فقیه سهل ممتنع

در دانش رجال نیز که به تخصص بلامنازع در آن شهرت داشت، سختگیر و سختکوش بود و بر خلاف بسیارانی تنها به توثیق ها و تکذیب های موجود در کتاب های رجالی اتکا نمی کرد و در قامت تجدیدنظرطلبی که همه روندها و سنت های به تدریج شکل گرفته را می کاود تا غبارها را کنار بزند، - سید موسی شبیری زنجانی، فقیه شیعه و مرجع تقلید، پس از 100 سال زندگی درگذشت؛ زندگی ای که همواره در حاشیه گذشت و او از همان جایگاه حاشیه ای فقهی و مرجعیتی و حتی سیاسی، گام هایی برداشت که چه بسا آنان که در متن و مرکز فقه و مرجعیت و سیاست بودند، آن را نپیمودند.

شبیری زنجانی سختگیر بود؛ در مکتبی فقهی که روایات از زمینه شان جدا می شوند و به عنوان اصولی همه زمانی و همه مکانی انگاشته می شوند، او برای فهم و برداشت از روایات، علاوه بر بررسی سند و دلالت، درک زمینه های صدور حدیث را ضروری می دانست.

او با نگاهی سختگیرانه درباره انسداد باب علم، به ندرت خبر واحد ثقه ای را معتبر می شمرد و برای دستیابی به حکم شرعی، چاره ای جز جمع آوری همه شواهد و قرائن و جستجوی گسترده در روایات نقل شده از معصومان نمی دید؛ رویکردی که او را از زمرهٔ محتاط ترین فقیهان معاصر قرار می داد و همین روش چه بسا به دشواریِ کار مکلفان در عمل به فتواهایش منجر می شد.