به سوی جامعه مدنی و دولت «خودانگیخته»

در این جامعه مدنی، افراد باید بتوانند بر خود حکومت کنند و این حکومت بر خود آنان، نه‏ تنها با جامعه مدنی در تضاد قرار نگیرد بلکه به ادامه ی طبیعی و جزءِ ارگانیک آن بدل شود.

- عصر ایران؛ جواد لگزیان -  آنتونیو گرامشی (22 ژانویه 1891 در ساردینیا، ایتالیا – 22 آوریل 1937 در رم، ایتالیا) فیلسوف و نظریه پرداز ایتالیایی در سال های تلخ اسارت در محبس فاشیسم با تحریر یادداشت های زندان تکاپویی همه جانبه در تداوم تفکر و زندگی خود را برگزید که یکی از فرازهای مهم این مقالات کتاب دولت و جامعه مدنی است.

  در این کتاب گرامشی با نبوغی بی نظیر سعی دارد با بحث درباره دولت، حزب، جامعه مدنی و دیگر مفاهیم سیاسی، اندیشه سیاسی خود را تدوین و به سوی عمل سیاسی گام بردارد.

آنتونیو گرامشی در جدال با فاشیسم موسولینی جامعه مدنی را آغاز حیات شکل نوینی از دولت تعریف می کند و در سراسر کتاب اهمیت جامعه مدنی و ضرورت ایجاد آن را به روشنفکران و کارگران یادآور می شود.

در ابتدای بحث، گرامشی سرشت واقعی دولت در معنای کامل آن را دیکتاتوری به اضافه ی هژمونی می داند و تاکید می کند که یکی از مهم‏ترین وظائف دولت ارتقای سطح اخلاق و فرهنگ توده‏ ها به سطح یا سنخ معینی است که با ضرورتهای تکاملی نیروهای تولیدی جامعه منطبق است و لاجرم در خدمت طبقات حاکم قرار دارد.