مطالب مرتبط:
جای بررسی اصالت اشعار خیام دنبال اندیشه وی باشیم
جای بررسی اصلالت اشعار خیام دنبال اندیشه وی باشیم
بررسی همه جانبه احوال و آثار خیام امری ضروری است
درخواست اعطای تابعیت به مشاور «ریگان» را هنوز بررسی نکرده ایم
مفاهیم معیوب هوش مصنوعی در سند 2030 نقد و بررسی می شود
-6 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
سه شنبه، 28 اردیبهشت 1400 ساعت 10:052021-05-18فرهنگي

جای بررسی اصالت اشعار خیام دنبال اندیشه او باشیم


خیام شاعری جریان ساز و مکتب ساز بود و جای گشتن به دنبال اصالت اشعار خیام ما باید دنبال اندیشه او باشیم.

- به گزارش سایت قطره و به نقل ازخبرنگار ایکنا؛ در نشست مجازی گروه زبان و ادبیات فارسی خانه اندیشمندان علوم انسانی با دکتر سیدعلی میرافضلی که به مناسبت روز بزرگداشت حکیم عمرخیام در شامگاه دوشنبه 27 اردیبهشت برگزار شد به موضوع افسانه دو خیام پرداخته شد.

سیدعلی میرافضلی در این گفت وگو با اشاره به مستندات و مکتوبات به تبیین یک نفر بودن خیام فیلسوف و دانشمند با خیام شاعر پرداخت: نظریه ای وجود دارد که ما با دو خیام سروکار داریم؛ یک خیام فیلسوف، ریاضیدان و دانشمند و دیگری شاعری بوده که اشعار او به نام خیام ثبت شده که نامش ابن خیام بوده است.

این صحبت ها از تناقضاتی که از اشعار منسوب به خیام که در حدود سیصد سال بعد از فوت وی در دوره تیموری جمع آوری شده است منشأ می گیرد.

ما در این مجموعه یک ناهمگونی زبانی و اندیشه ای می بینیم که نه زبان این رباعیات به زبان شعر دوره سلجوقی شباهت دارد و نه در این رباعیات انسجام معنوی وجود دارد.

پیدا کردن رباعیات کلیدی خیام نویسنده کتاب رباعیات خیام و خیامانه های پارسی و کتاب چهار خطی افزود: تمام خیام پژوهان در صد سال اخیر با استفاده از منابع و مکتوبات آن دوره تلاش کرده اند که یک همگونی و انسجامی میان این اشعار ایجاد کنند.

دو نسخه از این دست نوشت ها که منسوب به زمان های نزدیک به خیام بود ابتدا در دهه های پیش یافت شد که شگفتی بزرگی ایجاد کرد اما رفته رفته محققان با بررسی ها به جعلی بودن آن ها پی بردند.

این تلاش ناکام منجر به بازگشت به همان مجموعه های موجود کهن شد که خوشبختانه تعدادشان اندک نیست و حدود 32 تا 35 مجموعه در دسترس است.

یکی از تلاش های دیگر، پیدا کردن رباعیات کلیدی خیام است که با شاخص قرار دادن و انسجام دادن آن ها به کشف دیگر رباعیات خیام بپردازیم.

وی ادامه داد: از شاخص ترین محققانی که این کار را انجام دادند می توان به صادق هدایت و محمدعلی فروغی اشاره کرد.

فروغی 65 رباعی خیام را شاخص قرار داد و سایر رباعیات را با توجه به آنها سنجید.

ایراد این کار این بود که این افراد رباعیاتی را که شاخص قرار دادند تقریباً مشترک بود اما خروجی کار از نظر تعداد و نوع رباعیات متفاوت بود و کارآمدی آن بالا نبود.

عده ای دیگر بحث گفتمان خیام را مطرح کردند و بیان کردند که ضرورتی ندارد به شخصی به نام خیامِ تاریخی بپردازیم و باید دنبال خیام گفتمانی باشیم و به جای گشتن به دنبال اشعار اصیل خیام ما باید دنبال اندیشه وی باشیم.

