در حال جنگ و ناملایمات اقتصادی، محل انتقاد است.

البته رضایتمندی مردمی تنها شاخص اقتصادی ندارد، بلکه دارای شاخص های فرهنگی-سیاسی نیز می باشد، مانند حدود آزادی فکر و بیان تا امکان ایفای نقش در سیاست گذاری ها و.