مطالب مرتبط:
اصولگرایان و انتخابات 1400؛ باهنر: احتمال دارد انتخابات دو قطبی یا سه قطبی شود/ مهاجری: چه کسی دستور حمله به لاریجانی و ثبت نام اصولگرایان در انتخابات 1400 را داد؟
ترافیک پدیده نامزد های پوششی انتخابات 1400
تکذیب اسامی منتشره از نامزد های تایید صلاحیت شده انتخابات 1400/ کدخدایی: قوه قضاییه با متخلفان برخورد کند
افزایش 5 درصدی شعب اخذ رأی شهرستان کرج در انتخابات 1400
پیش ‎بینی قیمت طلا در آستانه انتخابات 1400
-37 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
سه شنبه، 28 اردیبهشت 1400 ساعت 08:402021-05-18سياسي

اهمیت انتخابات 1400 از نگاه احسان شریعتی


احسان شریعتی در مورد اهمیت انتخابات 1400 می گوید: معتقدم در این مقطع انتخاباتی و دوران سیاسی تاریخی اصلِ بود و نبود نهاد (ریاست) جمهوری است که بر سر یک دوراهی به رأی گذاشته می شود یا با حضور یا با غیاب مردم، - به گزارش سایت قطره و به نقل ازجماران؛ روزنامه شرق نوشت: دکتر احسان شریعتی دانش آموخته فسلفه دانشگاه سوربن و از فیلسوفان و نظریه پردازان آزاداندیش معاصر ایران است که شخصا و منصرف از جایگاه اجتماعی و سیاسی پدر، در عرصه فلسفه سیاسی ایران به عنوان اندیشمندی که حرفی برای گفتن دارد، شناخته می شود.

باور دارد که آنچه امروز از نابسامانی ها و دوگانگی ها در ساخت قدرت در نظام جمهوری اسلامی دیده می شود، بیش از هر چیز ناشی از سرعت تحولات منتهی به انقلاب اسلامی سال 1357 است.

عوام فریبی را همزاد و جفت ناگزیر دموکراسی معرفی می کند و معتقد است باید به مردم فرصت آزمون و خطا و تجربه داد تا بتوانند در بستر دموکراسی رشد کنند.

محدودشدن انتخاب مردم و هدایت آنها به سمت انتخاب متعالی را نادرست می داند و باور دارد هیچ کس حق ندارد به بهانه احتمال انتخاب نادرست، مردم را محدود به انتخاب افراد شایسته مورد نظر خود بداند.

تأکید دارد وضع موجود ناشی از آن است که انقلاب به معنی قطعی اش صورت نگرفته و جمهوری به معنای کامل و قطعی تحقق نیافته است.

در تحلیل انتخابات ریاست جمهوری 1400 او بر این باور است که در این انتخابات خود نهاد ریاست جمهوری است که به رأی گذاشته می شود.

گفت وگویی که ملاحظه می فرمایید، با محوریت مباحث نظری و علمی حق انتخاب و انتخابات حاوی نکات ظریفی است که کمتر به آن پرداخته می شود.

گفت وگوی ما پیرامون انتخابات و فلسفه انتخاب کردن در یک جامعه است.

بدون ورود به بحث جبر و اختیار در مباحث فلسفی، مقدمتا با این پرسش آغاز می کنم که از منظر فلسفی بحث انتخابات را چگونه می توان تبیین کرد؟ انتخاب کردن همان طورکه متفکرانی مانند سارتر به درستی گفته اند، خودویژگی اصلی انسان است.

انسان یعنی آزادی و انتخاب، هرچند متعین در یک موقعیت و محصور واقع بودگی که عبارت باشد از طبیعت، تاریخ، جامعه و نفس یا روان انسان، یعنی همان زندان های چهارگانه او.

انسان اما در دالان این زندان های تودرتو و موقعیت های متغیر، اینها همان آزادی انتخاب در عمل است و همان طورکه زمانی شریعتی می گفت: اگر این حق را از انسان بگیرند دیگر چیز هم وزنی وجود ندارد که به انسان به جایش داده شود! .

این انتخاب در حوزه اجتماع در نظام های به طور نسبی بیشتر به انسان داده می شود، به این دلیل که در نظام های مردم سالار اصل تناوب alternance به معنی دورزدن و چرخش قدرت و امکان تغییر حکمرانان و انتخاب دولتمردان توسط اکثریت مردم فضایی به وجود می آورد برای آنکه شما حق تجدیدنظر و انتخاب داشته باشید و گزینه های مختلف برابر شما قرار گیرد و پس از یک دوره بتوانید ترازنامه و کارنامه مسئولان و مدیریت یک دوره را ارزیابی کنید و تغییر دهید.

این اصل تناوب و دورزدن قدرت، به مردم این انتخاب را می دهد که در پی سرآمدی کارنامه مسئولیت و مدیریت یک دوره را ارزیابی کرده و گزینه دیگری را انتخاب کنند.

این حق را که نظام دموکراسی و جمهوری برای مردم قائل است، همان حقی بوده که در دموکراسی جدید بیش از نظام های قبلی تحقق یافته است و دموکراسی هم تاریخی دارد و دوره هایی را گذرانده تا به شکل کنونی اش رسیده و در منطقه و کشورهای ما از زمان مشروطه بیش از یک قرن است که با مبارزات و نهضت ها و انقلاب هایی که از سر گذراندیم، خواستار احقاق این حق بوده ایم.

ضمن اینکه انسان بماهو انسان باید حق انتخاب کردن داشته باشد، می دانیم که انسان ها در انتخاب دچار هیجان می شوند، با امواج تبلیغاتی و فضاسازی های رسانه ای تصمیمات ملی غلط می گیرند، نمونه اش را در اروپا و آمریکا کم ندیده ایم.

آیا این آزادی در اعمال حق، تعارضی با این ندارد که انسان ها در انتخاب اشتباه می کنند و ممکن است نتیجه اشتباه آنها برای تمام جامعه و نسل های بعد خسارات جبران ناپذیر داشته باشد؟ آیا این حق را می توان برای نخبگان (به معنی کسانی که نخبگان سیاسی، حکمرانی و اجتماعی هستند) قائل شد که آزادیِ انتخاب افراد را به منظور پیشگیری از قرارگرفتن در مسیر غلط، محدود کنند؟ قطعا خیر، دوره سرآمدِ تناوب و دورزدن قدرت به مردم این امکان را می دهد که اشتباهشان را تصحیح کنند.

