عملیات آژاکس؛ چگونه سازمان های اطلاعاتی آمریکا و بریتانیا دولت مصدق را سرنگون کردند؟

روایت هایی که همه تحولات 28 مرداد را صرفاً محصول «دست خارجی» می دانند، همان اندازه ناقص اند که روایت هایی که نقش سازمان های اطلاعاتی را انکار می کنند.

- در تاریخ روابط بین الملل، کمتر رویدادی را می توان یافت که پس از گذشت بیش از هفت دهه، همچنان در محاسبات راهبردی دولت ها، حافظه تاریخی یک ملت و ادبیات سیاسی جهان حضوری چنین پررنگ داشته باشد.

کودتای 28 مرداد 1332 از این دست رخدادهاست؛ واقعه ای که نه تنها مسیر تحولات سیاسی ایران را دگرگون کرد، بلکه به یکی از شناخته شده ترین نمونه های مداخله پنهان قدرت های بزرگ در تغییر حکومت یک کشور تبدیل شد.

این رویداد صرفاً پایان دولت دکتر محمد مصدق نبود؛ بلکه نقطه تلاقی منافع ژئوپلیتیکی، رقابت های جنگ سرد، منازعات نفتی و قابلیت های نوظهور عملیات مخفی در سیاست خارجی غرب به شمار می رفت.

امروز، با انتشار اسناد محرمانه آمریکا و بخشی از اسناد بریتانیا، تصویر دقیق تری از آنچه در تابستان 1332 رخ داد در دسترس قرار گرفته است.

این اسناد نشان می دهند که براندازی دولت مصدق محصول یک عامل واحد نبود، بلکه نتیجه همگرایی مجموعه ای از عوامل داخلی و خارجی بود که در چارچوب یک عملیات اطلاعاتی پیچیده، با نام رمز TPAJAX یا عملیات آژاکس ، به اجرا درآمد.