خیام فرد نیست بلکه نماد است؛ اگر می بینیم ناهمگونی در اشعار او وجود دارد به این جهت است که چند نفر آنها را گفته اند و این توجیه گر این ناهمگونی است.

روش دیگر حل این مسئله حذف شاعر است؛ به این معنا که حکیم عمر خیام شاعر نیست و او دانشمند و ریاضیدان و فیلسوف است و شاعر فرد دیگری است که تنها تشابه اسمی با حکیم عمرخیام داشته و این اشعار در طول زمان به او منسوب شده است.

این دیدگاه سیدمحمد محیط طباطبایی بود که در مقالات خود در اوایل دهه پنجاه مطرح کرد که صحبت این مقاله در پنج بخش می گنجد.

رباعیاتی که به خیام نسبت داده اند این پژوهشگر پیرامون نظر بخش های محیط طباطبایی توضیح داد: طباطبایی ابتدا می گوید خیام در عصر خود به شاعری شهرت نداشته و با توجه مکتوبات آن زمان و هم عصران خیام نامی از خیام شاعر به میان نیامده است و او را منجم و دانشمند معرفی کرده اند.

دوم اینکه شهرت خیام در منابع عصر خود مشهور به خیامی بوده است نه خیام.

یعنی اسم او را به نام عمربن ابراهیم خیامی آورده اند.

سوم اینکه گفته شده است این رباعیاتی که به خیام نسبت داده اند به دیگران نیز نسبت داده شده و در منابع معتبر بسیاری از آنها به اسم بابا افضل است و نه خیام.

چهارم اینکه در کتابی در قرن هفتم به نام مجمع الآداب که شرح حال بزرگان است از شاعری به نام علاالدین علی بن خیام خلف خراسانی نام برده شده است که دیوان شعری داشته که آن دیوان در آذربایجان و خراسان مشهور بوده است.

همین نکته را استاد طباطبایی سرنخ کار خود قرار داده است و گفته اند به طور یقین اشعار خیام برای اوست.

بخش پنجم که نتیجه گیری است استاد طباطبایی با این دلایل استناد می کند که ما نمی توانیم حکیم عمرخیام را گوینده آن رباعیات بدانیم و همین که وی دانشمند است برای او کافی است و شاعری کار شخص دیگری بوده است.

این نظریات هنوز هم طرفدارانی را دارد و گریزگاهی بر حل تناقضات موجود در اشعار خیام است.

این پنج نکته چکیده ای از دیدگاه مرحوم استاد طباطبایی است که در کتاب خیام یا خیامی چاپ شده است.

میر افضلی در ادامه در نقد این پنج نکته کتاب محیط طباطبایی تشریح کرد: اینکه گفته شده خیام در زمان خودش به شاعری شهرت نداشته است به خاطر این است که او در مقابل شاعران هم عصر خود مثل سنایی، معزی نیشابوری، مسعود سعد سلمان و.

شاعر حرفه ای نبوده است و تمام وقت به شعر نمی پرداخته و در واقع شعر گریزگاهی برای خیام بوده است.

به همین سبب مناسبتی نداشته است که ابوالحسن بیهقی یا نظامی عروضی او را در کتب خود به عنوان شاعر معرفی کنند.

در منبعی که از روزگار خیام به یادگار مانده کتابی است به نام طرائف الطرف مجموعه ای از اشعار به زبان عربی است که چندین سال پیش شناسایی و منتشر شده و در دسترس مرحوم طباطبایی هم نبوده است و روشنایی می تاباند و ابهاماتی را برطرف می کند که خیام شاعر بوده است یا خیر.

در این کتاب سه قطعه شعر از عمرخیام به زبان عربی نقل شده است.

در مقدمه این کتاب نوشته شده است که این دفتر را من به این نیت فراهم کردم تا اشعار شعرایی را که من می شناسم و در روزگار ما هستند در آن بگنجانم.

خیام نیز هم عصر او بود و بارع هروی بغدادی دو سال قبل از خیام در گذشته است.

