مطالب مرتبط:
عقلانیت اسلامی و کلان نظریه تمدنی/ دین اندیشه ای و اندیشه دینی
نماینده کبودرآهنگ بر اثر کرونا درگذشت
فارس/ هر 2 ساعت یک نفر بر اثر کرونا فوت می کند
آخرین وضعیت مصدومان نساجی/ دین محمدی از جمع قائمشهری ها جدا نشده است
پذیرش زبان آموزان اسپانیایی در مرکز آموزش زبان فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز
-135 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
دوشنبه، 23 تیر 1399 ساعت 16:452020-07-13فرهنگي

به مناسبت انتشار نخستین اثر شلایرماخر به فارسی؛ «درباره دین» و اِلهیاتِ لیبرالِ مُدرِن


شلایرماخر هرچند در گمنامی دست به نگارش «درباره دین» زد و این اثر تا مدت ها شهرتی منفی به او بخشیده بود اما در هنگامِ مرگ، برجسته ترین متأله در آلمانِ پروتستان بود و به عنوان مؤلف یک نظام الهیاتی مدرن و پساروشنگری بود که در تاریخِ اندیشه مسیحی در ردیف .

- شلایرماخر هرچند در گمنامی دست به نگارش درباره دین زد و این اثر تا مدت ها شهرتی منفی به او بخشیده بود اما در هنگامِ مرگ، برجسته ترین متأله در آلمانِ پروتستان بود و به عنوان مؤلف یک نظام الهیاتی مدرن و پساروشنگری بود که در تاریخِ اندیشه مسیحی در ردیف کالون و آکویناس قرار می گرفت.

به نظر می رسد که این کتاب( درباره دین اثر فردریش شلایرماخر) اولین کتابی است که به طور صریح، نه ضمنی، درباره خود دین به طور عام، نه یک نوع یا نمونه ای خاص از دین نگاشته شده است.

(ویلفرد کنتوِل اسمیت)(1)فریدریش دانیل ارنست شلایرماخر(1768-1834) متفکر آلمانی، از مهم ترین فیلسوفان دین بود که ابواب تازه ای از دین پژوهیِ فلسفی به هِمَّتِ او گشوده شد.

فردریش در خانواده ای پروتستان در بریسلاو(از بزرگ ترین شهرهای لهستان امروز) متولد شد و در نوجوانی به تحصیل علوم دینی پرداخت.

او از همان اوان جوانی مطالعات دینی خود را مستظهر به رویکردی فلسفی کرد.

وقتی فقط 29 سال داشت و کشیش ناشناخته ای بیش نبود، دست به نگارش کتابی زد که برایش شهرتی آمیخت با بدنامی به ارمغان آورد! چراکه در آن، در مقام یک کشیش پروتستان، سخنانی را بیان کرد که با آموزهای رایج مسیحیت در تضاد بود.

(2)آن کتابِ جنجالی، همان اثری است که ویلفرد کنتوِل اسمیت(دین پژوه برجسته آمریکایی قرن بیستم) در اهمیتش چیزی را گفت که بر صدر این یادداشت قرار گرفته است.

درباره دین کتابی بود که شلایرماخر آن را در آخرین سال قرن هجدهم منتشر کرد.

این اثر در طول دو قرن، عمیقاً مورد توجه دین پژوهان قرار داشت و نقدهای جدی و متعددی بر آن نوشته شد.

عنوان کامل کتاب درباره دین؛ سخنانی با تحقیر کنندگان فرهیخته اش است؛ منظور شلایرماخر از فرهیختگانِ تحقیر کننده دین ، کسانی بودند که در زمان انتشار این کتاب جهانشان به قدری از انسانیت، هنر و علم پر شده بود که دیگر جایی برای دین باقی نمانده بود؛ همان اتمسفری که در فضای عصر روشنگری حاکم شد و بر اساس آن، تنها انسانیت، هنر و علم می توانستند وضعیت فردی و جمعی انسان را بهبود بخشند و دینِ تاریخی مطلقاً نمی توانست در این زمینه نقشی ایفا کند!در واقع مخاطبانِ خاصِ کتاب شلایرماخر، بیش و پیش از هر کس دیگر، رمانتیک های آلمانی بودند که به هنر بیش از هرچیز دیگری تعلق خاطر داشتند؛ کسانی که عمدتاً هنرمند، شاعر و نظریه پرداز زیبایی شناسی بودند و فردریشِ جوان نیز برای سال ها با آن ها مأنوس بود، در حلقه ایشان حضور داشت و افرادِ آن، صمیمی ترین دوستان او محسوب می شدند.