درواقع ما با جایگاهی خالی مواجه هستیم که مدام توسط انتخاب مردم پر می شود و این خاصیت چرخش و تناوب و حق انتخاب و آزمون و خطاست که ارتقای آگاهی و تجربه را فراهم می آورد.

خودِ تجربه، بنا بر تعریف یعنی امکان خطا و آزمون و تصحیح خطا؛ بنابراین باکی از این نیست که اشتباهی در یک دوره هایی صورت بگیرد، چون در نقد دموکراسی گفته می شود که دماگوژی démagogie یا عوام فریبی هم همراه دموکراسی می آید؛ یعنی عوام فریبان و پوپولیست هایی می آیند که سعی می کنند آرای مردم را با هر وسیله ای به خود جلب کنند و عوام فریبی کنند و با افکار عمومی بازی کنند و دماگوژی یعنی راه بردن مردم، به جای دموکراسی یعنی قدرت یا حاکمیت مردم یا قانونی که براساس خواست مردم است.

این هم یکی از خطرهای دموکراسی است.

همچنان که خطر دیگر آن گونه که افلاطون می گوید - آنارشی anarchism است و در واقع به معنی خلأ یا نفی قدرت و به معنای بد کلمه هرج ومرج برداشت می شود که البته تعریف غلطی از آنارشی است.

آنارشی یعنی نبود اصل فرماندهی و بدون سر بودن قدرت که البته اوجِ دموکراسی به اینجا می انجامد که مردم خودشان بر خودشان حکومت می کنند و وساطتی که دموکراسی به نمایندگی از آنها اعمال می کند از بین برود و تحقق کامل دموکراسی است، یعنی محو دولت.

ولی تا آن زمان، دموکراسی را خطرهایی تهدید می کند.

یکی اینکه با ابزارهای دموکراسی، عوام فریبان می آیند مثل دوره برآمدن انواع فاشیسم، توتالیتاریسم و پوپولیسم های مختلف که با رأی مردم آمدند ولی مکانیسم های دموکراسی را تخریب کرده و علیه دموکراسی با شیوه دموکراتیک، نیروهای ضددموکراسی به قدرت رسیدند.

دموکراسی یعنی نظامی که اصلِ سیاست مبتنی بر شهروندان آزاد و برابر است نمونه برعکس و مخالف این هم وجود دارد، در اسپانیا خوان کالوس کسی که زاییده دموکراسی نبود و پادشاه اسپانیا بود و خودش محصول استبداد و توتالیتاریسم بود، آمد و در طول قریب به 40 سال حکومت (1975 تا 2014) دموکراسی را در اسپانیا توسعه بخشید؛ بنابراین الزاما از بستر دموکراسی، دموکراسی زاییده نمی شود و ممکن است از بستر دیکتاتوری هم زاییده شود.

بله این از بحث های قدیم است که شکل های به ظاهر غیردموکراتیک مثل سیادت های سنتی، سلطنت ها، خلافت ها، نظام هایی که نمایندگی غیر از مردم است یا نمایندگی دانش برتر است، مثل آریستوکراسی فلاسفه aristocratie شاه فیلسوف افلاطونی یا نمایندگی خدا، تئوکراسی theocracy یا حکمرانی ثروت (آریستوکراسی الیگارشی) oligarchie، یا مثلا نظامیان.

به تعبیری آنهایی که در ثروت و قدرت و دانش خودشان را بهترین می دانند و حکومت می کنند - از نظر یک معیار کیفی - و حتی سلطنت که یک نفر حکومت می کند که مونارشی monarchy می گویند نیز ممکن است شکل های باقی مانده از گذشته باشند که تحول درونی پیدا کنند و دموکراسی به وجود بیاید نه در قالب اسقاط و قطع رادیکال گذشته بلکه مانند تحولی که تحول در کشورهای پروتستان به وجود آمد و رفرم صورت گرفت، همان طورکه در دین اصلاح دینی انجام شد، در سیاست هم گذار به شکل مسالمت آمیز در کشورهای پروتستان به سوی دموکراسی صورت گرفت.

به شکلی که گاه سلطنت اول هم از بین نرفت و به شکل صوری باقی ماند و احتیاج به انقلاب خونینی مثل فرانسه نبود که گیوتین بیاید و به شکل نمادین رابطه ارگانیک با گذشته را قطع کند.

در آنجا به دلیل آنکه اصلاح دینی - به تعبیر هگل فیلسوف آلمانی - صورت گرفته بود، زمینه را برای اصلاح ساختار سیاسی به شکل دموکراتیک به وجود آورد؛ اما در جایی که امکان اصلاح نبود، مثل فرانسه به قهر و خشونت و قطع انقلابی با گذشته انجامید؛ بنابراین اینجا بحث از اشکال صوری نیست که مثلا بعضی از سلطنت طلبان بگویند سلطنت هایی هست که از جمهوری هایی دموکراتیک تر است! اینجا بحث از محتواست.

وقتی می گوییم جمهوری، یعنی همان دموکراسی.

دموکراسی یعنی نظامی که اصلِ سیاست مبتنی بر شهروندان آزاد و برابر است.

این تنها شکل است و یک شکل بیشتر نداریم که این سیاست در آن تحقق پیدا می کند و آن هم جمهوری است به معنای فلسفیِ مطلق و مفهومی.

سیاست از آن عموم است نه متعلق به یک گروه خاص.

حالا این خواص خاندان سلطنت باشند که مدعی هستند پادشاهی به شکل موهبتی الهی به آنها به ارث رسیده یا نخبگانی که نماینده نخبگان، ثروتمندان، نظامیان یا اقلیتی فکری و دینی باشند.

مشکل مقدمتا ساختاری است که در سنت سیاسی ما وجود دارد در ایران از 1285 که فرمان مشروطیت توشیح شد و ما پارلمان دار شدیم، انتخاب کردن توسط مردم وارد عرصه سیاست گذاری عمومی شد.

