مطالب مرتبط:
کلیپ فارس از حواشی و لحظات طنز هفته 23 لیگ برتر فوتبال
کلیپ فارس از حواشی و لحظات طنز هفته 23 لیگ برتر فوتبال
قسمت 19 طنز ورزشی «لیگ بدتر»/ توجیهات عجیب برای داور های بی اعصاب!
-135 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
چهارشنبه، 18 تیر 1399 ساعت 02:252020-07-07سياسي

الاهیات سینوی، طنز الاهیاتی و معضلِ شرّ*


پس از انتشار دو مصاحبه " می شود به سراغ «خدا» رفت" و " بحران کرونا، فلسفه اسلامی و مسئله شرّ"، پرسش ها و ملاحظات متعددی طی سه- چهارهفته اخیر دریافت کردم.

- پس از انتشار دو مصاحبه می شود به سراغ خدا رفت و بحران کرونا، فلسفه اسلامی و مسئله شرّ ، پرسش ها و ملاحظات متعددی طی سه- چهارهفته اخیر دریافت کردم.

[1] سطور پیش رو را ناظر به سؤالات طرح شده و در راستای ایضاح بیشتر دو مفهوم الاهیات سینوی و طنز الاهیاتی که در این دو مصاحبه به بحث گذاشته شده، می نویسم.

مفهوم بازی- زبانی در این راستا، در وادی دین اندیشی و معنویت اندیشی، می توان بازی زبانیِ دینداری متعارف ، بازی زبانیِ الهیات فلسفی و بازی زبانی عرفان را از یکدیگر تفکیک کرد و بازشناخت.

در دو جستار فوق که معطوف به مسئله شرّ است، ضمن تبیینِ نحوه مواجهه دینداران متعارف با مسئله شرور و چگونگی تبیین آن به نزد خویش، به سر وقت الاهیات فلسفی رفته و از آن منظر، به عنوان عضوی از خانواده نواندیشی دینی، به مقوله شرّ پرداخته ام.

چنانکه در می یابم، جهت مواجهه جامع الاطراف با مسئله شرّ، باید سویه منطقی- معرفتی آن را از سویه اگزیستانسیل تفکیک کرد.

عموم الاهیدانان سنتی، برای پرداختن به مسئله، از الاهیات ایجابیِ متعارف بهره برده اند؛ نگاه الاهیاتیِ مبتنی بر تلقی رایج از اوصاف خداوند در متن مقدس (قرآن) و سنت اسلامی.

افزون بر این، الاهیات تنزیهیِ مبتنی بر آراء عرفای مسلمان که درکی تنزیهی- سلبی از امر متعالی دارد و خداوند را بی تعین، بی رنگ و بی صورت تجربه کرده و شناسانده؛ به نحو دیگری به سروقت مسئله شرّ رفته و آن را توضیح داده است.

نگارنده، جهت صورت بندی و تبیین مسئله شرّ، این دو نگاه را فرونهاده و از موضع الاهیاتیِ سینوی- مشایی بهره برده؛ چرا که همان طور که در هر دو مصاحبه آمده، این موضع، موجه تر است و گیر و گرفت معرفتی کمتری دارد.

الاهیات سینوی- مشایی، با فاصله گرفتن از الاهیات ارتدوکس و بدست دادن قرائتی دیگر از قدرت و علم خداوند و قید زدن بر آنها، و برکشیدن خدایی که واضع قوانین و قواعد کلیِ هستی است، رابطه میان وقایع و رخدادها و خداوند را به نحوی دیگر تبیین می کند.

مطابق با این تلقی، خداوند از طریق قواعد و قوانینِ صُلب و سخت و لایتخلّفِ هستی، با جهان پیرامون ارتباط برقرار می کند؛ آنچه از تحت عنوان سنن الاهی در متن مقدس و سنت دینی تعبیر شده است.

ویتگنشتاین در رساله منطقی- فلسفی می گوید: اینکه اشیاء چگونه در جهان واقع شده اند، به حال آنچه برتر است، تفاوتی نمی کند.

خداوند خود را در جهان آشکار نمی سازد [4]".

هر چند ویتگنشتاین، فیلسوف مدرنِ پسارنسانسی است؛ در عین حال، تلقی او از خداوند و امر برتری که ارتباط بی واسطه ای با امور و پدیده های این جهانی ندارد، قرابت قابل تاملی با آراء فیلسوفان مشایی دارد.