رمانتیک ها، علی رغمِ اینکه با اندیشه های عصر روشنگری پرورش یافته بودند، اما به این باور رسیدند که نظام های عقلی و ایده های جهان شمول، از پسِ توضیحِ بسیاری از امور بر نمی آیند.

همین سویه انتقادی در میان رمانتیک ها به فردریش مجال آن را داد تا آنها را مخاطب سخنان خود درباره دینی قرار دهد که به کل با خداباوری و خداناباوریِ تعقلی و طبیعی که سکه رایج عصر روشنگری بود متفاوت باشد و به جای آنکه وام دار یا خدمت گزارِ اخلاق و متافیزیک باشد، به حس، احساس و شهود پیوند بخورد.

(3)شلایرماخر هرچند در گمنامی دست به نگارش درباره دین زد و این اثر تا مدت ها شهرتی منفی به او بخشیده بود اما در هنگامِ مرگ، برجسته ترین متأله در آلمانِ پروتستان بود و به عنوان مؤلف یک نظام الهیاتی مدرن و پساروشنگری بود که در تاریخِ اندیشه مسیحی در ردیف کالون و آکویناس قرار می گرفت.

(4)این شهرت اما برآمده از تفسیرِ نظام مندِ وی از الهیاتِ مسیحی بود که در کتاب ایمانِ مسیحی آن را بنیان نهاد.

مهم ترین دستاوردهای شلایرماخروجه مشخصه زندگیِ کاری شلایرماخر، تنوع و چند وجهی بودنِ نامعمول آن است.

آثار او حوزه هایی از الهیات مسیحی را پوشش می دهند که از نظام شناسی و اخلاقیات، تا خطبه های دینی و رساله های تاریخی و مطالعات تفسیری را شامل می شود.

کتابِ زندگی عیسایِ او فتحِ بابِ تحقیق درباره عیسای تاریخی در قرن نوزدهم را رقم زد.

اما مطالعات مستمر و عمیقِ شلایرماخر به دو دستاورد بزرگ در فلسفه دین منجر شد: اصل تجربه دینی و دانش هرمنوتیک مدرن که مهم ترین دستاوردهای او بود؛ دستاوردهایی که به ایجاد جریانی موسوم به الهیات لیبرال مدرن منجر شد و شلایرماخر البته به عنوان بنیان گذارِ آن شناخته می شود.

این یادداشتت در پی معرفی این دو دستاوردِ مهم است.

مسئله تجربه دینینخستین دستاورد شلایرماخر، مسئله تجربه دینی بود.

او کوشید با طرح این نظریه، عقیده و عملِ دینی را از توجیهِ با عقل و عملِ غیرِ دینی برهاند.

در واقع شلایرماخر با طرح نظریه تجربه دینی مانعِ امکانِ تعارض میان عقیده دینی و هرگونه معرفت جدیدِ بشری شد که در سیر تحقیق، محقق می شود.

طبق نظر وی، اساسِ دین بر یک لحظه تجربه، مبتنی می شود که ذاتاً دینی است و از هر نوع برهانِ متافیزیکی از قبیل برهان نظم و .

یا هر نوع توسل به اهمیت دین برای زندگی اخلاقی و .

مستغنی است.

حال وقتی دین از هرآنچه که غیرِ آن است مستقل باشد، طبیعتاً از هرگونه تعارض بین دین و علم یا اخلاق مصون خواهد ماند.

بر این اساس هر تلاشی برای تحلیلِ دین در پدیده ای غیر دینی، تلاش برای استحاله دین در چیزی مغایر با آن خواهد بود.

بنابر نظریه او، ارجاع گری(ارجاعِ دین به غیرِ دین) خطایی فاحش است که در بررسی دین باید از آن اجتناب کرد.

شلایرماخر این نتیجه مهم و حیاتی برای دین را از دلِ تئوری تجربه دینیِ خود استخراج کرد.

اما تجربه دینی چیست؟خودِ شلایرماخر این مفهوم را به احساسِ بی نهایت یا احساسِ وابستگیِ مطلق (absolute dependence) تعبیر می کند.

