مطالب مرتبط:
راه اندازی نخستین دبیرخانه دائمی مناسب سازی شهری در یزد
تولیدات علمی مراکز دانشگاهی و پژوهشی، راهگشای تنگناها باشد
نمایش 178 محصول فناورانه دانشگاه آزاد/تقدیر از 77 اثر دانشگاهی
استخدام بهیار با مدرک جهاد دانشگاهی جهت ساختمان پزشکان در تهران
معوقات و اضافه کار معلمان نیازمند شفاف سازی
-2 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
شنبه، 23 آذر 1398 ساعت 16:202019-12-14دانش

درآمدی انتقادی بر انبوه سازی دانشگاهی


ایرنا- افزایش کمی تعداد دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی در ایران موضوعی بوده که علاوه بر درگیر شدن نهادهای ذی ربط و کلیت جامعه، تبعات زیادی از جمله ایجاد آنارشیسم علمی و فرسایش سرمایه اجتماعی را به همراه داشته است.

- علی خورسندی طاسکوه، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی تهران- ایرنا- افزایش کمی تعداد دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی در ایران موضوعی بوده که علاوه بر درگیر شدن نهادهای ذی ربط و کلیت جامعه، تبعات زیادی از جمله ایجاد آنارشیسم علمی و فرسایش سرمایه اجتماعی را به همراه داشته است.

در یکصدوهفتاد سال اخیر، نسخه مدرن دانشگاه در ایران، از دارالفنون در سال 1230 تا دانشگاه­ های امروزی، دستاوردهای بنیان­ ساز و پیامدهای اثرگذار بی شماری برای جامعه و اجتماعات ایرانی به ارمغان آورده است.

پرورش نسل های متعدد متخصص و معلم و اندیشمند، آگاهی­ بخشی اجتماعی، ارتقای دانش عمومی و سواد فرهنگی، خودآگاهی و دیگرآگاهی فرهنگی، رشد و تحول علمی و فناوری کشور، کادرسازی اجرایی و اداری، برخورداری نسبی مردم و شهروندان از فرصت های برابرآموزش عالی، پاسخ­گویی وگسترش پوشش آموزش عالی برای اقلیت­ های قومی، زبانی، مذهبی، جنسیتی، حاشیه­ نشینان و پناهندگان، گسترش تحصیلات تکمیلی، تنوع بخشی در تاسیس رشته های دانشگاهی و ده ها مورد و مقوله اساسی دیگر از دستاوردهای مهم و محسوس آموزش عالی مدرن در ایران است.

برای مثال، میزان رشد جمعیت برخوردار زنان از فرصت های آموزشی، به ویژه در دو دهه اخیر بیش از همه کشورهای درحال توسعه بوده است.

در حقیقت، افزایش فراوانی و نرخ شاخص ­های کمّی آموزش عالی در ایران در زمینه ­های مختلف چشمگیر بوده و از این نظر کسی نمی­ تواند دستاوردهای آشکار آموزش عالی مدرن در دوره ­های مختلف پیشاانقلابی و پساانقلابی در جامعه ایرانی را انکار نماید.

اما این دستاوردها توجیه یا دلایل معقولی برای اغماض کم کارآمدی­ ها و کژکاردی ­های سیاستگذاری و برنامه ­ریزی توسعه آموزش عالی در ایران به شمار نمی ­روند.

به سخن دیگر، نظام آموزش عالی ایران حداقل در سه دهه اخیر، با پدیده ­های آکادمیک و غیرآکادمیک مساله ­ساز و جهت­ دار تاثیرگذاری روبرو بوده است.

سیطره و نفوذ نخبگان سیاسی و نیروهای فرادانشگاهی و فراسازمانی در سیاستگذاری آموزش عالی ، فشار تقاضاهای اجتماعی برای برخورداری بیشتر از آموزش عالی، بویژه در دوره­ های تحصیلات تکمیلی و پدیده مبهم و پیچیده انبوه ­سازی دانشگاهی و رشد و توسعه نامتوازن و غیرضروری مراکز آموزش عالی سه اتفاق مهم در حوزه آموزش عالی ایران تلقی می­ شوند.

