مطالب مرتبط:
بخش اعظم زمین و سرمایه احداث فرودگاه بین المللی چابهار را منطقه آزاد تامین کرده است/ نقش ویژه منطقه آزاد در پیشبرد راه اندازی فرودگاه
مدیرکل امور اداری آموزش وپرورش خبر داد: راه اندازی 1700 مرکز آزمون در کشور تا پایان آذر
700 وقف جدید در کشور ثبت شد/راه اندازی مرکز رسیدگی به مدارس وقفی
چین برای راه اندازی ارز دیجیتال داخلی آماده می شود
راه اندازی بازارچه عرضه مستقیم محصولات کشاورزی/ مسئول تنظیم بازار میوه شب عید وزارت صمت است
-5 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
چهارشنبه، 22 آبان 1398 ساعت 12:172019-11-13پزشكي

مبارزه با شبه علم اولویت اول مروجان علم نباشد/واقفان نهاد ترویج علم راه اندازی کنند


یک مروج و روزنامه نگار علمی با تاکید بر این که مبارزه با شبه علم نباید اولویت اول مروجان علم باشد، گفت: خود علم، اگر درست فهمیده شود، بیماری شبه علم را چون سرماخوردگی ساده ای درمان خواهد کرد و توجه دشمنان شبه علم، - مبارزه با "شبه علم" اولویت اول مروجان علم نباشد/واقفان نهاد "ترویج علم" راه اندازی کنند یک مروج و روزنامه نگار علمی با تاکید بر این که مبارزه با شبه علم نباید اولویت اول مروجان علم باشد، گفت: خود علم، اگر درست فهمیده شود، بیماری شبه علم را چون سرماخوردگی ساده ای درمان خواهد کرد و توجه دشمنان شبه علم، بهتر است معطوف حوزه هایی از شبه علم باشد که می توانند منجر به فریب و آسیب به مردم شوند.

عرفان خسروی در گفت وگو با ایسنا با بیان این که دو دیدگاه مختلف درباره ترویج علم وجود دارد، اظهار کرد: اولین دیدگاه این است که مروج علم از جذابیت های علم استفاده می کند که مخاطب را جذب کند.

در واقع ترویج علم نوعی کار رسانه ای به حساب می آید که از جذابیت های علم برای جلب توجه مخاطب استفاده می کند.

وی با بیان این که دیدگاه دیگری وجود دارد که می گوید ترویج علم در خدمت گسترش علم است، ادامه داد: یعنی بر خلاف نگاه اول که می گفت ترویج علم در خدمت رسانه است، دیدگاه دوم موضوعیت اصلی ترویج علم را خود علم می شمرد.

در دیدگاه دوم ترویج علم در خدمت علم است و وظیفه اش این است که علم را تبلیغ کند و منجر به توسعه علمی شود.

به نظر می رسد ترکیبی از هر دو دیدگاه درست باشد.

خسروی تصریح کرد: ترویج علم نه صرفا موضوعیتی رسانه ای است و نه صرفا محوریتی علمی دارد.

می توان نمونه هایی از فعالیت های ترویجی مثال آورد که ماهیت رسانه ای ندارند و نیز فعالیت هایی ترویجی که لزوما مبتنی بر پراکندن دانش علمی نیستند، اما دقیقا در جهت توسعه علم است.

اگر این نکته را به خاطر بسپاریم که ترویج علم شامل فعالیت هایی است در جهت توسعه علم، لزومی ندارد اصلا در مطبوعات باشد یا حتی محدود به ارائه اطلاعات علمی شود.

مثلا ممکن است کسی که در موزه ها مشغول به کار ترویج علم باشد، آن هم نه از طریق ارتباط مستقیم با مردم، بلکه از طریق طراحی نمایشگاه ها یا خلق آثار هنری-علمی یا جامعه شناسانی که در جهت توسعه نهاد علم در جامعه فعالیت ترویجی می کنند.

وی افزود: شاید برخی تصور کنند هر مدرس یا معلم یا ژورنالیستی می تواند مروج علم باشد؛ اما همیشه این طور نیست.

در واقع بیشتر از این که درباره ماهیت ترویج علم صحبت شود، خوب است درباره چیزهایی صحبت کنیم که ترویج علم نیستند.

مثلا کسی که در حوزه آموزش فعال است و رسما بابت آموزش علم، کسب درآمد می کند، لزوما مروج علم نیست.