اما در تعریفات تفصیلی تر از این مفهوم گفته می شود که تجربه دینی ، همان احساسی است که گاه مؤمنان به ادیان مختلف ادعا می کنند مواجهه ای با یک امر قدسی پیدا کرده اند و یا به درکِ مراتبی از آن نائل شده اند.

ویلیام آلستون در تعریف این مفهوم می نویسد: اصطلاح تجربه دینی به معنای خاص و دقیق آن برای هرگونه تجربه ای به کار می رود که آدمی در ارتباط با حیاتِ دینی خود دارد؛ از جمله احساس گناه یا رهایی، وجد و سرور، ترس، شوق و تمنّا، احساس امتنان و سپاس و مانند اینها.

اما موارد توجه فلسفه به تجربه دینی معمولاً بسیار محدودتر از این است.

فلسفه به تجربه هایی می پردازد که صاحبانشان آن ها را آگاهی تجربی به خدا تلقی می کنند.

(5)برای تجربه دینی مثال های فراوانی توسط نویسندگان، متألهان و فیلسوفانِ دین ذکر شده است که اینجا ما تنها به نمونه ای که آلستون از قول فردی که سطحی از این تجربه را درک کرده است، بسنده می کنیم؛ بیدار شدم و با نگاه از پنجره ام چیزی دیدم که به نظرم ستاره ای درخشان بود که به آرامی نزدیک تر می آمد، و همچون نورِ سفیدِ لطیف و اندکی مبهم ظاهر می شد.

لرزشی شدید بر من مستولی گشت، اما ترسی نداشتم.

می دانستم آنچه احساس می کنم هیبتی عظیم است.

در پیِ آن، حسی از عشقی توفنده بود که به من راه می یافت و از من به در می شد، آنگاه حس شَفقّتی عظیم از این موجود بیرونی.

(6)اگر بخواهیم برای تجربه دینی مثالی بومی تر، ملموس تر و البته در سطحی به مراتب رفیع تر و عالی تر بیابیم، می توان به تجربه ای که اشاره کرد حضرت موسی(ع) در اولین مواجهه خود با باری تعالی داشت، اشاره کرد که در قرآن و عهد عتیق بدان تصریح شده است.

همان وقتی که موسی در وادی طور از دور، نوری را مشاهده کرد و در جستجوی آن رفت تا به درختی رسید که شعله های نور از آن ساطع شده بود؛ مواجهه ای که در یک لحظه، سراسر وجود موسی(ع) را احاطه کرد و او از جانب آن درخت ندایی شنید: إِنِّی أَنَا رَبُّک فَاخْلَعْ نَعْلَیک إِنَّک بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًی؛ این منم پروردگار تو پای پوش خویش بیرون آور که تو در وادی مقدس طوی هستی.

(7)آری این نمونه ای ناب و البته اعلی و در عینِ حال بی نظیر از عالی ترین سطحِ تجربه دینی است.

اما مراتب خفیف تری هم از این تجربه وجود دارد که پیش تر به آن اشاره شد.

در دیوان حافظ هم تجاربی از این دست ذکر شده که البته به اقتضای ذوق هنری او نمی توان چندان کم و کیفِ آن را تعیین کرد.

اما به هرحال جنس روایتش از همان سِنخی است که ما آن را تجربه دینی می دانیم.

از جمله می توان به غزل معروفی اشاره کرد که با مطلع دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند/ واندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند آغاز می شود؛ همان شبِ فرخنده و سَحَرِمبارکی که حافظ برای ما روایت می کند که او را از شَعشَعه پَرتوِ ذات بی خودش کردند و باده ای از جامِ تَجلّیِ صِفات به او نوشاندند.


کلید واژه ها: پروتستان - اندیشه - گمنامی - نگارش - مسیحی - مدرن - نظام - منفی - نخستین - انتشار - مناسبت - نمونه - اولین - قرار

