دینداری ای که جایش را به طبقه داد

جامعه ایرانی، برخلاف پیش بینی نظریه های کلاسیک سکولاریزاسیون، با گسترش شهرنشینی و رفاه، دین را کنار نگذاشته؛ آن را بازآرایی کرده است.

نظام جمهوری اسلامی نیز از همان ابتدا این واقعیت را دریافته بود که دینداری در جامعه ای در حال توسعه، - هر بار که از احمدآباد به پایین شهر مشهد حرکت می کنم، چیزی بیش از تغییر معماری و قیمت مسکن حس می کنم؛ گویی از یک اقلیم اجتماعی وارد اقلیمی دیگر می شوم.

این تفاوت را اغلب با زبانی ساده انگارانه توضیح می دهند: پایین شهر دین دار است، بالاشهر بی دین.

این تحلیل نه تنها سطحی است، بلکه از منظر جامعه شناسی دین، گمراه کننده هم هست.

آنچه در بالاشهر مشهد رخ داده، افول دین نیست؛ جابه جایی کارکرد اجتماعی آن است.

در بافت های محله های سنتی پایین شهر، مسجد و حسینیه صرفاً مکان عبادت نیستند.

آن ها گره گاه شبکه های اجتماعی اند؛ جایی که همسایه همسایه را می شناسد، هیئت محل کارکرد گروهای اجتماعی غیررسمی دارد، و مناسکی مثل محرم یا اربعین و یا شهادت های مهم در مشهد مقدس، سرمایه اجتماعی محله را بازتولید می کنند.

اینجا دین یک نهاد زیسته و روزمره است که در دسترس همه، فارغ از میزان درآمد، قرار دارد.

به همین دلیل دینداری در این بافت ها جمعی، الزام آور و قابل مشاهده است؛ چیزی که در فضای عمومی محله بازنمایی می شود.