مطالب مرتبط:
علامه حسن زاده آملی دارفانی را وداع گفت
علامه حسن زاده آملی درگذشت
علامه حسن زاده آملی به لقاالله پیوست
علامه حسن زاده آملی درگذشت + علت فوت
علامه حسن زاده آملی دار فانی را وداع گفت
-37 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
شنبه، 3 مهر 1400 ساعت 23:002021-09-25سياسي

مروری بر زندگی پربار علامه حسن زاده آملی


علامه حسن حسن زاده آملی، عارف، حکیم، فقیه معاصر بود که در ادبیات، علوم غریبه، ریاضی، هیئت و طب نیز تبحر داشت.

- به گزارش سایت قطره و به نقل ازخبرنگار جی پلاس،" در راستای شناساندن بزرگان اندیشه دینی در این صفحه بر آنیم که این شخصیت های ارجمند جهان اسلام و تشیع را به مخاطبان معرفی کنیم و مطالب منتشرشده قطره ای است از دریای زندگی این بزرگواران که به قدر وسعمان است.

باشد که مفید فایده افتد.

این قسمت به زندگی علامه حسن زاده آملی اختصاص دارد.

علامه حسن حسن زاده آملی، عارف، حکیم، فقیه معاصر بود که در ادبیات، علوم غریبه، ریاضی، هیئت و طب نیز تبحر داشت.

ایشان به لحاظ تسلط به علوم مختلف در بین علمای معاصر بی نظیر بود و به همین جهت ملقب به علامه ذوالفنون است.

آثار متعددی از ایشان به چاپ رسیده است زندگی نامه علامه حسن زاده آملی ایشان در 21 بهمن سال 1307 هجری شمسی در روستای ایرای لاریجان آمل متولد و در حجر کفالت و تحت مراقبت پدر و مادری الهی، بزرگوار و اهل یقین، تربیت و پرورش یافتند.

در حالی که شش ساله بودند، به مکتبخانه، خدمت یک معلم روحانی شرفیاب شدند و پیش او خواندن و نوشتن یاد گرفتند و تعدادی از جزوات متداول در مکتبخانه های آن زمان را خواندند، تا اینکه در خردسالی همه قران را به خوبی یاد گرفتند.

پس از آن وارد دوره ابتدایی شدند.

تاریخ ورود حضرت استاد (حفظه الله تعالی) به مدرسه روحانی (حوزه علمیه) مهرماه سال 1323 هجری شمسی مطابق با شوال المکرم سال 1363 هجری قمری بود.

تحصیلات کتب ابتداییه را که در میان طلّاب علوم دینیّه معمول و متداول است از نصاب الصبیان و رساله عملیه فارسی آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی (چون ایشان مرجع علی الاطلاق در آن زمان بودند) و کلیات سعدی، گلستان سعدی و جامع المقدمات و شرح الفیه سیوطی و حاشیه ملا عبدالله بر تهذیب منطق و شرح جامی بر کافیه نحو و شمسیه در منطق و شرح نظام در صرف، مطوّل در معانی و بیان و بدیع و معالم در اصول، تبصره در فقه و قوانین در اصول تا مبحث عام و خاص را در آمل که همواره از قدیم الدهر واجد رجال علم بوده، از محضر مبارک روحانیین آن شهر آیات عظام و حجج اسلام: محمد آقا غروی و آقا عزیزالله طبرسی و آقا شیخ احمد اعتمادی و آقا عبدالله اشراقی و آقا ابوالقاسم رجایی و دیگرانی که همگی از این نشئه رخت بربسته اند و به ریاض قدس در جوار رحمت ربّ العالمین آرمیده اند، فرا گرفتند و نیز از حضرت آیت الله عزیزالله طبرسی تعلیم خط می گرفتند تا اینکه خود حضرتش در آمل چند کتاب مقدماتی را تدریس می کردند.

دیدار امام رضا علیه السلام در عالم رؤیا استاد حسن زاده خود می فرمایند: در عنفوان جوانی و آغاز درس زندگانی که در مسجد جامع آمل سرگرم به صرف ایام در اسم و فعل و حرف بودم، و محو در فرا گرفتن صرف و نحو، در سحرخیزی و تهجّد عزمی راسخ و ارادتی ثابت داشتم؛ در رؤیای مبارک سحری به ارض اقدس رضوی تشرف حاصل کردم و به زیارت جمال دل آرای ولی اللّه اعظم ثامن الحجج علی بن موسی الرضا- علیه و علی آبائه و ابنائه آلاف التحیه و الثنا- نایل شدم.

در آن لیله مبارکه قبل از آنکه به حضور باهر النور امام- علیه السلام- مشرف شوم مرا به مسجدی بردند که در آن مزار حبیبی از احبّاء اللّه بود و به من فرمودند در کنار این تربت دو رکعت نماز حاجت بخوان و حاجت بخواه که برآورده است، من از روی عشق و علاقه مفرطی که به علم داشتم نماز خواندم و از خداوند سبحان علم خواستم.

سپس به پیشگاه والای امام هشتم سلطان دین رضا- روحی لتربته الفداء، و خاک درش تاج سرم- رسیدم و عرض ادب نمودم بدون اینکه سخنی بگویم امام که آگاه به سرّ من بود و اشتیاق و التهاب و تشنگی مرا برای تحصیل آب حیات علم می دانست فرمود نزدیک بیا، نزدیک رفتم و چشم به روی امام گشودم دیدم با دهانش آب دهانش را جمع کرد و بر لب آورد و به من اشارت فرمود که بنوش، امام خم شد و من زبانم را درآوردم و با تمام حرص و ولع که خواستم لبهای امام را بخورم، از کوثر دهانش آن آب حیات را نوشیدم و در همان حال به قلبم خطور کرد که امیر المؤمنین علی- علیه السلام- فرمود: پیغمبر اکرم( ص) آب دهانش را به لبش آورد و من آن را بخوردم که هزار در علم و از هر دری هزار در دیگری به روی من گشوده شد.

