موضوعات داغ: - رتبه بندي معلمان - باشگاه پرسپوليس - كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس - كميسيون آموزش و تحقيقات - رييس كميسيون - كميسيون آموزش - طرح رتبه بندي - رييس كميسيون آموزش و تحقيقات - افزايش حقوق - عليرضا جهانبخش - كاهش وزن سريع - محسن كيايي - بهنام يخچالي - السالميه كويت - دينارآباد - وزارت كار، رفاه و تامين اجتماعي - روز جهاني گردشگري - نخست وزير رژيم صهيونيستي - رانندگان الكلي - شركت آب منطقه اي لرستان - بسكتبال جهاني - فائزه هاشمي - دادخواست كارگري

مطالب مرتبط:
رییسی: شورای عالی آموزش و پرورش از حاشیه خارج و وارد متن شود
شورای عالی آموزش و پرورش از حاشیه خارج و وارد متن شود
رییسی: مسائل مالی و معیشتی معلمان باید حل شود / تاکید بر ضرورت اجرای سند تحول بنیادین در آموزش و پرورش
حمله ستاره استقلالی به امیر قلعه نویی و تیمش
سفر امیر عبداللهیان به نیویورک/آمریکا باید با سیاست متفاوتی به مذاکرات وین بیاید
-37 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
سه شنبه، 30 شهریور 1400 ساعت 05:402021-09-21سياسي

با محمدبن ابی بکر از پرورش در دامان حضرت امیر(س) تا شهادت در مصر


محمد بن ابی بکر فرزند ابوبکر خلیفه اول بود.

وی پس از فوت ابوبکر و ازدواج اسما مادرش با حضرت امیر سلام الله علیه تحت تربیت و پرورش حضرت قرار گرفت.

- به گزارش سایت قطره و به نقل ازخبرنگار جی پلاس،" در راستای شناساندن بزرگان صدر اسلام در این صفحه بر آنیم که این شخصیت های ارجمند جهان اسلام و تشیع را به مخاطبان معرفی کنیم و مطالب منتشرشده قطره ای است از دریای زندگی این بزرگواران که به قدر وسعمان است.

باشد که مفید فایده افتد.

این قسمت به زندگی یکی از یاران بزرگوار حضرت امیر سلام الله علیه، محمد بن ابی بکر اختصاص دارد.

زندگینامه محمد بن ابی بکر محمد بن ابی بکر (10-38ق) ملقب به عابد قریش، فرزند خلیفه اول و اسماء بنت عمیس و از یاران و شیعیان خاص امام علی (علیه السلام) بود.

پس از وفات ابوبکر و ازدواج امام علی (علیه السلام) با اسماء، وی به همراه مادرش در خانه آن حضرت پرورش یافت و بسیار مورد علاقه ایشان بود.

او از فرماندهان سپاه امام علی (علیه السلام) در جنگ جمل و صفین بود.

محمد از طرف آن حضرت به فرمانداری مصر منصوب شد.

او تا آخر عمر جزء وفاداران آن حضرت بوده و در نهایت در جریان حمله لشکریان شام به مصر و جنگ نابرابر با سپاه محمد، به شهادت رسید.

1 - ولادت محمد بن ابوبکر (عبدالله) از قبیله بنی تمیم قریش، ملقب به عابد قریش [1][2] در بیست و پنجم ذی القعده سال دهم هجرت در مسیر کاروان حجه الوداع پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلّم) از مدینه به مکه در مکانی به نام بیداء [3] چشم به جهان گشود.

حضرتش چندی قبل از تولد، نوید ولادتش را به عایشه داده بود.

[4][5] و پس از تولد، بر وی نام نهاد.

(در عهد رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلّم) رسم بر این بود که اصحاب در هفتمین روز تولد فرزندان شان او را نزد آن حضرت می بردند و ایشان بر آن ها اسم می گذاشت.

) [6] 2 - تحت تربیت امام علی علیه السلام پدر محمد ابوبکر، صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و نخستین خلیفه، هنگامی درگذشت که محمد دو سال و چند ماه بیشتر نداشت.

مادرش اسماء بنت عمیس از زنان بزرگ صدر اسلام است.

وی ابتدا همسر جعفر بن ابی طالب و پس از شهادت جعفر، با ابوبکر ازدواج کرد.

اسماء پس از مرگ ابوبکر به ازدواج حضرت علی (علیه السّلام) درآمد.

[7][8] بدین سبب محمد بن ابی بکر در خانه حضرت علی (علیه السّلام) رشد و پرورش یافت.

