«چوب الف بر سر ما» یعنی چه؟

«چوبِ الف» چرم، چوب یا مقوایی است که لای کتاب می گذارند یا هنگام کتاب خواندن آن را پایین قسمت در حال مطالعه حرکت می دهند اما از این واژه در سرود «یار دبستانی من» اینگونه برمی آید که برای تنبیه دانش آموزان هم استفاده می شده است.

- به گزارش جماران، فرهاد قربان زاده - زبان شناس، فرهنگ نویس و ویراستار- درباره واژه چوب الف نوشته است: چوبِ الف یا چوبْ الف چرم، چوب یا مقوایی است که لای کتاب می گذارند یا هنگام کتاب خواندن آن را پایین قسمت در حال مطالعه حرکت می دهند.

این ترکیب دست کم صد سال در فارسی سابقه دارد: ایسنا نوشت، چوب الف را روی کلمات می گرداندم و جمله عربی و شعر فارسی را تکرار می کردم (مستوفی، شرح زندگانی من، 1384، ج 1، ص 218).

شاهین دید که یک چوق الف لای دیوان است (سیمین دانشور، از فرهنگ بزرگ سخن، ذیل چوق الف ).

یار دبستانی من، با من و همراه منی / چوب الف بر سر ما، بغض من و آه منی (منصور تهرانی).

از این سروده برمی آید که ظاهراً از چوب الف برای تنبیه شاگردان هم استفاده می شده است.

این کاربردِ چوب الف در این شاهد نیز دیده می شود: جانور اهلی که دیگر نیازی به داغ و درفش و چوب الف ندارد.

او خود مسیر هرروزه اش را بدون مزاحمت عقل می رود و می آید (محمود صباحی، جامعه تعزیه؛ جستاری در روان رنجور ایرانی، لندن، اچ انداس مدیا، 1395، ص 112).