مطالب مرتبط:
جای بررسی اصلالت اشعار خیام دنبال اندیشه وی باشیم
بررسی همه جانبه احوال و آثار خیام امری ضروری است
درخواست اعطای تابعیت به مشاور «ریگان» را هنوز بررسی نکرده ایم
مفاهیم معیوب هوش مصنوعی در سند 2030 نقد و بررسی می شود
به جای سازندگان مسکن، وام را به واردکننگان کالاهای چینی می دهند
-6 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
سه شنبه، 28 اردیبهشت 1400 ساعت 09:302021-05-18فرهنگي

جای بررسی اصالت اشعار خیام دنبال اندیشه وی باشیم


خیام شاعری جریان ساز و مکتب ساز بود و جای گشتن به دنبال اصالت اشعار خیام ما باید دنبال اندیشه وی باشیم.

- به گزارش سایت قطره و به نقل ازخبرنگار ایکنا؛ در نشست مجازی گروه زبان و ادبیات فارسی خانه اندیشمندان علوم انسانی با دکتر سیدعلی میرافضلی که به مناسبت روز بزرگداشت حکیم عمرخیام در شامگاه دوشنبه 27 اردیبهشت برگزار شد به موضوع افسانه دو خیام پرداخته شد.

سیدعلی میرافضلی در این گفت وگو با اشاره به مستندات و مکتوبات به تبیین یک نفر بودن خیام فیسوف و دانشمند با خیام شاعر پرداخت: نظریه ای وجود دارد که ما با دو خیام سروکار داریم؛ یک خیام فیلسوف، ریاضیدان و دانشمند و دیگری شاعری بوده که اشعار او به نام خیام ثبت شده که نامش ابن خیام بوده است.

این صحبت ها از تناقضاتی که از اشعار منسوب به خیام که در حدود سیصد سال بعد از فوت وی در دوره تیموری جمع آوری شده است منشأ می گیرد.

ما در این مجموعه یک ناهمگونی زبانی و اندیشه ای می بینیم که نه زبان این رباعیات به زبان شعر دوره سلجوقی شباهت دارد و نه در این رباعیات انسجام معنوی وجود دارد.

پیدا کردن رباعیات کلیدی خیام نویسنده کتاب رباعیات خیام و خیامانه های پارسی و کتاب چهار خطی افزود: تمام خیام پژوهان در صد سال اخیر با استفاده از منابع و مکتوبات آن دوره تلاش کرده اند که یک همگونی و انسجامی میان این اشعار ایجاد کنند.

دو نسخه از این دست نوشت ها که منسوب به زمان های نزدیک به خیام بود ابتدا در دهه های پیش یافت شد که شگفتی بزرگی ایجاد کرد اما رفته رفته محققان با بررسی ها به جعلی بودن آن ها پی بردند.

این تلاش ناکام منجر به بازگشت به همان مجموعه های موجود کهن شد که خوشبختانه تعدادشان اندک نیست و حدود 32 تا 35 مجموعه در دسترس است.

یکی از تلاش های دیگر، پیدا کردن رباعیات کلیدی خیام است که با شاخص قرار دادن و انسجام دادن آن ها به کشف دیگر رباعیات خیام بپردازیم.

وی ادامه داد: از شاخص ترین محققانی که این کار را انجام دادند می توان به صادق هدایت و محمدعلی فروغی اشاره کرد.

فروغی 65 رباعی خیام را شاخص قرار داد و سایر رباعیات را با توجه به آنها سنجید.

ایراد این کار این بود که این افراد رباعیاتی را که شاخص قرار دادند تقریباً مشترک بود اما خروجی کار از نظر تعداد و نوع رباعیات متفاوت بود و کارآمدی آن بالا نبود.

عده ای دیگر بحث گفتمان خیام را مطرح کردند و بیان کردند که ضرورتی ندارد به شخصی به نام خیامِ تاریخی بپردازیم و باید دنبال خیام گفتمانی باشیم و به جای گشتن به دنبال اشعار اصیل خیام ما باید دنبال اندیشه وی باشیم.

خیام فرد نیست بلکه نماد است؛ اگر می بینیم ناهمگونی در اشعار او وجود دارد به این جهت است که چند نفر آنها را گفته اند و این توجیه گر این ناهمگونی است.

روش دیگر حل این مسئله حذف شاعر است؛ به این معنا که حکیم عمر خیام شاعر نیست و او دانشمند و ریاضیدان و فیلسوف است و شاعر فرد دیگری است که تنها تشابه اسمی با حکیم عمرخیام داشته و این اشعار در طول زمان به او منسوب شده است.