تأکید می کنم، کسانی که کارشان آموزش است، ممکن است مروج علم هم باشند؛ اما همان فعالیتی که به عنوان معلم، مدرس یا مربی انجام می دهند، ترویج علم به حساب نمی آید.

عده ای که در مدرسه یا دانشگاه پای تدریس معلم و استاد می نشینند، پیشتر تصمیم گرفته اند موضوع علمی تدریس شده را فرابگیرند و به اختیار یا اجبار، رشته خود را انتخاب کرده اند.

فعالیت ترویجی معلم و مدرس مربی رسمی می تواند این باشد که افراد بیشتری را به شرکت در جلسات درس خود تشویق و علاقه مند کند؛ یعنی ترویج علم فعالیتی است مرتبط با کسانی که هنوز وارد نشست درسی نشده اند.

بنابراین معلم و مدرس در صورتی مروج علم شمرده خواهد شد که با افرادی به جز مخاطبان معمول تدریس خود درباره علم صحبت کند و سعی کند علاقه آن ها را نیز به مباحث علمی جلب کند.

این روزنامه نگار علم با اشاره به این که اکنون در جامعه ما گرایش به علم بسیار کم است، افزود: در حال حاضر، دانش آموزان در مدارس اصلا علاقه ای ندارند که وارد رشته های علوم پایه شوند.

عموما علاقه دانش آموزان محدود به رشته های فنی و پزشکی است و هدف اصلی هم کسب درآمد بیشتر است.

هیچ کدام از این رشته ها علم به معنای Science نیستند.

خسروی یادآور شد: فراموش نکنیم که موضوع ترویج علم، علوم پایه یا بنیادی یا همان Science است، نه هرچیزی که کاربرد عامیانه لفظ علم برای آن مشهور شده باشد.

علم پزشکی یا علم مهندسی اصطلاحات دقیقی نیستند.

البته باز هم ممکن است کسی در حیطه پزشکی یا مهندسی مشغول کار علمی یا Scientific شود، ولی تعارف که نداریم؛ این همه دانش آموزی که همگی قصد دارند برای پول بیشتر وارد این رشته ها شوند، هرگز چنین نیتی ندارند و احتمالا وارد حیطه پژوهش های علمی نخواهند شد.

ترویج علم میوه ممنوعه ای است که بازار تبلیغات مدارس را به هم می ریزد وی ادامه داد: کسی که علاقه مند به پژوهش علمی باشد، طبیعتا انتخاب اولش رشته های علوم پایه است؛ منتها هم دانش آموزان از علوم پایه گریزانند، هم سراسر نظام آموزشی کشور ما در جهت هدایت دانش آموزان به سمت رشته پزشکی فعالیت می کند.

معلمی هم که در مدرسه مشغول آموزش است، در خدمت همین برنامه است تا دانش آموز را برای کنکور و قبولی در پزشکی یا مهندسی تربیت کند.

البته اگر معلمی در مدرسه به بچه ها بگوید که به جز رشته پزشکی می توانید رشته هایی مثل زیست شناسی یا شیمی یا زمین شناسی بخوانید و سعی کند نظر دانش آموزانش را به این رشته ها جلب کند، خود این می تواند فعالیت ترویج علم تلقی شود؛ ولی همه می دانیم که هیچ مدرسه ای اجازه چنین تبلیغاتی به معلم ها نخواهد داد.

ترویج علم میوه ممنوعه ای است که بازار تبلیغات مدارس را به هم می ریزد و والدین دانش آموزان نیز، عمدتا از چنین معلم هایی روگردان هستند.

این مثال می تواند به خوبی نشان دهد که چرا ترویج علم موضوعی دشوار و البته بسیار خطیر و حیاتی است.

خسروی تصریح کرد: استادان دانشگاه نیز در صورتی مروج علم شمرده خواهند شد که مردم را به فعالیت های علمی خود علاقه مند و متوجه کنند.

البته استاد دانشگاه الزاما نباید دوره بیفتد و مردم را به تحصیل در علوم پایه تشویق کند.

فعالیت مهم تر دانشگاهیان در حوزه ترویج علم این است که مردم را نسبت به پژوهش علمی آگاه کنند تا مردم نیز بیشتر از انجام چنین پژوهش هایی حمایت کنند.

فراموش نکنیم که ولی نعمت دانشگاهیان هر کشور، مردم همان کشورند و اگر مردم جامعه نسبت به فعالیت علمی خاصی بدبین شوند، انجام آن فعالیت علمی به راحتی ممکن نخواهد شد.