از جهتی این احتمال که خیام در سفری که به بغداد داشته است در دیداری با وی اشعار خود را گفته و او نگاشته است وجود دارد.

بنابراین این سند مسجل می کند که اشعاری از خیام بر سر زبان ها بوده است.

منسوب به خیام نویسنده کتاب رباعیات خیام و خیامانه های پارسی پیرامون مسئله شهرت خیام به خیامی افزود: اسنادی وجود دارد که هم خیام و خیامی هر دو مورد استفاده می شده است و ی انتهایی از نوع ی تحبیب است.

به این معنا که می توانسته وجود داشته باشد یا خیر.

از اقوال مختلف داریم که اهل خوارزم و جرجان نسبت هایی مثل عطار و غزّال و.

را هم عطاری، غزّالی و.

بیان می کردند به طور طبیعی خیام هم می توانسته خیامی تلفظ شود و این رایج بوده است.

در مکتوبات موجود از شاعران و بزرگان هم دوره خیام مانند سنایی غزنوی، ادیب صابر، خاقانی و عطار که موجود است از وی با نام عمرخیام نیز به طور مشخص استفاده شده است.

به طور کل این گفته که مرحوم طباطبایی مبنی بر خیامی غیر از خیام است درست نیست.

میرافضلی در رابطه با اشعار بابا افضل و انتساب آن به خیام گفت: بله ما نیز می گوییم بسیاری از رباعیات منسوب به خیام برای دیگران است.

در همین کتاب رباعیات خیام و خیامانه های فارسی یک دفتر به این موضوع اختصاص داده شده است تا سهم شاعران دیگر در جهان خیام و مکتب خیام را ادا کنیم و بگوییم که در رشد این مکتب شاعران دیگری نیز نقش داشته اند.

شاعرانی چون قاضی نیشابوری، سنایی غزنوی، ادیب صابر، خاقانی شروانی، انوری، عطار و.

می توان نام برد.

برای مثال عطار حدود 120 رباعی دارد که در فضای خیامانه سروده شده است و حتی 40 عدد از آن رباعیات را در منابع بعدی به خیام نسبت داده اند.

وی پیرامون شخصی به نام ابن خیام که در مکتوبات طباطبایی به آن اشاره شده است گفت: ما هیچ منبع فارسی نداریم از شاعری به نام علاالدین علی بن خیام خرسانی یاد کرده باشد جز کتاب مجمع الآداب که آن را یک نویسنده عرب نوشته است.

این تنها نقل قولی است که فقط او یاد کرده و در هیچ منابع دیگری وجود ندارد.

ما در خیلی از دیگر تذکره ها نام بسیاری از شاعران را می بینیم که اسم آنها اصلاً شنیده نشده است اما هیچ اسمی از این نام وجود ندارد و نمی توان به آن استناد کرد.

تأملات فلسفی این پژوهشگر بر مسلم بودن شاعری خیام تاکید کرد و افزود: رباعیات خیام متعدد نیست و همه گفته ها و دلایل آقای محیط طباطبایی با توجه به منابع موجود و جدید به دست آمده خلاف آن ثابت و اینکه خیام دو نفر بوده اند رد شده است.

اما به طور کل می توان گفت که خیام فیلسوفی بوده است که لحظاتی از عمر خود را در این شعرها بیان کرده است و تأملات فلسفی و دیدگاه ‎های خود را در این قالب بیان کرده است.

وی پیرامون جریان ساز بودن خیام ادامه داد: خیام با اینکه شاعر حرفه ای نبوده اما کاری کرده است که بسیاری از شاعران حرفه ای نتوانسته اند انجام دهند و آن جریان سازی است.

به این معنا که جریانی را در شعر فارسی به اسم خیام علم شده است و مکتب خیام در رباعیات فارسی بنیان نهاده و شاعران زیادی به این مکتب پیوستند و رباعی سرودند و در طول تاریخ بسیاری از رباعیات به خود را به خیام نسبت داده اند چون چهره او شاخص این مکتب بوده و خیام هسته مرکزی این مکتب است.