این دیدگاه سیدمحمد محیط طباطبایی بود که در مقالات خود در اوایل دهه پنجاه مطرح کرد که صحبت این مقاله در پنج بخش می گنجد.

رباعیاتی که به خیام نسبت داده اند این پژوهشگر پیرامون نظر بخش های محیط طباطبایی توضیخ داد: طباطبایی ابتدا می گوید خیام در عصر خود به شاعری شهرت نداشته است و با توجه مکتوبات آن زمان و هم عصران خیام نامی از خیام شاعر به میان نیامده است و او را منجم و دانشمند معرفی کرده اند.

دوم اینکه شهرت خیام در منابع عصر خود مشهور به خیامی بوده است نه خیام.

یعنی اسم او را به نام عمربن ابراهیم خیامی آورده اند.

سوم اینکه گفته شده است این رباعیاتی که به خیام نسبت داده اند به دیگران نیز نسبت داده شده و در منابع معتبر بسیاری از آنها به اسم بابا افضل است و نه خیام.

چهارم اینکه در کتابی در قرن هفتم به نام مجمع الآداب که شرح حال بزرگان است از شاعری به نام علاالدین علی بن خیام خلف خراسانی نام برده شده است که دیوان شعری داشته که آن دیوان در آذربایجان و خراسان مشهور بوده است.

همین نکته را استاد طباطبایی سرنخ کار خود قرار داده است و گفته اند به طور یقین اشعار خیام برای اوست.

بخش پنجم که نتیجه گیری است استاد طباطبایی با این دلایل استناد می کند که ما نمی توانیم حکیم عمرخیام را گوینده آن رباعیات بدانیم و همینکه وی دانشمند است برای او کافیست و شاعری کار شخص دیگری بوده است.

این نظریات هنوز هم طرفدارانی را دارد و گریزگاهی بر حل تناقضات موجود در اشعار خیام است.

این پنج نکته چکیده ای از دیدگاه مرحوم استاد طباطبایی است که در کتاب خیام یا خیامی چاپ شده است.

میر افضلی در ادامه در نقد این پنج نکته کتاب محیط طباطبایی تشریح کرد: اینکه گفته شده خیام در زمان خودش به شاعری شهرت نداشته است به خاطر این است که او در مقابل شاعران هم عصر خود مثل سنایی، معزی نیشابوری، مسعود سعد سلمان و.

شاعر حرفه ای نبوده است و تمام وقت به شعر نمی پرداخته و در واقع شعر گریزگاهی برای خیام بوده است.

به همین سبب مناسبتی نداشته است که ابوالحسن بیهقی یا نظامی عروضی او را در کتب خود به عنوان شاعر معرفی کنند.

در منبعی که از روزگار خیام به یادگار مانده کتابی است به نام طرائف الطرف مجموعه ای از اشعار به زبان عربی است که چندین سال پیش شناسایی و منتشر شده و در دسترس مرحوم طباطبایی هم نبوده است و روشنایی می تاباند و ابهاماتی را برطرف می کند که خیام شاعر بوده است یا خیر.

در این کتاب سه قطعه شعر از عمرخیام به زبان عربی نقل شده است.

در مقدمه این کتاب نوشته شده است که این دفتر را من به این نیت فراهم کردم تا اشعار شعرایی را که من می شناسم و در روزگار ما هستند در آن بگنجانم.

خیام نیز هم عصر او بود و بارع هروی بغدادی دو سال قبل از خیام در گذشته است.

از جهتی این احتمال که خیام در سفری که به بغداد داشته است در دیداری با وی اشعار خود را گفته و او نگاشته است وجود دارد.

بنابراین این سند مسجل می کند که اشعاری از خیام بر سر زبان ها بوده است.

منسوب به خیام نویسنده کتاب رباعیات خیام و خیامانه های پارسی پیرامون مسئله شهرت خیام به خیامی افزود: اسنادی وجود دارد که هم خیام و خیامی هر دو مورد استفاده می شده است و ی انتهایی از نوع ی تحبیب است.

به این معنا که می توانسته وجود داشته باشد یا خیر.

از اقوال مختلف داریم که اهل خارزم و جرجان نسبت هایی مثل عطار و غزّال و.

را هم عطاری، غزّالی و.

بیان می کردند به طور طبیعی خیام هم می توانسته خیامی تلفظ شود و این رایج بوده است.

در مکتوبات موجود از شاعران و بزرگان هم دوره خیام مانند سنایی غزنوی، ادیب صابر، خاقانی و عطار که موجود است از وی با نام عمرخیام نیز به طور مشخص استفاده شده است.

