مطالب مرتبط:
ششمین جشنواره صحیفه سجادیه دانشگاهیان کشور در البرز برگزار می شود
آیت الله سیدان در گفت وگو با شفقنا: صحیفه سجادیه کتابی برای انسان سازی است / نهج البلاغه و صحیفه سجادیه آنطور که باید مورد توجه قرار نگرفته است
خبرنگاران طلایه داران جهاد تبیین/ عدم رعایت اصول اخلاق حرفه ای مدیران، چالشی در رسانه خراسان جنوبی
خبرنگاران می توانند در ارائه دو رسالت جهاد تبیین و جهاد تصمیم نقشی بی بدیل بازی کنند
اهداف قیام امام حسین(ع) به مردم تبیین شود
-6 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
چهارشنبه، 19 مرداد 1401 ساعت 08:522022-08-10دانش

تبیین روانشناسانه از هفت فراز صحیفه سجادیه


کتاب «درسنامه روانشناسی اسلامی» یکی از آثاری است که در بخش هایی از آن، تبیینی روانشناسانه از برخی دعاهای صحیفه سجادیه ارائه شده است و به گفته مولف آن، - کتاب درسنامه روانشناسی اسلامی یکی از آثاری است که در بخش هایی از آن، تبیینی روانشناسانه از برخی دعاهای صحیفه سجادیه ارائه شده است و به گفته مولف آن، تعمق روانشناسانه در صحیفه نشان می دهد که این کتاب مملو از آموزه ها و نکات مهم نظری و کاربردی در زمینه روانشناسی است.

به گزارش سایت قطره و به نقل ازایکنا از خوزستان، کتاب درسنامه روانشناسی اسلامی تالیف سیدعلی مرعشی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز یکی از آثاری است که در بخش هایی از آن، تبیینی روانشناسانه از برخی دعاهای صحیفه سجادیه ارائه شده است.

  به گفته مؤلف بررسی و تعمق روانشناسانه در صحیفه سجادیه نشان می دهد که این کتاب مملو از آموزه ها و نکات مهم نظری و کاربردی در زمینه روانشناسی است به طوری که می توان از این دعاها به عنوان بسته درمانی یا آموزشی روانشناختی استفاده کرد.

آنچه در ادامه می خوانید خلاصه ای از چند تبیین روانشناسی از هفت فراز صحیفه سجادیه است.

     نکته اول در دعای 48 صحیفه می خوانیم: قَد عَلِمتُ أَنَّهُ لَیسَ فی حُکمِکَ ظُلمٌ وَلا فی نَقِمَتِکَ عَجَلَهٌ، وإنّما یَعجَلُ مَن یَخافُ الفَوتَ، وَیَحتاجُ إِلَی الظُّلمِ الضَّعیفُ، وَقَد تَعالَیتَ یا إلهی عَن ذِلکَ (خداوند) دانسته ام که تو در حکم خود ستم روا نمی داری و در انتقام شتاب نمی کنی.

زیرا تنها کسی شتاب می کند که این ترسد (فرصت) از کفش برود و تنها کسی نیاز به ستم دارد که ضعیف و ناتوان باشد و تو ای خدای من بسیار برتر از این هایی.

برتری بس عظیم.

  در این فراز از دعا (وإنّما یَحتاجُ إِلَی الظُّلمِ الضَّعیفُ) تنها کسی نیاز به ستم دارد که ضعیف باشد کلمه إنّما ادات حصر و به معنای این است که جز این نیست.

این فراز یک آموزه روانشناسی مهم است که می توان در قواره یک فرضیه روانشناختی به آن نگریست.

مدعای این گزاره آن است که ریشه نیاز به ستمگری، ادراک ضعف در خویشتن است.

ادراک ضعف در خویشتن را شاید بتوان در روانشناسی متعارف، معادل ترکیبی از پایین بودن خودکارآمدی، احساس آسیب پذیری، جایگاه مهار بیرونی و پایین بودن عزت نفس یا دست کم شامل این سازه ها در نظر گرفت.