آخرین اخبار سرویس:
ظاهر آشفته بازیگر «از یادها رفته»/ عکس

اولین عکس خانم بازیگر پس از مادر شدن

مجموعه خبری 20:45 سه شنبه 99/5/14؛ مازندران

اعلام حمایت نهادهای سینمایی فلسطینی از جشنواره فیلم مقاومت

ببینید | خیابان های بیروت پس از انفجار دیروز

استوری کنایه آمیز هادی حجازی فر پس از انفجار بیروت/ عکس

رونمایی از کتاب «بانوی قرن» در جشن 100 سالگی

برگزاری جشنواره فیلم کوتاه «تدبیر زندگی» با موضوع ازدواج و خانواده

اولین عکس خانم بازیگر پس از مادر شدن

رمان «جنگ کی تمام می شود؟» نقد و بررسی می شود

هم اندیشی «محمودخان ملک الشعرا (صبا)؛ از سنت تا نوگرایی» فراخوان داد

کلوزآپ کیارستمی در فهرست 25 فیلم برتر خارجی سینما

هم اندیشی «محمودخان ملک الشعرا (صبا)؛ از سنت تا نوگرایی» فراخوان داد

باخانمان با بازی بایگان و پورشیرازی کلید می خورد

اختتامیه جایزه کتاب سال مازندران شهریور ماه برگزار می شود

روایت مرادی کرمانی از سختی زندگی و معیشت نویسندگان

انتشار نسخه قابل جستجو گواهی مالکیت فیلم های سینمایی

باربد بابایی: مافیا دست از سرِ موسیقی تلویزیون برنمی دارد/ خوانندگانی که برای خواندن تیتراژ 50 میلیون و برای آمدن به تلویزیون 20 میلیون می پردازند!

«چراغانی» عیدانه زیر سایه کرونا

درخشش تخت فولاد اصفهان در جایزه ملی تعالی صنعت گردشگری

پوریا پورسرخ کنار بازیگر زن مشهور ترک +عکس

پرتره پیشکسوت هنر حصیربافی در شبکه مستند

تصاویر آخر الزمان از خیابان های منتهی به بندر بیروت (فیلم)

ظاهر آشفته بازیگر «از یادها رفته»/ عکس

تصویری ترسناک از کوسه سفید

ظاهر آشفته بازیگر «از یادها رفته»/ عکس

انصراف سام درخشانی از بازی در سریال ملکه گدایان

واقعه غدیر در رادیو نمایش بازسازی تحلیلی می شود

توانمندسازی افراد جامعه در «به وقت ایران»

مناظره های چالش برانگیز شهرام شکیبا در «به وقت ایران»

«خدای کشتار» را آنلاین ببینید/در خانه بمانیم و فیلم تئاتر ببینیم

سامانه نقد کتاب راه اندازی می شود/خبرنگار هم بشیر است هم منذر

ماسک عجیب بهاره رهنما +عکس

گزارش عملکرد مالی انجمن سینمای جوانان و مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی

گفت وگو با هنرمند گرافیتی مهاجر: دوست دارم صلح را ترویج کنم

گشت خبری در استان سمنان

ببینید | روحانی: معنی ندارد کسی از آن سوی دنیا از کاخش در امور داخلی ایران دخالت کند

اظهارات بازیگر لبنانی از اتفاقات پس از انفجار + فیلم

فیلم های ترسناکی که نامشان را نشنیده اید!

حسین رسام حقیقی در دل ها و یادها می ماند

ساخت «سوباشی» و «ملخ» با حمایت مرکز گسترش

استوری کنایه آمیز بازیگر سینما به غرب زدگان ایرانی +عکس

بازخوردها نسبت به نقشم در سریال «دل» عالی بود

نگاهی متفاوت به واقعه غدیر خم در «برکه نیلوفر» رادیو نمایش

تولید نخستین انیمیشن 360 درجه کانون پرورش فکری

خطر ورشکستگی بیخ گوش تماشاخانه ایرانشهر و خانه هنرمندان

انتشار پانزدهمین ترجمه از فرانکنشتاین

واکنش دیدنی «هادی حجازی فر» پس از انفجار بیروت/ عکس

همسر حدیثه تهرانی | ویدیویی که حدیثه تهرانی از آواز خوانی همسرش منتشر کرد

سامانه نقد کتاب راه اندازی می شود/خبرنگار هم بشیر است هم منذر

حمله وحشتناک اوباش به محله پیروزی تهران+ فیلم

تورج نصر: 11 سال «صبح جمعه با شما» اجرا کردم/شوخی با سریال های قدیمی در «افسانه هزارپایان»