به طور کل این گفته که مرحوم طباطبایی مبنی بر خیامی غیر از خیام است درست نیست.

میرافضلی در رابطه با اشعار بابا افضل و انتساب آن به خیام گفت: بله ما نیز می گوییم بسیاری از رباعیات منسوب به خیام برای دیگران است.

در همین کتاب رباعیات خیام و خیامانه های فارسی یک دفتر به این موضوع اختصاص داده شده است تا سهم شاعران دیگر در جهان خیام و مکتب خیام را ادا کنیم و بگوییم که در رشد این مکتب شاعران دیگری نیز نقش داشته اند.

شاعرانی چون قاضی نیشابوری، سنایی غزنوی، ادیب صابر، خاقانی شروانی، انوری، عطار و.

می توان نام برد.

برای مثال عطار حدود 120 رباعی دارد که در فضای خیامانه سروده شده است و حتی 40 عدد از آن رباعیات را در منابع بعدی به خیام نسبت داده اند.

وی پیرامون شخصی به نام ابن خیام که در مکتوبات طباطبایی به آن اشاره شده است گفت: ما هیچ منبع فارسی نداریم از شاعری به نام علاالدین علی بن خیام خرسانی یاد کرده باشد جز کتاب مجمع الآداب که آن را یک نویسنده عرب نوشته است.

این تنها نقل قولی است که فقط او یاد کرده و در هیچ منابع دیگری وجود ندارد.

ما در خیلی از دیگر تذکره ها نام بسیاری از شاعران را می بینیم که اسم آنها اصلاً شنیده نشده است اما هیچ اسمی از این نام وجود ندارد و نمی توان به آن استناد کرد.

تأملات فلسفی این پژوهشگر بر مسلم بودن شاعری خیام تاکید کرد و افزود: رباعیات خیام متعدد نیست و همه گفته ها و دلایل آقای محیط طباطبایی با توجه به منابع موجود و جدید به دست آمده خلاف آن ثابت و اینکه خیام دو نفر بوده اند رد شده است.

اما به طور کل می توان گفت که خیام فیلسوفی بوده است که لحظاتی از عمر خود را در این شعرها بیان کرده است و تأملات فلسفی و دیدگاه ‎های خود را در این قالب بیان کرده است.

وی پیرامون جریان ساز بودن خیام ادامه داد: خیام با اینکه شاعر حرفه ای نبوده اما کاری کرده است که بسیاری از شاعران حرفه ای نتوانسته اند انجام دهند و آن جریان سازی است.

به این معنا که جریانی را در شعر فارسی به اسم خیام علم شده است و مکتب خیام در رباعیات فارسی بنیان نهاده و شاعران زیادی به این مکتب پیوستند و رباعی سرودند و در طول تاریخ بسیاری از رباعیات به خود را به خیام نسبت داده اند چون چهره او شاخص این مکتب بوده و خیام هسته مرکزی این مکتب است.

در انتها میرافضلی به سوالات پرسیده شده پاسخ داد و افزود: نگاه خیام به شعر فلسفی بوده و متاثر از آراء ابن سینا است و دیدگاه وی با نگاه بسیاری از شاعران هم عصر خود تفاوت دارد.

بی پیرایگی شعر او برخاسته از این نظر است که شعرِ با پیرایه را ناقض غرض واقعی شعر می دانسته و در همیین 20 رباعیات اصیل خیام ما با یک دستگاه واحد اندیشه گانی مواجه هستیم و یک صورت بندی واحد و روشنی دارد.

بسیاری از این حرف ها که خیام در رباعیات اصیل خود زده است را ما در رباعیات پیروان او نمی بینیم.

بیشتر رباعیات خیامانه که ما می بینیم در حوزه دم غنیمت شماری، اغتنام فرصت، شادنوشی و ساقی نامه و در باب خمریات و شراب است و شاعران دیگر در این باب بیشتر دادِ سخن داده اند در حالی که این مسئله ای است که در رباعیات خیام نمادین و تمثیل است و غایت نیست.

وی در پاسخ به این سوال که با توجه به حجم اندک اشعار اصیل خیام اما او در فرهنگ و هویت ایرانی جز مطرح ترین شاعران و از ستون های اشعار فارسی قرار داد؛ علت این امر چیست؟ به طور خلاصه در سه بخش توضیح داد: یک، خیام حال وهوایی تازه وارد رباعی کرد.

پیشتر از او اتفاق خاصی نیفتاده و قالبِ غالب آن روزگار قصیده بود و شاعران حرفه ای با قصائد خود مطرح می شدند.

