مطالب مرتبط:
عقلانیت اسلامی و کلان نظریه تمدنی/ دین اندیشه ای و اندیشه دینی
نماینده کبودرآهنگ بر اثر کرونا درگذشت
فارس/ هر 2 ساعت یک نفر بر اثر کرونا فوت می کند
آخرین وضعیت مصدومان نساجی/ دین محمدی از جمع قائمشهری ها جدا نشده است
پذیرش زبان آموزان اسپانیایی در مرکز آموزش زبان فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز
-135 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
دوشنبه، 23 تیر 1399 ساعت 16:452020-07-13فرهنگي

به مناسبت انتشار نخستین اثر شلایرماخر به فارسی؛ «درباره دین» و اِلهیاتِ لیبرالِ مُدرِن


شلایرماخر هرچند در گمنامی دست به نگارش «درباره دین» زد و این اثر تا مدت ها شهرتی منفی به او بخشیده بود اما در هنگامِ مرگ، برجسته ترین متأله در آلمانِ پروتستان بود و به عنوان مؤلف یک نظام الهیاتی مدرن و پساروشنگری بود که در تاریخِ اندیشه مسیحی در ردیف .

- شلایرماخر هرچند در گمنامی دست به نگارش درباره دین زد و این اثر تا مدت ها شهرتی منفی به او بخشیده بود اما در هنگامِ مرگ، برجسته ترین متأله در آلمانِ پروتستان بود و به عنوان مؤلف یک نظام الهیاتی مدرن و پساروشنگری بود که در تاریخِ اندیشه مسیحی در ردیف کالون و آکویناس قرار می گرفت.

به نظر می رسد که این کتاب( درباره دین اثر فردریش شلایرماخر) اولین کتابی است که به طور صریح، نه ضمنی، درباره خود دین به طور عام، نه یک نوع یا نمونه ای خاص از دین نگاشته شده است.

(ویلفرد کنتوِل اسمیت)(1)فریدریش دانیل ارنست شلایرماخر(1768-1834) متفکر آلمانی، از مهم ترین فیلسوفان دین بود که ابواب تازه ای از دین پژوهیِ فلسفی به هِمَّتِ او گشوده شد.

فردریش در خانواده ای پروتستان در بریسلاو(از بزرگ ترین شهرهای لهستان امروز) متولد شد و در نوجوانی به تحصیل علوم دینی پرداخت.

او از همان اوان جوانی مطالعات دینی خود را مستظهر به رویکردی فلسفی کرد.

وقتی فقط 29 سال داشت و کشیش ناشناخته ای بیش نبود، دست به نگارش کتابی زد که برایش شهرتی آمیخت با بدنامی به ارمغان آورد! چراکه در آن، در مقام یک کشیش پروتستان، سخنانی را بیان کرد که با آموزهای رایج مسیحیت در تضاد بود.

(2)آن کتابِ جنجالی، همان اثری است که ویلفرد کنتوِل اسمیت(دین پژوه برجسته آمریکایی قرن بیستم) در اهمیتش چیزی را گفت که بر صدر این یادداشت قرار گرفته است.

درباره دین کتابی بود که شلایرماخر آن را در آخرین سال قرن هجدهم منتشر کرد.

این اثر در طول دو قرن، عمیقاً مورد توجه دین پژوهان قرار داشت و نقدهای جدی و متعددی بر آن نوشته شد.

عنوان کامل کتاب درباره دین؛ سخنانی با تحقیر کنندگان فرهیخته اش است؛ منظور شلایرماخر از فرهیختگانِ تحقیر کننده دین ، کسانی بودند که در زمان انتشار این کتاب جهانشان به قدری از انسانیت، هنر و علم پر شده بود که دیگر جایی برای دین باقی نمانده بود؛ همان اتمسفری که در فضای عصر روشنگری حاکم شد و بر اساس آن، تنها انسانیت، هنر و علم می توانستند وضعیت فردی و جمعی انسان را بهبود بخشند و دینِ تاریخی مطلقاً نمی توانست در این زمینه نقشی ایفا کند!در واقع مخاطبانِ خاصِ کتاب شلایرماخر، بیش و پیش از هر کس دیگر، رمانتیک های آلمانی بودند که به هنر بیش از هرچیز دیگری تعلق خاطر داشتند؛ کسانی که عمدتاً هنرمند، شاعر و نظریه پرداز زیبایی شناسی بودند و فردریشِ جوان نیز برای سال ها با آن ها مأنوس بود، در حلقه ایشان حضور داشت و افرادِ آن، صمیمی ترین دوستان او محسوب می شدند.

