مطالب مرتبط:
بررسی همه جانبه احوال و آثار خیام امری ضروری است
درخواست اعطای تابعیت به مشاور «ریگان» را هنوز بررسی نکرده ایم
مفاهیم معیوب هوش مصنوعی در سند 2030 نقد و بررسی می شود
به جای سازندگان مسکن، وام را به واردکننگان کالاهای چینی می دهند
نصب مجسمه های فردوسی و خیام در جزیره کیش
-6 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
سه شنبه، 28 اردیبهشت 1400 ساعت 09:252021-05-18فرهنگي

جای بررسی اصلالت اشعار خیام دنبال اندیشه وی باشیم


خیام شاعری جریان ساز و مکتب ساز بود و جای گشتن به دنبال اصالت اشعار خیام ما باید دنبال اندیشه وی باشیم.

- به گزارش سایت قطره و به نقل ازخبرنگار ایکنا؛ در نشست مجازی گروه زبان و ادبیات فارسی خانه اندیشمندان علوم انسانی با دکتر سیدعلی میرافضلی که به مناسبت روز بزرگداشت حکیم عمرخیام در شامگاه دوشنبه 27 اردیبهشت برگزار شد به موضوع افسانه دو خیام پرداخته شد.

سیدعلی میرافضلی در این گفت وگو با اشاره به مستندات و مکتوبات به تبیین یک نفر بودن خیام فیسوف و دانشمند با خیام شاعر پرداخت: نظریه ای وجود دارد که ما با دو خیام سروکار داریم؛ یک خیام فیلسوف، ریاضیدان و دانشمند و دیگری شاعری بوده که اشعار او به نام خیام ثبت شده که نامش ابن خیام بوده است.

این صحبت ها از تناقضاتی که از اشعار منسوب به خیام که در حدود سیصد سال بعد از فوت وی در دوره تیموری جمع آوری شده است منشأ می گیرد.

ما در این مجموعه یک ناهمگونی زبانی و اندیشه ای می بینیم که نه زبان این رباعیات به زبان شعر دوره سلجوقی شباهت دارد و نه در این رباعیات انسجام معنوی وجود دارد.

پیدا کردن رباعیات کلیدی خیام نویسنده کتاب رباعیات خیام و خیامانه های پارسی و کتاب چهار خطی افزود: تمام خیام پژوهان در صد سال اخیر با استفاده از منابع و مکتوبات آن دوره تلاش کرده اند که یک همگونی و انسجامی میان این اشعار ایجاد کنند.

دو نسخه از این دست نوشت ها که منسوب به زمان های نزدیک به خیام بود ابتدا در دهه های پیش یافت شد که شگفتی بزرگی ایجاد کرد اما رفته رفته محققان با بررسی ها به جعلی بودن آن ها پی بردند.

این تلاش ناکام منجر به بازگشت به همان مجموعه های موجود کهن شد که خوشبختانه تعدادشان اندک نیست و حدود 32 تا 35 مجموعه در دسترس است.

یکی از تلاش های دیگر، پیدا کردن رباعیات کلیدی خیام است که با شاخص قرار دادن و انسجام دادن آن ها به کشف دیگر رباعیات خیام بپردازیم.

وی ادامه داد: از شاخص ترین محققانی که این کار را انجام دادند می توان به صادق هدایت و محمدعلی فروغی اشاره کرد.

فروغی 65 رباعی خیام را شاخص قرار داد و سایر رباعیات را با توجه به آنها سنجید.

ایراد این کار این بود که این افراد رباعیاتی را که شاخص قرار دادند تقریباً مشترک بود اما خروجی کار از نظر تعداد و نوع رباعیات متفاوت بود و کارآمدی آن بالا نبود.