این جا هم تمایز مهمی که میان رشته های علوم پایه و سایر رشته های دانشگاهی وجود دارد، پررنگ و مهم نمی نماید.

ترویج علم به نوعی دست گذاشتن روی جذابیت های معنوی علم است وی خاطرنشان کرد: تا به حال فکر کرده اید چرا کسی درباره ترویج پزشکی یا ترویج مهندسی صحبت نمی کند؟ شاید چون این رشته ها خودبه خود علاقه مندان زیادی دارند و افراد فراوانی علاقه دارند وارد این قبیل رشته ها شوند و پولی به جیب بزنند؛ اما فعالیت های علمی دست کم جذابیت اقتصادی اولیه ندارند.

ممکن است کسی از راه علم هم به ثروت فراوانی برسد، ولی اغلب این طور نیست.

به همین دلیل است که علم نیازمند ترویج است.

چیزی باید ترویج شود که به خاطر فقدان جذابیت های مادی، توجه افراد زیادی را جلب نمی کند.

ترویج علم به نوعی دست گذاشتن روی جذابیت های معنوی علم است.

در مدرسه از ما می خواستند انشا بنویسیم که علم بهتر است یا ثروت.

این موضوع انشا خیلی صادقانه و صریح به دانش آموزان می گوید که اگر به سراغ علم بروید، باید دور ثروت را خط بکشید.

نقش مروج علم در جامعه همین است که انشا بنویسد و به مردم بگوید علم با داده های معنوی اش بهتر است از ثروت و داده های مادی آن.

هر جامعه ای نیازمند تشویق کسری از آحاد مستعد خویش به سمت نهاد علم است.

حالا می بینیم که نقش مروج علم در جامعه ما چرا این قدر مهم است.

وی با اشاره به نقش منافع اقتصادی در علاقه مند نبودن مردم به علوم پایه، گفت: مردم کارهای علمی را دوست ندارند، چون می دانند اگر رشته های علوم پایه را انتخاب کنند، نمی توانند به اندازه پزشک یا مهندس درآمد داشته باشند، اما جامعه به افرادی که وارد علوم پایه شوند، نیاز دارد.

باید کاری کنیم که افراد بیشتر و بیشتری، نه از فرط استیصال و واماندگی، بلکه از سر علاقه و آگاهی علوم پایه را برگزینند.

فعلا رسم چنین است که هرکسی پزشکی یا مهندسی قبول نشد و امتیاز کافی نداشت، علوم پایه را به عنوان انتخاب آخر برمی گزیند تا بالاخره مدرکی برای حفظ شأن اجتماعی خود کسب کند، یا برای تعویق سربازی به دانشگاه می رود.

چنین کسانی نه علاقه ای به رشته انتخابی خود دارند، نه انگیزه ای برای فعالیت جدی و چه بسا توانایی و امکانات کافی هم برای فراگیری عمیق علوم ندارند.

فراوانی چنین کسانی در رشته های علوم پایه، جو عمومی این رشته ها را با نوعی سرخوردگی و حس شکست توأم می کند.

خسروی ادامه داد: این افراد مدام از جو غالب جامعه و اطرافیان خود این پیام را دریافت می کنند که به اندازه کافی خوب نیستند، هوش پایین تری دارند، سرنوشت روشنی در انتظارشان نخواهد بود و قرار است چندسالی وقت خود را در دانشگاه تلف کنند تا نوبه به مرحله بعدی زندگی، یعنی سربازی، انتخاب شغل نامرتبط با تحصیلات و ازدواج برسد.

این یکی دیگر از ماموریت های ترویج علم است که این جو را بشکند، به دانشجویان و حتی اساتید رشته های علمی اعتماد به نفس بدهد و شأن اجتماعی علوم پایه را در جامعه بربکشد.

از این لحاظ است که پیش تر گفتم کسی که صرفا کارش تدریس باشد، لزوما مروج علم به شمار نمی آید.

رسانه ها اگر صرفا به معرفی فناوری ها بپردازند، حق ندارند خود را علمی تلقی کنند وی خاطرنشان کرد: مروج علم کسی است که فعالیت هایی داوطلبانه و هدفمند برای توسعه علم داشته باشد، از علاقه مند کردن افراد بیشتر به علوم پایه بگیرید تا معرفی اهمیت پژوهش های علمی به جامعه تا آگاه سازی جامعه نسبت به دستاوردها و دانش برآمده از علم و البته، برکشیدن و بالابردن شأن گمشده علم در جامعه ای که مدرک گرایی و سودپرستی اقتصادی را بر شئون دیگر مرجح می شمرد.