فقه و معارف و اندیشه هایش برگرفته از تعالیم ناب امام علی (علیه السّلام) بود و برای هیچ کس _از جمله ابوبکر_ فضیلت علی (علیه السّلام) را قائل نبود.

بلکه در هنگام بیعت با آن بزرگوار عرض کرد: گواهی می دهم که تو امامی هستی که اطاعت تو واجب است .

حضرت علی (علیه السّلام) نیز او را دوست می داشت و وی را فرزند خود از صلب ابی بکر شمرد.

در نهج البلاغه به نقل از آن حضرت آمده است: او (محمد) دوست من بود و چون فرزندم او را پرورش داده بودم .

[9] 3 - فضایل و عقاید بیشتر منابع تاریخ صدر اسلام به صداقت، دیانت و نجابت محمد بن ابی بکر اعتراف دارند.

او یکی از پنج نفر خواص حضرت علی (علیه السّلام) بود.

(چهار نفر دیگر عبارت بودند از: هاشم بن عتبه، جعده بن هبیره مخزومی، محمد بن ابی حذیفه و ابن ابی العاص)[10][11] احادیثی در منزلت محمد بن ابی بکر از ائمه اطهار (علیهم السّلام) نقل شده است؛ از جمله: عمار یاسر و محمد بن ابی بکر هرگز به گناه کردن و عصیان در پیشگاه پروردگار راضی نمی شدند .

(محمد) اگرچه از اهل بیت (علیهم السّلام) نبود، ولی به مانند آن ها نجیب بود و میان خانواده خویش از همه پاک تر و نجیب تر بود (به نقل از امام محمدباقر و امام صادق (علیهماالسلام)).

[12][13][14][15] محمد انسانی با ایمان و وظیفه شناس بود که حضرت علی (علیه السّلام) پس از شهادت او در مصر فرمود: خدا محمد را بیامرزد که هرچه توانست کوشید و تکلیف خویش را انجام داد .

[16] محمد بن ابی بکر خیرخواه مردم بود که تنها بر خدا توکل می کرد.

او شخصی انتقادپذیر بود و به مردم سفارش می کرد چنان چه عملی خلاف از وی سر زند به وی تذکر دهند.

[17][18] او درباره خلفای سه گانه معتقد بود که حق امام علی (علیه السّلام) را در احراز حکومت زیرپا گذاشته اند و درباره خصوص عثمان معتقد بود وی از احکام خدا و سنت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم عدول کرده است.

[19][20] 4 - فعالیت های سیاسی آغاز حضور محمد بن ابی بکر در صحنه فعالیت های سیاسی و نظامی در عهد خلافت عثمان بود، اما برخی نویسندگان غربی از جمله مادلونگ،[21] محمد بن ابی بکر را از توطئه گران علیه قتل عمر، خلیفه دوم آورده اند که این سخن به اندک توجهی مردود است: زیرا وی در دوره عمر، نوجوانی سیزده ساله بیش نبود و منابع نخستین صدر اسلام چنین مطلبی را ندارند و احتمال چنین تصرفی در تاریخ با توجه به عداوت ایشان نسبت به حضرت علی و تابعان حضرتش که محمد هم از جمله آنان است، بسیار است.

خصوصا که خود مادلونگ این قتل را به حضرت علی (علیه السّلام) هم نسبت داده است.

محمد بن ابی بکر پس از طی دوره نوجوانی و رسیدن به سن بلوغ، به عنوان رزمنده در جنگ های دوره عثمان علیه غیر مسلمانان شرکت می کرد و یکی از مخالفت های او با عثمان در جنگ صواری [22][23] بود که عثمان، عبدالله بن سعد بن ابی سرح را به فرماندهی دریایی مسلمانان منصوب کرد در حالی که وی به حکم قرآن کافر بود.

[24] و پیامبر اکرم خون او را مباح شمرد.

4.

1 - مخالفت با حکومت عثمان محمد بن ابی بکر به دلایل روشنی مخالف حکومت عثمان بود: 1.

عمل نکردن به کتاب خدا.

[25][26] 2.

عمل نکردن به حق[27] و رعایت نکردن عدالت در میان صحابه؛ زیرا عثمان بسیاری از اقوام خویش چون مروان بن حکم را بر مسند امور مهم قرار داده و صحابه بزرگ پیامبر را به کار نگرفته بود.

3.

کنار نهادن سنن پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلّم) و بی تفاوتی نسبت به امرایی که در نقاط مختلف قلمرو اسلامی به دلخواه خود عمل می کردند.

[28] 4.