پس از آن امام- علیه السلام- طی الارض را عملا به من بنمود، که از آن خواب نوشین شیرین که از هزاران سال بیداری من بهتر بود به در آمدم، به آن نوید سحرگاهی امیدوارم که روزی به گفتار حافظ شیرین سخن بترنّم آیم که: دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند وندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند چه مبارک سحری بود و چه فرخنده شبی آن شب قدر که این تازه براتم دادند من اگر کامروا گشتم و خوشدل چه عجب مستحق بودم و اینها برکاتم دادند مهاجرت به تهران پس از آن در شهریور 1329 هجری شمسی به تهران آمدند و چند سالی در مدرسه مبارک حاج ابوالفتح (رحمه الله علیه) به سر بردند و باقی کتب شرح لمعه از عام و خاص قوانین تا آخر جلدین آن را در محضر شریف مرحوم آیت الله آقا سید احمد لواسانی (رضوان الله تعالی علیه) درس خواندند.

در محضر علامه شعرانی و بعد از آن چندین سال در مدرسه مبارک مروی به سر بردند.

و به ارشاد جناب آیت الله حاج شیخ محمد تقی آملی (قدس سره) به محضر مبارک علامه حاج میرزا ابوالحسن شعرانی طهرانی (اعلی الله مقامه) رسیدند و آن بزرگوار چون پدری مهربان، سالیانی دراز در کنف عنایتش، همّ خویش را به تربیت و تعلیم ایشان مصروف داشت به مدت 13 سال و از فنونی چند دری به روی ایشان گشود.

از منقول تمام مکاسب و رسائل شیخ انصاری (قدس سره) و جلدین کفایه آخوند خراسانی (قدس سره) و پس از آن کتاب طهارت و کتابهای صلوه و خمس و زکات و حج و ارث جواهر را به صورت درس فقه خارج استدلالی محققانه، تا اینکه مطمئن شد و باور کرد که بر استنباط فروع از اصول تواناست.

آنگاه حضرتش را به تصدیق مُنّه استنباط و قوه اجتهاد مشرف کرد.

از معقول اکثر شرح خواجه طوسی (قدس سره) بر اشارات ابن سینا (قدس سره) و اکثر اسفار ملاصدرا (قدس سره) و کتاب نفس و حیوان و نبات و تشریح شفای شیخ الرییس که از کتاب نفس تا آخر طبیعیات شفاء است.

از تفسیر تمام دوره تفسیر مجمع البیان طبرسی از بدو تا ختم آن.

از کتب قرائت و تجوید شرح شاطبیه به نام شراج المبتدی و تذکار المقری المنتهی که شرح علامه شیخ علی بن قاصح عذری بر قصیده لامیه منظومه علامه شیخ قاسم بن فیره رعینی شاطبی در علم قرائات است.

این قصیده 1375 بیت دارد که قافیه همه ابیات فقط لام است.

مطلع این ابیات: بَدَأتَ ببسم الله فی النّظم اوّلا تبارک رحمانا رحیما و موئلاً و مختوم این ابیات: و تبدی علی اصحابها نفحاتها بغیر تناهِ زربنا و قرنفلا است.

شرح شاطبیه (در علم قرائات و معرفت قاریان) از کتابهای درسی بود که در مراکز علمی خوانده می شد و استاد علامه شعرانی (قدس سره) آن را پیش پدرش خوانده بود.

از کتب ریاضی و نجوم رساله فارسی ملاعلی قوشچی در علم هیئت شرح قاضی زاده رومی بر الملخّص الهیه از مؤلفات محمّد بن محمود خوارزمی چغمینی معروف به شرح چغمینی .

استدراک بر تشریح الافلاک شیخ بهایی تألیف علامه شعرانی کتاب الاصول مشهور به اصول اقلیدس صوری به تحریر خواجه طوسی که حاوی پانزده مقاله در حساب و هندسه است که همه مسائلش به براهین ریاضی مبرهن است.

اُکَرمالاناوس به تحریر خواجه طوسی اُکَر ثاوذوسیوس در مثلثات و اشکال کروی به تحریر خواجه طوسی شرح علامه خفری بر تذکره فی الهیه محقق طوسی در علم هیئت که شرحی استدلالی است بر مسائل هیئت.

بعد از تعلّم شرح خفری بر تذکره به زیج بهادری که اتمّ و ادقّ و اجدّ زیجات است، پرداختند.

تعلیم کتاب کبیر مجسطی تألیف بطلمیوس قلوذی به تحریر طوسی در علم هیئت است و شریفترین مصنف در این علم است و نیز مقصد اسنی و مطلب اعلی و نهایه النهایات در درس هیئت استدلالی است، همانگونه که شرح خفری یاد شده و اُکَر ثاوذسیوس و اُکَر مالاناوؤس و کتاب الکره المتحرکه تألیف اوطوقوس به تحریر خواجه طوسی و رساله قسطابن لوقا در عمل به کره ذات الکرسی و نظایر این کتاب از متوسطات و اصول اقلیدس و کتابهای پایین تر از آن در حساب و هندسه و هیئت از بدایات در این رشته طبق مراتب درجاتی که نزد اهل هیئت معمول است، هستند.

استخراج تقویم نجومی که چهار سال تعلیم آن در محضر علامه شعرانی طول کشید حضرت استاد علامه حسن زاده به غوص در مسائل آن تا آنجا متبحر شدند که بر استخراج آن متمهّر گشتند و آن را به طور کامل شرح کردند که هنوز چاپ نگشته است.

از این زیج نه سال استخراج تقویم کردند که چاپ و منتشر شد.

در عمل به آلات رصدی اسطرلاب و ربع مجیّب به نحو کمال و معرفت آلاتی که در کتابهای یاد شده مذکور است.