پیش از آن حتی در تاریخ ایران باستان نیز چنین چیزی وجود نداشته است.

ما انتخاب کردن حکمرانان را از 1285 شروع کردیم و اولین پارلمان یا مجلس شورای ملی در مهرماه 1285 با انتخاب مردم تشکیل شد.

از همان سال تا امروز 24 مجلس شورای ملی و هفت مجلس سنا تا سال 1357 و پس از انقلاب صرف نظر از انتخابات مجلس خبرگان و انتخابات شوراها نیز دو رفراندوم ملی همراه با 11 دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی و 12 دوره انتخابات ریاست جمهوری برگزار شده است؛ اما هنوز در بدیهیات مردم سالاری مانده ایم! سؤال اینجاست که اشکال مردم ایران است که درست انتخاب نمی کنند و با انتخاب کردن و انتخاب نکردنشان، جامعه در این موقعیت قرار گرفته یا مشکل به مسائل بنیادین و ساختاری جامعه ایرانی بازمی گردد؟ مشکل مقدمتا ساختاری است که در سنت سیاسی ما وجود دارد.

با اینکه ایرانیان تمدنی باستانی دارند که اولین نظام سیاسی - به قول هگل رایش به معنی دولت - را ایرانیان بنیان گذاشتند و در امپراتوری هخامنشی آن را می توان به صراحت ملاحظه کرد اما ساختار مبتنی بر انتخاب مردم نبوده است.

ما ایرانیان درک دقیقی از امپراتوری نداریم و فکر می کنیم وقتی از امپراتوری در ایران باستان صحبت می کنیم، منظور یک کشور جدیدِ مدرن بوده با مرزهای کنونی درحالی که امپراتوری بنا بر تعریف یعنی وحدتی از کثرت، یعنی چندین ملت، چندین زبان، چندین فرهنگ و چندین دین که با هم متحد هستند و هم زیستی مسالمت آمیز دارند.

کنفدراسیونِ جدیدی که منظور از امپراتوری و شاهنشاهی است، نه دولت ملت جدید.

ما همیشه در سرزمینمان یک نحوی از امپراتوری داشتیم، بعد هم که اسلام آمد و خلافت شد ما همان امپراتوری را داشتیم، شامل چندین کشور، زبان و چندین دین در یک اقلیم و سرزمین جغرافیایی.

حتی در ممالک محروسه ایران هم بقایای آن امپراتوری هست.

تا دوره صفویه، وقتی از ایران جدید صحبت می کنیم، از دوره پساصفوی است که ایران جدید براساس محوریت یک دین و مذهب صفویه متحد می کند.

نقش اتحادبرانگیز و هم گرایی مذهب در ایجاد ملت-دولت.

بله، ملت - دولت جدید که البته در اینجا هنوز در دوره عثمانی و صفویه ما به معنای دموکراتیک دولت-ملت نداریم اما به معنای یک اتحاد جدید به نام ایران که البته با عنصر دین و مذهب ترکیب شده و ترکیب جدیدی ساخته شده که جنبه های مثبت و منفی دارد.

جنبه مثبتش این است که جنبش ملی و مذهبی به وجود می آید مانند ساسانیان که آمدند و ایرانِ جدیدی به وجود آوردند، در این نظام جدید نقطه قوت این بود که هویت جدید ملی مذهبی به ایران داد و جنبه منفی اش این بود که یک نظام سیاسیِ بسته ایجاد کرد.

یک دین رسمی برخلاف دوره هخامنشی و اشکانی و پسامقدونی که از نظر دینی دورانی باز و متنوع بود.

در اینجا یک نظام دینی آمد بعد از کشتن مانی و رسمی شدن دین زرتشت و.

مدل ساسانی ساخت که بعدا در دوره صفوی هم تجدید شد.

دلیل آنکه جامعه ایرانی سنت دموکراسی نداشته - مگر در دوره هایی که وقفه ای می افتاده در این ساختار، مثل انقلاب مشروطه یا انقلاب اسلامی در سال 57 همین بوده است.

در همان آغاز انقلاب است که بحث انتخاب پیش می آید، چون آزادی زمانی معنا پیدا می کند که تنوع وجود داشته باشد.

یعنی براساس پلورالیسم یا تکثرگرایی است که انتخاب و تناوب به وجود می آید.

وقتی کثرت هست باید تحمل و تناوب هم باشد.

اینها فقط در دوره های کوتاهی در ایران بوده، بنابراین اولین مسئله، ساختاری بودن و دیرینه بودن نوعی از سنت استبدادی است.

آنچه غربی ها به آن استبداد شرقی می گویند.

یا شیوه تولید آسیایی، این بحث خاصی است که چرا در اینجا دموکراسی نتوانست به شکل یونانی (آتنی) جای خود را بیابد.

دوره های انقلابی دیگری هم بود مثل اسلام، پیدایش اسلام هم خودش یک انقلاب بود که در عربستان به وجود آمد و مشابه انقلاب های توحیدی قبلش بود که از قوم یهود شروع شد و گفتند خداوند واحد است و در برابر خدای واحد همه مساوی هستند.

این یک اصل انقلابی بود که در یونان وجود نداشت، این همان انقلاب توحید بود.

یا مسیحیت آمد در برابر امپراتوری رم گفت ملکوتی دیگر هست، ملکوت این جهانی هست و ملکوت آن جهانی.

وقتی از عیسی پرسیدند مالیات را به چه کسی بدهیم گفت به کسی بدهید که پول این دنیا دستش است اما مالیات اصلی جای دیگر است؛ یعنی خدا.

این اصل انقلابی در یهودیت، مسیحیت و اسلام هم بود.

ولی دوره اسلامی دوره موقت بود که فقط در مدینه پیامبر آن نظام شورایی توانست تحقق پیدا کند.

بلافاصله بعد از پیامبر ما خلافت را داریم که احیای سلطنت گذشته بود که می خواستند به شکل اُموی و مدل بیزانسی به نام اسلام آن را بازسازی کنند.

خلافت عباسی هم آمد که همان امپراتوری ساسانی را احیا کند به نام اسلام.