رمانتیک ها، علی رغمِ اینکه با اندیشه های عصر روشنگری پرورش یافته بودند، اما به این باور رسیدند که نظام های عقلی و ایده های جهان شمول، از پسِ توضیحِ بسیاری از امور بر نمی آیند.

همین سویه انتقادی در میان رمانتیک ها به فردریش مجال آن را داد تا آنها را مخاطب سخنان خود درباره دینی قرار دهد که به کل با خداباوری و خداناباوریِ تعقلی و طبیعی که سکه رایج عصر روشنگری بود متفاوت باشد و به جای آنکه وام دار یا خدمت گزارِ اخلاق و متافیزیک باشد، به حس، احساس و شهود پیوند بخورد.

(3)شلایرماخر هرچند در گمنامی دست به نگارش درباره دین زد و این اثر تا مدت ها شهرتی منفی به او بخشیده بود اما در هنگامِ مرگ، برجسته ترین متأله در آلمانِ پروتستان بود و به عنوان مؤلف یک نظام الهیاتی مدرن و پساروشنگری بود که در تاریخِ اندیشه مسیحی در ردیف کالون و آکویناس قرار می گرفت.

(4)این شهرت اما برآمده از تفسیرِ نظام مندِ وی از الهیاتِ مسیحی بود که در کتاب ایمانِ مسیحی آن را بنیان نهاد.

مهم ترین دستاوردهای شلایرماخروجه مشخصه زندگیِ کاری شلایرماخر، تنوع و چند وجهی بودنِ نامعمول آن است.

آثار او حوزه هایی از الهیات مسیحی را پوشش می دهند که از نظام شناسی و اخلاقیات، تا خطبه های دینی و رساله های تاریخی و مطالعات تفسیری را شامل می شود.

کتابِ زندگی عیسایِ او فتحِ بابِ تحقیق درباره عیسای تاریخی در قرن نوزدهم را رقم زد.

اما مطالعات مستمر و عمیقِ شلایرماخر به دو دستاورد بزرگ در فلسفه دین منجر شد: اصل تجربه دینی و دانش هرمنوتیک مدرن که مهم ترین دستاوردهای او بود؛ دستاوردهایی که به ایجاد جریانی موسوم به الهیات لیبرال مدرن منجر شد و شلایرماخر البته به عنوان بنیان گذارِ آن شناخته می شود.

این یادداشتت در پی معرفی این دو دستاوردِ مهم است.

مسئله تجربه دینینخستین دستاورد شلایرماخر، مسئله تجربه دینی بود.

او کوشید با طرح این نظریه، عقیده و عملِ دینی را از توجیهِ با عقل و عملِ غیرِ دینی برهاند.

در واقع شلایرماخر با طرح نظریه تجربه دینی مانعِ امکانِ تعارض میان عقیده دینی و هرگونه معرفت جدیدِ بشری شد که در سیر تحقیق، محقق می شود.

طبق نظر وی، اساسِ دین بر یک لحظه تجربه، مبتنی می شود که ذاتاً دینی است و از هر نوع برهانِ متافیزیکی از قبیل برهان نظم و .

یا هر نوع توسل به اهمیت دین برای زندگی اخلاقی و .

مستغنی است.

حال وقتی دین از هرآنچه که غیرِ آن است مستقل باشد، طبیعتاً از هرگونه تعارض بین دین و علم یا اخلاق مصون خواهد ماند.

بر این اساس هر تلاشی برای تحلیلِ دین در پدیده ای غیر دینی، تلاش برای استحاله دین در چیزی مغایر با آن خواهد بود.

بنابر نظریه او، ارجاع گری(ارجاعِ دین به غیرِ دین) خطایی فاحش است که در بررسی دین باید از آن اجتناب کرد.

شلایرماخر این نتیجه مهم و حیاتی برای دین را از دلِ تئوری تجربه دینیِ خود استخراج کرد.