از کتب طبّ قانونچه محمد بن محمود چغمینی شرح الاسباب نفیس بن عوض بن حکیم طبیب تشریح کلیات قانون شیخ الرییس در علم درایه و رجال دوره کامل رساله استاد علامه شعرانی که تاکنون چاپ نشده است و دوره کامل جامع الرواه اردبیلی علیه الرحمه در حدیث و روایت جامع وافی فیض کاشانی (رضوان الله تعالی علیه) پس از خواندن جامع وافی به انخراط در سلک روات دین و انسلاک در سلسله حمله احادیث صادره از اهل بیت عصمت و وحی مشرف گشته است که دستخط شریف علامه شعرانی در کتاب درآسمان معرفت حضرت مولی آمده است.

علامه رفیعی قزوینی در آن سنوات استاد آیت الله حاج میرزا ابوالحسن رفیعی قزوینی (قدس سره) از قزوین به تهران تشریف فرما شدند و اقامت فرمودند که به هدایت جناب استاد شعرانی به حضور شریفش تشرّف یافتند و چند سالی (5 سال) در محضر مبارکش نیز به تحصیل علوم عقلی و نقلی و عرفانی از اسفار صدر اعظم فلاسفه و شرح علامه محمد بن حمزه مشهور به ابن فناری بر مصباح الانس صدر الدین قونوی و خارج فقه (طهارت و صلوه و اجاره از روی متن عروه الوثقی فقیه آقا سید محمد کاظم یزدی) و خارج اصول (از متن کفایه الاصول آخوند خراسانی) مشتغل بودند و به فاضل آملی از زبان مبارک ایشان وصف می شدند.

آیت الله حکیم الهی قمشه ای تمام حکمت منظومه متأله سبزواری و مبحث نفس اسفار و حدود نصف شرح خواجه بر اشارات شیخ رییس را تلمذ کردند.

و نیز در مجلس تفسیر قرآن آن جناب خوشه چین بودند که همه درسها بیش از ده سال در بیت شریف حکیم متأله الهی قمشه ای (رضوان الله تعالی علیه) بعد از نماز مغرب و عشاء برگزار می شد.

و نیز مدتی مدید در تهران در درس خارج فروع فقهیه و اصول علامه جناب آیت الله آشیخ محمد تقی آملی شرکت فرمودند.

و همچنین از اعاظمی که در تهران به ادراک محضرشان بهره مند بودند، جناب حکیم الهی و عارف صمدانی استاد محمد حسین فاضل تونی (رحمه الله تعالی علیه) است که قسمتی از طبیعیات شفا و شرح علامه قیصری بر فصوص شیخ اکبر محی الدین عربی را نزد ایشان تلمذ کردند.

و قسمتی از طبیعیات شفا را در محضر مبارک جناب آیت الله حاج میرزا احمد آشتیانی (قدس سره) خوانده اند.

و یکی از آن بزرگواران شیخ جلیل مفضال و خدوم علم و کمال و بارع در علوم عقلیه و نقلیه حاج شیخ علی محمد جولستانی (رحمه الله تعالی علیه) بود که در فراگیری لئالی منتظمه در منطق تصنیف متأله سبزواری پیش ایشان شاگردی کردند.

مهاجرت از تهران به قم در دوشنبه 25 جمادی الاول سال 1383 هجری قمری برابر با 22 مهر 1342 هجری شمسی به قصد اقامت در قم، تهران را ترک گفته اند.

بعد از ورود به قم، تدریس معارف حقّه الهی و تعلیم فنون ریاضی را شروع کردند.

محضر علامه طباطبایی (رحمه الله علیه) حضرت استاد علامه به مدت 17 سال از محضر قدسی علامه طباطبایی (ره) بهره بردند.

در خدمت ایشان کتابهای زیر را خواندند: کتاب تمهید القواعد صائن الدین علی بن ترکه، که شرحی است شریف بر قواعد التوحید ابن حامد ترکه و تدرّس آن شب جمعه 12 شعبان المعظم سنه 1383 هجری قمری به اتمام رسید.

کتاب برهان منطق شفاء شیخ رییس.

تاریخ شروع آن شعبان المعظم 1386 هجری قمری مطابق با آذر ماه 1347 هجری شمسی بوده است.

جلد نهم اسفار صدرالمتألهین به چاپ جدید که از اول باب هشتم کتاب نفس تا آخر آن است و درس آن در روز یکشنبه 23 شعبان المعظم مطابق با پنجم آذر ماه 1346 هجری شمسی به طور کامل پایان پذیرفت.

کتاب توحید بحار مجلسی.

تاریخ شروع آن، شب پنجشنبه 14 شوال المکرم 1394 هجری قمری بوده است.

جلد سوم بحار که در مورد معاد و مطالب دیگر آن است و آن را به تمامی خواندند.

حضرتش سوگند یاد کرده و می فرمایند: به جانم سوگند مهم ترین چیزی که در محضر شریف او جوهر عاقل را مبتهج می کرد، اصول علمیّه و امهّات عقلیه ای بود که القا می فرمود و هر یک از آنها دری بود که درهای دیگری از آن گشوده می شد.

به خداوند سوگند از محضر روحانی او علم و عمل فیضان می کرد؛ حتی سکوتش نطقی بود که هیمانی ملکوتی را حکایت می کرد.

در محضر علامه محمد حسن الهی طباطبایی (ره) از جمله کسانی که در عتبه علیای او اعتکاف داشتند، زبده علمای عامل و عمده عرفای شامخ، عروج کرده به مطالع یقین، حکیم متفقه، فقیه متأله، استاد علامه مکاشف و بحر معارف مولای حضرتش حاج سید محمد حسن الهی طباطبایی تبریزی برادر علامه استاد حاج سید محمد حسین طباطبایی تبریزی بود که در فنون علوم غریبه اوفاق، جفر، رمل علم حروف، علم عدد و زُبُر و بیّنات و دیگر شعب ارثماطیقی از محضرشان بهره مند شدند.

در محضر حاج سید مهدی قاضی تبریزی (ره) حضرت آقا به مدت چهار سال یا بیشتر جهت تعلم علوم ارثماطیقی در محضر گرانقدر عالم وفیّ زکیّ تقیّ، صاحب خط ممتاز، دوحه شجره قرآن و عرفان و برهان، فرزند صاحب کمالات و خوارق عادات، عالم کامل، مکمّل مکاشف، حضرت آیت الله العظمی حاج سید علی قاضی تبریزی مصداق اَلوَلَدُ سِرُّ اَبیه اعنی الحجه سید مهدی قاضی مشرف بوده اند.