مطابق با این نگرش الاهیاتی، می توان سرمه ای بر چشمان کشید و جور دیگر دید و تلقی متعارف از علم و قدرت باری را قید زد و بازتعریف کرد و قرائت دیگری از امر متعالی و نسبت آن با جهان پیرامون به دست داد تا مشکل منطقیِ مسئله شرّ برطرف گردد.

مطابق با این تلقی، شرورِ انسانی از اقتضائات مختار و آزاد آفریده شدنِ انسان است.

شرور طبیعی نیز از اقتضائات تأثیر و تأثر قوانینِ متعدد هستی بر روی یکدیگر در جهان پیرامون است؛ قوانینی که تخته بند زمان و مکانند و گریز و گزیری از اِعمال آنها در عالم طبیعت نیست؛ بر خلاف دیدگاه هایی که شرّ را مقوله ای عدمی می انگارند و یا از خیر کثیر و شرّ قلیل برای توضیح شرور طبیعیِ پیرامونی بهره می برد؛ نگرش هایی که نقصان هایشان از منظر نگارنده در دو مصاحبه یاد شده آمده و صورت بندی گشته است.

افزون بر سویه منطقی، سویه اگزیستانسیل و روان شناختیِ مسئله شرّ، مهم و تأمل برانگیز است.

جهت مواجهه با این امر غریب و عافیت سوز، افزون بر استشهاد به معنادرمانی در سنتِ ستبرِ پسِ پشت، عطار نیشابوری از جمله عارفان و شاعرانی است که دلمشغول مسئله شرور و مواجهه طنازانه با آن بوده؛ امری که با تجربه زیسته و زمانه و زمینه ای که در آن می زیست، ارتباط وثیقی داشت.

او در اثر گرانسنگِ منطق الطیر، در حکایتی، از قحطی ای یاد می کند که مصر را فرا گرفته بود:خاست اندر مصر قطحی ناگهانخلق می مردند و می گفتند نانجمله ره خلق بر هم مرده بودنیم زنده، مرده را می خورده بوداز قضا دیوانه ای چون آن بدیدخلق می مردند و نامد نان پدیدگفت: ای دارنده دنیا و دینچون نداری رزق کمتر آفرین![17]"مجنونی که به روایت عطار گذر می کرد و شاهد مرگ و میر خلایق بود، سر به آسمان کرد و از سر اعتراض و طنازی خطاب به خداوند گفت: چون نداری رزق کمتر آفرین! .

وی در حکایت دیگری نیز اعتراض و طنز الاهیاتی را به تصویر کشیده است:گفت آن دیوانه تن برهنهدر میان راه می شد گرسنهبود بارانی و سرمایی شگرفتر شد آن سرگشته از باران و برفنه نهفتی بودش و نه خانه اعاقبت می رفت تا ویرانه ایچون نهاد از راه در ویرانه گامبر سرش آمد همی خشتی ز بامسرشکستش خون روان شد همچو جویمرد سوی آسمان بر کرد رویگفت تا کی کوس سلطانی زدنزین نکوتر خشت نتوانی زدن؟ [18]"مجنونی که در میان راه برای گریختن از باران و برف و سرما، به ساختمان نیمه ویرانی پناه می برد؛ از قضا خشتی از بام برسرش می افتد، به نحوی که سرش می شکند و خون از آن روانه می شود.

مجنون تن برهنه رو به آسمان می کند و به طعن و از سر اعتراض خطاب به خداوند می گوید: از این بهتر نمی توانی خشت بزنی و بسازی؟!شمس تبریزی، جلال الدین رومی و حافظ شیرازی، از پی عطار نیشابوری در سنت ایرانی-اسلامی سر برآورده اند.

در آثار مولوی و شمس ردّی از این سنخ مواجهه با خداوند یافت نمی شود.

در این میان، اشعاری از سنخ ابیات نغز و لطیفِ ذیل در دیوان شمس که در آن از آشفته گویی و پریشانی ذکری رفته را باید در فضای اشعری فهمید، نه از جنس طنز الاهیاتی:خداوندا به احسانت به حق نور تابانتمگیر آشفته می گویم که دل بی تو پریشانست
کلید واژه ها: زبانی - مصاحبه - بازی - انتشار - اسلامی - مفهوم - بحران - فلسفه - پرسش - دینداری - معنویت - الهیات - عرفان - فلسفی - تفکیک - شرور - توان - ناظر

آخرین اخبار سرویس:
گزارش تصویری : مراسم رونمایی از دانشنامه غدیر با حضورحجت الاسلام والمسلمین شهرستانی

نامه دانشجویان بسیجی به رهبر انقلاب | برای شکست جریان تحریف شبانه روزی تلاش خواهیم کرد

