موضوعات داغ: - افزايش حقوق - حقوق كارمندان و بازنشستگان - حقوق كارمندان - حقوق بازنشستگان - افزايش حقوق بازنشستگان - افزايش حقوق كارمندان - ليگ قهرمانان اروپا - آزمون وكالت - حسين ماهيني - متناسب سازي - فيلم سينمايي ملاقات با جادوگر - لپ تاپ هوآوي - متجاوز مرزي - شهر كمه - دكوراسيون اتاق - جزاير ايراني - بودجه قرآني - فرمانده نيروي انتظامي شوشتر - سياوش درفشي - شهردار مرودشت - ليورپول و كريستال پالاس - تغييرات سازماني - شهر مارگون

مطالب مرتبط:
تبیین روانشناسانه از هفت فراز صحیفه سجادیه
جایگاه صحیفه سجادیه در«سرگذشت»
آیت الله سیدان در گفت وگو با شفقنا: صحیفه سجادیه کتابی برای انسان سازی است / نهج البلاغه و صحیفه سجادیه آنطور که باید مورد توجه قرار نگرفته است
غفلت شیعیان از میراث معنوی امام سجاد(ع)/ واعظان به صحیفه سجادیه بیشتر بپردازند
جهاد تبیین و جهاد تصمیم؛ دو رسالت امروز خبرنگاران
-6 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
چهارشنبه، 19 مرداد 1401 ساعت 10:022022-08-10دانش

تبیین روانشناسانه هفت فراز صحیفه سجادیه


کتاب «درسنامه روانشناسی اسلامی» یکی از آثاری است که در بخش هایی از آن، تبیینی روانشناسانه برخی دعاهای صحیفه سجادیه ارائه شده است و به گفته مولف آن، - کتاب درسنامه روانشناسی اسلامی یکی از آثاری است که در بخش هایی از آن، تبیینی روانشناسانه برخی دعاهای صحیفه سجادیه ارائه شده است و به گفته مولف آن، تعمق روانشناسانه در صحیفه نشان می دهد که این کتاب مملو از آموزه ها و نکات مهم نظری و کاربردی در زمینه روانشناسی است.

به گزارش سایت قطره و به نقل ازایکنا از خوزستان، کتاب درسنامه روانشناسی اسلامی تالیف سیدعلی مرعشی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز یکی از آثاری است که در بخش هایی از آن، تبیینی روانشناسانه از برخی دعاهای صحیفه سجادیه ارائه شده است.

  به گفته مؤلف بررسی و تعمق روانشناسانه در صحیفه سجادیه نشان می دهد که این کتاب مملو از آموزه ها و نکات مهم نظری و کاربردی در زمینه روانشناسی است به طوری که می توان از این دعاها به عنوان بسته درمانی یا آموزشی روانشناختی استفاده کرد.

آنچه در ادامه می خوانید خلاصه ای از چند تبیین روانشناسی از هفت فراز صحیفه سجادیه است.

     نکته اول در دعای 48 صحیفه می خوانیم: قَد عَلِمتُ أَنَّهُ لَیسَ فی حُکمِکَ ظُلمٌ وَلا فی نَقِمَتِکَ عَجَلَهٌ، وإنّما یَعجَلُ مَن یَخافُ الفَوتَ، وَیَحتاجُ إِلَی الظُّلمِ الضَّعیفُ، وَقَد تَعالَیتَ یا إلهی عَن ذِلکَ (خداوند) دانسته ام که تو در حکم خود ستم روا نمی داری و در انتقام شتاب نمی کنی.

زیرا تنها کسی شتاب می کند که این ترسد (فرصت) از کفش برود و تنها کسی نیاز به ستم دارد که ضعیف و ناتوان باشد و تو ای خدای من بسیار برتر از این هایی.

برتری بس عظیم.

  در این فراز از دعا (وإنّما یَحتاجُ إِلَی الظُّلمِ الضَّعیفُ) تنها کسی نیاز به ستم دارد که ضعیف باشد کلمه إنّما ادات حصر و به معنای این است که جز این نیست.