عده ای دیگر بحث گفتمان خیام را مطرح کردند و بیان کردند که ضرورتی ندارد به شخصی به نام خیامِ تاریخی بپردازیم و باید دنبال خیام گفتمانی باشیم و به جای گشتن به دنبال اشعار اصیل خیام ما باید دنبال اندیشه وی باشیم.

خیام فرد نیست بلکه نماد است؛ اگر می بینیم ناهمگونی در اشعار او وجود دارد به این جهت است که چند نفر آنها را گفته اند و این توجیه گر این ناهمگونی است.

روش دیگر حل این مسئله حذف شاعر است؛ به این معنا که حکیم عمر خیام شاعر نیست و او دانشمند و ریاضیدان و فیلسوف است و شاعر فرد دیگری است که تنها تشابه اسمی با حکیم عمرخیام داشته و این اشعار در طول زمان به او منسوب شده است.

این دیدگاه سیدمحمد محیط طباطبایی بود که در مقالات خود در اوایل دهه پنجاه مطرح کرد که صحبت این مقاله در پنج بخش می گنجد.

رباعیاتی که به خیام نسبت داده اند این پژوهشگر پیرامون نظر بخش های محیط طباطبایی توضیخ داد: طباطبایی ابتدا می گوید خیام در عصر خود به شاعری شهرت نداشته است و با توجه مکتوبات آن زمان و هم عصران خیام نامی از خیام شاعر به میان نیامده است و او را منجم و دانشمند معرفی کرده اند.

دوم اینکه شهرت خیام در منابع عصر خود مشهور به خیامی بوده است نه خیام.

یعنی اسم او را به نام عمربن ابراهیم خیامی آورده اند.

سوم اینکه گفته شده است این رباعیاتی که به خیام نسبت داده اند به دیگران نیز نسبت داده شده و در منابع معتبر بسیاری از آنها به اسم بابا افضل است و نه خیام.

چهارم اینکه در کتابی در قرن هفتم به نام مجمع الآداب که شرح حال بزرگان است از شاعری به نام علاالدین علی بن خیام خلف خراسانی نام برده شده است که دیوان شعری داشته که آن دیوان در آذربایجان و خراسان مشهور بوده است.

همین نکته را استاد طباطبایی سرنخ کار خود قرار داده است و گفته اند به طور یقین اشعار خیام برای اوست.

بخش پنجم که نتیجه گیری است استاد طباطبایی با این دلایل استناد می کند که ما نمی توانیم حکیم عمرخیام را گوینده آن رباعیات بدانیم و همینکه وی دانشمند است برای او کافیست و شاعری کار شخص دیگری بوده است.

این نظریات هنوز هم طرفدارانی را دارد و گریزگاهی بر حل تناقضات موجود در اشعار خیام است.

این پنج نکته چکیده ای از دیدگاه مرحوم استاد طباطبایی است که در کتاب خیام یا خیامی چاپ شده است.

میر افضلی در ادامه در نقد این پنج نکته کتاب محیط طباطبایی تشریح کرد: اینکه گفته شده خیام در زمان خودش به شاعری شهرت نداشته است به خاطر این است که او در مقابل شاعران هم عصر خود مثل سنایی، معزی نیشابوری، مسعود سعد سلمان و.

شاعر حرفه ای نبوده است و تمام وقت به شعر نمی پرداخته و در واقع شعر گریزگاهی برای خیام بوده است.

به همین سبب مناسبتی نداشته است که ابوالحسن بیهقی یا نظامی عروضی او را در کتب خود به عنوان شاعر معرفی کنند.

در منبعی که از روزگار خیام به یادگار مانده کتابی است به نام طرائف الطرف مجموعه ای از اشعار به زبان عربی است که چندین سال پیش شناسایی و منتشر شده و در دسترس مرحوم طباطبایی هم نبوده است و روشنایی می تاباند و ابهاماتی را برطرف می کند که خیام شاعر بوده است یا خیر.

در این کتاب سه قطعه شعر از عمرخیام به زبان عربی نقل شده است.