خودکارآمدی آن گونه که بندورا (2010) تعریف می کند عبارت است از ادراک فرد از میزان توان خود برای تاثیر گذاری بر رویدادهای تعیین کننده وضعیت زندگی.

جایگاه مهار بیرونی را به صورت باور فرد به این موضوع تعریف می کنند که نمی تواند رفتارهای خاصی را انجام دهد و یا باور دارد که اگر انجام دهد تاثیری بر رویدادها نخواهد داشت.

همچنین قاعدتاً ادراک ضعف در خویشتن به لحاظ ایجاد نوعی ارزیابی منفی از خود، منتهی به پایین بودن عزت نفس نیز می شود و یا با آن همپوشانی دارد.

ادراک ضعف در خویشتن سبب می شود که فرد فرصت را برای نابودی یا تضعیف طرف مقابل از دست ندهد و گرنه ممکن است روزی طرف مقابل قوی شود و علیه وی اقدام کند.

با این بیان و بر اساس میزان ضعف اعتماد به نفس، عزت نفس و خودکارآمدی در افراد می توان استعداد ستمگری را در آنان پیش بینی کرد و این همان وظیفه پیش بینی رفتار است که یک رسالت علمی در روانشناسی است و بدیهی است که می توان این فرضیه را در قالب طرح های پژوهشی به آزمون گذاشت.

  نکته دوم در دعای پنجم از صحیفه سجادیه می خوانیم: وَ اجْعَلْ سَلَامَهَ قُلُوبِنَا فِی ذِکرِ عَظَمَتِک خداوندا سلامت ذهن های ما را در یاد عظمت خود قرار ده.

در این دعا امام علیه السلام یاد عظمت خدا را عامل سلامت روانی معرفی فرموده اند.

تبیین روانشناسانه این نکته چنین است که یاد عظمت خداوند سبب تغییرات شناختی مهمی می شود.

یکی آنکه خواسته های زودگذر انسان که ممکن است نرسیدن به آنها را افسرده کرده باشد و یا ترس از نرسیدن به آنها او را مضطر ساخته باشد با یاد عظمت خداوند در نظر او بی مقدار می نمایند.

دوم آن که علاوه بر خواسته ها، مشکلات نیز در نگاه او کوچک می شوند.

سوم آنکه پناهگاه او که خدای با عظمت است بیش از پیش شایسته پناهندگی تلقی می شود و این پناهگاه برای او اطمینان بخش تر جلوه می کند.

چهارم آنکه یاد عظمت خدا به طور طبیعی اثری بازدارنده بر وسوسه سوء رفتار خواهد داشت.

پنجم آنکه یاد عظمت خدا سبب می شود که احساس تکبر در انسان مهار شده و تبعات منفی ذهنی و رفتاری آن خنثی شود.

بنابراین توجه به عظمت خدا می تواند عامل مهمی در تامین سلامت روانی باشد.

این نکته مهم را می توان در خلال طرح های پژوهشی همبستگی، رگرسیون یا تجربی آزمود.

    نکته سوم در دعای 11 می خوانیم: وَ اشْغَلْ قُلُوبَنَا بِذِکرِک عَنْ کلِّ ذِکرٍ، وَ أَلْسِنَتَنَا بِشُکرِک عَنْ کلِّ شُکرٍ، وَ جَوَارِحَنَا بِطَاعَتِک عَنْ کلِّ طَاعَهٍ و دل های ما را از یاد هر چیز به یاد خود و زبان های ما را از شکر هرکس به شکر خود و اعضای ما را از فرمان برداری از هر کس به فرمان برداری خود مشغول دار.

یکپارچگی شخصیت در ذیل توحید واقعی و بندگی انحصاری خدا حاصل می شود.

به عکس و در غیاب این نگاه، اجزای شخصیت با یکدیگر تعارضات فراوانی پیدا می کنند که این خود منجر به آسیب روانی می شود.

در این فراز از دعای 11 صحیفه سجادیه نیز تفصیل دقیقی از همین معنا را می بینیم.