از این رو کسی که به جای علوم پایه، مشغول تبلیغ چیزهای دیگری از قبیل فلان فناوری و فلان دستاورد تازه پزشکان و مهندس است، مروج علم نخواهد بود.

ژورنالیست های حوزه تکنولوژی تا زمانی که صرفا درباره محصولات جدید و تازه های بازار قلم می زنند، مروج علم نخواهند بود.

ژورنالیست های حوزه سلامت تا زمانی که صرفا درباره دستاوردهای تازه پزشکی، درمان های جدید و موضوعات مورد علاقه اجتماع از قبیل جراحی زیبایی و تغذیه صحبت می کنند، مروج علم نخواهند بود.

رسانه ها هم اگر صرفا به معرفی فناوری ها و دستاوردهای فنی و درمانی بپردازند، به خصوص که حمایتی اقتصادی نیز پشت این پرداخت ها وجود داشته باشد، قطعا حق ندارند خود را علمی تلقی کنند.

البته عمدتا چنین ادعاهایی وجود دارد، چون دست کم نام علم هنوز آبرویی دارد؛ ولی خب، این ادعایی گزاف است.

این پژوهشگر درباره استقلال و اخلاق ترویج علم افزود: تمایز میان ترویج علم و تبلیغ دستاوردهای فنی درست شبیه تمایز میان حرفه روزنامه نگاری و شغل روابط عمومی است.

مروج علم هرگز نقش روابط عمومی را نباید بپذیرد و اگر کسی به هر دلیل چنین تصوری درباره ترویج علم دارد (چه میان آن ها که خود را مروج علم می دانند، چه میان منتقدان جریان ترویج علم)، قطعا با ذهنیتی آلوده به اغراض اقتصادی دچار چنین تصور باطلی شده است.

مروج علم هرگز از انگاره اقتصادی پول بده تا تبلیغت کنم پیروی نمی کند و نباید بکند؛ زیرا چنین نگاهی خلاف مسیر خود علم است.

خسروی تاکید کرد: مروج علم، به خصوص کسی که در حوزه روزنامه نگاری علم فعالیت می کند، قطعا باید از نظر اقتصادی مستقل از نهادهای ذی نفع باشد تا بتواند جایگاه خود را به عنوان منتقد حفظ کند.

بدون چنین خط کشی محکمی، این شائبه به وجود خواهد آمد که رسانه ها در نقش روابط عمومی نهادهای علمی ظاهر شده اند و انتقاد علمی را تعطیل کرده اند.

برای نمونه، فرض کنید شخصی پژوهشگر و وابسته به نهادی پژوهشی مثل دانشگاه است و در عین حال مهارت های رسانه ای هم دارد، فعال ترویج علم به شمار می آید و زبان ارتباط گری با مردم را به خوبی می داند.

حال اگر قرار باشد در رسانه ای حرفه ای به دستاوردهای علمی خود او پرداخته شود، رسم این است که شخص ثالثی (معمولا پژوهشگر آشنا به آن موضوع یا گاهی روزنامه نگاری با دانش تخصصی علمی) دستاوردهای چنین شخصی را توصیف، نقد و بررسی کند، نه این که خود آن فرد، فضای رسانه ای را جهت بازگوکردن دستاوردهای خود به استخدام گیرد.

این دیرینه شناس با بیان این که ترویج علم قطعا منتقدان و دشمنانی هم دارد، اظهار کرد: مهم ترین انتقاد این افراد به نهاد ترویج علم این است که آن را فعالیت رسانه ای در خدمت نهاد علم می دانند و فعالیت رسانه ای را نیز، نوعی شغل شبیه روابط عمومی تلقی می کنند.

در این نگاه مروج علم پول می گیرد تا تبلیغ علم کند .

همان طور که گفتیم روزنامه نگاری با روابط عمومی تفاوت دارد.

این را باید از خود روزنامه نگاران حرفه ای و صاحب نظر بپرسید که چه اندازه میان حرفه خود و کار روابط عمومی تفاوت قائلند و از کسانی که به شغل روابط عمومی مشغول شده اند، ابراز برائت می کنند.

اگر کسی روزنامه نگاری را با روابط عمومی یکی کند، روزنامه نگاران معترض خواهند شد و این اتهام را نوعی توهین خواهند شمرد.