یک شاه داشتیم و جمعیتی به نام رعیت که موضوعات، سوژه های شاه بودند.

این در حالی است که سوژه به معنای شهروند، در عصر جدید به وجود آمد.

به مثابه یک حق طبیعی و منابع جدیدِ اندیشه و نگرش انسان نسبت به طبیعت عوض شد و اصل ریاضی شدن طبیعت و اصل برابریِ عددی را احیا کرد.

اینها جنبه های فلسفی موضوع است اما از نظر سیاسی، وقتی نظام های جدید به وجود آمدند، اصل برابری از جنبه اخلاقی و مذهبیِ کلی خارج شد و به شکل حق طبیعی انسان ها درآمد.

در نظام دموکراسیِ جمهوریِ جدید، ما با تئوری های قرارداد سروکار داریم مانند قرارداد اجتماعی و دموکراسی به معنای روسویی، که اینها جنبه علمی می دهد به همه آموزه های قبلی مثل توحید و ایزونومی یونانی.

ایزونومی یونانی خیلی محدود بود و فقط مردِ طبقه متوسط آزاد غیربرده غیرجوان غیرخارجی غیرزن را شامل می شد.

اما در عصر جدید همه انسان ها با حق طبیعی، آزاد و برابر به دنیا می آیند.

در ایران ما با سابقه پیش و پس از اسلام تجربه دموکراسی نهادینه نشده است.

ما نه در اندیشه و نه در عمل، به شکل نهادینه و ساختاری، دموکراسی را تجربه نکرده ایم.

لذا هنگامی که دموکراسی می آمده بسیاری از ابهامات حتی برای خود مردم و نیروهای فرهنگی پیش قراول مثل روشنفکران در دوره مشروطه به وجود می آید، با اینکه هرکدام بخشی از ایده های دموکراسی را می آورند در مجموع می توان گفت پایه و مایه فلسفی محکمی ندارد.

حتی برای روحانیت که یکی از نیروهای اصلی انقلاب مشروطه و انقلاب ها و نهضت های بعدی بودند، هم دموکراسی خیلی عمیق تبیین نشده بود.

پیدایش خط مربوط به بین النهرین بوده و ما زاییده تمدن بین النهرین هستیم.

برخی مستشرقین و اندیشمندان تاریخ ایران باستان باور دارند جنوب غرب سرزمینی که به عنوان ایران زمین می شناسیم، مهد دانش، تکنولوژی و تمدن ملموس این سرزمین بوده و شمال شرقش مهد اندیشه، فلسفه، عرفان و خاستگاه باورمندی های ایرانی ها بوده است و همین هم در جهان گسترش پیدا کرده که البته به تعبیری حتما محل بحث است به دلیل تمدن هندوآریایی که خارج از موضوع ماست.

اما 500 سال پس از ابداع خط است که مذهب از خط بهره می گیرد و نوشته های حقوقی و قواعد حکمرانی تدوین می شود.

با استناد به متون مکتوب باقی مانده از آن دوران می توان دید که از آن زمان تا امروز، ایرانی البته با نگرش ایرانشهری دکتر سیدجواد طباطبایی - با مذهب به شدت عجین بوده، چه پیش از زرتشت یا یا پس از آن و در دوره اسلام.

مذهب سمبل و شاخصه سنت است، مدرنیته چیزی است که خیلی با مذهب فاصله می گیرد یا شاید این طور ادراک می شود.

آیا ایرانی نمی تواند با حفظ مذهب وارد مدرنیته شود؟ الزاما باید مذهب را رها و تضعیف کند که وارد مدرنیته شود؟ همان طور که به درستی فرمودید در ادبیات ایران باستان دین و دولت چنان درهم اند که گویی ز یک پیکرند! یعنی از بین عناصر مختلف سازنده فرهنگ که اولش زبان و آخرش تاریخ و هنر باشد و نقطه مرکزی آن سطح رشد اقتصادی و اجتماعی و کار در جامعه باشد، به نظرم دین عنصر مرکزی است.

هگل به درستی می گوید که انتزاعی ترین، عالی ترین و استعلایی ترین ارزش های قوم را دین نمایندگی می کند.

یعنی خدا نقطه کانون عالی ترین ارزش هایی است که حتی اگر تحلیل خداناباورانه هم داشته باشیم، عالی ترین وجوه ارزشی خودش را در خدا نهاده و خدا را تقدیس می کند! بنابراین بالاترین فراورده یک تمدن، خدایی است که آن تمدن به او باورمند است.

به قول هگل آن خدا و مذهبی که به او اشاره دارد، هر ایرادی داشته باشد بقیه امور آن قوم هم از قانون و اقتصادش متأثر از آن خواهد بود.

یعنی ریشه اصلی باورمندی افراد در جامعه اگر هر نقصی داشته باشد بر سلوک باورمندانش مؤثر خواهد بود.

بله، حالا اگر فرض کنیم مانعی برای تحول بهینه و بخردانه بشر باشد، اینجا با مانع جدی مواجه خواهیم بود که غیرقابل حل می شود.

در همه تمدن های دیگر که دموکراسی توانسته تحقق یابد، از نظر دینی قبلش راه باز شده بود.

به این معنا که هگل می گوید چون اصلاح دینی انجام شد، اروپا توانست به شکل مسالمت آمیز تحولات دموکراتیک را در کشورهای پروتستان اعمال کند.

حتی در کشورهای غیرپروتستان مثل فرانسه گرچه مسالمت آمیز نبود - تحول در مسیحیت موجب تحول در دوره رنسانس و رفرماسیون شد.

دوره رنسانس، یک نوع نهضت مسیحی اومانیستی بود که جنبه دینی داشت.

اساسا رفرماسیون جنبه دینی داشت، یعنی بازگشت به کتاب، بازگشت به تجربه نبوی در برابر نهاد دینی.

بنابراین تحول دینی در راه گشایی برای تحقق مدرنیته و دموکراسی خیلی مهم است.

در ایران و اسلام هم می بینیم هنگامی که برداشت دینیِ سنت گرایانه و بنیادگرایانه و مخالف آزادی و عدالت و توسعه به معنای مدرن مطرح می شود.