از آنجا که فرآیندهای ذهنی شامل سه بخش فرایندهای شناختی عاطفی و رفتاری هستند(پایه عواطف و عواطف پایه رفتار است) امام علیه السلام ابتدا توحید در شناخت را بیان فرموده اند و از خداوند می خواهند که شناخت توحیدی برای دل (ذهن) حاصل شود(دل های ما را از یاد و توجه به هر چیز منصرف و به توجه به خودت بگمار).

در مرحله دوم، احساس و عاطفه سپاسگزاری را در نظر گرفته و از خداوند می خواهند که این عاطفه را مخصوص خود فرماید.

در مرحله سوم به رفتار می رسند و از خدا می ‎خواهند اعضای ما را از اطاعت دیگران به اطاعت خود مشغول بفرما.

چه شگفت انگیز است که امام نه تنها هیچ یک از سه نوع فرایند ذهنی را از قلم نمی اندازند، بلکه ترتیب آنها را نیز به درستی رعایت فرموده اند.

این ترتیب را در دعاهای دیگری از امام سجاد علیه السلام نیز مشاهده می کنیم، مانند آنچه در دعای بیست خواهیم دید و این نشان می دهد که این نکته در بیان امام علیه السلام تصادفی نبوده است.

  نکته چهارم در دعای بیست می خوانیم: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ بَلِّغْ بِإِیمَانِی أَکمَلَ الْإِیمَانِ، وَ اجْعَلْ یقِینِی أَفْضَلَ الْیقِینِ، وَ انْتَهِ بِنِیتِی إِلَی أَحْسَنِ النِّیاتِ، وَ بِعَمَلِی إِلَی أَحْسَنِ الْأَعْمَالِ بار خدایا درود فرست بر محمد و خاندانش و ایمانم را به کاملترین درجات ایمان و یقین مرا به برترین مراتب یقین و نیتم را به نیکوترین نیت ها و عمل مرا به بهترین اعمال برسان.

در این فراز از دعا می بینیم که باز هم ترتیب فرایندهای ذهنی رعایت شده، ابتدا یقین که مقوله ای شناختی است، سپس نیت یا قصد یا گرایش که مقوله ای انگیزشی و هیجانی است و در آخر، عمل که همان رفتار است، بیان شده است.

  نکته پنجم در دعای 18 می خوانیم: فَغَیرُ کثِیرٍ مَا عَاقِبَتُهُ الْفَنَاءُ، وَ غَیرُ قَلِیلٍ مَا عَاقِبَتُهُ الْبَقَاءُ چیزی که به فنا انجامد، بس ناچیز، هر چند فراوان باشد و چیزی که بقا انجامد، بسیار است، هرچند اندک نماید.

این آموزه نوعی اصلاح شناختی بر مبنای جهان بینی اسلامی است که در خلال آن ناملایمات و خواسته های گذرای دنیوی، کوچک و بی اهمیت جلوه می کنند و به عکس آنچه برای خدا است ماندگار و مهم تلقی می شود.

این اصلاح شناختی سبب می شود تعلقات فرد که سبب آشفتگی ذهنی او شده کاهش یابد و فرد وضعیت روانشناختی بهتری پیدا کند می تواند تأثیر آموزش این اصلاح شناختی را در یک طرح پژوهشی آزمایشی با گروه آزمود.

  نکته ششم در همان دعای بیست می خوانیم: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اکفِنِی مَا یشْغَلُنِی الِاهْتِمَامُ بِهِ، وَ اسْتَعْمِلْنِی بِمَا تَسْأَلُنِی غَداً عَنْهُ، وَ اسْتَفْرِغْ أَیامِی فِیمَا خَلَقْتَنِی لَهُ بار خدایا درود فرست بر محمد و خاندانش و مرا از هر کار که پرداختن به آن از پرداختنم به تو باز می دارد بی نیاز گردان و به کاری بگمار که در روز بازپسین از من مطالبه خواهی کرد و روزهای عمرم را در کاری که مرا برای آن آفریده ای مصروف دار.