به فرمایش حضرت آقا: ایشان در تعلیم من بذل جهد فرمود و او را بر من حقی است عظیم.

و نیز سالیانی در قم به محضر مبارک تنی چند از آیات عظام در دروس فقه افتخار تشرف داشتند.

خود می فرمایند: " به خداوند سوگند قلم و زبان به ادای شکر محشار نیکی هایی که این مشایخ عظام در حقّ ما نموده اند وافی نیست؛ اگر چه عله العلل و مفیض علی الاطلاق، الله ربّ العالمین است.

" تدریس برخی از دروسی که حضرت استاد (حفظه الله تعالی) تدریس فرمودند، 1 به شرح ذیل است: تدریس چهار دوره اشارات با شرح خواجه که در هر دوره ای با تصحیح دقیق و تعلیقات و شرحی محققانه همراه بوده است.

(صفحه 253) تدریس مصباح الانس به مدت هشت سال در حوزه علمیه قم برای چندین نفر از عزیزان به خصوص جناب عارف واصل حضرت حجت الاسلام سمندری نجف آبادی و جناب عارف واصل حضرت آقای دکتر امامی نجف آبادی و دوره دوم تدریس آن نیز در تاریخ 24/7/1370 برابر هفتم ربیع الثانی 1412 قمری آغاز شد که تا صفحه 49 این کتاب به طبع انتشارات فجر در طی 184 جلسه ادامه یافت و در تاریخ 26/11/71 با کسالت حضرت مولی تعطیل شد.

(صفحه 255) تدریس شرح فصوص الحکم قیصری چهار دوره که برای شاگردان املا می فرمود و آنان می نوشتند.

(صفحه 255) تدریس یک دوره کامل شفا شیخ رییس که در ضمن تدریس از روی چندین نسخه تصحیح شده و تعلیقات و حواشی نمودند.

(صفحه 254) تدریس چهار دوره تمهید القواعد در حوزه علمیه قم که هر دوره اش حدود چهار سال به طول انجامید.

(صفحه 254) تدریس اُکَر مانالاؤس که مدت سه سال در حوزه علمیه قم به طول انجامید.

(صفحه 256) تدریس دو کتاب اُکَر ثاوذوسیوس و مساکن به تحریر خوجه طوسی.

(صفحه 257) تدریس اصول اقلیدس.

(صفحه 257) تدریس دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی.

(صفحه 263) و .

همچنین ایشان در مدت اقامت حضرتش در تهران در طی سیزده سال یا بیشتر همراه با اشتغال به تحصیل علوم از آن محاضر عالیه طبق روش معهود و سیره جاریه بین علمای روحانی به تعلیم و تدریس در مدارس (حوزه علمیه) روحانی نیز اشتغال داشتند و کتابهای ذیل را تدریس فرمودند: معالم الاصول مطوّل تفتازانی، حضرت مولی شش دوره به تدریس مطوّل توفیق داشت و معانی مطوّل از اول تا آخر و قسمت زیادی از بیان بدیع آن را تحشیه فرمودند که بسیار گرانقدر و شریف است.

کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد در علم کلام که اینک با تصحیح و تعلیقات حضرتش به طبع رسید.

قوانین در اصول شرح محقق طوسی بر اشارات شیخ رییس در حکمت مشاییّه شرح لمعه در فقه ارث جواهر در فقه لئالی منتظمه جوهر نضید حاشیه ملاعبدالله شرح شمسیه این چهار کتاب اخیر در علم منطق است.

هیئت فارسی در قوشچی شرح چغمینی تشریح الافلاک شیخ بهایی اصول اقلیدس زیج بهادری این پنج کتاب در ریاضیات: هیئت حساب هندسه تألیفات علامه حسن زاده آملی از زبان خودشان برای اینکه نفس را مشغول باید داشت که حکما فرموده اند نفس را مشغول بدار وگرنه او تو را مشغول می کند، تعلیقات و حواشی بر کتب درسی از معقول و منقول و رسائل و جزوات در موضوعات و فنون گوناگون نوشته ام.

1- شرح نهج البلاغه به نام تکمله منهاج البراعه به عربی در پنج جلد که تکمله منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه مرحوم میرزا حبیب اللّه خویی است و مقدمه آن به قلم استاد علامه حاج میرزا ابوالحسن شعرانی- رضوان اللّه تعالی علیه- در تقریظ کتاب مزّین است.

2- رساله ای در ولایت و امامت.

3- رساله ای در رؤیت و عدم آن بر مشرب حکمت و کلام.

4- رساله ای در لقاء اللّه بر منهل عرفان.

5- رساله ای به نام فصل الخطاب فی عدم تحریف کتاب رب الأرباب.

6- رساله ای در صبح و شفق و تحقیق در صبح صادق و کاذب و بیان طایفه ای از آیات و روایات در این موضوع.

این پنج رساله در تکمله نامبرده به مناسباتی که پیش آمده است درج شده است.

7- تصحیح و اعراب اصول کافی ثقه الاسلام کلینی- قدّس سرّه- که در دو جلد طبع شده است.

8- رساله ای در ضبط اسماء روات احادیث به نام اضبط المقال فی ضبط اسماء الرجال که در آخر جلد اول کافی مذکور به طبع رسیده است.

9- تصحیح خلاصه منهج الصادقین در تفسیر قرآن تألیف مرحوم ملافتح اللّه کاشانی.

10- رساله ای در قرائت حفص بن سلیمان و ابوبکر بن عیّاش راویان عاصم ابن ابی النجود بهدله که در آخر تفسیر منهج مذکور بطبع رسیده است.

علت تألیف این رساله این بود که تفسیر منهج چه کبیر آن و چه خلاصه آن، به قرائت ابوبکر از عاصم ترجمه به فارسی شده است و قرائت متداول قرآن به قرائت حفص از عاصم است و قرائت عاصم همان قرائت امیر المؤمنین علی- علیه السلام- است مگر در ده کلمه قرآن چنانکه امین الاسلام طبرسی قدّس سرّه در تفسیر مجمع البیان بدان تصریح فرموده است.