تاکید مورخان مختلف، چه از اهل سنت و چه شیعه، بر این نکته که محمد بن ابی بکر، عثمان را نکشت، بلکه در اثر سخنانی که بین آن ها رد و بدل شد محمد شرمگین شده از خانه عثمان بیرون رفت.

[29][30][31][32][33] 4.

2 - شرکت در محاصره عثمان محمد در مدت چهل روز محاصره عثمان _که از هفتم ذی القعده تا هجدهم ذی الحجه سی و پنجم هجری به طول انجامید_[34] از نزدیک امور را زیرنظر داشت و بر عقیده خود مبنی بر مخالفت با عثمان اصرار می ورزید.

حتی خواهرش عایشه که به قصد حج از مدینه خارج می شد، از محمد خواست که او را در سفر مکه همراهی کند، ولی وی از این کار سر باز زد.

هم چنین او به درخواست (خاله اش) لیلی بنت عمیس مبنی بر همراهی نکردن با محاصره کنندگان نیز پاسخ رد داد.

[35] البته این مخالفت باعث نشد وی را بکشد بلکه فقط کناره گیری عثمان را می خواست اما بعضی قتل عثمان را به او نسبت داده اند.

مثلا گفته اند: او با چند نفر دیگر بر عثمان وارد شد و نخستین ضربه را وی بر عثمان وارد آورد.

[36][37][38] و پس از آن سوران بن حمران و عمرو بن حمق ضربات نهایی را زده، وی را کشتند، یا او همراه سیزده نفر دیگر بر عثمان وارد شد و پس از آن اعتراض بر حکمرانی که بر مناطق مختلف گماشته بود، به یکی از آن سیزده نفر اشاره کرد تا به عثمان حمله کند.

[39] 4.

3 - نظریه حق درباره قتل عثمان نظریه حق اینست که اگرچه محمد بن ابی بکر در تحریک مردم علیه عثمان نقش داشته، در جریان محاصره نیز به صورت فعال حاضر بود، ولی قاتل عثمان نیست، بلکه پس از بیرون رفتن محمد از نزد عثمان، قاتلان بر عثمان وارد شده، وی را به قتل رساندند.

و بر این نظر دلایل متعددی وجود دارد: اول اینکه: سخن غلام ام حبیبه _همسر عثمان_ که اظهار کرده بود: عثمان پس از خروج محمد بن ابی بکر از نزد وی کشته شد، سپس در حالی که محمد از موضوع آگاهی نداشت، از آن غلام پرسید که چه اتفاقی افتاده است.

[40] دوم: سخن عثمان مبنی بر رفتار مناسب محمد با وی به هنگام محاصره؛ ظاهرا هنگامی که عثمان در خانه خود محبوس بود، شورشیان و از جمله طلحه اجازه خروج از خانه را به وی نمی دادند، ولی محمد دستور داد که وی را آزاد به گذارند.

[41][42] سوم قانع شدن حضرت علی (علیه السّلام) پس از سؤال حضرت در خصوص گفته های همسر عثمان مبنی بر دست داشتن محمد در قتل عثمان و پاسخ محمد که گفت: بر عثمان وارد شدم، او برایم از پدرم گفت من با او برخاستم به خدا سوگند من او را نکشتم و به او چنگ نزدم .

[43][44] خصوصا که حضرتش مخالف قتل عثمان بود و محمد از ایشان تبعیت می شود.

5 - محمد و ناکثین جمل محمد بن ابی بکر ناکثین را سودجویانی می دانست که به بهانه خون خواهی عثمان اهداف خویش را دنبال می کنند و در خصوص آن ها می گفت: به خدا سوگند کسی جز آنان قاتل عثمان نیست .

[45] پس از غارت بصره از سوی اصحاب جمل، حضرت علی (علیه السّلام) به جنگ با آنان مصمم شد و از مدینه به سمت عراق حرکت کرد حضرت از ربذه _منزلی بین راه مکه تا کوفه _ هاشم بن عتبه را نزد ابوموسی اشعری والی کوفه فرستاد تا کوفیان را برای جنگ با ناکثین بسیج کند، ولی هنگامی که ابوموسی از این کار سر باز زد و ایشان را تهدید کرد، محمد بن ابی بکر و عبدالله بن عباس را به کوفه فرستاد و طی نامه ای ابوموسی را از حکومت کوفه عزل کرد.

