از جمالزاده تا قدس نخعی؛ ماراتنِ نامزدیِ نوبل برای نویسندگان ایرانی

در آستانه اعلام نوبل 2026، احسان رضایی نگاهی به اسناد فاش شده آکادمی سوئد تا سال 1975 دارد که نشان می دهد چه کسانی و با چه معیارهایی برای این جایزه معتبر جهانی از ایران پیشنهاد شده اند.

یادداشت مهمان، احسان رضایی، نویسنده: جمعه قرار است برنده نوبل ادبیات 2026 اعلام شود.

امسال وجود اسم جناب دولت آبادی در میان شانس های جایزه، جذابیت ماجرا را برای ما بیشتر کرده.

اما بگذارید اول کمی درباره مفهوم نامزدی نوبل حرف بزنیم.

اگر کسی بخواهد برنده نوبل ادبی شود، اول باید یکی از اعضای فرهنگستان (آکادمی) سوئد، استاد تمام (پروفسور)های دانشگاه ها، برندگان قبلی نوبل ویا انجمن قلم کشورها اسمش را پیشنهاد و فرم های مربوط را ارسال کنند.

مثلا سال 1975 فرهنگستان سوئد 223 پیشنهاد دریافت کرد، ازجمله 4 نفر بورخس، 7 نفر گراهام گرین و 8 نفر ناباکوف را پیشنهاد دادند (+ ) که البته آکادمی سوئد با هیچکدام حال نکرد و ترجیح داد جای این اسامی (که هرگز هم نوبل نگرفتند) جایزه را به یوجبنو مونتاله ایتالیایی به پاس اشعار متفاوتش بدهد.

بنیاد نوبل هر سال اسناد 50سال قبل را آزاد می کند و فعلاً تا 1975 را خبر داریم که چی به چی بوده و نوبل ادبیات چه نامزدهای ایرانی داشته است: اولین پیشنهاد ایرانی نوبل ادبی، ابوالقاسم اعتصام زاده است.