برداشت از دین به معنی تئوکراتیک آن یا برداشتی از دین که در لایه های سنت متوقف مانده، کدام یک مانع تحول هستند؟ دین نقش خیلی مهمی در گشایش و شکوفایی یا انسداد و امتناع تحول دموکراتیک دارد.

جمهوری مطالبه انقلاب مردم ایران تا مقطع 22 بهمن 57 بود به مفهوم جمهوری اسلامی بپردازیم.

برخی معتقدند مفهوم جمهوری اسلامی به معنی جمع دموکراسی و تئوکراسی یک جمع اضداد است.

گروهی در کشور ما باورمندند که این یک نظام جمهوری است، موصوف و متصف به اسلام، گروهی دیگر که قدرت دارند معتقدند که این یک جمهوری است مقید به اسلام و جمهوریت محدود است به موازین اسلامی.

قوانین اسلام به مسلمان حق انتخاب مسلمان نبودن یا عدم اجرای حدود و احکام اسلامی را نمی دهد، اسلام برای مشروعیتش نیازمند آرای عمومی نیست و همین طور در حکومت کردن.

مخالفان این برداشت معتقدند اگر یک نظام جمهوری مقید به هر چیزی غیر از اراده مردم بشود، فاقد ماهیت جمهوریت و دموکراسی خواهد بود.

به نظر شما نظام سیاسی ما چگونه است، یک نظام جمهوری است موصوف به اسلام یا یک نظام جمهوری مقید به اسلام؟ جمهوری که مطالبه انقلاب مردم ایران تا مقطع 22 بهمن 57 بود یعنی آنچه در انقلاب مردم براساس دریافت و درکی که از اسلام به روایت نواندیشان دینی داشتند، یعنی روایتی که از زمان سیدجمال اسدآبادی، اقبال لاهوری، علی شریعتی، مرحوم طالقانی و امثالهم، طبق تحلیل اقبال لاهوری در کتاب The Reconstruction of Religious Thought in Islam (بازسازی اندیشه مذهبی در اسلام) به این نتیجه رسیده بودند که پس از دوره سقوط خلافت عثمانی و خلافت سنتی، نظام جمهوری باید استقرار یابد و همین معنای متعارف جمهوری که پس از انقلاب فرانسه استقرار یافت، منظور نظرشان بود.

کمااینکه امام هم در فرانسه می گفت منظور ما از جمهوری همین جمهوری است که شما در اینجا دارید، حتی بهتر از آن.

.

بله جمهوری متعارف به معنایی که در فرانسه یا بلژیک و امثالهم مستقر بود و در پیش نویس قانون اساسی مشروطه هم همین نظام ها به عنوان مدل قرار گرفته بود، به جز مقدمه ای که با ادبیات اسلامی و ایرانی و انقلابی، نظام توصیف شده بود و یک صفاتی بر جمهوری اضافه شد که این صفات می دانیم گاهی دردسرساز می شوند.

مثلا الان نظام هایی داریم که اسمشان جمهوری دموکراتیک است و مشکلشان این است که دموکراتیک نیستند! برخی نیروهای چپ ایرانی هستند که اظهار می دارند ما دموکراتیک و لاییک می خواهیم.

لاییسیته اصل جدایی دین از دولت، اصلی بود که از 1905 در فرانسه جزء قانون اساسی فرانسه قرار گرفت و قانون اساسی فرانسه یک جمهوری دموکراتیکِ لاییکِ سوسیال و غیرقابل تجزیه است.

بنا به تعریف دموکراتیک و بنا به تعریف جمهوری لاییک است.

لاییک از لائوس می آید، یعنی مردمی مثل اینکه بگوییم ناسیونال است، یعنی متعلق است به تمام آحاد ملت با هر عقیده ای، از اینجا تفکیک با عقیده دینی آمده، جمهوری یعنی متعلق به همگان که شهروندان مقیم یک سرزمین با هر عقیده دینی هستند و از اینجاست که لاییسیته جزء ذات و مقوم و نهادِ جمهوری است، همچنان که دموکراسی، تعریف جمهوری است.

یعنی عنصر مقوم و سازنده جمهوری، دموکراسی است همان طور هم لاییسیته، امر سوشیال یعنی اجتماعی آن است.

اینکه منافع اکثریت بر اقلیت تقدم دارد، جزء تعریف جمهوری است و همین طور غیرقابل تجزیه بودن.

یعنی هر بخش این نظام به بخش دیگر مربوط است.

نمی توانیم بگوییم کاری که دستگاه وزارت امور خارجه کرده به ما ربطی ندارد.

در چنین ساختاری وقتی رییس یک کلانتری اشتباه کرد، رییس دولت استعفا می دهد.

این یک نهاد ارگانیک و به هم مربوط است.

هر اشتباهی هر عضوی از این نهاد مرتکب شود، تمام این نهاد باید پاسخ گو باشد.

وقتی در ایران انقلاب صورت گرفت ما خواستار جمهوری به این معنا بودیم، چون سلطنت دیگر امکان اصلاحش نبود و بعد از کودتای 28 مرداد نشان داد که ساختار اصلاح ناپذیر شده و هیچ گونه امکان انتخابی نگذاشته و انتخابات آزاد هم وجود نداشت و من یادم نمی آید در قبل از انقلاب انتخابات آزاد داشته باشیم، گرچه انتخابات وجود داشت اما نتایج از قبل مشخص بود.

ولی انقلاب 1357 با رفراندوم آغاز شد.

به نظر شما اینکه به آن سرعت از مردم پرسیده شود که جمهوری اسلامی آری یا نه، بجا بود؟ ادراک عموم از تعریفِ مفهومی به نام اسلام، با ادراک یک فقیه از اسلام متفاوت است، پس باید بپذیریم ادراک عموم از جمهوری هم با ادراک یک شخصیت نخبه دانشگاهی و سیاست مدار از جمهوری متفاوت بوده، به نظر شما انتخابات 12 فروردین به موقع بود؟ به طور کلی قرار این بود که پیش نویس قانون اساسی که نظام جمهوری متعارف بود به رأی گذاشته شود.

اما این پیش نیامد.

