شبهه، تردید و سپس انکار

مرحوم ملامحمدامین استرآبادی محدث شیعی قرن 11 بااستنادبه احادیث می فرماید خداوند سبحان چیزی ازحق وچیزی ازباطل راگرفت وآنهارابا یکدیگرمخلوط وممزوج ساخت و دردست مردم قرار داد وسپس انبیاء (ع) رافرستادتااینکه حق راازباطل جداکنندوپیامبران به وظیفه خودعمل کردندوبعدازان ها اوصیاءواولیاء درتفکیک حق ازباطل کوشش فراوان کردند.

اگر این امتزاج حق و باطل نبود نیازی هم به وجود انبیاء نبود (فوائد المدنیه ص 130) این وضعیت تشریعی عالم است که انسان ها باید درامتحان تشخیص حق ازباطل همواره تلاش کننداگربه امتزاج حق وباطل با دست ساز های بشرچیزی اضافه نشوددرحالیکه تجربه تاریخی نشان میدهد که درهرعصروزمانی شبهات نسبت به یقینیات وحقایق وواقعیات وجودداشته وافزایش هم داشته است.

 ازنظرحکمی وفلسفی نیزاگر یقین واطمینان رامظهر حالت وحدت وتجمع بشمارآوریم بناچار باید شک و تردید رامظهرحالت کثرت و تفرقه بشناسیم.

آبشخورشبهات حقایق هستند، چون حقی وجوددارد درکنارآن باطلی رشد میکند بقول مولوی در مثنوی:گر نبودی در جهان نقدی روان قلب ها را خرج کردن کی توانتا نباشد راست کی باشد دروغ آن دروغ از راست می گیرد فروغبر امید راست کژ را می خرند زهر در قندی رود آنگه خورندگر نباشد گندم محبوب نوش چه برد گندم نمای جو فروش باری درعصری بسرمیبریم که نسبت شبهات به ی