در مقدمه این کتاب نوشته شده است که این دفتر را من به این نیت فراهم کردم تا اشعار شعرایی را که من می شناسم و در روزگار ما هستند در آن بگنجانم.

خیام نیز هم عصر او بود و بارع هروی بغدادی دو سال قبل از خیام در گذشته است.

از جهتی این احتمال که خیام در سفری که به بغداد داشته است در دیداری با وی اشعار خود را گفته و او نگاشته است وجود دارد.

بنابراین این سند مسجل می کند که اشعاری از خیام بر سر زبان ها بوده است.

منسوب به خیام نویسنده کتاب رباعیات خیام و خیامانه های پارسی پیرامون مسئله شهرت خیام به خیامی افزود: اسنادی وجود دارد که هم خیام و خیامی هر دو مورد استفاده می شده است و ی انتهایی از نوع ی تحبیب است.

به این معنا که می توانسته وجود داشته باشد یا خیر.

از اقوال مختلف داریم که اهل خارزم و جرجان نسبت هایی مثل عطار و غزّال و.

را هم عطاری، غزّالی و.

بیان می کردند به طور طبیعی خیام هم می توانسته خیامی تلفظ شود و این رایج بوده است.

در مکتوبات موجود از شاعران و بزرگان هم دوره خیام مانند سنایی غزنوی، ادیب صابر، خاقانی و عطار که موجود است از وی با نام عمرخیام نیز به طور مشخص استفاده شده است.

به طور کل این گفته که مرحوم طباطبایی مبنی بر خیامی غیر از خیام است درست نیست.

میرافضلی در رابطه با اشعار بابا افضل و انتساب آن به خیام گفت: بله ما نیز می گوییم بسیاری از رباعیات منسوب به خیام برای دیگران است.

در همین کتاب رباعیات خیام و خیامانه های فارسی یک دفتر به این موضوع اختصاص داده شده است تا سهم شاعران دیگر در جهان خیام و مکتب خیام را ادا کنیم و بگوییم که در رشد این مکتب شاعران دیگری نیز نقش داشته اند.

شاعرانی چون قاضی نیشابوری، سنایی غزنوی، ادیب صابر، خاقانی شروانی، انوری، عطار و.

می توان نام برد.

برای مثال عطار حدود 120 رباعی دارد که در فضای خیامانه سروده شده است و حتی 40 عدد از آن رباعیات را در منابع بعدی به خیام نسبت داده اند.

وی پیرامون شخصی به نام ابن خیام که در مکتوبات طباطبایی به آن اشاره شده است گفت: ما هیچ منبع فارسی نداریم از شاعری به نام علاالدین علی بن خیام خرسانی یاد کرده باشد جز کتاب مجمع الآداب که آن را یک نویسنده عرب نوشته است.

این تنها نقل قولی است که فقط او یاد کرده و در هیچ منابع دیگری وجود ندارد.

ما در خیلی از دیگر تذکره ها نام بسیاری از شاعران را می بینیم که اسم آنها اصلاً شنیده نشده است اما هیچ اسمی از این نام وجود ندارد و نمی توان به آن استناد کرد.

تأملات فلسفی این پژوهشگر بر مسلم بودن شاعری خیام تاکید کرد و افزود: رباعیات خیام متعدد نیست و همه گفته ها و دلایل آقای محیط طباطبایی با توجه به منابع موجود و جدید به دست آمده خلاف آن ثابت و اینکه خیام دو نفر بوده اند رد شده است.

اما به طور کل می توان گفت که خیام فیلسوفی بوده است که لحظاتی از عمر خود را در این شعرها بیان کرده است و تأملات فلسفی و دیدگاه ‎های خود را در این قالب بیان کرده است.

وی پیرامون جریان ساز بودن خیام ادامه داد: خیام با اینکه شاعر حرفه ای نبوده اما کاری کرده است که بسیاری از شاعران حرفه ای نتوانسته اند انجام دهند و آن جریان سازی است.