دو، خیام اندیشه های ژرف خود را به زبان ساده ارائه کرد بدون آنکه آن عمق و ژرفا از دست برود و بحث سوم اینکه خیام توانست جریان ساز و مکتب ساز باشد و با حجم اندک اشعار توانست کاری را کند که بسیاری از شاعران بزرگ آن روزگار با حجم بسیار زیاد اشعار نتوانستند چنین کاری را کنند.

دیگر کاری که کرد او مؤلفه هایی که در پیش از خود در اشعار دیگران کم و بیش وجود داشت صورت بندی جدید داد و بسته ای جدید در رباعی عرضه کرد.

به نظر من این کار یک پیام فرا زمانی و فرا مکانی است و مسئله همگانی است و همه انسان ها با این دغدغه های مرگ، حیرت در هستی، غنیمت شمردن فرصت و.

سروکار دارند و هر زندگی با این سوال روبرو است و از این جهت خیام توانست تاثیرگذار و جریان ساز باشد و به نظر من راز ماندگاری او نیز همین است.


کلید واژه ها: خیام - سیدعلی میرافضلی - خانه اندیشمندان علوم انسانی - اشعار - دانشمند - اندیشه - شاعر - سیدعلی - ادبیات فارسی - علوم انسانی - شاعری - اصالت - نشست مجازی - ریاضیدان - اردیبهشت - زبان - بزرگداشت - خبرنگار - گفت وگو - ادبیات - برگزار - دوشنبه - افسانه - مناسبت - تیموری - گزارش - فارسی - دیگری - زبانی - موضوع

آخرین اخبار سرویس:
اهدای جایزه مسئولیت اجتماعی و انتشارات به روابط عمومی فولاد هرمزگان

امروز؛ اختتامیه نخستین جشنواره منطقه ای فیلم های 100 ثانیه ای آب و انرژی

«زیر خاکی» و ادای دین به زنان جنگ زده

برگزاری آنلاین مراسم نکوداشت علی مرادخانی

برگزاری آنلاین مراسم نکوداشت علی مرادخانی

غنای آثار هنری تابع نگاه هنرمند است

حسن پورشیرازی و پوریا پورسرخ با «برادر» می آیند

بازی انتخاب به زودی آغاز می شود

فیلم افتتاحیه بخش نوعی نگاه کن مشخص شد

کسب رتبه های برتر جشنواره سفیران سلامت توسط دانش آموزان خوزستانی

مستند داستانی شهیدان رسول و مهدی جعفری چاپ می شود

«سعدی یوسف» درگذشت

گورکن نامزد بهترین فیلم جشنواره کویینز ورلد شد

بازیگر «همه مردان رییس جمهور» درگذشت

استایل جدید و زیبای مهناز افشار +عکس

رویا میرعلمی جدیدترین بازیگر «مستوران» شد

کالبدشکافی یک انیمیشن سمّی/ شلیک نتفلیکس به مغز کودکان

«هر روز میمیریم» به ایستگاه پایانی رسید

ماجرای عجیب زایمان ژاله صامتی +فیلم

جشن تولد هوتن شکیبا با نوید محمد زاده و بهرام افشاری+عکس

بازیگر زن سریال نفس +بیوگرافی

برگزاری آنلاین مراسم نکوداشت علی مرادخانی

ماجرای عجیب زایمان ژاله صامتی +فیلم

اجرای طرح رتبه بندی کانون های آگهی و تبلیغاتی

«بازی انتخاب» مقابل دوربین می رود/ ساترا مجوز سریال جدید داد

داستان بلند «از میان طوفان» چاپ شد/قصه پایداری یک زن بر عشق

مستند «شناگر» در مراحل پایانی آماده سازی

میلاد عرفان پور مردم را به حضور در انتخابات دعوت کرد

اشک «فریبا نادری» درآمد/ عکس

وضعیت دو پرسپولیسی سرشناس که کرونا گرفتند/ بازیگر پرسپولیسی بستری شد

رویا میرعلمی جدیدترین بازیگر «مستوران» شد

گورکن نامزد بهترین فیلم جشنواره کویینز ورلد شد

حضور «جبرییل» در 2 جشنواره بین المللی

«سعدی یوسف» شاعر برجسته عرب درگذشت

دعوت آموزشی بنیاد رودکی از نخبگان موسیقی ایران

پشت صحنه سریال «روزهای آبی» باحضور اکبر عبدی و مهران رجبی

میلاد عرفان پور مردم را حضور در انتخابات دعوت کرد

رویا میرعلمی جدیدترین بازیگر «مستوران» شد

ویژه برنامه هایی گرامیداشت دهه کرامت، درسیستان و بلوچستان

بازیگر زن سریال نفس +بیوگرافی

سامانه ای برای مجله «نامه فرهنگستان»

ژست عجیب سحر قریشی در عکس جدیدش!