انبوه ­سازی و آنارشیسم علمی در تاریخ دانشگاه مدرن در ایران، نفوذ و سیطره نیروها و جریان ­های سیاسی در سیاستگذاری آموزش عالی بطور سنتی و بتدریج نهادینه شده و امروز نیز به یک الگو یا عادت ­واره متعارف سیاسی تبدیل شده است.

وزارتین علوم و بهداشت، به عنوان متولیان قانونی و رسمی آموزش عالی، اگرچه خود کم و بیش نماینده ستادی کنترل آموزش عالی کشور به شمار می روند،لیکن، به نوبه خود فاقد اختیارات سیاستی لازم برای خودراهبری و خودسازماندهی هستند.

به عبارتی، آنها شبیه کنترلگرانی عمل می­ کنند که در عین برخورداری از بالاترین درجه مسئولیت ستادی سیاستگذاری آموزش عالی، دارای پایین ­ترین سطح اختیار برای رهبری آموزش عالی هم به شمار می روند.

مدیریت و سیاستگذاری این دو وزارتخانه پس از حدود 60 سال فعالیت و تجربه سازمانی بدون اینکه به خودآگاهی سیاستی و حرفه­ ای رسیده باشند و بخواهند یا بتوانند آموزش عالی کشور را رهبری کنند و شخصیت آکادمیک دانشگاه ­ها را به آنها بازگردانند، کنشگری کنترلی خود را از طریق تولید آیین­ نامه ­های اجرایی و توسعه فرمالیسم اداری بر مدیران، استادان و دانشجویان اعمال می­ کنند.

آن­ها رهبران خوبی برای توسعه کیفی آموزش عالی نیستند و آن­گونه که انتظار می­ رود از خود، خواست ذاتی برای عدم وابستگی به مراجع قدرت و ثروت و کنترل نشان نداده و در دولت­ ها و دوره­ های مختلف سیاسی، سیاست­ ها و فرایندهای کنترل حداکثری را بازتولید کرده ­اند.

تالی فاسد در چنین وضعیت غیرآکادمیک، نوعی آنارشیسم علمی را به همراه دارد که نظام علم، سیاستگذاری آموزش عالی و اجتماع دانشگاهیان از آن رنج می­ برند.

به هرتقدیر، تمرکز اصلی این نیم-گفتار روی پدیده پیچیده و چند وجهی انبوه سازی دانشگاهی در دو دهه اخیر است.

ورود بی­ برنامه و بدون نیازسنجی جمعیت زیادی از دانشجویان به دانشگاه ­ها که حاصل انفجار فشار تقاهاضای اجتماعی برای دسترسی به آموزش عالی است، منجر به رشد غیرقابل کنترل سازمانی و انفجار ساخت و ساز ساختمانی در دانشگاه­ ها شده است.

آموزش عالی در ایران هم ­اینک صاحب ده ­ها هزار هکتار پردیس دانشگاهی در گوشه و کنار کشور است.

بدون اینکه کوچکترین تعامل نهادی و معناداری بین مراکز و موسسات آموزش عالی و انتظارات و نیازهای بومی و محیط­ های زیستی و اجتماعی پیرامون خود وجود داشته باشد، هر روز بر قلمروگشایی آنها افزوده می شود.

این وضعیت را می ­توان توسعه هیستریک آموزش عالی نام­گداری کرد که منجر به رشد سیاسی، احساسی و هیجانی مراکز و ساختمان­ های آموزش عالی به شکل غیرقابل کنترل شده است.

این موضوع به حدی بوده که اکنون به شرایطی از آنارشیسم توسعه کمی و ساخت و ساز دانشگاهی رسیده­ ایم که حتی بکارگیری لفظ دانشگاه یعنی اجتماع وحدت یافته علمی برای بسیاری از مراکز آموزش عالی دور و نزدیک کشور معقول و درست نبوده و چه بسا اطلاق دکه­ های دانشگاهی یا کیوسک ­های آموزش عالی مناسب­ ترین لفظ برای توصیف این گونه از مراکز به اصطلاح دانشگاهی است.

به راستی، ناسیاست انبوه ­سازی دانشگاهی چه بر سر نهاد آموزش عالی و نظام علم و تولید دانش در ایران آورده است؟ حاشیه نشینی علم جویی و جستجوگری حقیقت اولین تالی فاسد رشد انبوه سازی دانشگاهی در ایران است.