به این معنا که جریانی را در شعر فارسی به اسم خیام علم شده است و مکتب خیام در رباعیات فارسی بنیان نهاده و شاعران زیادی به این مکتب پیوستند و رباعی سرودند و در طول تاریخ بسیاری از رباعیات به خود را به خیام نسبت داده اند چون چهره او شاخص این مکتب بوده و خیام هسته مرکزی این مکتب است.

در انتها میرافضلی به سوالات پرسیده شده پاسخ داد و افزود: نگاه خیام به شعر فلسفی بوده و متاثر از آراء ابن سینا است و دیدگاه وی با نگاه بسیاری از شاعران هم عصر خود تفاوت دارد.

بی پیرایگی شعر او برخاسته از این نظر است که شعرِ با پیرایه را ناقض غرض واقعی شعر می دانسته و در همیین 20 رباعیات اصیل خیام ما با یک دستگاه واحد اندیشه گانی مواجه هستیم و یک صورت بندی واحد و روشنی دارد.

بسیاری از این حرف ها که خیام در رباعیات اصیل خود زده است را ما در رباعیات پیروان او نمی بینیم.

بیشتر رباعیات خیامانه که ما می بینیم در حوزه دم غنیمت شماری، اغتنام فرصت، شادنوشی و ساقی نامه و در باب خمریات و شراب است و شاعران دیگر در این باب بیشتر دادِ سخن داده اند در حالی که این مسئله ای است که در رباعیات خیام نمادین و تمثیل است و غایت نیست.

وی در پاسخ به این سوال که با توجه به حجم اندک اشعار اصیل خیام اما او در فرهنگ و هویت ایرانی جز مطرح ترین شاعران و از ستون های اشعار فارسی قرار داد؛ علت این امر چیست؟ به طور خلاصه در سه بخش توضیح داد: یک، خیام حال وهوایی تازه وارد رباعی کرد.

پیشتر از او اتفاق خاصی نیفتاده و قالبِ غالب آن روزگار قصیده بود و شاعران حرفه ای با قصائد خود مطرح می شدند.

دو، خیام اندیشه های ژرف خود را به زبان ساده ارائه کرد بدون آنکه آن عمق و ژرفا از دست برود و بحث سوم اینکه خیام توانست جریان ساز و مکتب ساز باشد و با حجم اندک اشعار توانست کاری را کند که بسیاری از شاعران بزرگ آن روزگار با حجم بسیار زیاد اشعار نتوانستند چنین کاری را کنند.

دیگر کاری که کرد او مؤلفه هایی که در پیش از خود در اشعار دیگران کم و بیش وجود داشت صورت بندی جدید داد و بسته ای جدید در رباعی عرضه کرد.

به نظر من این کار یک پیام فرا زمانی و فرا مکانی است و مسئله همگانی است و همه انسان ها با این دغدغه های مرگ، حیرت در هستی، غنیمت شمردن فرصت و.

سروکار دارند و هر زندگی با این سوال روبرو است و از این جهت خیام توانست تاثیرگذار و جریان ساز باشد و به نظر من راز ماندگاری او نیز همین است.


کلید واژه ها: خیام - سیدعلی میرافضلی - خانه اندیشمندان علوم انسانی - اشعار - دانشمند - اندیشه - شاعر - سیدعلی - ادبیات فارسی - علوم انسانی - شاعری - نشست مجازی - ریاضیدان - اردیبهشت - زبان - بزرگداشت - خبرنگار - گفت وگو - ادبیات - برگزار - دوشنبه - افسانه - مناسبت - تیموری - گزارش - فارسی - دیگری - زبانی - موضوع - تبیین

