چرا ارتشی با 125 هزار نیرو نتوانست در برابر متجاوزان دوام بیاورد؟

صبح سوم شهریور 1320، وقتی نیرو های شوروی از شمال و نیرو های بریتانیا از جنوب و غرب وارد خاک ایران شدند، دستگاه نظامی رضاشاه که نزدیک به دو دهه برای ساختنش هزینه شده بود، - در سال 1320، نیروی نظامی ایران حدود 125 هزار نفر نیرو داشت و در صورت بسیج، برآورد می شد چندصد هزار نفر دیگر نیز بتوانند فراخوانده شوند.

این دستاورد در مقایسه با ارتش پراکنده و نامنظم ایران در آغاز دهه 1300 کم نبود.

بر اساس گزارش های تاریخی، دولت رضاشاه بخش بزرگی از منابع خود را به امور نظامی اختصاص داده بود و خرید سلاح، ایجاد پادگان، تأسیس مراکز آموزشی و گسترش نیروی هوایی و زرهی، بخش مهمی از پروژه دولت سازی پهلوی اول را تشکیل می داد.

    اما در همان جا یک سوءتفاهم تاریخی شکل می گیرد: ارتش بزرگ، الزاماً ارتش آماده جنگ نیست.

  نیروی مهاجم نیز در آغاز عملیات، از نظر تعداد سربازان آن قدر که بعد ها تصور شده، چندین برابر ارتش ایران نبود.

ایرانیکا شمار نیرو های اولیه شوروی را حدود 40 هزار نفر و نیرو های بریتانیایی را حدود 19 هزار نفر ذکر می کند؛ هرچند این ارقام چیزی درباره حجم آتش، توان جابه جایی، پشتیبانی هوایی و قابلیت ورود نیروی تازه نفس نمی گویند.

متجاوزان، در واقع، با دو ارتش متفاوت در دو سوی کشور روبه رو نبودند؛ ایران با یک عملیات چندجبهه ای روبه رو شده بود که برای �