[46][47][48][49] حضرت علی (علیه السّلام) پس از اینکه خبر موثقی درباره موفقیت یا عدم موفقیت محمد بن ابی بکر و ابن عباس در جلب حمایت مردم کوفه دریافت نکرد، از ذی قار امام حسن (علیه السّلام) و عمار یاسر را به کوفه گسیل کرد که اینان سرانجام موفق شدند مردم را بسیج کرده به کمک آن حضرت بفرستند.

[50] در آستانه جنگ جمل که نیروهای دو طرف آماده نبرد می شدند، امام علی (علیه السّلام) محمد بن ابی بکر را به فرماندهی نیروی پیاده نظام انتخاب کرد.

او در طول جنگ رشادت های فراوانی از خود نشان داد و ثور بن عدی یکی از فرماندهان سپاه جمل را از پای درآورد.

[51] وی به دستور آن حضرت، عایشه را با احترام فراوان همراه چندین زن دیگر از زنان بصره به مکه و از آنجا به مدینه برد.

[52][53] 6 - حکومت بر مصر مهم ترین منصبی که به محمد واگذار شد، حکومت مصر از جانب امیرمؤمنان بود.

او در اول رمضان سال 36 هجری به حکومت مصر برگزیده شد.

[54][55][56] حکومت مصر در ابتدای خلافت امام علی (علیه السّلام) به قیس بن سعد بن عباده و پس از وی به محمد بن ابی بکر رسید و هنگامی که کار مصر بر محمد مشکل شد و عزلت نشینان عثمانی بر وی شوریدند، حضرت بر آن شد که مالک اشتر را بر مصر بگمارد.

خلوص نیت، دلیری، پارسایی و نجابت محمد عاملی در انتصاب وی بود، به طوری که حضرت علی (علیه السّلام) درباره او فرمودند: او را فرزندی خیرخواه و کارگزاری کوشا و شمشیری برنده و ستونی بازدارنده می شماریم .

[57][58] از دیگر عوامل انتخاب وی تمایل مصریان به محمد بود.

به طوری که آنان نسبت به وی کمال محبت را داشته، ولایت او را بر خود از هر کس دیگری بهتر می دانستد.

آنان در سال سی و پنج هجری، هنگامی که عثمان را محاصره کرده بودند، از عثمان خواستند محمد را به جای عبدالله بن ابی سرح بر مصر بگمارد.

[59] ویژگیهای پسندیده اخلاقی، مردم داری و انتقادپذیری محمد، عامل دیگر انتصاب وی بود، چنان که در سخنرانی خود برای مردم مصر به آنان حق داد که از وی انتقاد کنند و عیبش را به او اظهار دارند.

7 - حضور در جنگ صفین محمد بن ابی بکر در جنگ صفین که اندکی پس از انتصاب وی به حکومت مصر صورت گرفت،[60] در سپاه امام علی علیه معاویه جنگید.

او در جریان جنگ همراه حسنین (علیهماالسلام) در رکاب حضرت علی (علیه السّلام) قرار داشته و آن حضرت وی را فرمانده پیاده نظام، و به نقلی، فرمانده میسره سپاه خویش قرار داده بود.

[61] وجود محمد در سپاه امام علی (علیه السّلام) نقطه قوتی به شمار می آمد و سپاه امام علی (علیه السّلام) در اشعار خود علیه شامیان این شعر را می سرودند: هان پاک، پسر پاک محمد بن ابی بکر همراه ماست .

[62][63] 8 - شهادت با توجه به وعده ای که معاویه به عمرو عاص برای حکومت مصر در قبال کمک وی در جنگ صفین داده بود، پس از پایان جنگ صفین و با قصد انتقام، خصوصا با مشکلاتی که محمد به علت شورش های پراکنده در مصر با آن ها مواجه بود، معاویه تصمیم گرفت تا مصر را به چنگ آورد و در پی این تصمیم با همکاری عده ای شورشی از جمله معاویه بن حدیج به او حمله کرد.

برای این کار عمرو عاص را با شش هزار مرد جنگی در شمال مصر متوقف کرد و نامه ای به محمد نوشت و او را متهم به قتل عثمان و تهدید به مرگ کرد.

محمد هم نامه ای برای حضرت علی (علیه السّلام) فرستاد و از حضرت دستور مقاومت گرفت و برای معاویه هم جوابی در خور نگاشت.

حضرت هم تلاش کرد تا سپاهی گرد آورد و در پی آن مالک اشتر را که بسیار خبره و قوی تر از محمد در امور جنگ بود برای حکومت معرفی فرستاد که وی هم به شهادت رسید.