اما تجربه دینی چیست؟خودِ شلایرماخر این مفهوم را به احساسِ بی نهایت یا احساسِ وابستگیِ مطلق (absolute dependence) تعبیر می کند.

اما در تعریفات تفصیلی تر از این مفهوم گفته می شود که تجربه دینی ، همان احساسی است که گاه مؤمنان به ادیان مختلف ادعا می کنند مواجهه ای با یک امر قدسی پیدا کرده اند و یا به درکِ مراتبی از آن نائل شده اند.

ویلیام آلستون در تعریف این مفهوم می نویسد: اصطلاح تجربه دینی به معنای خاص و دقیق آن برای هرگونه تجربه ای به کار می رود که آدمی در ارتباط با حیاتِ دینی خود دارد؛ از جمله احساس گناه یا رهایی، وجد و سرور، ترس، شوق و تمنّا، احساس امتنان و سپاس و مانند اینها.

اما موارد توجه فلسفه به تجربه دینی معمولاً بسیار محدودتر از این است.

فلسفه به تجربه هایی می پردازد که صاحبانشان آن ها را آگاهی تجربی به خدا تلقی می کنند.

(5)برای تجربه دینی مثال های فراوانی توسط نویسندگان، متألهان و فیلسوفانِ دین ذکر شده است که اینجا ما تنها به نمونه ای که آلستون از قول فردی که سطحی از این تجربه را درک کرده است، بسنده می کنیم؛ بیدار شدم و با نگاه از پنجره ام چیزی دیدم که به نظرم ستاره ای درخشان بود که به آرامی نزدیک تر می آمد، و همچون نورِ سفیدِ لطیف و اندکی مبهم ظاهر می شد.

لرزشی شدید بر من مستولی گشت، اما ترسی نداشتم.

می دانستم آنچه احساس می کنم هیبتی عظیم است.

در پیِ آن، حسی از عشقی توفنده بود که به من راه می یافت و از من به در می شد، آنگاه حس شَفقّتی عظیم از این موجود بیرونی.

(6)اگر بخواهیم برای تجربه دینی مثالی بومی تر، ملموس تر و البته در سطحی به مراتب رفیع تر و عالی تر بیابیم، می توان به تجربه ای که اشاره کرد حضرت موسی(ع) در اولین مواجهه خود با باری تعالی داشت، اشاره کرد که در قرآن و عهد عتیق بدان تصریح شده است.

همان وقتی که موسی در وادی طور از دور، نوری را مشاهده کرد و در جستجوی آن رفت تا به درختی رسید که شعله های نور از آن ساطع شده بود؛ مواجهه ای که در یک لحظه، سراسر وجود موسی(ع) را احاطه کرد و او از جانب آن درخت ندایی شنید: إِنِّی أَنَا رَبُّک فَاخْلَعْ نَعْلَیک إِنَّک بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًی؛ این منم پروردگار تو پای پوش خویش بیرون آور که تو در وادی مقدس طوی هستی.

(7)آری این نمونه ای ناب و البته اعلی و در عینِ حال بی نظیر از عالی ترین سطحِ تجربه دینی است.

اما مراتب خفیف تری هم از این تجربه وجود دارد که پیش تر به آن اشاره شد.

در دیوان حافظ هم تجاربی از این دست ذکر شده که البته به اقتضای ذوق هنری او نمی توان چندان کم و کیفِ آن را تعیین کرد.

اما به هرحال جنس روایتش از همان سِنخی است که ما آن را تجربه دینی می دانیم.

از جمله می توان به غزل معروفی اشاره کرد که با مطلع دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند/ واندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند آغاز می شود؛ همان شبِ فرخنده و سَحَرِمبارکی که حافظ برای ما روایت می کند که او را از شَعشَعه پَرتوِ ذات بی خودش کردند و باده ای از جامِ تَجلّیِ صِفات به او نوشاندند.