اتفاقا بنا بر اصرار برخی از شخصیت های دموکرات و لیبرال مانند بازرگان و بنی صدر می خواستند ابتدا انتخابات مجلس مؤسسان برای تدوین قانون اساسی برگزار شود.

اما در همان جلسه هم برخی مثل آقای هاشمی پیش بینی می کردند که ممکن است از اقصا نقاط کشور شخصیت هایی بیایند که از نوع انقلابیِ سیاسی که در انقلاب نقش داشتند نباشند و ممکن بود جور دیگری فکر کنند که البته این اتفاق هم افتاد! در مجلس مؤسسان شخصیت های ناشناخته و محافظه کارتر آمدند در نتیجه این مجلس محصول دیگری داشت و مورد انتقاد شخصیت هایی چون آیت الله طالقانی هم قرار گرفت.

بازگردیم به بحث، عرض شد مطالبه مردم ایران از انقلاب، جمهوری به معنای دموکراسی متعارف آن بود البته در شرایط فرهنگی ایران و اسلام.

وقتی می گوییم جمهوری اسلامی یعنی جمهوری باشد که با فرهنگ اسلامی کشور ما همخوانی داشته باشد، اما جمهوری باید باشد.

ولی از این صفت می شد برداشت های دیگری شود.

الان برخی می گویند جمهوری ایرانی، احتمالا منظورشان جمهوری ایران است.

اما وقتی صفت جمهوری بشود ایرانی، در ادامه اش یک ایدئولوژی ناسیونالیستی می آید که می تواند به معنای افراطی و نژادپرستانه آن هم تفسیر شود.

اینجا عنصر نژادی به خود می گیرد و ممکن است نهادینه هم شود.

چنان که صفت های دموکراتیک و لاییک در کشورهای کمونیستی برای این آمد که اتفاقا نهادهایی به نام مردم و طبقه کارگر، مثل حزب و .

ساخته شود که به اسمِ جمهوری، شکل غیردموکراتیکی به دموکراسی بخشد.

اینها از رفراندوم اولیه شروع شد که آری یا نه.

یعنی گویی جمهوری اسلامی تعریف مشخص دارد و حالا مردم بگویند آری یا نه.

بهتر این نبود که انواع حکومت ها پیشنهاد و تبیین می شد و مردم از میان آنها انتخاب می کردند؟ درحالی که می دانیم روایت ها و تفسیرهای مختلفی می توانست از جمهوری اسلامی وجود داشته باشد! انقلاب در ایران خیلی سریع پیش رفت فرض بگیریم مردم از یک لیست مشروح و مبسوط تبیین شده درخصوص اینکه ماهیت و نوع حکومت چه می خواهد باشد، جمهوری اسلامی را انتخاب می کردند.

در آن صورت چطور؟ حتما مردم همین را انتخاب می کردند، چون اکثریت مردم رهبری آیت الله خمینی را پذیرفته بودند و ایشان می گفتند جمهوری اسلامی و اکثریت هم این را انتخاب می کردند.

ما داریم به شکل صحیح تر انتخاب اشاره می کنیم وگرنه در نتیجه شاید فرقی نمی کرد.

انقلاب را باید از نظام سیاسی جدا کرد.

دوره انقلاب تا 22 بهمن 57 و حرکت انقلابی مردم که در نمادهایش هم می بینید علاوه بر عکس آیت الله خمینی، عکس شریعتی، مصدق و نمادهای دیگر هم هست.

واقعیت این است که انقلاب در ایران خیلی سریع پیش رفت و به خروجی رسید و پیروزی زودرس هنوز سؤال برانگیز است که آیا واقعا انقلاب شده یا نه؟ انقلاب یعنی تغییرات ساختاری و قطع با گذشته، ولی خطری که در انقلابات زودرس پیش می آید، این است که مناسبات گذشته به سرعت تجدید و تولید می شوند با اسامی و اشکال جدیدی که به لحاظ فرهنگی ممکن است متفاوت باشند، اما آن روابط و ساختارها همان است که بود.

برای نمونه خاطره ای عرض کنم، ما به کمیته مشترک ضد خرابکاری ساواک که شکنجه گاه زمان شاه بود، رفته بودیم که سلول دکتر شریعتی را ببینیم که دیدیم شلوغ است و تظاهرات می کنند.

از مسئول مربوطه پرسیدیم چه خبر است؟ گفت ساواکی ها تظاهرات می کنند که چرا ما را اخراج کردید؟ ما می خواهیم به شما خدمت کنیم! مگر شما ساواک احتیاج ندارید، مگر مخالف ندارید؟ کسی را نمی خواهید زندانی کنید؟ حاج آقا می گفت ما که دیگر زندان و ساواک نمی خواهیم.

درواقع فرهنگ عوض می شود اما از نظر اقتصادی، مناسبات قدرت و نظامی دوباره ممکن است تغییر ساختاری صورت انقلاب واقعی یعنی انقطاع با گذشته.

وضع کنونی ناشی از این است که انقلاب به معنای قطعی اش صورت نگرفته و جمهوری به معنای کامل و قطعی تحقق نیافته است.

بلکه در حالت گذار بودیم.

بله، رییس جمهور در جمهوری اسلامی رییس دستگاه اجرایی است و رییس جمهوری اسلامی، رهبری است.

این را قانون اساسی می گوید، جمهوری اسلامی یک رییس دارد، جمهوری یا نهاد ریاست جمهوری به عنوان دستگاه اجرایی رییسی دارد به نام رییس جمهور یعنی آن بخشی که مردم می توانند اعمال نظر و انتخاب کنند آنجاست.

بله، کارگزاران متفاوتی هستند، به خاطر همین تفکری که داریم درواقع ما یک دولت کارگزار می توانیم انتخاب کنیم.