و در جنگی نابرابر میان لشکر 6000 نفری معاویه و 2000 نفری محمد به فرماندهی کنانه بن بشر در منطقه المسناه سپاه محمد شکست را تجربه کرد و فرمانده خود را از دست داد.

8.

1 - نحوه شهادت بیشتر منابع بر این عقیده اند که پس از شکست سپاه محمد در مقابل شامیان، اطرافیانش او را تنها گذاشته، متواری شدند و محمد به تنهایی به خرابه ای پناه برد و در آن پناهگاه توسط معاویه بن حدیج به شهادت رسیده سوزانده شد.

[64] هم چنین گفته شده که او پس از متواری شدن اطرافیانش در خانه جبله بن مسروق یا زنی از بنی غافق پنهان شد و پس از آن در جنگ با معاویه بن حدیج و در میدان جنگ به شهادت رسید.

[65][66][67] نیز نقل شده که عمرو عاص وی را اسیر کرد و سپس به شهادت رساند.

[68][69] 8.

2 - تاریخ شهادت تاریخ شهادت آن بزرگوار را ماه صفر سال 38 هجری دانسته اند.

[70][71] 9 - پانویس 1.

ابن قتیبه دینوری، عبدالله بن مسلم، المعارف، ص175، تحقیق دکتر ثروت عکاشه، قاهره، دارالمعارف.

2.

زرکلی، خیرالدین، الاعلام، ج6، ص220، دارالعلم للملایین، 1986م.

3.

ابن اثیر، علی بن ابی الکرم، اسد الغابه فی معرفه الصحابه، ج4، ص326، قاهره، انتشارات المکتبه الاسلامیه.

4.

مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، ج2، ص58، نجف، مطبعه المرتضویه، 1352ق.

5.

مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، ج33، ص563، تصحیح محمدباقر محمودی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

6.

ابن شبه، عمر بن شبه، تاریخ مدینه المنوره، ج4، ص1303، تحقیق فهیم محمد شلتوت، قم، انتشارات دارالفکر، قم، 1410ق.

7.

ابن سعد بغدادی، محمد بن سعد، طبقات الکبری، ج8، ص222، بیروت، دارالکتب، 1990م.

8.

زبیری، عبدالله بن مصعب، نسب قریش، ص277، تحقیق ا.

لیفی برونسال، قاهره دارالمعارف للطباعه و النشر، 1953م.

9.

سید رضی، نهج البلاغه، خطبه 67، ترجمه محمد دشتی، قم، انتشارات مشهور، 1380ش.

10.

طوسی، محمد بن حسن، رجال الکشی، ص63، تصحیح حسن المصطفی.

11.

مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال، ج14، ص349.

12.

مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال، ج2، ص57.

13.

طوسی، محمد بن حسن، رجال الکشی، ص64.

14.

مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج33، ص585.

15.

شوشتری، محمدتقی، قاموس الرجال، ج9، ص19.

16.

طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، ج4، ص83، قاهره، مطبعه الدستقامه 1358ق.

17.

ثقفی کوفی، ابراهیم بن محمد، الغارات، ج1، ص226، تحقیق جلال الدین حسینی ارموی، تهران، انجمن آثار ملی 1383ش.

18.

ابن ابی الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، ج6، ص66.

19.

ابن ابی الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، ج2، ص92.

20.

مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج2، ص15، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1347ش.

21.

ویلفرد مادلونگ، جانشینی حضرت محمد (صلی الله علیه و آله وسلّم)، ص101، ترجمه احمد نهایی، بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی، 1377ش.

22.

ابن تغری بردی، یوسف بن تغری بردی، النجوم الزاهره فی ملوک مصر و القاهره، ج1، ص81.

23.

ابن اثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، ج3، ص118، ترجمه عباس خلیلی، تهران، مؤسسه مطبوعاتی علمی.

24.

انعام/سوره6، آیه93.

25.

ابن قتیبه دینوری، عبدالله بن مسلم، الامامه و السیاسه، ج1، ص44، تحقیق طه محمد الزینی، بیروت، دارالمعرفه للطباعه و النشر.

26.

ابن شبه، عمر بن شبه، تاریخ مدینه المنوره، ج4، ص288.

27.

ثقفی کوفی، ابراهیم بن محمد، الغارات، ج1، ص284.

28.

طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، ج3، ص405.

29.

ابن شبه، عمر بن شبه، تاریخ مدینه المنوره، ج4، ص1298.

30.

ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب، ج3، ص1367.

31.

ابن اثیر، علی بن ابی الکرم، اسد الغابه، ج4، ص326.

32.

ابن اثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، ج3، ص178.