مروجان علم نیز به همین صورت نگاه چنین منتقدانی را توهین آمیز و نوعی اتهام حاصل از سوءنظر تلقی می کنند.

به خصوص این که ذات علم مبتنی بر جستجوی دائمی و حدس و ابطال همیشگی است.

وی ادامه داد: هیچ کس در علم حرف آخر را نمی زند.

هیچ فرضیه و نظریه ای در علم اثبات نمی شود، بلکه صرفا ممکن است از آزمون های سرنوشت ساز سربلند بیرون آید؛ منتها همیشه در معرض آزمون های بعدی قرار دارد.

از این رو است که فرضیات و نظریات علمی همیشه باید ابطال پذیر تلقی شوند.

مروج علم و روزنامه نگار حوزه علم نیز به این ماهیت پویا واقف است و همیشه با چنین نگاهی، یافته های علمی را نقل و نقد می کند.

بهتر است تعارف را کنار بگذاریم.

منتقدانی که چنین اتهامی به نهاد ترویج علم وارد می کنند، یا درک درستی از ماهیت علم ندارند، یا درک درستی از روزنامه نگاری، یا چه بسا که روابطی ناسالم و خلاف اخلاق با برخی نهادها دارند و چون خود را در مقام روابط عمومی این نهادها، موظف به خبرپراکنی صرف و بی انتقاد از اوامر معهود می شمرند، وجود مروجان علم را خطری بالقوه برای فعالیت خود به شمار می آورند.

خسروی تاکید کرد: بنابراین هروقت دیدید کسی چنین حرف هایی درباره ترویج علم می زند، نگاهی به فعالیت ها و روابط تجاری اش بکنید تا غرض اصلی از این قبیل نظریات به دستتان آید.

به جز این که چنین ادعایی مخالف مرام و حرفه روزنامه نگاری است و با ذات علم نیز در تضاد است، برای این که بدانید چنین تصوری چه اندازه باطل و گمراه کننده است، فرض کنید مروجان علم از جامعه حذف شده اند و کسی هم نقش ترویجی و تبیینی و انتقادی آن ها را ایفا نمی کند.

اگر مروج علم در جامعه حاضر نباشد، تعداد افرادی که رشته های علوم پایه را برای فعالیت حرفه ای خود انتخاب می کنند، کاهش خواهند یافت.

تمایل جامعه نیز به فعالیت علمی پایین خواهد آمد و این تصور غالب خواهد شد که جامعه از علوم پایه بی نیاز است.

خواهیم دید که چنین وضعیتی چه اندازه به توسعه اجتماعی و اقتصادی و حتی پیشرفت فناوری در جامعه آسیب می رساند.

وی ادامه داد: تعداد زیادی از دانشجویانی که الان در رشته های علمی تحصیل می کنند، می گویند از یک یادداشت یا یک برنامه تلویزیونی خاص به رشته هایی چون زیست شناسی یا نجوم علاقمند شده اند.

تصور کنید اگر فعالیت پیوسته مروجان علم طی سده اخیر در ایران نبود، بیشتر این افراد یا هرگز به موضوع علم علاقه مند نمی شدند، یا انگیزه ای برای ادامه پیمایش چنین مسیری نداشتند، یا جامعه آن ها را به عنوان افرادی بی هدف و بی آینده پس می زد، یا اصلا فضای سیاسی و اقتصادی اجازه گسترش به علوم پایه نمی داد که چنین افرادی وارد این قبیل رشته ها شوند.

با حذف مروجان علم، علم (در همان معنای متمایز Science) نیز از جامعه رخت خواهد بست و آحاد مردم در جامعه بدون علم، نه درکی از مسیر حدس و ابطال یا آزمون و خطای علمی دارند، نه شور و اشتیاق دانشمندان را درک می کنند و در نهایت، شکل جامعه، شبیه جوامعی می شود که هنر یا ادبیات یا معنویات به دلیل فشار اقتصاد و سیاست، از آن ها رخت بربسته.

تصویر فوق العاده وحشتناکی است! شیوه های مختلف ترویج علم این روزنامه نگار درباره شیوه های مختلف ترویج علم ادامه داد: علاوه بر روزنامه نگاران و رسانه گران علم، افراد دیگری نیز که در جهت گسترش فضای علمی جامعه تلاش می کنند، مشغول ترویج علم هستند.