دانشگاه ایرانی بسان سازمان­ های بروکراتیکی شده است که پرورش دانش آموختگانی پرسشگر، پژوهشگر و نکودارنده حقیقت دغدغه آن نیست؛ بلکه تربیت بروکرات­ ها و تکنوکرات ­های ملاحظه کارِ مقومِ وضع موجود ماموریت اصلی آن شده است.

افول کیفیت برنامه­ ها و فرایندهای یاددهی-یادگیری دومین آسیب و پیامد وضعی و منفی انبوه­ سازی و رشد بیقواره و نامتوازن دانشگاه ها و موسسات پژوهشی است.

هم ­اینک آموزش عالی در ایران یکی از پایین­ ترین نسبت استاد-دانشجو در آموزش عالی جهان را دارا است.

فرسایش سرمایه اجتماعی در نتیجه انبوه ­سازی آموزش عالی فرسایش سرمایه اجتماعی دانشگاه در جامعه ، بازار و صنعت سومین آسیب پدیده انبوه سازی آموزش عالی است.

انبوه ­سازی دانشگاهی علاوه بر زیر پا گذاشتن ارزش ها و آرمان های علمی و آکادمیک، فرسایش اعتبار اجتماعی دانشگاه ایرانی را نیز منجر شده است.

بعلاوه، در کنار پارادایم توده ­گرایی در آموزش عالی، میانگین سواد علمی و فرهنگی دانشجویان و فرهیختگی دانشی و شایستگی مساله­ گشایی اعضای هیأت علمی و مدرسان دانشگاهی کم رنگ و بی رمق شده است؛ دغدغه ­های معرفتی و علمی و تمرکز آموزشی دانشگاهیان به نفع فرمالیسم اداری آموزش و پژوهش، یعنی ترفیع و ارتقا هزینه شده است.

نهایت اینکه، انبوه­ سازی دانشگاهی، مدیریت و سیاستگذاری کشور را با بحران انجمن یقه سفیدان بیکار (انبوه بیکاران دانش آموخته و کم-کارآمد) و طغیان پدیده مدرک گرایی در جامعه مواجه کرده است.

افزون بر آن، بی­ نشاطی محیط ­های دانشگاهی، عدم پاسخگویی حرفه ­ای به حوزه عمومی و به حاشیه رفتن مسئولیت­ پذیری اجتماعی دانشگاه ­ها، کالایی کردن آموزش، ابزاری شدن روابط آکادمیک، کلاس ­های درس کم رونق، دانشجویان کم حال و گرفتار حس بی­ آیندگی و ده ­ها مساله دیگر از آسیب­ ها و پیامدهای وضعی رشد بی ­برنامه و بی­ قواره پدیده انبوه ­سازی دانشگاهی در ایران است.

چه باید کرد؟ واقعیت این است که پیامدهای وضعی پدیده انبوه ­سازی دانشگاهی موجب شده تا آموزش عالی در ایران تا حدود زیادی از کارکردهای هنجاری و مأموریت های تکنیکی خود به معنای آکادمیک کلمه دور گردد.

به منظور بازشناسی و تبیین راهکارهای سیاستی برای مقابله با آثار و پیامدهای ناشی از انبوه­ سازی و رشد نامتوازن آموزش عالی در ایران، چند توصیه یا راهکار سیاستی در جهت بازنگری انتقادی رویکردها و سیاست­ های جاری آموزش عالی کشور ارائه می شود.

پیش از هر چیز لازم است، دولت و شورای گسترش آموزش عالی از ارائه مجوز تاسیس هرگونه دانشگاه و موسسه آموزش عالی آموزش-محور خودداری کند و بنا به ضرورت بخش ­های مولد جامعه به شکل حساب شده و مطالعه شده به شکل محدود مبادرت به تاسیس یا تقویت دانشگاه ­های پژوهش محور با تمرکز بر تحقیقات بنیادی و پایه اقدام نماید.