33.

ابن خلدون، عبدالرحمان بن محمد، تاریخ ابن خلدون، ج2، ص150.

34.

یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ یعقوبی، ج2، ص176، بیروت، داربیروت للطباعه، 1379ق.

35.

طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، ج3، ص417 418.

36.

ابن سعد بغدادی، محمد بن سعد، طبقات الکبری، ج3، ص73.

37.

ابن شبه، عمر بن شبه، تاریخ مدینه المنوره، ج4، ص1301.

38.

ابن اعثم کوفی، احمد بن محمد، الفتوح، ص382، ترجمه محمد بن احمد مستوفی، تصحیح طباطبایی مجد، تهران، 1377ش.

39.

طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، ج3، ص405.

40.

ابن شبه، عمر بن شبه، تاریخ مدینه المنوره، ج4، ص1300.

41.

طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، ج3، ص411.

42.

ابن اثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، ج3، ص147.

43.

ابن قتیبه دینوری، عبدالله بن مسلم، الامامه و السیاسه، ج1، ص47.

44.

ابن عبدربه، احمد بن محمد، عقد الفرید، ج5، ص43.

45.

شیخ مفید، الجمل و النصره سید العتره فی حرب البصره، ص239.

46.

طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، ج3، ص494.

47.

شیخ مفید، الجمل و النصره سید العتره فی حرب البصره، ص239.

48.

بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، ج2، ص234، تحقیق شیخ محمدباقر محمودی، موسسه اعلمی مطبوعات 1386ق.

49.

ابن خلدون، عبدالرحمان بن محمد، تاریخ ابن خلدون، ج3، ص165.

50.

بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، ج2، ص234.

51.

ابن اعثم کوفی، احمد بن محمد، الفتوح، ص434.

52.

سمرقندی، هندوشاه، تجارب السلف، ص45، تهران، کتابخانه طهوری، 1357ش.

53.

ابن اثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، ج3، ص258.

54.

ثقفی کوفی، ابراهیم بن محمد، الغارات، ج1، ص224.

55.

طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، ج3، ص556.

56.

بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، ج2، ص393.

57.

ثقفی کوفی، ابراهیم بن محمد، الغارات، ج2، ص764.

58.

ابن اثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، ج4، ص33.

59.

کندری، محمد بن یوسف، ولاه مصر، ص51، تحقیق حسین نصار، بیروت، داربیروت للطباعه 1379.

60.

منقری، نصر بن مزاحم، پنجم شوال سال 36 هجری قمری، ص1، ترجمه پرویز اتابکی، تهران، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ دوم، 1370 شمسی.

61.

ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، تهذیب التهذیب، ج9، ص81.

62.

منقری، نصر بن مزاحم، وقعه صفین، ص293، تحقیق عبدالسلام محمد هارون، قم، موسسه العربیه الحدیثه، 1382ق.

63.

ابن ابی الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، ج5، ص230.

64.

ابن شبه، عمر بن شبه، تاریخ مدینه المنوره، ج4، ص1285.

65.

ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، تهذیب التهذیب، ج9، ص80.

66.

ابن خلدون، عبدالرحمان بن محمد، تاریخ ابن خلدون، ج3، ص182.

67.

طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم والملوک، ج4، ص80.

68.

ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب، ج3، ص1367.

69.

ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، تهذیب التهذیب، ج9، ص81.

70.

ثقفی کوفی، ابراهیم بن محمد، الغارات، ج1، ص285.

71.

ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب، ج3، ص1366.

10 - منبع سایت پژوهه، برگرفته از مقاله محمد بن ابی بکر ، تاریخ بازیابی 1400/06/23.


کلید واژه ها: سلام - محمد - ابوبکر - علیه - امام علی - زندگی - پرورش - ازدواج - امیر - فرزند - اسلام - خلیفه - یاران - جهان اسلام - زندگینامه - صدر اسلام - امام - الله - خبرنگار - مخاطبان - ارجمند - بزرگان - اختصاص - شیعیان - یکی از - معرفی - گزارش - شهادت - تربیت - همراه

آخرین اخبار سرویس:
عملیات رزم پهپادی توسط پهپادهای نیروی هوایی ارتش با موفقیت اجرا شد

برکناری دو مدیر درپی خودکشی فرزند شهید

تلاش ها برای جاماندگان از سهام عدالت

عکس | آیین تودیع و معارفه استاندار خراسان رضوی با حضور وزیر کشور

تزریق 140 هزار دز واکسن کرونا در مرکز واکسیناسیون منطقه 12

شب شعر «امام خمینی مظهر وحدت و اسلام ناب»

حامد ملک پور دیدار رییس مجلس با مراجع در قم

نگرانی آیت الله صافی گلپایگانی از اوضاع کشور

ارشادی: ایران مصمم به توانمندسازی زنان و دختران است

اختتامیه چهارمین دوره جایزه مصطفی (ص)

شرایطی که غسل جنابت واجب می شود

(تصاویر) طلاب اهل سنت در مدرسه نور محمد آخوند طلابی

دستور «مالیاتی» مهم سعید محمد/ کدام مالیات لغو می شود؟

تغذیه شغال از داخل شکم فیل!