و این مطلب را در رساله فصل الخطاب فی عدم تحریف کتاب ربّ الأرباب نقل کرده ایم که: ان قراءه عاصم هی قراءه امیر المؤمنین علی بن ابی طالب- علیه السلام- الّا فی عشر کلمات ادخلها ابوبکر فی قراءه عاصم حتی استخلصت قراءه علی- علیه السلام.

و علامه حلّی- رضوان اللّه علیه- در منتهی فرمود:(اضبط هذه القراءات السبع عند ارباب البصیره هو قراءه عاصم المذکور بروایه أبی بکر بن عیاش).

و در تذکره فرمود: (ان هذا المصحف الموجود الآن هو مصحف علی- علیه السلام-).

راقم سطور در تدوین این رساله بسیار زحمت کشیده است.

ولی ناگفته نماند که تصحیح تفسیر و رساله ما در قرائت که به انضمام آن چاپ شده است در ظهر کتاب به نام استاد علامه شعرانی- رضوان اللّه علیه- نوشته شد و این بنده به پاس احترام استاد متعرض ناشر نشد.

و خود آن جناب از این عمل ناشر ناراحت شده بود و علّت عمل ناشر استفاده از شهرت مرحوم استاد بود- اللهم لا تجعل الدنیا اکبر همّنا-.

11- تصحیح خزائن مرحوم نراقی با مقدمه و حواشی و تعلیقات اینجانب به عربی و فارسی.

12- تصحیح کلیله و دمنه فارسی به قلم ابوالمعالی نصر اللّه منشی با مقدمه و حواشی و مآخذ اشعار و امثال و ترجمه دو باب آخر آن به فارسی به قلم اینجانب.

13- انسان کامل از نظر( از دیدگاه) نهج البلاغه.

14- خلاصه رساله فوق.

این دو رساله به مناسبت هزاره نهج البلاغه به ساحت مبارک اهل ولایت آن بنیاد خیر نهاد اهدا شد و به طبع رسید.

15- تصحیح نصاب الصبیان با مقدمه و تحشیه آن، مزیّن به تقریظ مرحوم استاد شعرانی.

16- کتابی به نام دروس معرفه الوقت و القبله به عربی.

در این کتاب جمیع مسائل وقت و قبله و هلال را به صورت چندین درس بر مبنای ریاضی بوجوه و طرق عدیده آورده ایم و بسیاری از آیات و روایات درباره آنها را شرح کرده ایم و به اقوال کتب فقهیّه متعرض شده ایم و آنچه را که احتیاج به شرح داشت بیان کرده ایم و بر آنچه که نظر داشته ایم نظر داده ایم و مباحث متفنّنه بسیاری در آن کتاب آورده ایم که هر درس آن خود رساله ای جداگانه است.

17- شرح زیج بهادری به فارسی.

18- تعلیقات بر اسفار صدر المتالهین بخصوص از اول جواهر و اعراض تا آخر آن به تفصیل.

19- تعلیقات بر اول تا آخر شرح خواجه طوسی بر حکمت اشارات ابن سینا.

و به تصحیح کامل آن از روی چندین نسخه شرح اشارات که در اثنای سه دوره تدریس آن به تمام و کمال تاکنون اشتغال داشتم، توفیق یافتم.

20- تعلیقات بر دوره منطق منظومه متأله سبزواری.

21- رساله ای در مناسک حج و پاره ای از مسائل فقهیه در موضوعات عدیده.

22- تعلیقات بر هشت باب معانی شرح مطول تفتازانی.

23- شرح فصوص فارابی یکدوره کامل آن به فارسی.

24- رساله ای در تجرد نفس ناطقه که در اثبات این مدّعی تاکنون بیش از هفتاد دلیل از کتب پیشینیان نقل کرده ایم و به ذکر آیات و روایات و مطالب مفید بسیار در این باب تبرّک جسته ایم.

25- رساله ای در توقیفیّت اسماء.

26- رساله ای در ردّ جبر و تفویض و اثبات امر بین الامرین بر مبنای حکمت متعالیه.

27- رساله ای در مراتب و درجات قرآن مجید.

28- دیوان اشعارم که ابتدای آن مزین به تقریظ استاد حکیم میرزا مهدی إلهی قمشه ای- قدّس سرّه- به خطّ خود آن جناب است.

29- تعلیقات و حواشی بر دوره اصول اقلیدس و شرح صدور آن به تحریر خواجه طوسی.

در تصحیح این کتاب از روی چندین نسخه خطّی، که سه دوره به تدریس آن در حوزه علمیه قم توفیق یافته ام، زحمت بسیار کشیده ام.

30- تعلیقات و حواشی بر اکرمانالاؤوس به تحریر خواجه طوسی، از آغاز تا انجام آن به تفصیل که خود به منزله شرحی بر آن است.

این کتاب در مثلثات کروی و بخصوص در شکل قطاع کرّی (شکل مانالاوس) بحث کرده است.

و در ترتیب کلاسیکی ریاضیات به اصطلاح دانشمندان ریاضی ما از متوسطات است.

این کتاب گرانقدر را در مدّت سه سال تحصیلی در حوزه علمیه قم یک دوره تدریس و آن را از روی چندین نسخه خطی تصحیح کامل کرده ایم و در تعلیق و تحشیه آن بسیار زحمت کشیده ایم و در این کار اثری قیّم به جا گذاشته ایم.

31- تعلیقات بر اکرثاوذوسیوس از بدو تا ختم آن.

32- تعلیقات بر مساکن از اول تا آخر آن.

33- رساله ای در میل کلّی و مسائل متعدد هندسی و نجومی که در اقبال و ادبار معدل النهار و منطقه البروج در بیان بعض از آیات قرآنی بحث کرده ایم.

34- رساله ای در علم اوفاق، که بیش از هفتاد درس است و به صورت دروس تنظیم شده است.