کلید واژه ها: پروتستان - اندیشه - گمنامی - نگارش - مسیحی - مدرن - نظام - منفی - نخستین - انتشار - مناسبت - نمونه - اولین - قرار

آخرین اخبار سرویس:
آسیب شدید چهره معروف تلویزیونی در یک حادثه

فیلم جدید شایا لباف فیلم اول گیشه آمریکا شد/ فروش 317 هزار دلاری

نامزدی چهره ها در جشن حافظ/ از مهران مدیری و تنابنده تا لیلا حاتمی و شیلا خداداد

فیلمی کمتر دیده شده از «ماه چهره خلیلی» در حج سال 91

آسیب شدید چهره معروف تلویزیونی در یک حادثه

فرهاد اصلانی از دلتنگی اش گفت / یادداشتی که فرهاد اصلانی منتشر کرد + عکس

بازیگر معروف در جشن تولد دختر شاهرخ استخری+عکس

مجموعه کتب فرماندهان دیار 15 خرداد رونمایی شد

اجرای طرح ملی «فصلانه کتاب» در کهگیلویه و بویراحمد آغاز شد 

اعلام نامزدهای بخش تلویزیون بیستمین جشن حافظ

قیچی غول پیکری که هر جسمی را به راحتی قیچی می کند + فیلم

هنرپیشه معروف اسپانیایی | نتیجه تست کرونا آنتونیو باندراس مثبت شد

حضور «کلاس رانندگی» در لیست دی وی دی فینالیست های جشنواره «منهتن»

ساعت پخش و تکرار سریال مرضیه

«از تجربه تفکر و گزین گویه ها» اثر مارتین هایدگر منتشر شد

توسط نشر نو؛ کتاب «فلسفه درد» منتشر شد/فکر متقدم است یا احساس؟

تصاویری از کاخ مرمر

اعلام نامزدهای بخش تلویزیون بیستمین جشن حافظ

توسط نشر خزه؛ کتاب «غلبه بر بی شعوری» منتشر شد

تصویر لو رفته از عروسی دختر حسین پاکدل بازیگر مانکن +عکس

«از تجربه تفکر و گزین گویه ها» اثر مارتین هایدگر منتشر شد

فیلمساز ایرانی عضو ثابت رویداد سینمایی در «الجزایر»

انتشار فراخوان تماشاخانه تازه تاسیس اهورا

بازخوانی حرف های محمود درویش درباره فلسطین

استقبال ویژه از فیلم جدید «جانی دپ»/فروش شگفت انگیز «در انتظار بربرها»

شانزدهمین جشنواره فیلم مقاومت برگزار می شود

تقدیر از قهرمانان و شهدای سلامت در«سلفی 20»

شانزدهمین جشنواره فیلم مقاومت برگزار می شود

آنتونیو باندراس کرونا گرفت

«نقش» در تالار رودکی به صحنه رفت/ روایت هجران در کنسرت آنلاین

کنسرت آنلاین گروه شهسواران به مناسبت بزرگداشت استاد محمدرضا لطفی

از رقابت لیلا حاتمی و مریلا زارعی تا مدیری و تنابنده، در جشن حافظ 99 + عکس

واکنش نویسنده و تهیه کننده «آقازاده» به انتقاد ها

بازخوانی حرف های محمود درویش درباره فلسطین

انتخاب اعضای جدید هیات مدیره خانه سینما

«از تجربه تفکر و گزین گویه ها» اثر مارتین هایدگر منتشر شد

از رقابت لیلا حاتمی و مریلا زارعی تا مدیری و تنابنده، در جشن حافظ 99 + عکس

50مبتلای جدید کرونا در استان قزوین + فیلم

آغاز جشنواره ملی صنعت بیمه

«خرچنگ» به جان جشنواره قبرسی افتاد/ رقابت برای جایزه 500 یورویی

هنرپیشه معروف هالیوود هم به کرونا مبتلا شد+عکس

واکنش های فضای مجازی به بازیگر شدن جواد خیابانی

خانه سینما پس از 1200 روز تعیین تکلیف شد

مروری بر هیات مدیره های خانه سینما در پی یک انتخابات

کتاب «شناخت و تربیت» نقد و بررسی می شود

چهره خسته و داغون ملیکا شریفی نیا + عکس

آشنایی با ضرب المثل های فارسی در «روز خوش»