این سؤال پیش می آید که ما رییس جمهور به معنای اینکه قدرت داشته باشد و بتواند تصمیم بگیرد می خواهیم یا نه؟ یعنی وقتی مردم ایشان را انتخاب کرده اند که بتواند درمورد سیاست خارجی، داخلی و ادامه زندگی مردم به نام ملت تصمیم بگیرد یا خیر؟! معتقدم در این مقطع انتخاباتی و دوران سیاسی تاریخی اصلِ بود و نبود نهاد (ریاست) جمهوری است که بر سر یک دوراهی به رأی گذاشته می شود یا با حضور یا با غیاب مردم، و نه این و آن نامزد یا این و آن جناح! و در اینجا نظام و مردم در عمل تصمیمی تاریخی می گیرند و با کُنش خویش نشان می دهند که کدام سرنوشت مشترک را برای کشور انتخاب می کنند! اهمیت این انتخابات از پس بی اهمیتی ظاهری یا بی رمقی عمومی آن در همین نکته است.

از طریق صداوسیما تمام دولت های پیشین زیر سؤال می روند برداشت شما هم این است که انتخابات 1400 یک نقطه محوری در سپهر سیاست داخلی و خارجی ایران خواهد بود؟ مردم به این درک و بلوغ رسیده اند یا در نتیجه ناکارآمدی ها و پایان نسل های پیشین مدیران دولتی است؟ به قول لنین وقتی انقلاب رخ می دهد هم مردم و هم دولت باید پای کار باشند (نقل به مضمون)، یا به قول توماس کوهن در ساختار انقلابات علمی، مسئولان و مدیران و دولتمردان به این نتیجه می رسند که تغییر سرمشقی اساسی لازم است.

در گفتمان نظام که از طریق صداوسیما منعکس می شود، دقت کنید تمام دولت های پیشین زیر سؤال می روند.

از زمان بنی صدر تاکنون به جز شاید دولت مرحوم رجایی.

صداوسیما از تقریبا تمام دولت ها انتقاد می کند.

یعنی صداوسیمای نظام، دولت و وزارت خارجه اش را زیر سؤال می برد و مُبلغ ناکارآمدی و بی کفایتی های دولت می شود.

بنابراین مردم چه نتیجه ای باید بگیرند؟ جمع بندی کلی این می شود که تغییر ساختاری اساسی لازم است.

به زبان قانونی می بایست دیگر از حالت دوگانگی خارج شویم و دولتِ مدرن تأسیس شود.

چهارمین تعریف از جمهوری، دولت یکپارچه و تجزیه ناپذیر است، یعنی دولت به معنای مدرن به خصوص یعنی حتی دولت از جامعه جدا می شود.

یعنی دولت به دیگر نهادهای مدنی پاسخ گو نیست و خود استقلال پیدا می کند و نظارت نامریی به قول میشل فوکو پیدا می کند که در گذشته سابقه نداشته، در گذشته شاه را با خدم و حشم می دیدیم که مریی بودند ولی الان دولت مدرن قدرت و سیادت نامریی دارد و کاملا بر جامعه حاکم می شود و نظارت دارد.

به این معانی و مصادیق ما هنوز دولت نداریم، از زمان مشروطه تا به امروز!
کلید واژه ها: احسان شریعتی - انتخابات - انتخابات 1400 - شریعتی - نظام جمهوری اسلامی - دموکراسی - سیاسی - احسان - جایگاه اجتماعی - جمهوری اسلامی - انقلاب اسلامی - اسلامی - جمهوری - دانش آموخته - فلسفه سیاسی - روزنامه شرق - اهمیت - ایران - عوام فریبی - دانش - مردم - دانشگاه - اجتماعی - روزنامه - تاریخی - انقلاب - معرفی - آزمون - گزارش - سوربن

آخرین اخبار سرویس:
تحلیلی بر مؤلفه های پیروزی گفتمان آیت الله رییسی

تبریک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به آیت الله رییسی/برای تعامل و همکاری با دولت آینده آمادگی همه جانبه داریم

پخش 56 هزار دقیقه برنامه انتخاباتی از شبکه اشراق زنجان

تعجب مهران مدیری از اطلاعات بالای شرکت کننده

پیام تبریک وزیر میراث فرهنگی برای انتخاب آیت الله رییسی

آیت الله سعیدی منتخب قم در خبرگان رهبری شد

مشارکت 55 درصدی نیشابوری ها در انتخابات 1400/ اعضای منتخب شورای شهر مشخص شدند

پرواز اولین ماشین مسابقه ی پرنده ی جهان

انتشار اسامی منتخبان شوراها بدون تأیید هیئت های نظارت قانونی نیست

قرائت صلوات خاصه امام رضا(ع) در شب میلاد ثامن الحجج

گزارش مردمی | جشن پیروزی مردم

تبریک رییس جمعیت هلال احمر به رییس جمهور منتخب

واکنش عبدالله عبدالله به استقرار نیرو های ترکیه در فرودگاه کابل

تبریک رییس سازمان عقیدتی سیاسی ناجا به رییسی

امیر کویت به رییسی تبریک گفت

خوشحالی مردم از نتیجه انتخابات ریاست جمهوری

اعلام اسامی اعضای شورای شهر آستانه اشرفیه

توضیح اختلاف آرای اعلامی با آرای شمارشی

اعلام اسامی اعضای شورای شهر کیاشهر

تبریک آیت الله موسوی جزایری به ملت ایران و رییس جمهور منتخب

پیام تبریک فرمانده کل ارتش به آیت الله رییسی

اعلام نتایج انتخابات 1400 و میزان مشارکت مردم در این حماسه ماندگار

نیروی اجرایی اسکلت بتنی

استخدام ادمین اینستاگرام با پاداش و مزایا در گروه طراحان نگین در تهران

به چند نفر روکوب ،نجار،خیاط نیازمندیم

استخدام مشاور املاک اقا و خانم با حقوق ثابت

نفرات پیشتاز انتخابات شورای شهر «شهرقدس» مشخص شدند

نفرات پیشتاز انتخابات شورای شهر «فردوسیه» مشخص شدند

پیام تبریک جلیلی به رییسی

ابراز امیدواری برای گسترش روابط بین ایران و عراق

کاروان خودرویی مردم قم پس از پیروزی سیدابراهیم رییسی در انتخابات

پیام تبریک رییس جمهور کوبا به آیت الله رییسی

نمودار انتخابات ریاست جمهوری 1400

مشاور وزیر کشور: تصویر منتشرشده درباره نتایج آرا جعلی است

«حضور نظامی انگلیس در خلیج فارس» در پژوهش نامه مرکز پژوهش های مجلس

سمنان؛ حائز رتبه برتر کشور در رعایت پروتکل های بهداشتی کرونا

توییت مشاور وزیر کشور درباره انتخابات

نفرات پیشتاز انتخابات شورای شهر «صباشهر» مشخص شدند

تحلیل عضو ارشد بیت رهبری درباره انتخابات ریاست جمهوری: اگر سه رقیب رییسی انصراف می دادند چالش بزرگی درست می شد