35- رساله ای در ظل( تانژانت).

36- رساله ای در تفسیر بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ .

37- رساله ای در سیر و سلوک.

38- الهی نامه.

39- کتابی در نکات علمیه به نام هزار و یک نکته.

40- رساله ای در تکسیر دائره و بیان نسبت محیط بقطر دائره یعنی بحث از پی.

41- رساله ای در تحصیل بعد بین المرکزین که شرح مقاله ای از مجسطی بطلیموس است.

42- دروس معرفت نفس به فارسی که تاکنون در حدود یکصد و پنجاه و پنج درس نوشته شده است.

43- رساله ای مفصل و مبسوط در اتحاد عقل و عاقل و معقول.

44- رساله ای در مثل( مثل افلاطونی) و عالم مثال و مثل معلقه.

45- وجیزه ای در تجدد امثال عارف و حرکت جوهری حکیم.

46- تعلیقات بر آغاز تا انجام تحفه الأجلّه فی معرفه القبله، تالیف مرحوم سردار کابلی.

47- رساله ای در تضاد.

48- رساله ای در علم.

49- رساله ای در جعل.

50- تعلیقات بر شرح قیصری بر فصوص محیی الدین عربی.

51- تعلیقات بر قبله ملا مظفر.

52- مآخذ و مصادر نهج البلاغه و استدراکات بر آن.

53- تعلیقات بر شرح علامه حلی بر تجرید خواجه طوسی قدس سرهما.

54- رساله ای به نام مفاتیح المخازن که در حقیقت تکمله مقدمات دوازده گانه علامه قیصری بر شرح فصوص شیخ اکبر است.

55- شرح فصوص محیی الدین به فارسی یک دوره کامل آن.

56- رساله انه الحق.

57- نهج الولایه.

58- دروس اتحاد عاقل به معقول.

59- وحدت از دیدگاه عارف و حکیم.

60- قرآن هرگز تحریف نشد.

61- سی فصل در معرفت وقت و قبله.

62- شرح باب توحید حدیقه سنایی غزنوی، و شرح ابیاتی از غزلیات خواجه حافظ، و حواشی بر شرح نیشابوری بر مجسطی و رسائل و جزوات و تعلیقات دیگر که حاجت به ذکر آنها نیست چنانکه حاجت به ذکر آنچه هم گفته ایم نبود.

علامه حسن زاده آملی از زبان دیگران استاد صمدی آملی از شاگردان علامه و نویسنده کتاب شرح دفتر دل در مقدمه آن کتاب می فرمایند: این صحیفه ای است مسمی به شرح دفتر دل که شرح و تفسیر و جیزه نوریه و عرشی دفتر دل شیخ عارف، کامل مکمل، واصل به مقام منیع قرب فریضه، حضرت راقی به قله های معارف الهی، و نائل به قله بلند و رفیع اجتهاد در علوم عقلیه و نقلیه، صاحب علم و عمل، و طود عظیم تحقیق و تفکیر، حبر فاخر و بحر زاخر و علم علم، عارف مکاشف ربانی، فقیه صمدانی، عالم به ریاضیات عالیه از هیئت و حساب و هندسه، عالم به علوم غربیه، و متحقق به حقائق الهیه و اسرار سبحانیه، مفسر تفسیر انفسی قرآن فرقان، استاد اکبر، معلم اخلاق، مراقب ادب مع الله، و مکمل نفوس شیقه الی الکمال آیت الله العظمی حضرت علامه ذوالفنون جناب حسن زاده آملی (روحی فداه) که حقیقت علم را از کوثر ولایت عظمای الهی، یعنی از دهن مطهر و منبع آب حیات انسانی، ثامن الحجج حضرت ولی الله الاعظم علی بن موسی الرضا علیهماالسلام چشیده است.

[1] آیت الله میرزا ابوالحسن شعرانی استاد ایشان ضمن تأیید مقام علمی و فقهی ایشان می نویسد: مولانا الاجلّ الموفق نجم الدین و نور الصبایه و مصباح العلم و شمس الهدایه شیخ حسن آملی معروف به حسن زاده در علم قرآن: لفظ و معنایش، باطن و ظاهرش، قرائت و کتابتش و دیگر امور متعلق به آن بر اقران خویش فائق و در تتبع احادیث و علوم ادبی مورد نیاز در آن بر غیر خویش برتر گشته است.

کلمات کتاب شریف کافی را ضبط کرده و آن را به نحوه شگفت آور اعراب گذاری کرده است.

در علم نجوم و ریاضیات وابسته ید طولایی دارد و در استخراج افلاک و کسوفین دارای مهارت است.

او در علوم شرعیه عقلیه و نقلیه سوارکار ماهر میدان مسابقه است.

من او را بر استنباط فروع از اصول توانا دیدم و به او اجازه دادم روایاتی که نقل آن برای من صحیح است، از من روایت نماید.

[2] عارف نامدار حضرت آیت الله حاج سیّد رضا بهاء الدینی قدّس سرّه درباره علامه حسن زاده می فرمایند: افرادی که از نظر علمی پشتکار دارند، توانسته اند از حوزه خوب استفاده کنند و در کنار آن به خودسازی و تهذیب نفس رسیده اند.

خدمت اینان ارزش دارد و امید اسلام هستند .

بنده زمانی بود که به خاطر مسائلی که پیش آمد، از حوزه و طلاب ناامید شدم و لیکن چشمم که به آقای حسن زاده آملی افتاد به کلّی از نظر خود برگشتم و امیدوار شدم.

توصیه هایی از علامه حسن زاده آملی دهان روح و تن انسان دو دهان دارد: یکی گوش که دهان روح اوست و دیگر دهان که دهان تن اوست.

این دو دهان خیلی محترم اند.

انسان باید خیلی مواظب آن ها باشد.

یعنی باید صادرات و واردات این دهنها را خیلی مراقب باشد.

آن هایی که هرزه خوراک می شوند، هرزه کار می گردند.

کسانی که هرزه شنو می شوند، هرزه گو می گردند.