در وهله دوم، در شرایطی که سهم پژوهش از تولید ناخالص ملی در ایران نسبت به معدل جهانی آن بسیار پایین و ناچیز است و دولت در شرایط کنونی استطاعت و اراده لازم برای سرمایه­ گذاری و اعتبارگذاری بیشتر روی پژوهش­ های دانشگاهی ندارد، توصیه می­ شود توسعه پژوهشکده­ ها و پژوهشگاه­ های خصوصی در حوزه مطالعات کاربردی و تحقیق و توسعه در دستور کار قرار گیرد که منابع مالی این پژوهشکده ­ها و پژوهشگاه ­ها می­ تواند متنوع باشد؛ سرمایه­ گذاری از سوی بخش­ های خصوصی(صنعت-تجارت)، سرمایه ­گذاری خارجی و سازمان ­ها و نهادهای غیرانتفاعی در اولویت هستند.

پیشنهاد آخر [و اما مهمتر]، ضرورت مسدود کردن حفره ­های رانتی و سیاسی صدور مجوز و ساخت و ساز دیمی مراکز(بعضا دکه ­های) دانشگاهی و کنترل و حتی مبارزه با آن است.

به سخن دیگر، یکی از عواملی که آسیب ­های زیادی بر اعتبار آموزش عالی ایران وارد کرده است، توسعه ساخت و سازهای دانشگاهی براساس نزدیکی دسترسی کنشگران سیاسی به منابع قدرت و نوع مناسباتی است که این کنشگران با سیاستگذاران آموزش عالی برای توسعه دانشگاه­ ها درمناطق یا شهرهایی که شرایط و امکانات لازم برای تاسیس مراکز آموزش عالی را نداشته و ندارد.

به هر روی، دامنه توصیه ­های سیاستی برای مقابله با پدیده انبوه ­سازی دانشگاهی گسترده است.

گرچه در این نیم-گفتار به چند مورد آن اشاره و بسنده شد؛ امیدکه در فرصتی دیگر امکان طرح و بحث مابقی توصیه ها و راهکارها وجود داشته باشد.

با این وجود، همچنان مسئله مهم برای طرح جدی­تر مساله باقی می­ ماند که می تواند سرآغازی برای پایان یک پدیده پیچیده و بدنام در نظام آموزش عالی کشور باشد؛ و آن اینکه، مختصات و ویژگی­ های پارادایم نظری و استراتژی­ های سیاستی درست و راهگشا برای سیاستگذاری توسعه دانشگاهی(کمی و کیفی) در ایران مشخص شود .


کلید واژه ها: دانشگاه - مراکز آموزش عالی - دانش - سرمایه اجتماعی - در ایران - دانشگاه علامه طباطبایی - اجتماعی - ایران - دانشگاه ها - آموزش عالی - جامعه - علامه طباطبایی - دانشگاه علامه - سرمایه - علمی - افزایش - درگیر - همراه - آموزش - دارالفنون - هیئت علمی - عالی - طباطبایی - ایرانی - ارتقای - پرورش - عمومی - علامه - آورده - مدرن

آخرین اخبار سرویس:
تبیین نقش علامه طباطبایی در تکوین دال آزادی گفتمان انقلاب اسلامی در «راهبرد فرهنگ»

طرح حمایت از تولید تجهیزات پزشکی سرمایه ای در داخل کشور

تولید محصول مقدم بر تولید علم است

بودجه ما کمتر از 5 درصد بودجه دانشگاه های مشابه است

ثبت نام گردان های جهاد و مقاومت شهید سلیمانی بسیج دانشجویی

بزرگداشت پروفسور مگردیج تومانیان

خطیر آمد فرهاد را خراب کند اما دروغ های خود را بر ملا کرد

فراخوان امریه سربازی ویژه فارغ التحصیلان ارشد رشته های آزمایشگاهی منتشر شد

رشته مذاهب اسلامی به گرایش های آزمون دکتری نیمه متمرکز فلسفه و کلام سال 99 افزوده شد

نقد تاریخ مندی سنت در «پژوهشنامه علوم حدیث تطبیقی»