در انتها میرافضلی به سوالات پرسیده شده پاسخ داد و افزود: نگاه خیام به شعر فلسفی بوده و متاثر از آرای ابن سیناست و دیدگاه وی با نگاه بسیاری از شاعران هم عصر خود تفاوت دارد.

بی پیرایگی شعر او برخاسته از این نظر است که شعرِ با پیرایه را ناقض غرض واقعی شعر می دانسته و در همین 20 رباعیات اصیل خیام ما با یک دستگاه واحد اندیشگانی مواجه هستیم و یک صورت بندی واحد و روشنی دارد.

بسیاری از این حرف ها که خیام در رباعیات اصیل خود زده است را ما در رباعیات پیروان او نمی بینیم.

بیشتر رباعیات خیامانه که ما می بینیم در حوزه دم غنیمت شماری، اغتنام فرصت، شادنوشی و ساقی نامه و در باب خمریات و شراب است و شاعران دیگر در این باب بیشتر دادِ سخن داده اند در حالی که این مسئله ای است که در رباعیات خیام نمادین و تمثیل است و غایت نیست.

وی در پاسخ به این سوال که با توجه به حجم اندک اشعار اصیل خیام اما او در فرهنگ و هویت ایرانی جز مطرح ترین شاعران و از ستون های اشعار فارسی قرار داد؛ علت این امر چیست؟ به طور خلاصه در سه بخش توضیح داد: یک، خیام حال وهوایی تازه وارد رباعی کرد.

پیشتر از او اتفاق خاصی نیفتاده و قالبِ غالب آن روزگار قصیده بود و شاعران حرفه ای با قصائد خود مطرح می شدند.

دو، خیام اندیشه های ژرف خود را به زبان ساده ارائه کرد بدون آنکه آن عمق و ژرفا از دست برود و بحث سوم اینکه خیام توانست جریان ساز و مکتب ساز باشد و با حجم اندک اشعار توانست کاری را کند که بسیاری از شاعران بزرگ آن روزگار با حجم بسیار زیاد اشعار نتوانستند چنین کاری را کنند.

دیگر کاری که کرد او مؤلفه هایی که در پیش از خود در اشعار دیگران کم و بیش وجود داشت صورت بندی جدید داد و بسته ای جدید در رباعی عرضه کرد.

به نظر من این کار یک پیام فرا زمانی و فرا مکانی است و مسئله همگانی است و همه انسان ها با این دغدغه های مرگ، حیرت در هستی، غنیمت شمردن فرصت و.

سروکار دارند و هر زندگی با این سوال روبرو است و از این جهت خیام توانست تاثیرگذار و جریان ساز باشد و به نظر من راز ماندگاری او نیز همین است.


کلید واژه ها: خیام - سیدعلی میرافضلی - خانه اندیشمندان علوم انسانی - اشعار - دانشمند - اندیشه - فیلسوف - شاعر - سیدعلی - ادبیات فارسی - علوم انسانی - شاعری - اصالت - نشست مجازی - ریاضیدان - اردیبهشت - زبان - بزرگداشت - خبرنگار - گفت وگو - ادبیات - برگزار - دوشنبه - افسانه - مناسبت - تیموری - گزارش - فارسی - دیگری - زبانی

آخرین اخبار سرویس:
توصیه مهم سیدحسن خمینی به ابراهیم رییسی+فیلم

سیاوش چراغی پور: کاش می توانستیم مانند خانه سینما و خانه تئاتر یک اتحادیه برای بازیگران داشته باشیم

تقویم و اوقات شرعی سوم تیر شیراز + فیلم

شوخی های ریز دبیرستانی مهران مدیری در سریال دراکولا+فیلم

دستان آسمانی در کیش / گامی دیگر برای هنر سوخته نگاری

نشست سریال «زیرخاکی 2»؛ تمایل تلویزیون نسبت به ساخت سری جدید در رمضان /پیشنهاد حضور هادی حجازی فر در فصل سوم