وقتی واردات انسان هرزه شد، صادرات او هم هرزه و پلید و کثیف می شود.

یعنی قلم او هرزه و نوشته هایش زهرآگین خواهد داشت.

حضرت وصی، امیرالمؤمنین، علیه السلام فرمود: عمل نبات است و هیچ نبات از آب بی نیاز نیست و آب ها گوناگون اند.

هر آبی که پاک است، آن نبات هم پاک و میوه اش شیرین خواهد بود؛ و هر آبی که پلید است، آن نبات هم پلید و میوه او تلخ است.

خود عمل، حاکی است که از چه آبی روییده شده است.

وقت اندک و کار بسیار بدان که باید تخم و ریشه سعادت را در این نشأ، در مزرعه دلت بکاری و غرس کنی.

این جا را دریاب، این جا جای تجارت و کسب و کار است؛ و وقت هم خیلی کم است.

وقت خیلی کم است و ابد در پیش داریم.

این جمله را از امیرالمؤمنین علیه السلام عرض کنم، فرمود: ردوهم ورود الهیم العطاش ؛ یعنی شتران تشنه را می بینید که وقتی چشمشان به نهر آب افتاد چگونه می کوشند و می شتابند و از یکدیگر سبقت می گیرند که خودشان را به نهر آب برسانند، شما هم با قرآن و عترت پیغمبر و جوامع روایی که گنج های رحمان اند این چنین باشید.

بیایید به سوی این منبع آب حیات که قرآن و عترت است.

وقت خیلی کم است و ما خیلی کار داریم.

امروز و فردا نکنید.

امام صادق علیه السلام فرمود: اگر پرده برداشته شود و شما آن سوی را ببینید، خواهید دید اکثر مردم به علت تسویف، به کیفر اعمال بد این جای خودشان مبتلا شده اند.

تسویف یعنی سوف سوف کردن، یعنی امروز و فردا کردن، بهار و تابستان کردن، امسال و سال دیگر کردن.

وقت نیست، و باید بجد بکوشیم تا خودمان را درست بسازیم.

پانویس شرح دفتر دل، مقدمه فرهیختگان تمدن شیعه به نقل از در آسمان معرفت، ص 430.

منابع نرم افزار مجموعه آثار علامه حسن زاده آملی، بخش شخصیت شناسی شرح دفتر دل، داوود صمدی آملی
کلید واژه ها: علامه حسن زاده آملی - حسن زاده - علامه - حسن حسن زاده - زاده - زندگی - ایشان - علوم - زندگی نامه - جهان اسلام - فقیه - هیئت - خبرنگار - مخاطبان - لاریجان - روستای - ارجمند - اندیشه - بزرگان - اختصاص - معرفی - کفالت - گزارش - مختلف - اسلام - علمای - شخصیت - شمسی - قطره - کنیم

