یوتیوب فارسی؛ یک میدان ناهمگون

مخاطب فارسی زبانی که وارد یوتیوب می شود، با یک جهان بی نقشه روبه روست.

نه ژانرها روشن است، نه کیفیت ها قابل پیش بینی، نه حتی زبان مشترک.

- چند شب پیش، بی هدف داشتم در یوتیوب می چرخیدم.

از یک ویدیوی تحلیل سیاسی فارسی شروع کردم، بعدش یک ویدیوی آشپزی، بعد یک ولاگ سفر از یک ایرانی مقیم ترکیه، و بعدش یک ویدیوی آموزشی درباره ی برنامه نویسی.

بین این ها، تبلیغ یک کانال دیگر آمد.

ناگهان حس کردم در یک شهر بزرگ قدم می زنم؛ شهری که هیچ کس نقشه اش را ندارد، هیچ شهرداری ندارد، و هیچ کس هم نمی داند دقیقاً چند نفر در آن زندگی می کنند.

این برای من یک مشاهده ی ساده نبود.

یک پرسش شد: یوتیوب فارسی اصلاً چیست؟ آیا می توان آن را یک جامعه نامید؟ یا فقط انبوهی از کانال های پراکنده که تصادفاً به یک زبان حرف می زنند؟ جامعه شناسی از همان ابتدا با این پرسش درگیر بوده که جامعه چه زمانی شکل می گیرد.

تنیش نیس، جامعه شناس آلمانی، میان جامعه و اجتماع تفاوت می گذاشت.

اولی مبتنی بر منافع و قرارداد است، دومی مبتنی بر تعلق و احساس.

حالا سؤال این است: یوتیوب فارسی بیشتر به کدام شبیه است؟ به نظر من، هیچ کدام به تنهایی.

این فضا چیزی است میان این دو؛ یک اجتماع پراکنده که در آن برخی کانال ها حس تعلق می سازند و برخی دیگر فقط معامله ای با مخاطب اند.