لزوم توکل و تمرکز بر مؤلفه های قدرت معنوی در نظام اسلامی

گردهمایی مبلغین طرح معراج خوزستان

بازگشت سرلشکر باقری به کشور بازگشت

آمریکا بازیگر نقش اول تصویب کنسرسیوم در ایران

زمان اجرای رتبه بندی معلمان از 2 ماه آینده خواهد بود

حقوق و مزایای جدید فرهنگیان براساس جایگاه آنان در نظام رتبه بندی خواهد بود

(ویدئو) پدر سال 2021

انتصاب رییس مرکز امور بین الملل وزارت راه

عزل دو مدیر بنیاد شهید در پی حادثه خودسوزی منجر به فوت یکی از فرزندان شهدا

آیت الله سبحانی: آمار فرزندآوری بسیار پایین است/قالیباف: مشکلات کشور از نبود امکانات نیست

امام جمعه جدید فردیس انتخاب شد

اختتامیه و تجلیل از برگزیدگان چهارمین دوره جایزه جهانی مصطفی(ص)

فیلم گزیده اخبار همایش بین المللی نقش عقلانیت و همگرایی در شکل گیری تمدن نوین اسلامی

بسته خبری پیگیری مشکلات مردمی

حدیث فقیری گزارش تصویری| مراسم معارفه استاندار جدید خراسان رضوی

شبکه اجتماعی ترامپ نیامده هک شد!

ادامه دورکاری مادران شاغل دارای فرزندان خردسال

فیلم| بازدید اعضای کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس از آزمایشگاه مرکزی دانشگاه گیلان

تصاویر/ آیین افتتاح حوزه علمیه امام صادق(ع) خدابنده و بازدید از مدرسه علمیه در حال احداث شهرستان سجاس توسط آیت الله اعرافی

«گل آقا» از طنزپردازان تأثیرگذار در حوزه سیاسی بود

حمید وکیلی چهارمین آیین اعطای جایزه ||| علمی و فناوری مصطفی (ص)

دولت پول کافی برای طرح رتبه بندی معلمان دارد | فیلم

تصاویر / شب شعر امام خمینی مظهر وحدت و اسلام ناب با حضور شعرای شبه قاره هند

«گل آقا» طنزپردازان تأثیرگذار در حوزه سیاسی بود

هرگونه اقدام مثبت در خراسان رضوی شکل گیری جامعه اسلامی را به دنبال دارد

شهروندان باید در آرامش کامل و شرایط مطلوب زندگی کنند/ شهرداری عمل به مسئولیت های اجتماعی را جدی می گیرد

تصاویر/ مراسم بزرگداشت آیت الله سید عباس مدرسی یزدی(ره) در مسجد اعظم قم

گروه ویژه اقدام مالی (FATF) پاکستان را از فهرست خاکستری خارج نکرد

نفرات برتر چهاردهمین دوره مسابقات قرآنی مدهامتان معرفی شدند + اسامی

کمیسیون انتخابات عراق صحت 7 شکایت را پذیرفت؛ بازشماری دستی صندوق ها

سلیمی: مراقب سرمایه های خود در ترکیه باشید

گروه ویژه اقدام مالی (FATF) پاکستان را از فهرست خاکستری خارج نکرد

بهره گیری از نخبگان شرط عبور از بحران هاست

محسن هاشمی در مسند خود ابقا شد

سیاست های راهبردی رسانه ای در شرایط بحران های طبیعی ابلاغ شد

کار گروهی مشترک میان شهرداری و پلیس پایتخت تشکیل می شود

تقدیر از حجت الاسلام قرائتی به پاس پنجاه سال خدمت در محضر قرآن کریم

تصاویر/ یادواره «سید بهاءالدین شمس قریشی» به مناسبت هفته وحدت

همواره کنار مردم باشید و مشکلاتشان را حل کنید

تصاویر/ نشست ائمه جمعه، جماعات و نخبگان شهرستان نقده

چهارمین دوره اعطای جایزه علمی و فناوری مصطفی(ص)