این فراز یک آموزه روانشناسی مهم است که می توان در قواره یک فرضیه روانشناختی به آن نگریست.

مدعای این گزاره آن است که ریشه نیاز به ستمگری، ادراک ضعف در خویشتن است.

ادراک ضعف در خویشتن را شاید بتوان در روانشناسی متعارف، معادل ترکیبی از پایین بودن خودکارآمدی، احساس آسیب پذیری، جایگاه مهار بیرونی و پایین بودن عزت نفس یا دست کم شامل این سازه ها در نظر گرفت.

خودکارآمدی آن گونه که بندورا (2010) تعریف می کند عبارت است از ادراک فرد از میزان توان خود برای تاثیر گذاری بر رویدادهای تعیین کننده وضعیت زندگی.

جایگاه مهار بیرونی را به صورت باور فرد به این موضوع تعریف می کنند که نمی تواند رفتارهای خاصی را انجام دهد و یا باور دارد که اگر انجام دهد تاثیری بر رویدادها نخواهد داشت.

همچنین قاعدتاً ادراک ضعف در خویشتن به لحاظ ایجاد نوعی ارزیابی منفی از خود، منتهی به پایین بودن عزت نفس نیز می شود و یا با آن همپوشانی دارد.

ادراک ضعف در خویشتن سبب می شود که فرد فرصت را برای نابودی یا تضعیف طرف مقابل از دست ندهد و گرنه ممکن است روزی طرف مقابل قوی شود و علیه وی اقدام کند.

با این بیان و بر اساس میزان ضعف اعتماد به نفس، عزت نفس و خودکارآمدی در افراد می توان استعداد ستمگری را در آنان پیش بینی کرد و این همان وظیفه پیش بینی رفتار است که یک رسالت علمی در روانشناسی است و بدیهی است که می توان این فرضیه را در قالب طرح های پژوهشی به آزمون گذاشت.

  نکته دوم در دعای پنجم از صحیفه سجادیه می خوانیم: وَ اجْعَلْ سَلَامَهَ قُلُوبِنَا فِی ذِکرِ عَظَمَتِک خداوندا سلامت ذهن های ما را در یاد عظمت خود قرار ده.

در این دعا امام علیه السلام یاد عظمت خدا را عامل سلامت روانی معرفی فرموده اند.

تبیین روانشناسانه این نکته چنین است که یاد عظمت خداوند سبب تغییرات شناختی مهمی می شود.

یکی آنکه خواسته های زودگذر انسان که ممکن است نرسیدن به آنها را افسرده کرده باشد و یا ترس از نرسیدن به آنها او را مضطر ساخته باشد با یاد عظمت خداوند در نظر او بی مقدار می نمایند.

دوم آن که علاوه بر خواسته ها، مشکلات نیز در نگاه او کوچک می شوند.

سوم آنکه پناهگاه او که خدای با عظمت است بیش از پیش شایسته پناهندگی تلقی می شود و این پناهگاه برای او اطمینان بخش تر جلوه می کند.

چهارم آنکه یاد عظمت خدا به طور طبیعی اثری بازدارنده بر وسوسه سوء رفتار خواهد داشت.

پنجم آنکه یاد عظمت خدا سبب می شود که احساس تکبر در انسان مهار شده و تبعات منفی ذهنی و رفتاری آن خنثی شود.

بنابراین توجه به عظمت خدا می تواند عامل مهمی در تامین سلامت روانی باشد.

این نکته مهم را می توان در خلال طرح های پژوهشی همبستگی، رگرسیون یا تجربی آزمود.

    نکته سوم در دعای 11 می خوانیم: وَ اشْغَلْ قُلُوبَنَا بِذِکرِک عَنْ کلِّ ذِکرٍ، وَ أَلْسِنَتَنَا بِشُکرِک عَنْ کلِّ شُکرٍ، وَ جَوَارِحَنَا بِطَاعَتِک عَنْ کلِّ طَاعَهٍ و دل های ما را از یاد هر چیز به یاد خود و زبان های ما را از شکر هرکس به شکر خود و اعضای ما را از فرمان برداری از هر کس به فرمان برداری خود مشغول دار.