آخرین اخبار سرویس:
فروش میلیاردی «خورشید» مجید مجیدی

شغل پدر و مادر الناز شاکردوست چیست؟ + عکس

تیپ قجری پریناز ایزدیار + عکس

راز چاه جهنم یمن چیست؟ + فیلم

صحنه جالبی که فقط در هند می بینید+ویدئو

زاد روز عباس کیارستمی / هنرمندی که هر آنچه خواست، انجام داد

کوچ؛ آیین سنتی بین دامداران مازندرانی + فیلم

چگونه بازیگر شویم (432) /تاثیر آواشناسی بر تبحر یک بازیگر

آرامش روح | سنکا

مجموعه خودرویی واکسیناسیون شرایط مناسبی برای شهروندان ایجاد می کند

تیپ جذاب «نیوشا ضیغمی» همه را شوکه کرد/ عکس

فروش میلیاردی فیلم «خورشید»

زاد روز کیارستمی / هنرمندی که هر آنچه خواست، کرد

تابستان پایِ تلویزیون/ از رقابتِ پربیننده ها تا آمدنِ نوستالژی ها

استخدام بازیگر خانم

جشنواره علمی – فرهنگی اصفهان و سن پترزبورگ

ببینید | گیرهای خنده دار مهران مدیری به یک شرکت کننده دورهمی

170عنوان کتاب به زبان های خارجی با موضوع امام رضا(ع) در کتابخانه آستان قدس

سریال اشتباهات باورنکردنی مجری تلویزیون

اکبر زنجانپور به «جزیره» سیروس مقدم پیوست

تصور می کردند آواز ایرانی با فوت شجریان به خطر می افتد

عکس/ مراسم عقد مهسا طهماسبی بازیگر زن «دیوار به دیوار»

حمید مجتهدی، مستندساز درگذشت

حمید مجتهدی کارگردان مستند «ایران» درگذشت

حمید مجتهدی، مستندساز درگذشت

مهلت ارسال آثار به جشنواره سراسری فیلم کوتاه روستا و عشایر تمدید شد

پوستر همایش ملی امام رضا(ع) در ادبیات کودک و نوجوان در کرمانشاه رونمایی شد

نمایشگاه هنری جشنواره یک پیکر برپا می شود

می خواهم زنده بمانم؛ داستانی که واقعی نیست

حمید مجتهدی، سازنده مستند «ایران» درگذشت

کارگردان مستند «ایران» درگذشت

«زیرخاکی» فضایی متفاوت با کارهای تلویزیونی دارد

پیام تلخ پسر هادی نوروزی در روز تولد پدر!

کرونا، خطری در کمین خاموشی چراغ صنعت سینما

معرفی نامزدهای بخش داستان جایزه «قلم زرین»

پیاده راه قسمت هفتم/شقایق دهقان

خبر هایی از همدلانه های کرامت و اردوهای جهادی

خوشگذرانی «شاهرخ استخری» در ویلای لاکچری/ عکس

حمید مجتهدی بر اثر سرطان درگذشت

صف های واکسن در قزوین روان شد + فیلم

سازنده مستند «ایران» از دنیا رفت

هدیه سیف الله صمدیان به عباس کیارستمی + فیلم

استخدام بسته بند در یک فروشگاه اینترنتی کتاب در تهران

پخش سه نمایش جدید به زودی در تلویزیون تئاتر ایران/تمدید فراخوان بیستمین مسابقه مطبوعاتی انجمن منتقدان خانه تئاتر