تاشکند صاحب یک سالن تیاتر مجهز و مدرن می شود

ویژه برنامه های شبکه دو برای عید غدیرخم 

واکنش دیدنی «هادی حجازی فر» پس از انفجار بیروت/ عکس

«کلوزآپ» کیارستمی در فهرست 25 فیلم برتر خارجی سینما

اولین جشنواره فیلم کهن شهر قزوین برگزار می شود

فراخوان اولین دوره آوازِ معاصر منتشر شد/قاسم افشار:کشتی موسیقی به گل نشسته است

واکنش دیدنی «هادی حجازی فر» پس از انفجار بیروت/ عکس

فراخوان هم اندیشی «محمودخان ملک الشعرا (صبا)؛ از سنت تا نوگرایی» منتشر شد

استوری کنایه آمیز هادی حجازی فر پس از انفجار بیروت/ عکس

ساخت چراغ مطالعه زیبا با آهن آلات دور ریختنی + فیلم

اولین تریلر گیم پلی FIFA 21 چه ویژگی های تازه ای را معرفی می کند؟ + ویدئو

پرسبوک، ده سال تجربه هنر معاصر/امروز در اینستاگرام گالری ویستا/ لایو ساعت 19

ویدیو| برومند: باید به فرهاد فرصت داده شود

ببینید | جهانگیری: با کالابرگ موافق نیستیم

روایت کوروش تهامی از تجربه بازی در سریال «دل»

آثارهوشنگ مرادی کرمانی در حافظه جهانی ثبت شد

انتشار گزارش مالی 2 مرکز سینمایی در چهار ماه اول سال 99

نخستین انیمیشن 360 درجه کانون پرورش فکری تولید شد

انتشار دنباله رمان «گرگ و میش» پس از 12 سال

نشست خبری عوامل سریال شاهرگ

فراخوان هم اندیشی «محمودخان ملک الشعرا (صبا)؛ از سنت تا نوگرایی» منتشر شد

تعطیلی موقت اداره تئاتر و یک ماموریت جدید

نمایشگاه مجازی هنرهای تجسمی «اعجاز هنر» در باغ موزه قصر

«این من های بازیگوش» برای کودکان

«باخانمان» با بازی افسانه بایگان و حسن پور شیرازی کلید می خورد

سام درخشانی با مدل موهای عجیب

روایت کوروش تهامی از تجربه بازی در سریال «دل»

برگزاری جشنواره «شمیم رحمت» در سیستان وبلوچستان

شرح ادبی نهج البلاغه رونمایی می شود

«کلوزآپ» کیارستمی در فهرست 25 فیلم برتر خارجی سینما

فیلم «سوءتفاهم» را در فیلم گردی ببینید

آغاز جلسه فوق العاده کابینه لبنان درباره انفجار بیروت

تولید نخستین انیمیشن 360 درجه کانون پرورش فکری

تیپ صدا و سیمایی سپیده خداوردی +عکس

انتشار گزارش عملکرد مالی انجمن سینمای جوانان ایران در چهار ماه اول سال 1399

دیوید بکام مستند زندگی پسافوتبالی اش را می سازد

بازیگر تئاتر قم برگزیده جشنواره نقالی و پرده خوانی غدیر شد

پیام تسلیت معاون هنری برای درگذشت حسین رسام حقیقی

باز هم پیش بینی سیمپسونا از انفجار بیروت!+ فیلم

مهمان امشب برنامه دورهمی چهارشنبه 15 مرداد 99

«خوب، بد، جلف» سریال شد/ گریم متفاوت سام درخشانی

تیپ ضد کرونایی آنجلینا جولی و پسرش در خیابان + عکس

فیلم های ترسناکی که حتی نامشان را نشنیده اید

استاندار کردستان: سریال سنجرخان با تمام توان حمایت می شود

اولین عکس حدیث میرامینی و پسرش (عکس)

تلاش کردم متن و قلم هر کتابم با کتاب دیگر کاملاً متفاوت باشد

عکس | گریم دیدنی سام درخشانی در نقشی که به سرانجام نرسید

منتظر تخصیص تسهیلات کرونایی هستیم/ جشنواره های فرهنگی و هنری سال برگزار می شوند

به مناسبت انتشار نخستین اثر شلایرماخر به فارسی؛ «درباره دین» و اِلهیاتِ لیبرالِ مُدرِن

به مناسبت انتشار نخستین اثر شلایرماخر به فارسی؛ «درباره دین» و اِلهیاتِ لیبرالِ مُدرِن