50 مبتلای جدید کرونا در استان قزوین + فیلم

هنرمند قزوینی در جشنواره سراسری نقالی و پرده خوانی غدیر خوش درخشید

برگزاری جشنواره بین المللی فیلم کودک به صورت مجازی تجربه ای جدید

آذربایجان غربی صاحب خانه سینمای مستند می شود

عکس/ تصویر عاشقانه زوج مشهور بازیگر

بهترین جیمز باند تاریخ انتخاب شد

چشمان خمار و کشیده ریحانه پارسا + عکس

معرفی هنرمندانه مکتب حاج قاسم سلیمانی در حوزه هنری استان کرمان پیگیری می شود

پدر مرحوم بازیگر هم گناه + عکس

انتشار «کلاس رانندگی» ایران از سوی جشنواره منهتن آمریکا

دانلود آهنگ جدید حمید فرهادی بنام بازیچه

سوژه هایی از دریچه نگاه شهروند خبرنگاران + فیلم

«آت چه» آماده نمایش شد/ داستان مردی که مشکوک به کروناست

آنتونیو باندراس به کرونا مبتلا شد

از دستان طلایی که نقش آفرینی می کند تا مو طلایی کشتی ایران در کما + فیلم

پایان پروژه اطلاعاتی بقایای پارچه های کربونیزه تخت جمشید

مروری بر هیات مدیره های خانه سینما در پی یک انتخابات

زیباتر شدن شبنم مقدمی با تیپ قجری+ عکس

رسانه باید نگاه مردم را به اقتصاد تغییر دهد

برپایی نمایشگاه مجازی «تصویری از یک تجربه»

اعلام برگزیدگان جشنواره «نغمه های آسمانی»

از برگزاری جشنواره فیلم فجر تا بیمه هنرمندان

دستان طلایی که نقش آفرینی می کند+ فیلم

سمنان میزبان جشنواره فرهنگی- هنری دانشگاه های فنی و حرفه ای کشور

ویدیو| گل های بیادماندنی دیدیه دروگبا

از مشکل تهیه دارو برای بیماران خاص تا نارضایتی داوطلبان کنکور امسال + فیلم

معرفی آثار برتر جشنواره آوا و نما ویژه نابینایان در فارس

لباس دیده نشده شبنم قلی خانی + عکس

برگزار نشدن مراسم بزرگ شبیه خوانی شهرستان شوش به علت کرونا

زمان پخش چهل تیکه مشخص شد + فیلم

مروری بر 15 هیات مدیره خانه سینما در پی یک انتخابات

رقابت بازیگران «پایتخت» و «ستایش» در بیستمین جشن حافط

واقعیت یا توهمات یک ذهن بیمار

مروری بر 15 هیات مدیره خانه سینما در پی یک انتخابات

عکسِِی که منوچهر هادی با لندرور مشهور و قدیمی منتشر کرد

ژست متفاوت مهران رنجبر با سیگار+عکس

هـنر درآمدزایی با چوب

کرونا موضوع هنر است

هیات مدیره جدید «خانه سینما» انتخاب شدند

جشنواره تئاتر خیابانی دلیجان به تعویق افتاد

اعلام نامزدهای بخش سریال های جشن حافظ/ از پایتخت 6 و ستایش 3 تا مانکن و هیولا

از تعیین تکلیف جشنواره های فجر تا عدم اهدای نشان داود رشیدی

نامزدی «الناز حبیبی» و «بهرام افشاری»

خانم هنرپیشه درگذشت + عکس

چهارمین جشنواره سراسری طنز دانشجویی تلخند بدون هیچ برنده ای از زنجان به طور مجازی برگزار شد

مرور خاطرات دانشمند هسته ای در عراق و لبنان

94 هنرمند خراسان رضوی از ابتدای سال تاکنون بیمه شده اند

هیئت مدیره خانه سینما عوض شد

نمایش الف کاف شین

پربیننده ترین اخبار گروه فرهنگی تسنیم در 20 مردادماه 1399

«الناز حبیبی» و «بهرام افشاری» نامزد شدند

تیپ پیک نیک رفتن هدیه تهرانی + عکس

مرمت ارگ عبدالرضاخان در بافق

به مناسبت انتشار نخستین اثر شلایرماخر به فارسی؛ «درباره دین» و اِلهیاتِ لیبرالِ مُدرِن

به مناسبت انتشار نخستین اثر شلایرماخر به فارسی؛ «درباره دین» و اِلهیاتِ لیبرالِ مُدرِن