آموزش بیش از 250 هزار دانشجو در دانشگاه جامع علمی کاربردی

آموزش بیش از 250 هزار دانشجو در دانشگاه جامع علمی کاربردی

آموزش بیش از 250 هزار دانشجو در دانشگاه جامع علمی کاربردی

مدیرکل حقوقی وزارت علوم: دانشگاه ها همکاری خوبی با قضات دارند

مدیرکل حقوقی وزارت علوم: دانشگاه ها همکاری خوبی با قضات دارند

اردوی راهیان نور جنوب کشور برای دانشجویان کردستانی نیمه دوم اسفند برگزار می شود

مدیرکل حقوقی وزارت علوم: دانشگاه ها همکاری خوبی با قضات دارند

پذیرش در رشته های پرمتقاضی دانشگاه آزاد به صورت متمرکز

آخرین عکست در هواپیما / شماره 847 نشریه دانشجویی《روزنامه شریف》منتشر شد

دانشجوی کرمانی قهرمان مسابقات پرس سینه کشور شد

ایران رتبه چهارم تحقیقات نانو فناوری/ تولید بیش از 100 محصول نانو فناوری در حوزه سلامت

یک روز برفی..

درسنامه های علوم قرآن و حدیث در وزارت علوم رونمایی می شود

ضرورت استفاده اساتید از ظرفیت آموزش های مجازی علوم پزشکی

تقویم آموزشی نیمسال دوم تحصیلی 99-98 دانشگاه مازندران اعلام شد

ضرورت استفاده اساتید از ظرفیت آموزش های مجازی علوم پزشکی

استادان دانشگاه حتی با اشارات خود می توانند نظام فکری را تغییر دهند

ساخت بیمارستان یک هزار تخت خوابی در همدان/ احتمال وقوع موج دوم آنفلوآنزا

استادان دانشگاه حتی با اشارات خود می توانند نظام فکری را تغییر دهند

50 دانشجوی بسیجی و جهادگر سمنانی به مناطق سیل زده جنوب کشور اعزام شدند

الویری: تمدن نوین اسلامی باید از گذرگاه عامه مردم عبور کند

مشکلات مسدود شدن آزاد راه پل زال - خرم آباد شب گذشته و امروز برای مردم

هسته مطالبه گری در بسیج دانشجویی دانشگاه آزاد کنگاور راه اندازی شد

اداره هیچ سازمانی به سختی اداره دانشگاه نیست/ رتبه 61 کشور در نوآوری

اداره هیچ سازمانی به سختی اداره دانشگاه نیست/ رتبه 61 کشور در نوآوری

کلاس های آموزشی دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول از 5 بهمن ماه آغاز می شود

قدیمی ترین قارچ جهان کشف شد+ تصاویر

ثبت نام اینترنتی آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از مقطع کارشناسی تا 10 بهمن ادامه دارد