یکپارچگی شخصیت در ذیل توحید واقعی و بندگی انحصاری خدا حاصل می شود.

به عکس و در غیاب این نگاه، اجزای شخصیت با یکدیگر تعارضات فراوانی پیدا می کنند که این خود منجر به آسیب روانی می شود.

در این فراز از دعای 11 صحیفه سجادیه نیز تفصیل دقیقی از همین معنا را می بینیم.

از آنجا که فرآیندهای ذهنی شامل سه بخش فرایندهای شناختی عاطفی و رفتاری هستند(پایه عواطف و عواطف پایه رفتار است) امام علیه السلام ابتدا توحید در شناخت را بیان فرموده اند و از خداوند می خواهند که شناخت توحیدی برای دل (ذهن) حاصل شود(دل های ما را از یاد و توجه به هر چیز منصرف و به توجه به خودت بگمار).

در مرحله دوم، احساس و عاطفه سپاسگزاری را در نظر گرفته و از خداوند می خواهند که این عاطفه را مخصوص خود فرماید.

در مرحله سوم به رفتار می رسند و از خدا می ‎خواهند اعضای ما را از اطاعت دیگران به اطاعت خود مشغول بفرما.

چه شگفت انگیز است که امام نه تنها هیچ یک از سه نوع فرایند ذهنی را از قلم نمی اندازند، بلکه ترتیب آنها را نیز به درستی رعایت فرموده اند.

این ترتیب را در دعاهای دیگری از امام سجاد علیه السلام نیز مشاهده می کنیم، مانند آنچه در دعای بیست خواهیم دید و این نشان می دهد که این نکته در بیان امام علیه السلام تصادفی نبوده است.

  نکته چهارم در دعای بیست می خوانیم: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ بَلِّغْ بِإِیمَانِی أَکمَلَ الْإِیمَانِ، وَ اجْعَلْ یقِینِی أَفْضَلَ الْیقِینِ، وَ انْتَهِ بِنِیتِی إِلَی أَحْسَنِ النِّیاتِ، وَ بِعَمَلِی إِلَی أَحْسَنِ الْأَعْمَالِ بار خدایا درود فرست بر محمد و خاندانش و ایمانم را به کاملترین درجات ایمان و یقین مرا به برترین مراتب یقین و نیتم را به نیکوترین نیت ها و عمل مرا به بهترین اعمال برسان.

در این فراز از دعا می بینیم که باز هم ترتیب فرایندهای ذهنی رعایت شده، ابتدا یقین که مقوله ای شناختی است، سپس نیت یا قصد یا گرایش که مقوله ای انگیزشی و هیجانی است و در آخر، عمل که همان رفتار است، بیان شده است.

  نکته پنجم در دعای 18 می خوانیم: فَغَیرُ کثِیرٍ مَا عَاقِبَتُهُ الْفَنَاءُ، وَ غَیرُ قَلِیلٍ مَا عَاقِبَتُهُ الْبَقَاءُ چیزی که به فنا انجامد، بس ناچیز، هر چند فراوان باشد و چیزی که بقا انجامد، بسیار است، هرچند اندک نماید.

این آموزه نوعی اصلاح شناختی بر مبنای جهان بینی اسلامی است که در خلال آن ناملایمات و خواسته های گذرای دنیوی، کوچک و بی اهمیت جلوه می کنند و به عکس آنچه برای خدا است ماندگار و مهم تلقی می شود.

این اصلاح شناختی سبب می شود تعلقات فرد که سبب آشفتگی ذهنی او شده کاهش یابد و فرد وضعیت روانشناختی بهتری پیدا کند می تواند تأثیر آموزش این اصلاح شناختی را در یک طرح پژوهشی آزمایشی با گروه آزمود.