ویدئو | همه آنچه درباره زندگی سید ابراهیم رییسی باید بدانید

پیام تبریک فرمانده کل ارتش به آیت الله رییسی/ دولت انقلابی آینده، مسیر اعتلای ایران را فراهم می سازد

منتخبین ششمین دوره انتخابات شورای مناطق شهری بجستان مشخص شدند

نفرات پیشتاز انتخابات شورای شهر «فردوسیه» مشخص شدند

قدردانی مجلس خبرگان از حضور مردم در انتخابات

پیام قدردانی نماینده ولی فقیه از مردم خوزستان

اعلام نتایج آراء شورای شهر مشهدمقدس/لیست وحدت با قاطعیت وارد شورای ششم شد

تحلیل عضو ارشد بیت رهبری درباره انتخابات ریاست جمهوری: اگر سه رقیب رییسی انصراف می دادند چالش بزرگی درست می شد

پیام تبریک جمعیت جوان مسلمان تاجیک به رییس جمهور منتخب ایران

رییس جمهور کوبا پیروزی آیت الله رییسی در انتخابات را تبریک گفت

تصاویر| شمارش آراء انتخابات 1400

تشکیل پرونده در مجلس علیه دولت در مورد برگزاری انتخابات

پیام تبریک امیر کویت به رییس جمهور منتخب ایران

کاروان خودرویی مردم قم به مناسبت پیروزی ابراهیم رییسی در انتخابات

نادری: انتشار اسامی منتخبان شوراها بدون تایید هیات های نظارت قانونی نیست

مشارکت حداکثری مردم در انتخابات سناریوهای دشمنان را نقش بر آب کرد

نادری: انتشار اسامی منتخبان شوراها بدون تایید هیات های نظارت قانونی نیست

منتخبین شورای شهرهای اسکو، ایلخچی و سهند مشخص شدند

نفرات پیشتاز انتخابات شورای شهر «وحیدیه» مشخص شدند

پیام تبریک فرمانده کل ارتش به رییسی/ دولت انقلابی آینده، مسیر اعتلای ایران را فراهم می سازد

بیانیه رییس جمهور منتخب خطاب به مردم ایران: به عهد با شما وفادار هستم

نفرات پیشتاز انتخابات شورای شهر «شاهدشهر» مشخص شدند

(ویدئو) جشن پیروزی رییسی در تهران

قدردانی روانچی از هیات برگزاری سیزدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری 1400 در آمریکا

تماس تلفنی رییس جمهور عراق با آیت الله رییسی

قدردانی استاندار از مردم خوزستان

تبریک نماینده ایران در سازمان ملل به آیت الله رییسی

منتخبان شورای شهر شازند معرفی شدند

سفر کاروان زیرسایه خورشید به کهگیلویه و بویراحمد

هلال احمر تاکنون 4 میلیون و 400 هزار دوز واکسن وارد کشور کرده است

مشارکت حداکثری مردم در انتخابات سناریوهای دشمنان را نقش بر آب کرد

مصرف بیش از 60 هزار تعرفه انتخابات در پردیس

پیام تبریک آیت الله لاریجانی به رییس جمهور منتخب مردم

زمان دقیق اجرای لایحه رتبه بندی معلمان+ جزییات

دلیل اختلاف آرای اعلامی با آرای شمارشی چیست؟

تبریک حسین دهقان به آیت الله رییسی/ مردم حماسه ای ماندگار خلق کردند

نتایج آرای ششمین دوره انتخابات شوراهای مناطق شهری گناباد اعلام شد

اولویت های دولت جدید در حوزه قرآن / جایگاه «تمسک» از «انس» بنیادی تر است

رییس جمهور باید برای همه سلایق باشد؛ آنهایی که به او و رقبایش رای دادند و حتی آنان که رای ندادند

ابراهیم نجفی نماینده آستانه اشرفیه در مجلس شد

بسته به کسی نخوره

بیانیه سفارت روسیه در تهران درباره پیام تبریک «پوتین» به «رییسی»

نماینده مردم قم در مجلس خبرگان مشخص شد

نماینده شهرکرد: تلاش سایپا برای تامین قطعات خودرو در داخل ستودنی است

کاش حامیان روحانی هم اینطوری بودن

منتخبان شورای شهر گناباد چه کسانی هستند؟

گردهمایی مجازی مدیران مراکز نسخ خطی بقاع ایران برگزار شد

کاروان خودرویی شکرانه حضور پرشور و پیروزی مردم ایران در انتخابات

تکذیب گفتگوی نماینده خرمشهر با سایت های خبری

ببینید | تعجب مهران مدیری از اطلاعات بالای یک شرکت کننده

نماینده ولی فقیه در استان قم به رییسی تبریک گفت

اعلام رسمی نتیجه انتخابات ریاست جمهوری

قدردانی سپاه پاسداران از مشارکت حماسی ملت

اعلام نهایی منتخبان شورای شهرهای چغادک، عالیشهر و خارگ

قدردانی امام جمعه کیش از حضور حماسی مردم در انتخابات

پیام تبریک رییس جهاددانشگاهی به رییس جمهور منتخب

رییس جمهور کوبا پیروزی آیت الله رییسی در انتخابات را تبریک گفت

قدردانی سپاه از مشارکت حماسی ملت در انتخابات

منتخبان شوراهای شهر و روستا بعد از تایید هیات های نظارت اعلام می شوند

توضیحاتی در خصوص اختلاف آرای اعلامی با آرای شمارشی

قدردانی روانچی از هیات برگزاری سیزدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری 1400 در آمریکا

اهمیت انتخابات 1400 از نگاه احسان شریعتی

اهمیت انتخابات 1400 از نگاه احسان شریعتی