امام علیه السلام در این فراز از دعا به نوعی هوش اشاره دارند که امروزه از آن به هوش غایت نگر یا هوش کل نگر یا هوش معنوی تعبیر می شود.

این هوش که غیر از سایر انواع هوش است و در صورت رشد کافی بر سایر انواع هوش ها حاکم می شود، کمک می کند تا در کوران زندگی اهداف جزیی، انسان را از هدف کلی زندگی غافل نسازند.

  نکته هفتم در دعای بیستم می خوانیم: وَ أَعِزَّنِی وَ لَا تَبْتَلِینِّی بِالْکبْرِ و مرا عزت ده اما به تکبر مبتلا مکن.

امام علیه اللام در این دعا میان عزت نف و عزت نف کاذب که توام با تکبر ات، تفاوت قائل ده اند.

همان گونه که قبلا رح داده د، تکبر نای از پایی بودن عزت نف ت و نه بالا بودن آن.

به عک، عزت نف بالا بب رفتار متواضعانه می ود، زیرا فردی که احا ارزمندی می ند و آن را وامدار دیگران نیت، تری از تواضع ندارد.

 
کلید واژه ها: صحیفه سجادیه - روانشناسی - سجادیه - دانشگاه شهید چمران اهواز - کتاب - عضو هیئت علمی دانشگاه - تبیینی - اسلامی - دانشگاه شهید چمران - یکی از - ارائه - کاربردی - عضو هیئت علمی - هایی - شهید چمران - هیئت علمی - نشان - نکات - نظری - مولف - مملو - دانشگاه - سیدعلی - گزارش - تالیف - اهواز - بررسی - چمران - ایکنا - شهید

آخرین اخبار سرویس:
صفر تا صد چگونگی برگزاری کنکور در سال آینده

هاشم پسران: اعطای آزادی به زنان برای اقتصاد خوب است

صفر تا صد چگونگی برگزاری آزمون سراسری سال آینده

سردرگمی داوطلبان از برگزاری کنکور پایان یافت/ اعلام چگونگی تاثیر معدل بر آزمون 1402

پیگیری های دانشگاه تهران در خصوص وضعیت دانشجویان بازداشتی تشریح شد

کارنامه نهایی کنکور سراسری 1401 منتشر شد

کارنامه نهایی کنکور سراسری 1401 امروز منتشر می شود

دانشگاه هایی که در آغاز سال تحصیلی غیرحضوری شدند

آخرین وضعیت کلاس های دانشگاه ها در هفته دوم مهر / امیرکبیر همچنان مجازی است

اجرای طرح پویش کار آفرینی در دانشگاه آزاد خرم آباد

آخرین وضعیت حضوری شدن دانشگاه ها در هفته دوم مهرماه / دانشگاه امیرکبیر همچنان مجازی است

برگزاری نمایشگاه نانو با 100 طرح قابل سرمایه گذاری از 9 مهر

بهانه های غیرحضوری شدن دانشگاه ها؛ از کم آبی تا حفاظت از دانشجویان/ کدام دانشگاه ها غیرحضوری شدند؟

ثبت نام حضوری نودانشجویان دانشگاه تهران 6 و 7 مهرماه برگزار می شود

دلایل غیرحضوری شدن دانشگاه ها؛ از کم آبی تا حفاظت از دانشجویان/ کدام دانشگاه ها غیرحضوری شدند؟

اعلام جزییات ضرایب دروس و تغییرات برگزاری کنکور 1402

اخبار تحصیلی کشور در سال 1401

دلایل غیرحضوری شدن دانشگاه ها در دومین هفته سال تحصیلی؛ از کم آبی تا حفاظت از دانشجویان