نخستین شتاب دهنده تخصصی رباتیک کشور در آذربایجان شرقی راه اندازی می شود

دانشگاه فرهنگیان مراغه از اسفند امسال شروع به فعالیت می کند

شرکت های شتاب دهنده؛ حلقه گمشده استارت آپ های کشور

دانشگاه فرهنگیان مراغه از اسفند امسال شروع به فعالیت می کند

تکمیل ظرفیت دانشگاه علمی کاربردی

نخستین شتاب دهنده تخصصی رباتیک کشور در آذربایجان شرقی راه اندازی می شود

سیستم های کشت هیدروپونیک در دانشگاه خلیج فارس بوشهر طراحی و ساخته شد

رتبه 62 نوآوری جهان به ایران رسید

نخستین فضانورد زن ایران + عکس

ایران همکاری خود را در پروژه ایمنی اتحادیه اروپا ادامه می دهد

اولین شتاب دهنده تخصصی رباتیک کشور در آذربایجان شرقی راه اندازی می شود

توکلی: انتظار داریم حمایت بیشتری از شرکت های دانش بنیان شود

نخستین فضانورد زن ایران + عکس

رتبه 62 نوآوری جهان به ایران رسید

رنگ لباس گردشگران طبیعت بر حیات وحش تأثیر دارد

رتبه 62 نوآوری جهان به ایران رسید

زمان ثبت نام پذیرفته شدگان فراگیر دانشگاه پیام نور

رنگ لباس گردشگران طبیعت بر حیات وحش تأثیر دارد

آزمایشگاه دانشگاه ایلام عضو شبکه آزمایشگاهی معاونت ریاست جمهوری شد

آغازهمایش نظام حقوقی دانشگاه ها و دانشگاه جامع علمی کاربردی درمشهد

جزییات شهریه دانشجویان شبانه و پردیس های خودگردان دانشگاه علامه اعلام شد

آزمایشگاه دانشگاه ایلام عضو شبکه آزمایشگاهی معاونت ریاست جمهوری شد

جزییات شهریه دانشجویان شبانه و پردیس های خودگردان دانشگاه علامه اعلام شد

قائم مقام وزیر علوم: ایران رتبه 62 نوآوری جهان را در اختیار دارد

پویشی دانشجویی برای کمک به سیل زدگان سیستان و بلوچستان به راه افتاد

قایم مقام وزیر علوم: ایران رتبه 62 نوآوری جهان را در اختیار دارد

استخدام صندوقدار ، بازاریاب ، پیک موتوری در تهران

زمان ثبت نام پذیرفته شدگان فراگیر دانشگاه پیام نور اعلام شد

آزمون دکتری روانشناسی سال 99 با رشته ای جدید برگزار خواهد شد

ساکنان مریخ در چه خانه هایی زندگی خواهند کرد؟ + تصاویر

گران ترین غذاهای دانشجویی در دانشگاهی دولتی

نخستین شتاب دهنده تخصصی رباتیک کشور در آذربایجان شرقی راه اندازی می شود

اجرای طرح ضیافت اندیشه استادان

نخستین شتاب دهنده تخصصی رباتیک کشور در آذربایجان شرقی راه اندازی می شود

زمان ثبت نام پذیرفته شدگان فراگیر دانشگاه پیام نور اعلام شد

ایران رتبه چهارم تحقیقات نانو فناوری/ تولید بیش از 100 محصول نانو فناوری در حوزه سلامت

زمان ثبت نام پذیرفته شدگان فراگیر دانشگاه پیام نور اعلام شد

تولید محصول مقدم بر تولید علم است

پایان مأموریت «تلسکوپ» قدرتمند ناسا پس از 16 سال+عکس

ظرفیت پذیرش دانشجو برای سال 400- 1399 تصویب شد

احمدی: دانشگاه نوشیروانی بابل ارتباط گسترده ای با صنعت دارد

احراز هویت 800 متخلف علمی و ارسال مشخصات به دانشگاهها

استخدام دانشجوی کارشناسی روانشناسی خانم در تهران

احراز هویت 800 متخلف علمی و ارسال مشخصات به دانشگاهها

طراحی سیستم تحریک عمقی غیرتهاجمی مغز

بخش عمده نیاز سلول های بنیادی کشور توسط شرکت های داخلی تامین می شود

مراکز نوآوری برای حمایت از فارغ التحصیلان شکل خواهد گرفت

طراحی سیستم تحریک عمقی غیرتهاجمی مغز

دومین طرح «همیار لبیک» در راستای ترویج فرهنگ زیارت برگزار می شود

آزمون سنجش استاندارد مهارت های زبان فارسی برگزار شد

جشن آسمانی و ماتم زمینی / آخرین وضعیت روستاهای سیل زده سیستان و بلوچستان

آزمون کتبی پذیرش دستیار فوق تخصصی بالینی پزشکی امروز، 3 بهمن برگزار می شود

ویدئو / از کشف صحبت میان گاوها تا استخراج اکسیژن در ماه

آیا هتل پردیسان مشهد فوق العاده ترین سالن همایش ها را دارد؟

برنامه های دانشگاه علمی کاربردی در دهه فجر؛ از برپایی کارگاه فاطمه شناسی تا برگزاری کرسی آزاداندیشی

ویدئو / از کشف صحبت میان گاوها تا استخراج اکسیژن در ماه

تقویم آموزشی نیمسال دوم تحصیلی 99-98 دانشگاه سیستان و بلوچستان اعلام شد

پذیرش در دانشگاه های دولتی بدون کنکور / انتخاب رشته 4 رشته پزشکی از دانشگاه آزاد گرفته شد

دانشگاه آزاد اسلامی، پرچمدار امور فرهنگی مراکز دانشگاهی است

ثبت نام دوره کارشناسی پیام نور، تا 15 بهمن تمدید شد

پررنگ شدن پروژه های chr(034)نظریchr(034) به جای chr(034)عملیchr(034) در شرایط تحریم

پررنگ شدن پروژه های نظری به جای عملی در شرایط تحریم

درآمدی انتقادی بر انبوه سازی دانشگاهی

درآمدی انتقادی بر انبوه سازی دانشگاهی