ماجرای حضور «ضابطیان» در «محاکات»/ فرحانی: قصه مهمان های برنامه سریال می شوند

بازیگر خانم 24 تا 28 ساله جهت تولید فیلم

حال خوش شهاب حسینی /عکس

معرفی بازیگر اصلی در اقتباس سینمایی از انیمیشن کلاسیک «سفید برفی» کمپانی دیزنی

تصاویری دردناک از تخریب دو سینمای قدیمی در مشهد+عکس

حال خوش شهاب حسینی /عکس

عکس/ کافه گردی بهرام رادان با چهره ای نونوار!

جوشکار درب و پنجره ساز آهنگر

عکس/فریبا نادری تیپ قرمز جیغ زد

اولین هفته تابستان با سینمایِ تلویزیون/ از ماجرای نیمروز تا سرتو بدزد رفیق

اربعین شیطون بلا یعنی چی آقای بشیر حسینی؟ + فیلم

اعلام زمان و ساعت پخش تکرار سریال «دودکش 2»

عکس/ تغییر چهره حیرت انگیز آشا محرابی

شیوا ابراهیمی در سریال جدیدش /عکس

کشف حجاب درسا بختیار بازیگر سریال احضار + عکس

انفجار زودپز روی صورت بازیگر معروف کشور + عکس +18

شیوا ابراهیمی در سریال جدیدش /عکس

تأملی پیرامون زندگی از نگاه اندیشمندان جهان

مسئولیت پذیری و یورش بردن به دل مشکلات

ز غوغای جهان فارغ

استخدام فیلم بردار ، عکاس و تدوینکار

میاندوزکار ماهر

پست رضا کیانیان در واکنش به درگذشت دو خبرنگار در حادثه واژگونی اتوبوس

ویدئو/ خنده های بهنوش طباطبایی و کوچولو در خودرو!

ادبیات سخیف بشیر حسینی روی آنتن زنده صداوسیما + فیلم

عکس لو رفته خانوادگی «آقای بازیگر»/ عکس

تصویری غیر قابل تصور از مهران مدیری /عکس

نهادهای اجرایی به یاری شرکت ها و استارت آپ های داخلی بیایند

فیلم| «مرال» تازه به دنیا آمده در ارتفاعات کردکوی گلستان/ به نوزادان حیوانات وحشی در طبیعت دست نزنیم

تصویری غیر قابل تصور از مهران مدیری /عکس

تمدید مهلت ارسال آثار پنجمین دوره جام باشگاه های کتاب خوانی کودک و نوجوان

پیکر حمید مجتهدی در قطعه هنرمندان آرام می گیرد

تبریک تهمینه میلانی به مناسبت روز جهانی زنان مهندس +عکس

تمدید مهلت ارسال آثار پنجمین دوره جام باشگاه های کتاب خوانی کودک و نوجوان

دلنوشته احمدرضا درویش برای بازیگر «دوئل»

تست بازیگری/پیش دبستانی تاهفتم/بازیگر

حس شیرین پدر و مادر شدن در «پریزاد»

دومینوی تخریب سینماهای قدیمی مشهد/ فیلم

خوشبختی به «اکبر عبدی» رو کرد/ عکس

شبکه سلامت برای ناشنوایان فیلم پخش می کند

پورعرب؛ کراش بود، وقتی کراش مُد نبود

«پدر» روایتی متفاوت از آلزایمر از دریچه نگاه یک مبتلا

بشیر حسینی و اربعین شیطون بلا با خانم مجری+ فیلم

وزیر ارشاد سانحه واژگونی اتوبوس را تسلیت گفت

فروشنده لوازم موسیقی ترجیحا اقا

عکس| تبریک بازیگر معروف به امین قوامی

استخدام خانم جهت کار در کافه رستوران

فیلم های کلاسیک کن معرفی شدند

فیلم های کلاسیک کن معرفی شدند

پرتره اروپایی و خیره کننده «بازیگر معروف»/ عکس

حسن نجفی: برای من ایران و اتفاقات تاریخی اش اهمیت دارد

دلنوشته احمدرضا درویش برای بازیگر «دوئل»