این اختراع جدید، جایگزین پلاستیک یکبار مصرف شد

تصویری زیبا از قمرهای سیاره نپتون+عکس

چین سه ماهواره به فضا پرتاب کرد

خبر خوش؛ دستگاه ام آر آی قابل حمل ساخته شد

جایگزین پلاستیک یکبار مصرف پیدا شد

کشف بقایای مجسمه هرکول 2000 ساله در حفاری های جدید + عکس

ببینید | ربات غول پیکر جایگزین کارگران ساختمانی

کلاس های دانشگاه امیرکبیر تا اطلاع ثانوی مجازی برگزار می شود

انجماد دوباره یخ های قطبی برای معکوس کردن روند بحران اقلیمی

تمدید مهلت ثبت نام دهمین جشنواره درون دانشگاهی حرکت دانشجویان دانشگاه علمی کاربردی

کشف یک گروه خونی نادر جدید

تفاهم نامه همکاری بین المللی میان دانشگاه زابل و دانشگاه سالنتو ایتالیا منعقد شد

دیدار وزیر علوم، با دانشجوی دکتری ریاضی دارای معلولیت دانشگاه علم و صنعت

ساخت پای مصنوعی در هند با فناوری جدید

طرح پویش اشتغال همزمان با تحصیل دانشجویان استان اجرایی می شود

ساخت پای مصنوعی در هند با فناروی جدید

کشف یک گروه خونی نادر و جدید

روبات غول پیکر جایگزین کارگران ساختمانی

چین سه ماهواره به فضا پرتاب کرد

لغو آیین استقبال از دانشجویان ورودی جدید دانشگاه امیرکبیر

ارسال شیوه نامه ای برای تدوین دروس مهارت محور به دانشگاه ها

چین سه ماهواره به فضا پرتاب کرد

نحوه درخواست معافیت تحصیلی برای پذیرفته شدگان در کنکور

بیستمین دوره مسابقات ملی بتن چگونه برگزار می شود؟/ از تجاری سازی محصولات بتنی تا جهش در ارتباط صنعت و دانشگاه

ویدئو| کره زمین از نگاه فضانوردان

واکنش اساتید به تحریم کلاس های درس در برخی دانشگاه ها/ اساتید فریب خورده در زمین معاندین بازی نکنند

گوگل 24 ساله شد

لیست دانشجویان دارای معلولیت و نوع کمک های مورد نیاز آنان در وزارت علوم تهیه می شود

نتایج دوره های کاردانی دانشگاه جامع علمی کاربردی اعلام شد

واکنش اساتید به تحریم کلاس های درس در برخی دانشگاه ها/ اساتید به جای بازی در زمین معاندان فریب خوردگان را آگاه کنند

کلاس های مجازی دانشگاه تبریز بدون مشکل تاکنون برگزار شده است

پروفسور کرمانشاهی سرآمد علمی کشور در سال 1401 شد

کلاس های دانشگاه امیرکبیر تا اطلاع ثانوی مجازی است

نودانشجویان دانشگاه علوم پزشکی اراک تا 8 مهر ثبت نام کنند

نتایج دوره های کاردانی دانشگاه جامع علمی کاربردی اعلام شد

عملیات تاریخی و موفق؛ ناسا یک فضاپیما را به عمد به یک سیارک کوبید

کشف گروه خونی نادر و جدید

کلاس های دانشگاه امیرکبیر مجازی برگزار می شود

ابزارشدن زنان و توجیه شانس دو انحراف اصلی در تبلیغات / دانستن فقه تجارت پیش زمینه رزق حلال است

نحوه درخواست معافیت تحصیلی برای پذیرفته شدگان در کنکور

ساخت سازه های سه بعدی با کمک پهپاد ها

کلاس های دانشگاه زنجان در سال تحصیلی جدید حضوری است

کلاس های دانشگاه زنجان در سال تحصیلی جدید حضوری است

تمدید مهلت ثبت نام پذیرفته شدگان دانشگاه آزاد در سامانه آموزشیار

نماهنگ | خورشید هدایت

دانشگاه امیرکبیر تعطیل شد /رییس دانشگاه: پرتاب گاز اشک آور به خوابگاه ها صحت ندارد/ کلاس ها مجازی شد