فیلم افتتاحیه بخش نوعی نگاه کن مشخص شد

بیوگرافی سعدی یوسف شاعر عراقی + اشعار

این نوشیدنی ها را حتما بخورید!

سالن دار رستوران

نیما نادری بازیگر تلویزیون و سینما +بیوگرافی

پخش پشت صحنه سریال «روزهای آبی»

لایو اینستاگرام خانه هنرمندان با موضوع «نظارت و ممیزی» در سینمای ایران

فیلم| بوشهری ها: نمی توانیم بی خیال سرنوشتمان شویم/ باید رای بدهیم

داستان بلند «از میان طوفان» چاپ شد/قصه پایداری یک زن بر عشق

آخرین وضعیت دو پرسپولیسی سرشناس که کرونا گرفتند

نکوداشت هفتمین روز درگذشت علی مرادخانی برگزار می شود

تکذیب شایعات به سبک رامبد جوان: حال نگار و نوردخت خوب است، من هم کانادا نیستم/ فیلم

زن چینی رکورد بلند ترین مژه های جهان را شکست ! + فیلم

«اونودا: 10 هزار شب در جنگل» کن را افتتاح می کند

واکنش نرگس آبیار به «خانواده آقای هاشمی»

زیگزال دوز و میاندوز کار تریکو زنانه نیازمندیم

نیما نادری بازیگر تلویزیون و سینما +بیوگرافی

سعدی یوسف درگذشت

استخدام فروشنده اقا

رها خدایاری بازیگر +بیوگرافی

رمان «هفت تیر، ساعت نُه» منتشر شد

«سعدی یوسف» درگذشت

بانوی سمنانی خادم فرهنگ رضوی شد

این پسر من است، روانه بازار نشر می شود

سلفی «رامبد جوان» با چهره غیرمعمولی/ عکس

«سعدی یوسف» شاعر برجسته عرب درگذشت

احترام خاص مردم افغانستان به یک شهید ایرانی

رویا میرعلمی جدیدترین بازیگر «مستوران» شد

رها خدایاری بازیگر +بیوگرافی

اهدا هفت سری جهیزیه به نوعروسان مناطق محروم شهرستان چادگان

فیلم/ زاکانی چقدر از کالای ایرانی استفاده می کند؟

انجمن هنرمندان نقاش ایران قرار است سبب ارتقای رسانه نقاشی شود

«سعدی یوسف» یکی از برجسته ترین شاعران عرب درگذشت

ششمین مدرسه رمان

احسان علیخانی کرونا گرفت

استوری جدید سحر قریشی با ژست عجیب و سانسور بدنش!

کتاب قطعاتی برای قانون منتشر شد

ماجرای اقناع سازی با نامه های ایتالیایی + فیلم

روی فرش ایرانی راه بروی، موسیقی غربی گوش نمی کنی

«سعدی یوسف» درگذشت

رویا میرعلمی به سریال «مستوران» پیوست

تمدید فرصت شرکت در جایزه جهانی «داستان ما و کرونا»

احسان علیخانی کرونا گرفت

احسان علیخانی به کرونا مبتلا شد

احسان علیخانی کرونا گرفت

چرا می پرم

فیلم | آوای ارادت رضوی، موسیقی مردم افعانستان

فیلم | امید داشته باشیم به فضل او

عکس | عکسی که ساناز فرهادی از دخترش در اینستاگرامش منتشر کرد

عکس/ سلفی بهرام رادان و بهاره کیان افشار با بازیگر کرونایی

عکس| حضور آقای بازیگر در تبلیغ برند خوراکی

«آقای بازیگر» تسلیم شد/ عکس

سیر ترجمه های قرآن به زبان فارسی بررسی می شود

پشت صحنه «روز های آبی» با حضور اکبر عبدی

رویا میرعلمی به سریال «مستوران» پیوست

واکنش نرگس آبیار به «خانواده ی آقای هاشمی»

سمتی جدید برای «ادوارد وینتروپ» در کن

رویا میرعلمی به سریال «مستوران» پیوست

جای بررسی اصالت اشعار خیام دنبال اندیشه وی باشیم

جای بررسی اصالت اشعار خیام دنبال اندیشه وی باشیم