سیدنیاز نقوی، پیشگام تقریب مذاهب اسلامی بود

آیین تودیع و معارفه استاندار خراسان رضوی با حضور وزیر کشور

تصاویر / مراسم بزرگداشت و یادبود خیرین حوزه علمیه همدان

وزیر کشور: دولت زمینه محرومیت زدایی را فراهم کند

تصاویر/ اولین گردهمایی مبلغین طرح معراج سال 1401-1400

همت دولت باید معطوف به بهبود شرایط اقتصادی و معیشتی مردم باشد

درخواست خانواده شهید پرازیده از مردم

پیگیری سهم هرمزگان از عوارض آلایندگی پارس جنوبی در دیدار جباری با وزیر اقتصاد

تصاویر/ نشست ائمه جمعه استان کرمانشاه به مناسبت هفته وحدت

سد «معشوره» مطالبه عمومی و به حق مردم لرستان است

حضور روحانیون در مدارس

نظرسنجی گالوپ: 72 درصد از ایرانیان از عملکرد رییسی رضایت دارند

تصاویر | دیدار جمعی از صادرکنندگان با رییس جمهور

از طرح مجلس برای غایبان خدمت وظیفه تا ایده ی حرفه ای شدن سربازی / وجود بیش از سه میلیون مشمول غایب

استخدام راننده با حقوق عالی

ساخت 80 هزار واحد مسکن سهم استان اردبیل در دولت سیزدهم

استاندار جدید گیلان کیست؟

امروزه با تغییرات نظام مندی در همه زمینه ها مواجهیم

حضرت آیت الله صافی گلپایگانی: بسیار نگران وضعیت اقتصادی و مشکلات مردم هستم/ گرانی برای مردم طاقت فرسا شده است

مجلس در حل مشکلات اقتصادی و جمعیتی باید پیشگام باشد

دانلود مولودی میلاد امام صادق علیه السلام/ محمد الفصولی

جوابیه| مهدی رضایی: تمامی امور سازمان را واگذار کرده ام/ به تعلیق پروانه ام اشکال شکلی و ماهوی وارد است

سیاست های راهبردی رسانه ای در شرایط بحران های طبیعی اعلام شد

میرزایی: در طرح حمایت از حقوق کاربران به دنبال فیلتر کردن نیستیم

تصاویر| سفرعزت الله ضرغامی به اردبیل

مردم کردستان هرگز به دنبال تفرقه نیستند

میرزایی: ایجاد میلیون شغل از اهداف طرح حمایت از حقوق کاربران وخدمات پایه فضای مجازی است

خبر مهم قالیباف درباره طرح رتبه بندی معلمان

آیا واقعاً به دیگران ربطی ندارد که ما چه باوری داریم؟

همایش کلوپ ملی کمپینگ و کاروانینگ در تهران برگزار شد

سرپرست معاونت هماهنگی امور اقتصادی و توسعه منطقه ای وزارت کشور منصوب شد

انتصاب مدیرکل روابط عمومی استانداری کهگیلویه و بویراحمد

پیشبرد اهداف اقتصادی زرند و کوهبنان را در سایه عدالت انتظار داریم

تاثیر رتبه بندی بر حقوق فرهنگیان چگونه است؟

همت دولت باید معطوف به بهبود شرایط اقتصادی و معیشتی مردم باشد

گزارش ایکنا از سفر یک روزه رییس مجلس شورای اسلامی به قم

لیگ دسته دوم اسپانیا| تساوی پونفرادینا در حضور عابدزاده

افزایش 101 درصدی پرداخت زکات در آذربایجان شرقی

70 درصد افزایش حقوق برای فرهنگیان؟/ استاد معلم ها تا دو ماه آینده پولدار می شوند

اهدای جایزه دانشمند ایرانی به علوم بنیادی کشور

اجرای طرح واکسیناسیون با همکاری ستاد مدیریت بحران منطقه

️انتصابات جوانان در استان بوشهر از هفته آینده کلید می خورد

امام جمعه فردیس انتخاب شد

کشف معدنی بزرگ تر از مس سرچشمه در رفسنجان

عوارض آلایندگی پارس جنوبی عسلویه باید در پارسیان پرداخت شود

با محمدبن ابی بکر از پرورش در دامان حضرت امیر(س) تا شهادت در مصر

با محمدبن ابی بکر از پرورش در دامان حضرت امیر(س) تا شهادت در مصر