کشف جالب یک گروه خونی جدید | تفاوت این گروه خونی با بقیه چیست؟

اعلام نتایج کاردانی دانشگاه علمی کاربردی

دانشگاه امیرکبیر تعطیل شد /رییس دانشگاه: پرتاب گاز اشک آور به خوابگاه ها صحت ندارد/ کلاس ها مجازی شد

کشف یک گروه خونی نادر | گروه خونی کمیاب و جدید

فراخوانِ حمایت از طرح های نوآورانه ناباروری

اتحادیه دانشگاه های برتر اعضای پیمان شانگهای در ایران دایر می شود

تسهیلات ویژه سربازی در شرکت های دانش بنیان

پیشنهاد شکل گیری اتحادیه دانشگاه های برتر عضو پیمان شانگهای در دانشگاه تهران

دانشگاه امیرکبیر تا اطلاع ثانوی تعطیل شد /رییس دانشگاه: پرتاب گاز اشک آور به خوابگاه ها صحت ندارد/ کلاس ها مجازی شد

نتایج دوره های کاردانی دانشگاه جامع علمی - کاربردی اعلام شد

نتایج دوره کاردانی دانشگاه علمی کاربردی اعلام شد

آزادی دانشجویان بازداشتی دانشگاه شریف

رییس دانشگاه امیرکبیر: گزارشی مبنی بر صحت پرتاب گاز اشک آور در خوابگاه ها نداریم/ کلاس های درس تا اطلاع ثانوی مجازی شد

نتایج دوره کاردانی دانشگاه علمی کاربردی اعلام شد

کلاس های درس دانشگاه امیرکبیر تا اطلاع ثانوی مجازی برگزار می شود

افزایش 15 درصدی وام شهریه دانشجویان علمی کاربردی

رییس دانشگاه دانشگاه امیرکبیر: گزارشی مبنی بر پرتاب گاز اشک آور در خوابگاه ها و ورود افرادی غیر از دانشجویان به محیط خوابگاه نداریم

رییس دانشگاه دانشگاه امیرکبیر: گزارشی مبنی بر پرتاب گاز اشک آور در خوابگاه ها و ورود افرادی غیر از دانشجویان به محیط خوابگاه نداریم

پیشنهاد دانشگاه تهران به چین درباره تشکیل اتحادیه دانشگاه های عضو شانگ های

اعلام نتایج دوره های کاردانی دانشگاه جامع علمی کاربردی

آیا راهی غیر از آتش زدن ایران وجود ندارد؟

کلاس های درس دانشگاه صنعتی امیرکبیر تا اطلاع ثانوی مجازی شد

نتایج نهایی آزمون کاردانی به کارشناسی اعلام شد

اعلام نتایج دوره های کاردانی فنی و کاردانی حرفه ای دانشگاه علمی کاربردی

نتایج دوره های کاردانی دانشگاه جامع علمی کاربردی اعلام شد

کلاس های دانشگاه امیرکبیر تا اطلاع ثانوی مجازی است

کلاس های دانشگاه امیرکبیر تا اطلاع ثانوی مجازی برگزار می شود

استخدام دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی

تسهیلات ویژه خدمت سربازی در شرکت های دانش بنیان

جزییات تمدید مهلت ثبت نام پذیرفته شدگان دانشگاه آزاد اسلامی در سامانه آموزشیار اعلام شد

سامانه نقل و انتقال دانشجویان شاهد و ایثارگر فعال شد

جزییات تمدید مهلت ثبت نام پذیرفته شدگان دانشگاه آزاد در سامانه آموزشیار اعلام شد

موافقت با میهمانی و نقل و انتقال قریب به 5 هزار دانشجو در سال تحصیلی جدید

عسگری محمدیان ازهیئت کشتی مازندران کنار رفت

مهلت ثبت نام پذیرفته شدگان دانشگاه آزاد در سامانه آموزشیار تمدید شد

برگزاری کلاس های حضوری دانشگاه بوعلی سینا تا 16 مهر به تعویق افتاد

تبیین روانشناسانه از هفت فراز صحیفه سجادیه

تبیین روانشناسانه از هفت فراز صحیفه سجادیه