آخرین اخبار سرویس:
ادله ای درباره غنی سازی مخفیانه توسط ایران وجود ندارد

استخدام مهندس مکانیک، مهندس برق و الکترونیک و معمار 3D کار در تهران

استخدام مدرس طراحی جواهر دستی در یک مجموعه آموزشی در تهران

انزوا طلبی خانواده ها و گذار از جمع گرایی به فردگرایی

استخدام بازاریاب و ویزیتور با حقوق اداره کار، پورسانت، بیمه در شرکت کاچکول

استخدام انباردار در شرکت داتیس همراه سام در تهران

پاندمی اخبار جعلی برای واکسن در فضای مجازی

چگونه اعاده حیثیت کنیم؟

استخدام کارشناس حسابداری مالی با بیمه و بیمه تکمیلی در پرگاس طب در بابل

استخدام حسابدار با بیمه تکمیلی در شرکت پخش اطلس دینا در البرز

استخدام منشی با بیمه در یک شرکت معتبر در محدوده فرشته

فال حافظ / آن شب قدری که گویند اهل خلوت امشب است

انتظار ترویج مکارم اخلاقی از جامعه فقیر نمی توان داشت

استخدام کارشناس اتاق عمل و کارشناس CSR در تهران

استخدام انباردار در مرکز جراحی بهگر توان در غرب تهران

استخدام تعمیرکار فنی الکترونیک با بیمه تکمیلی در شرکت یکتا افروز در البرز

ابداع یک حسگر زیستی که فعالیت کلسیم را در سلول بررسی می کند

اولین تاثیر رتبه بندی بر حقوق فرهنگیان چیست؟

ایران مصمم به توانمندسازی زنان و دختران است

انتقاد دبیر کل سازمان ملل از وضعیت زنان در جهان

آژانس اتمی: شواهدی از غنی سازی مخفیانه اورانیوم توسط ایران وجود ندارد

استخدام مدرس فاز 2 طراحی در یک مجموعه آموزشی در تهران

آغاز بازسازی مناطق زلزله زده اندیکا

با همسر ایرادگیر و غرغرو چه رفتاری کنیم؟

استخدام کارشناس طراحی مکانیک بابیمه تکمیلی در شرکت مهندسی مقیاس همیشه ردیاب

استخدام سرپرست انبار در بازرگانی حسین پور در البرز

استخدام 4 عنوان شغلی با بیمه در شرکت مهندسی آبسان پالایش در اصفهان

استخدام کارگر ساده و نیمه ماهر در یک شرکت معتبر از تهران و البرز

انتشار گزارشی از رفتار نژادپرستانه در وزارت مهاجرت کانادا

استخدام حسابدار انبار در شرکت فن آوران پرتو الوند در شرق تهران

استخدام کارشناس فروش تلفنی با حقوق ثابت، پورسانت و بیمه در تهران

استخدام نیروی خدماتی با بیمه، عیدی، سنوات و پاداش در محدوده شهر زیبا

وظیفه مهم شیعیان در عصر غیبت

افزایش ارتباطات گسترده بین پیروان تشیع و تسنن عامل وحدت جامعه اسلامی است

مجوز تاسیس پیش دبستانی و دبستان های قرآنی وابسته به حوزه علمیه صادر شود

تعداد خانه های قرآنی در روانسر به 28 باب رسید

آثار مثبت قناعت و پیامدهای منفی حرص در زندگی انسان

وقتی بهنوش بختیاری بدل محمود احمدی نژاد را پیدا می کند + فیلم

طب سنتی پایگاهی در مقابل سبک زندگی غربی است

طراحی فضاهای شهری شیراز نمایانگر روح معنویت باشد

استخدام مسئول دفتر با بیمه و پاداش در شرکت آرمان گستر اقتدار در تهران

استخدام حسابدار در یک شرکت بازرگانی معتبر در تهران

استخدام ادمین شبکه های اجتماعی و طراح و گرافیست در تهران

استخدام منشی آشنا به امور اداری و کارشناس آموزش با بیمه در تهران

پست ها و مقام ها ماندگار نیست/ آیین های تودیع و معارفه عبرت آموز است

آیا طرح بیدود جمع می شود؟

تلاش ایران برای تقویت توانمندسازی زنان

استخدام سرپرست کارگاه با بیمه و بیمه تکمیلی در یک شرکت معتبر از البرز

استخدام بازاریاب تلفنی با پورسانت عالی و پاداش در یک شرکت معتبر در تهران

استخدام حسابدار در یک مجموعه در تهران

استخدام پیک موتوری در شرکت حیات پوشش اکسیژن پاک در تهران

استخدام نانوا در یک مجموعه بیکری در تهران

استخدام فروشنده، مسئول هماهنگی و کارگر ساده در تهران

فیلم | ویژگی حکومت امام زمان(عج) در کلام سردار دل ها

پرستو صالحی با اشک و آه رفت؛ حالا بغلِ کامران و هومن استوری میزاره!

اقامه نماز جمعه تهران پس از هفته ها تعطیلی/ نام آوران کشتی، مهمان ویژه

دعای امام عصر(عج) برای فقرا / اعتصام به خدا را در عمل نشان دهیم

استخدام مهندس مکانیک و حسابدار در یک شرکت معتبر از تهران

استخدام جوشکار برق و آرگون، تراشکار و مونتاژ کار از البرز

استخدام مدرس طراحی لباس در یک آموزشگاه معتبر در تهران

استخدام فروشنده تلفنی و بازاریاب میدانی در خوزستان

ثبت اموال مسئولان را اجباری می کنیم

استخدام منشی در شرکت طراحی آرش هومت در اصفهان

استخدام حسابدار با پاداش در یک شرکت بازرگانی معتبر در اصفهان

تأکید «صادقون» بر ضرورت رسیدگی به تخلفات در انتخابات عراق

تأکید «صادقون» بر ضرورت ابطال انتخابات عراق

تأکید «صادقون» بر ابطال نتایج و برگزاری مجدد انتخابات عراق

استخدام نگهبان با بیمه، بیمه تکمیلی و وام در گروه سولیکو (کاله)

استخدام کارشناس حسابداری با بیمه و بیمه تکمیلی در آذر پاد نگار در تهران

استخدام کارشناس حسابداری با بیمه و بیمه تکمیلی در گروه صنعتی آرتا در تهران

استخدام صندوقدار، کارگر ساده و فروشنده محصولات دریایی با بیمه در گیلان

استخدام بازاریاب با حقوق ثابت، بیمه و مزایا در شرکت پارس میهن معین در البرز

استخدام کارشناس فروش با حقوق ثابت و پورسانت عالی در شرکت عمارت هشتم

استخدام پیک موتوری با بیمه و پاداش در شرکت مقداد رایانه ایرانیان در تهران

استخدام ویزیتور حضوری، سرپرست فروش و کارشناس فروش تلفنی در تهران

پوزش خواستن با روش درست

آیت الله عاملی: اخذ مالیات از مسکن های خالی با جدیت پیگیری شود

جابجایی و درجاسازی 5 هزار واحد مسکونی در بندر امام خمینی

محرمانه بودن اموال مسئولان شیطنت رسانه ای بود

دستیار ترامپ بایت اهانت به کنگره متهم شد

استخدام کارگر ساده و نیمه ماهر در یک شرکت معتبر در شهرک صنعتی صفادشت

استخدام بازاریاب با پورسانت عالی، بیمه، بیمه تکمیلی و حقوق بالا در متل قو

استخدام جوشکار برق و آرگون، تراشکار و مونتاژ کار از تهران

استخدام مدیر داخلی در رستوران پالم در خوزستان

مراسم تکریم و معارفه استاندار خراسان رضوی

استخدام اپراتور دستگاه فورجینگ و کارشناس HSE در شرکت تاو سازه فرتاک

استخدام مسئول دفتر، مدیر اداری، فروشنده و مدیر مالی در زاهدان

استخدام فروشنده فروشگاهی با حقوق ثابت، پورسانت، بیمه، بیمه تکمیلی در تهران

استخدام پرستار CCU کار در بیمارستان امام حسین (ع) در تهران

استخدام بازاریاب و ویزیتور با پورسانت، پاداش و بیمه در همدان

حاجی بابایی خواستار بهبود معیشت کارکنان صنعت نفت شد

برگزاری افتتاح رسمی امور برق چهار یزد برای سهولت دسترسی مردم

بزرگداشت سالروز شهادت شهید «منصور خادم الصادق»

استخدام کارمند اداری در یک شرکت معتبر کشتیرانی در تهران

استخدام وسط کار در یک شرکت معتبر در البرز

استخدام کارشناس پشتیبانی در شرکت داده پردازان همراه ایرانیان در تهران

استخدام آشپز با بیمه تکمیلی در یک شرکت معتبر در هرمزگان

آغاز ثبت نام در سی وسومین جشنواره تجلیل از نخبگان جامعه کار و تولید مازندران

تاریخ معرفی ساعت هوشمند ردمی واچ 2 مشخص شد

فتوتیتر | شهید اهل سنت مدافع حرم، توطئه ها را خنثی کرد

مروری بر زندگی پربار علامه حسن زاده آملی

مروری بر زندگی پربار علامه حسن زاده آملی