  نکته ششم در همان دعای بیست می خوانیم: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اکفِنِی مَا یشْغَلُنِی الِاهْتِمَامُ بِهِ، وَ اسْتَعْمِلْنِی بِمَا تَسْأَلُنِی غَداً عَنْهُ، وَ اسْتَفْرِغْ أَیامِی فِیمَا خَلَقْتَنِی لَهُ بار خدایا درود فرست بر محمد و خاندانش و مرا از هر کار که پرداختن به آن از پرداختنم به تو باز می دارد بی نیاز گردان و به کاری بگمار که در روز بازپسین از من مطالبه خواهی کرد و روزهای عمرم را در کاری که مرا برای آن آفریده ای مصروف دار.

امام علیه السلام در این فراز از دعا به نوعی هوش اشاره دارند که امروزه از آن به هوش غایت نگر یا هوش کل نگر یا هوش معنوی تعبیر می شود.

این هوش که غیر از سایر انواع هوش است و در صورت رشد کافی بر سایر انواع هوش ها حاکم می شود، کمک می کند تا در کوران زندگی اهداف جزیی، انسان را از هدف کلی زندگی غافل نسازند.

  نکته هفتم در دعای بیستم می خوانیم: وَ أَعِزَّنِی وَ لَا تَبْتَلِینِّی بِالْکبْرِ و مرا عزت ده اما به تکبر مبتلا مکن.

امام علیه اللام در این دعا میان عزت نف و عزت نف کاذب که توام با تکبر ات، تفاوت قائل ده اند.

همان گونه که قبلا رح داده د، تکبر نای از پایی بودن عزت نف ت و نه بالا بودن آن.

به عک، عزت نف بالا بب رفتار متواضعانه می ود، زیرا فردی که احا ارزمندی می ند و آن را وامدار دیگران نیت، تری از تواضع ندارد.

 
کلید واژه ها: صحیفه سجادیه - روانشناسی - سجادیه - دانشگاه شهید چمران اهواز - کتاب - عضو هیئت علمی دانشگاه - تبیینی - اسلامی - دانشگاه شهید چمران - یکی از - ارائه - کاربردی - عضو هیئت علمی - هایی - شهید چمران - هیئت علمی - نشان - نکات - نظری - مولف - مملو - دانشگاه - سیدعلی - گزارش - تالیف - اهواز - بررسی - چمران - ایکنا - شهید

آخرین اخبار سرویس:
سند ملی امنیت غذایی نهایی شد/ دانشکده علوم پزشکی نیشابور به دانشگاه ارتقا یافت

توییت معنادار سخنگوی وزارت علوم درباره حوادث دانشگاه شریف: بی سابقه بود!

بررسی چگونگی استفاده دائمی از نظرات دانشگاهیان در شورای عالی انقلاب فرهنگی

توضیح وزارت علوم درباره حوادث دانشگاه شریف!

12 نوع وام به دانشجویان اختصاص یافت

فارغ التحصیلی اولین دوره پزشکی سهمیه مناطق محروم در دانشگاه علوم پزشکی آبادان

تشکیل جلسات قرآن؛ امری که در مازندران حمایت نمی شود

سند ملی امنیت غذایی نهایی شد

سخنگوی وزارت علوم : شعارهای غیراخلاقی سرداده شده در دانشگاه شریف در تاریخ فعالیت های دانشجویی بی سابقه است

کمک ستاره شناسان آماتور به تایید سیارات فراخورشیدی

اتفاقات دانشگاه شریف مورد بررسی دقیق قرار خواهد گرفت/ برخورد خشن بخاطر شعار های رکیک بود!

سرنوشت کارگاه امین تارخ چه می شود؟

حل معمای حباب درخشان در کهکشان راه شیری

چرا کارنامه سبز کنکوری ها تبدیل به پرونده محرمانه شد؟

روایتی از تجمع اعتراضی دانشگاه الزهرا(س)/ از آتش زدن چادر تا سر دادن شعارهای رادیکالی

اتفاقات دهم مهرماه دانشگاه شریف مورد بررسی دقیق قرار خواهد گرفت/ برخورد خشن بخاطر شعار های رکیک بود!