مسابقه مجازی خطبه غدیر برگزار می شود

فیروزکوه ؛ کمک های هیئت های مذهبی به نیازمندان

تسلیت آیت الله هادوی تهرانی در پی درگذشت آیت البرهان دشتی

برگزاری مراسم عمامه گذاری در مدرسه علمیه سید زنجان

اظهارنظر یک نماینده مجلس دو هفته مانده به کنکور پرحاشیه 99 | ظلم علی السویه است

توزیع غذای نذری در قالب احیای سنت حسنه اطعام غدیریه در گیلان

آقا سید! جای تان در تحریریه خبرگزاری فارس خالیست

چتر سپاه برای همه سلایق و افکار گشوده است

پیام اینستاگرامی واعظی در روز عید غدیر

عبدالله : لویه جرگه افغانستان با آزادی مشروط 400 زندانی طالبان موافق است

چهارمین مرحله رزمایش کمک های مومنانه توسط سپاه در بروجرد انجام شد

پخت و توزیع 30 هزار غذا به مناسبت عید سعید غدیر - قم

چتر سپاه برای همه سلایق و افکار گشوده است

برگزاری رزمایش احسان و همدلی در روز عید غدیر

تولیت آستان قدس رضوی: تعظیم واقعه غدیر، بزرگداشت جدی ترین سفارش پیامبر اسلام(ص) است

مراتب ثبت ملی 8 میراث فرهنگی ناملموس

حضور نوبخت در نشست کمیسیون عمران مجلس

آیت الله علم الهدی: واقعه غدیر یکی از مهم ترین وقایع تاریخ اسلام است

شورای نگهبان زیر بار نظارت بر انتخابات شوراها می رود؟ /مهاجری: دلم برای شورا می سوزد /قوامی: این کار اصلا عقلایی نیست

عکس | کمک مؤمنانه در گروه توپخانه 64 الحدید

تصاویر/ طبخ و توزیع 2 هزار پرس غذای گرم در مدرسه علمیه امام علی (ع) شهرستان سلماس

عکس | دعای ندبه و مولودی خوانی عید غدیر در اهواز

یادواره شهدای تیپ 288 زرهی ارتش برگزار می شود

شورای نگهبان زیر بار نظارت بر انتخابات شوراها می رود؟ /مهاجری: دلم برای شورا می سوزد /قوامی: این کار اصلا عقلایی نیست

بازدید سفرای کشور ها از مسجد ایاصوفیه استانبول

سرنوشت سهام جاماندگان چه شد؟

تاثیرگذارترین عکس های دفاع مقدس کدام هستند؟ + تصاویر

عکس آذری جهرمی و همسرش

حادثه غدیر کامل کننده دین اسلام و عید بزرگ مسلمانان جهان

اجرای گروه آوای حنانه در پهنه رودکی

اجرای محدودیت سفر در صورت تصویب ستاد کرونا

مجمع بین المللی اساتید مسلمان دانشگاه ها: بخشی از مشکلات لبنان موروثه دوران استعمار فرانسه است

پیام رییس سازمان حج و زیارت به مناسبت عید غدیر خم

بخش خبری 23:00 جمعه 17 مرداد 99

اولین کسی که کعبه را با طلا پوشش داد تا 5 صفت بارز از خاندان بنی هاشم

اجرای گروه آوای حنانه در پهنه رودکی

توزیع 800 بسته معیشتی بین نیازمندان در باغبهادران

چرا بزرگترین عید اسلامی رسمیت لازم را در جهان اسلام ندارد؟

امام جمعه موقت کیش بر اثر ابتلا به کرونا درگذشت

فیلم| تشریح واقعه غدیر و بیان فضائل امام علی (ع)

اجرای محدودیت سفر در صورت تصویب ستاد کرونا

730 بسته کمک معیشتی در جلگه رخ تربت حیدریه توزیع شد

مردم یمن در اجتماعی میلیونی سالروز ولایت امام علی(ع) را گرامی داشتند

اعلام نامزدهای بهترین چهره تلویزیونی بیستمین جشن حافظ

انتقاد نماینده ساری از مسافرت مردم به شهرهای شمالی در تعطیلات

بررسی طرح ساماندهی سهام عدالت در کمیسیون اقتصادی

تبریک نماینده ولی فقیه دراستان و امام جمعه زنجان به مناسبت عید غدیر

خبرنگاران ، زبان گویای مردم و پل ارتباطی مردم و مسوولان

شورای نگهبان زیر بار نظارت بر انتخابات شوراها می رود؟ /مهاجری: دلم برای شورا می سوزد /قوامی: این کار اصلا عقلایی نیست