مساعدت هیأت دولت برای حل مشکل کاغذ

تقویت اعتقادات مذهبی 54 درصد مردم در دوران کرونا

کشف بزرگترین مزرعه رمز ارز کشور در تهران+فیلم

بسته خبری کلاکت اول تیرماه 1400

خبری برای بیماران دیابتی در استان قزوین + فیلم

مجری جدید شبهای مافیا کیست؟ + عکس هنرمندان

فروش خورشید از یک میلیارد تومان گذشت

آواز رابط ادبیات ماست / گوش جامعه از موسیقی ارزشمند فاصله گرفته است

استخدام حسابدار در مجموعه پژوهشگران نانوفناوری در تهران

استخدام گرافیست در کتابسرای پدرام در اصفهان

حمید مجتهدی درگذشت

استخدام خیاط در موسسه طراحی لباس پارس در تهران

ویدئو | 5 دقیقه نفسگیر از فیلم مخمصه را ببینید

مدرسه فیلمسازی جورج کلونی تاسیس شد

مشکل شرعی عجیب در فیلم عروس نیکی کریمی + ویدئو

جشنواره کن از کارگردان «خائن» تجلیل می کند

کتاب «فلسفه انگلیسی زبان 1750 تا 1945» منتشر شد

فروش فیلم «خورشید» از یک میلیارد تومان گذشت

آلبوم «هَزاران» رونمایی شد

خبر 60 ثانیه 1 تیر+فیلم

20 نفر از خادمان عرصه فرهنگ دینی در ایلام تجلیل شدند

فروش فیلم «خورشید» از یک میلیارد تومان گذشت

«کولبرف» در 11 بخش اصلی نامزد جشنواره آمریکایی شد

نخل طلا در ایتالیا جای گرفت

صدای مخالف سینمای ایتالیا، نخل طلا می گیرد

جزییات برگزاری نهمین دوسالانه ملی نقاشی ایران 1400/بزرگترین جایزه هنرهای تجسمی در راه است

کار هایی که جن را از انسان دور می کند

حمید مجتهدی کارگردان مستند «ایران» درگذشت

انتشار «آماده باش» در بازار نشر

رونمایی از کتاب نفیس «کلیات سعدی» و «تمبر یادبود حاج حسین آقا ملک»

آیا ویرایش به زنده ماندنِ زبان فارسی کمک می کند؟

(عکس) ست جذاب و هنری زوج بازیگر!

تمدید مهلت جایزه شعر «شاملو»

فیلم / نقل قول جالب مارتین اسکورسیزی از عباس کیارستمی

درباره هزاربیشه ملانصرالدین: دیدنی ها و شنیدنی ها | علی شروقی

نشست نقد و بررسی دو فیلم ایرانی در پکن

عکس/ گالری گردی آشا محرابی را می بینید!

استخدام تکنسین فنی در یک شرکت معتبر در شهرک صنعتی سیمین دشت

شرکت اسپیلبرگ با نتفلیکس شریک می شود/ ساخت چند فیلم بلند در سال

اجرای موسیقی دلنشین در خیابان و بی توجهی عابران +فیلم

حمید مجتهدی، سازنده مستند ایران درگذشت

فروش فیلم «خورشید» از یک میلیارد تومان گذشت

نخل طلای افتخاری برای سینماگر ایتالیایی

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: مشکل کاغذ حل شد

کلامی با وزیرارشاد دولت آقای رییسی!

نیرو جهت کار در قهوه خانه

مشاور معاونت فرهنگی ارشاد خبر داد حل مشکل کاغذ در هیات دولت

نخل طلای افتخاری برای صدای مخالف سینمای ایتالیا

جشن تولد لاکچری سپهر حیدری در دبی روی قایق!+فیلم

هدیه سیف اله صمدیان برای سالروز تولد عباس کیارستمی

جایزه جالب فیلیپین برای تزریق واکسن کرونا +فیلم

دو اقدام جدید و خوب دولت در حوزه نشر

نمایشگاه آثار بانوان خانه تصویرگری مازندران افتتاح شد

یادداشتی بر لیدی ال | شیما شرافتی

رنگ و زندگی درنگارخانه گل نرگس

آیین بزرگداشت صائب تبریزی برگزار می شود

جای بررسی اصلالت اشعار خیام دنبال اندیشه وی باشیم

جای بررسی اصلالت اشعار خیام دنبال اندیشه وی باشیم