نظام هایی که برمبنای منطق کار نمی کنند، از بحث و نقد می ترسند/ ارتباط بروز رفتارهای نامتعارف در دانشگاه ها با نبود کرسی های آزاداندیشی

چه آینده ای در انتظار کارگاه بازیگری امین تارخ است؟

اضافه شدن هزار تخت به ظرفیت های گردشگری مازندران

چرا ایده های خفن وقتی زیر دوش هستیم به ذهنمان می رسد؟

انسان ها هنوز به مریخ نرفته چقدر زباله تولید کرده اند؟

خصوصی سازی پیش نیاز ارتقای بهره وری و بهبود کارایی خودروسازان

آزادی دانشجویان بازداشتی دانشگاه تبریز در ناآرامی های اخیر

استخدام کارشناس ارشد کارآفرینی در شرکت نوین طرح پارس در تهران

دادستان عمومی و انقلاب تهران : 400 نفر از زندانی های اغتشاشات اخیر آزاد شدند

دادگاهی در بلژیک ممنوعیت استرداد اسدالله اسدی را لغو کرد

سخنگوی وزارت علوم: آمار قطعی از دانشجویان بازداشتی وجود ندارد

حسین ماهینی آزاد شد

کشف اتفاقی سوسک منقرض شده توسط یک دانشجو!

کشف اتفاقی سوسک منقرض شده توسط یک دانشجو!

نخستین جشنواره ملی فیلم کوتاه فناوری و نوآوری برگزار می شود

نشست استادان دانشگاه تهران درباره حوادث اخیر

1000 تخت به ظرفیت های گردشگری مازندران اضافه می شود

حضور دکتر طهرانچی در سیزدهمین نمایشگاه بین المللی فناوری نانو

کشف چندش آور یک دانشجو | زیست شناسان خوشحال شدند

اتهام عجیب روزنامه همشهری به دانشجویان «شریف»

تمدید مهلت ثبت نام اینترنتی نودانشجویان در دو مرحله

کشف اتفاقی سوسک منقرض شده

ارتقای دانشکده علوم پزشکی نیشابور به دانشگاه علوم پزشکی

کشف اتفاقی سوسک منقرض شده توسط یک دانشجو!/ عکس

دیگر در هیچ اقیانوسی زباله نخواهیم داشت!؟!

هدف جشنواره ملی فیلم کوتاه فناوری و نوآوری معرفی واحدهای فناور و شرکت های دانش بنیان است

کشف اتفاقی سوسک منقرض شده توسط یک دانشجو!

فراهم شدن فرصت ادامه تحصیل و استخدام دانشجویان

آزادی دانشجویان بازداشتی دانشگاه تبریز در ناآرامی های اخیر

پژوهشگاه فضایی: آزمون موفق زیرمداری بلوک انتقال مداری

نشست استادان دانشگاه تهران درباره حوادث اخیر در کشور

در نشست 90 استاد دانشگاه تهران با رییس دانشگاه چه گذشت؟

خواندن سرود ملی ایران توسط دانشجویان انقلابی دانشگاه تهران

سهم پرداختی دانشجو برای هزینه های غذا اعلام شد

راه اندازی دانشگاه مجازی با هدف توانمند سازی سالمندان

ارتباط دانشگاه و صنعت نباید در حد شعار باقی بماند

طهرانچی از نمایشگاه فناوری نانو بازدید کرد

فراهم نبودن زیرساخت ها مهم ترین چالش صنعت گردشگری مازندران

70 درصد از کادر اداری منطقه کاشان فارغ التحصیلان دانشگاه آزاد اسلامی هستند

سامانه های هواشناسی کشاورزی ایران ساخت شد

فیلم| اجتماع دانشجویان دانشگاه اصفهان در محکومیت هتک حرمت به مقدسات

آنچه کنکوری های 1402 باید بدانند

ورود 804 دانشجوی جدید به دانشگاه علوم پزشکی ایلام

سوالات مصاحبه آزمون استخدامی وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری

سوالات مصاحبه آزمون استخدامی وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری سری دوم

دانشگاه محل تضارب آرا، اندیشه و منشا تحولات دانشجویی است

فردا کنکور سراسری در افغانستان برگزار می شود

12 نوع وام به دانشجویان اختصاص یافت

تصاویر/ مراسم آغاز سال تحصیلی دانشجویان نو ورود دانشگاه های مشهد

دیوارنگاره جدید میدان ولیعصر (عج) برای «ایران» رونمایی شد

تعطیلی کتابفروشی شهر کتاب اردیبهشت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

فیلم/ تصادف زنجیره ای چند خودرو در محور قدیم تهران جاجرود

هدایت پروژه های تحقیقاتی دانشجویان در مسیر رفع چالش ها

بررسی نقش اعیان ثابته بر اختیار انسان در دوفصلنامه «تأملات فلسفی»

گفتگو اختصاصی خبرگزاری آنا با معاون وزیر جهاد کشاورزی

استخدام حسابدار با بیمه در مجموعه تیبرم در تهران

انتشار اسامی پذیرفته شدگان رشته های مختلف دانشگاه امام صادق

حضور 74 دانشگاه ایرانی در رتبه بندی دانشگاه های گروه دی هشت

اغتشاشات اخیر از نگاه ادوار جنبش دانشجویی / خلاء گفتگو و تضارب آرا؛ منشاء بحران سازی در دانشگاه

انانیموس سایت دانشگاه شریف را هک کرد؟

دانشگاه یزد موفق به کسب سه مقام برتر در «جشنواره شهید رجایی» شد

استخدام مهندس عمران در شرکت عمران مدرن در تهران

شعارهای رکیک تجمع دانشجویان شریف لکه ننگ ساحت دانشگاه

برگزاری نخستین جشنواره ملی فیلم کوتاه فناوری و نوآوری در استان قم

برادر خوش تیپ و استایل حامد بهداد از خودش جذاب تر است + تصاویر

اعلام اسامی پذیرفته شدگان دانشگاه امام صادق در کنکور 1401

ایجاد 35 هزار شغل در حوزه شرکت های دانش بنیان

تیم های دانشگاه شیراز موفق به کسب رتبه در رویداد «تا ثریا» شدند

اسامی پذیرفته شدگان دانشگاه امام صادق (ع) در کنکور اعلام شد

شروین حاجی پور با سپردن وثیقه آزاد شد

بنیاد ملی نخبگان اصلی ترین درگاه ورود نخبگان به اکوسیستم فناوری و نوآوری است

تبریز آموزش

جذب نیروی امریه در سازمان انتشارات جهاددانشگاهی

برج فناوری نخبگان در یزد ساخته می شود

اسامی پذیرفته شدگان دانشگاه امام صادق (ع) درآزمون سراسری سال 1401 اعلام شد

تقدیر از لغو امتیاز انتقال اختیاری فرزندان هیأت علمی به شهر دیگر

دانشجویان بازداشتی دانشگاه تبریز آزاد شدند

حضور 74 دانشگاه ایرانی در رتبه بندی دانشگاه های گروه دی هشت

اسامی پذیرفته شدگان رشته های مختلف تحصیلی دانشگاه امام صادق (ع) اعلام شد

موسسه اوج یادگیری

انتشار اسامی پذیرفته شدگان رشته های مختلف دانشگاه امام صادق

سرپرست دانشگاه علوم پزشکی یزد: نیازی نیست جوانان در کف خیابان فریاد بزنند

فیلم| دانشجویان دستگیر شده شریف آزاد می شوند؟

دختر «آقای بازیگر» هم بازی پدرش شد/ عکس

تبیین روانشناسانه هفت فراز صحیفه سجادیه

تبیین روانشناسانه هفت فراز صحیفه سجادیه