گرامیداشت عید امامت وولایت در بیجار

عکس | خانه رهبر انقلاب در دوران تبعید

عمامه گذاری طلاب جوان چهارمحال و بختیاری

معاملات شرکت های سرمایه گذاری استانی سهام عدالت در بورس آغاز شد

5 هزار دست غذای نذری در گلزار شهدای بندرعباس توزیع شد

کارگاه ارتقا سطح تلاوت بانوان در دشت آزادگان برگزار شد

استعفای نمایندگان حزب الکتائب از مجلس

واکنش توییتری مطهری به اظهارات سیدحسن نصرالله

وزارت اطلاعات خبر داد: بازداشت تیم تروریستی در سیستان و بلوچستان

خبرنگاران و فعالان رسانه ای پیشران های اقتدار دفاعی کشور هستند

فرازهایی از سیره و سرگذشت امیرمومنان در «اسوه رادمرد»

عید غدیر ، عید امامت و ولایت

دومین پیوند صورت برای یک زن +عکس

بررسی استرداد پول های بلوکه شده ایران در خارج

اجرای محدودیت سفر در صورت تصویب ستاد کرونا

عکس| کمک مؤمنانه در گروه توپخانه 64 الحدید

توزیع 170 بسته فرهنگی اساتید و طلاب سادات خواهر شاهرود

تصاویر/ شهید جهاد سازندگی «سردار برنده سیفی سرابی» (2)

واکنش مطهری به موضع سید حسن نصرالله درباره سفر مکرون به لبنان | انقلابی های وطنی یاد بگیرند

علم الهدی: عزاداری بدون دسته روی هم امکان دارد

تدوین طرح جامع مالیاتی در مجلس/ جلوگیری از فرار مالیاتی دانه درشت ها

مراسم یوم العباس و یازدهم محرم زنجانی ها برگزار نمی شود

شباهت سورپرایز اقتصادی روحانی با گشایش ارزی احمدی نژاد /5 سناریو درباره وعده گشایش اقتصادی

کتک زدن نماینده زن مجلس افغانستان در لویه جرگه!

واکنش توییتری علی مطهری به اظهارات سیدحسن نصرالله درباره سفر مکرون به لبنان

انتقاد نماینده ساری از مسافرت مردم به شهرهای شمالی در تعطیلات

ضرورت برداشتن گام های وحدت بخش زیرِ لوای اسلام

ویروس کرونا چه زمانی قابل کنترل می شود؟

مهمترین عناوین روزنامه های مصر

این روزها جهان بیش از همیشه تشنه آموزه های علی (ع) است

آخرین آمار؛ رقابت 18 داوطلب مبتلا به کرونا در آخرین روز آزمون ارشد 

فلسفه تحلیلی تاریخ؛ تحلیل فلسفی معرفت های تاریخی منتشر شد

اصحاب رسانه پیشران های موثر بازدارندگی و اقتدار دفاعی کشور هستند

محرم امسال، فرصت خلاقیت و نوآوری هیئت ها است

برنامه های آنلاین در کشورهای مختلف به مناسبت عید غدیر + تصاویر

عکس| دعای ندبه و مولودی خوانی عید غدیر در اهواز

احسان غدیر با توزیع 120 هزاربسته غذای گرم در استان زنجان

میهمانی عید غدیر به میزبانی حوزه علمیه علی ابن ابی طالب (ع) کوی علوی

غدیر و امام علی(ع) معیار دو مکتب خبرنگاری و نوع دروازه بانی خبر در جهان

حسین یاراحمدی پخت و توزیع 30 هزار غذا به مناسبت عید سعید غدیر در قم

مقام ازبک: محدودیت های قرنطینه به تدریج لغو خواهد شد

مرحله دوم نهضت کمک مومنانه در چالوس آغاز شد

ببینید | برگزاری مراسم های عزاداری در مساجد ممنوع است

مهمترین خبرهای استان سمنان در هفته ای که گذشت

چراغانی شهر مشهد به مناسبت عید سعید غدیر+ عکس

گزارش تصویری: مراسم کلنگ زنی توسعه مسجد و ساخت حوزه علمیه الغدیر با حضور حجت الاسلام والمسلمین شهرستانی

رییس سازمان انرژی اتمی به کمیسیون انرژی می آید

زیارت غدیریه یک دوره کامل امام شناسی است

سه نماینده پارلمان لبنان استعفا کردند

الاهیات سینوی، طنز الاهیاتی و معضلِ شرّ*

الاهیات سینوی، طنز الاهیاتی و معضلِ شرّ*