444 روز در آینه کتاب و سینما؛ ایران و آمریکا چگونه اشغال سفارت را روایت کردند؟

بحران سفارت در ایران و آمریکا با دو نقطه عزیمت متفاوت وارد حافظه عمومی شده است.

در بخش مهمی از ادبیات ایرانی، مسأله سفارت با سابقه مداخله خارجی، - این واقعه، برخلاف بسیاری از بحران های دیپلماتیک که عمدتاً در اسناد رسمی ثبت می شوند، به سرعت موضوع خاطره نگاری، تاریخ شفاهی، پژوهش تاریخی، ادبیات روایی و سینما شد.

در آمریکا، گروگان ها و خانواده هایشان، مدیران کاخ سفید، نظامیان عملیات نجات و مأموران اطلاعاتی، هر یک از زاویه ای ماجرا را بازگفتند.

در ایران نیز اسناد سفارت، روایت دانشجویان اشغال کننده و آثار مستند، در شکل گیری حافظه عمومی سهم داشتند.

حاصل، روایت هایی است که هرکدام بخشی از واقعیت را روشن می کنند و هم زمان، از محدودیت موقعیت راوی و چارچوب فکری سازندگان خود تأثیر می پذیرند.

برای بررسی این واقعه، باید میان آثار مستقیماً مرتبط با 444 روز گروگان گیری و آثار مربوط به رخدادهای پیرامونی تمایز گذاشت.

کتاب عملیات طبس، خاطرات یک گروگان، پژوهش تصمیم های کاخ سفید و فیلم خروج شش دیپلمات آمریکایی، هرچند به یک بحران مرتبط اند، موضوع و کارکرد یکسانی ندارند.

همین تمایز، مبنای این بررسی است؛ هدف، گردآوری عنوان ها نیست، بلکه شناخت چگونگی بازسازی واقعه ای مشترک از منظرهای متفاوت در کتاب ها و فیلم هاست.