تعریف و تمجید شهاب حسینی از عباس کیارستمی در جشنواره عکس 5

پیام تسلیت وزیر ارشاد در پی درگذشت دو خبرنگار

یادداشت نوید محمودی کارگردان افغانستانی سینمای ایران برای کودکان مظلوم افغانستانی

پیام های تسلیت درپی حادثه واژگونی اتوبوس خبرنگاران

پیام تسلیت وزیر ارشاد در پی درگذشت دو خبرنگار

تصاویر| جشنواره هزار رنگ در عروسی عشایر بازفت

«احسا علیخانی» با استایلی خاص تر از همیشه/ عکس

هریسون فورد مصدوم شد

سایه یادگار جدیدش را منتشر کرد

دانلود قسمت 17 گیسو (عاشقانه 2) با ترافیک نیم بها + لینک مستقیم HD و بدون حذفیات

واکنش وزیر ارشاد به درگذشت ناگهانی خبرنگاران ایسنا و ایرنا

پیام تسلیت وزیر ارشاد در پی درگذشت دو خبرنگار

پیام تسلیت خدادی به دنبال درگذشت خبرنگاران ایرنا و ایسنا در حادثه واژگونی اتوبوس

سایه یادگار جدیدش را منتشر کرد

وزیر ارشاد در گذشت دو خبرنگار را تسلیت گفت

استخدام کادر اداری در آموزشگاه

پیام تسلیت وزیر ارشاد در پی درگذشت دو خبرنگار

اسپک عجیب دروازه بان اسلواکی!+فیلم

پیام تسلیت وزیر ارشاد در پی جان باختن دو خبرنگار

پیام تسلیت وزیر ارشاد برای فوت دو تن از خبرنگاران

تسلیت وزیر ارشاد برای درگذشت دو خبرنگار ایسنا و ایرنا

فراخوان مهرواره با خدا حرف بزن

اخبار کوتاه 2 تیر + فیلم

سایه «یادگار» جدیدش را منتشر کرد

پیام تسلیت معاون مطبوعاتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در پی جان باختن دو خبرنگار

عکس/ آرایش افراطی الهام حمیدی در اتاق میک آپ!

«امتحان» آماده نمایش شد/ روایتی از یک اختلاف نظر تاریخی

تصاویری از خانواده‎ ی پرجمعیتِ ستاره ی هالیوود

تسلیت معاون مطبوعاتی وزارت ارشاد در پی جان باختن دو خبرنگار 

قیمت جدید انواع بنز در پایتخت

شباهت عجیب اعضای خانواده «خانم بازیگر» به یکدیگر/ عکس

آغاز یازدهمین جشنواره کتابخوانی «رضوی» در لرستان / یکم آبان؛ آخرین مهلت شرکت در جشنواره

«امتحان» آماده نمایش شد/ روایتی از یک اختلاف نظر تاریخی

سایه «یادگار» جدیدش را منتشر کرد

حضور پژمان بازغی در «قبله عالم»

اطلاعیه معاونت مطبوعاتی درخصوص تامین کاغذ مورد نیاز مطبوعات در سال 1400

یادنامه خبرنگار پیشکسوت ایلامی تهیه می شود

ببینید | تصاویری از اتوبوسی که جامعه خبری ایران را در سوگ نشاند

دل نوشته احمدرضا درویش برای درگذشت ابوالفضل شاه کرم، بازیگر «دوئل»

ببینید | ادبیات سخیف سیدبشیر حسینی روی آنتن زنده صداوسیما

بازپخش سریال امنیتی پربیننده تلویزیون

افزایش 50 درصدی حقوق کارکنان دولت مرهون تلاش وزارت ارشاد است

جای بررسی اصالت اشعار خیام دنبال اندیشه او باشیم

جای بررسی اصالت اشعار خیام دنبال اندیشه او باشیم