مثلا جامعه شناسی که درباره اهمیت علم در جامعه صحبت می کند و راه هایی را برای روشن کردن و گرم نگاه داشتن شعله علم پیش می کشد، در واقع، فارغ از تخصص خود که لزوما ارتباطی با علوم پایه ندارد، اما همچنان در جهت توسعه علم قدم برمی دارد.

فیلسوفی که تمایز میان علم و فناوری یا تفاوت میان علوم و رشته پزشکی را تبیین می کند، حتما مروج علم است، چون درحقیقت روی ویژگی های علم دست می گذارد و پندار یکی بودن علم و فناوری و پزشکی را پاره می کند.

به علاوه سیاست مدارانی هم که در جهت توسعه و ترویج علم تصمیم سازی می کنند، مشغول ترویج علم در نهادهای زیردست خود هستند.

خسروی تاکید کرد: تاریخ گواهی می دهد چنین سیاست هایی چه اندازه در رشد و شکوفایی علمی تأثیر داشته است.

مثلا طی دهه های 1960 و 1970 میلادی، ایالات متحده سیاست علمی جدیدی را در راستای جنگ سرد و رقابت با شوروی برای فتح فضا آغاز کرد.

این سیاست دو جنبه متفاوت داشت؛ جنبه فنی آن که با گسترش فعالیت های تحقیق و توسعه به دست فناوران و مهندسان پیگیری شد و تصور و انتظار بیشتر مردم هم از فرایند طی شده در آن دوران محدود به همین جنبه است.

اما جنبه دیگری هم در این سیاست دخیل بود.

اگر به کتاب های درسی و کتاب های علمی غیردرسی این سال ها در جامعه آمریکا نگاه کنیم، خواهیم دید که طی این مدت، کتاب های درسی و علمی تغییرات فاحشی نسبت به دهه های پیشین پیدا کردند و نه فقط علوم فنی و کاربردی، بلکه علوم پایه، حتی بی فایده ترین و بی کاربردترین علوم پایه از قبیل تاریخ طبیعی و نجوم در کتاب های این دوره بسیار پررنگ می شوند.

خسروی ادامه داد: فتح فضا ظاهرا فقط نیاز به مهندسان نخبه و طراحان خوش فکر دارد، اما برای این که مهندسان بهتر و بیشتری تربیت کنیم، باید مردم را متوجه اهمیت علم کنیم و بنابراین مباحثی که لزوما مرتبط با مهندسی نیستند، وارد کتاب ها شدند.

مردم به نجوم و علوم طبیعی علاقمند شدند، موزه های تاریخ طبیعی و فعالیت های نجومی غیرحرفه ای توسعه پیدا کرد.

هیچ کدام از این حوزه ها نقش مستقیمی در توسعه فناوری فضا نداشتند، اما باعث تغییری مهم در چارچوب فکری جامعه آمریکا شدند.

وقتی مردم به علم علاقمند می شوند، در تصمیمی گیری های خود تصمیماتی می گیرند که معطوف به کارهای علمی و پژوهشی باشد و این سیاست در ایالات متحده جواب داد.

کشوری که مردم آن پیشتر توجهی به مباحث علمی نداشتند، تبدیل به کشوری شد که درصدی کوچک اما تأثیربخش از مردم، به موضوعات علمی علاقمند شده بودند، دانشگاه ها در رشته های علوم پایه توسعه یافتند، پشتیبانی اقتصادی از علوم پایه توسعه یافت و علوم پایه برای توسعه فنی خود، محتاج مهندس ها بودند، بنابراین بخش هنگفتی از سرمایه های سرازیرشده به سمت علوم پایه، در نهایت به دست مهندسان در دانشکده های فنی رسید.

از سوی دیگر رقابتی تنگاتنگ میان دانشکده های فنی درگرفت تا خود را به علوم پایه نزدیک تر کنند و پاسخ های بهتری برای نیازهای پژوهشگران علوم پایه تدارک ببینند.

همین منجر به توسعه علوم مهندسی هم شد و در نتیجه آن فناوری نیز پیشرفت کرد.

به علاوه، این فقط مهندسان نبودند که در توسعه دانش فضایی نقش ایفا کردند، بلکه بسیای از دانشمندان علوم پایه به حل مسائل و چالش های تازه ای جلب شدند که پاسخ آن جز از طریق روش و شیوه علمی به دست نمی آمد.

وی افزود: تصور غالب جامعه ما این است که اگر بخواهیم به فناوری الف دست پیدا کنیم، باید تمام پشتیبانی های مالی و سرمایه گذاری ها را معطوف به همان موضوع الف کنیم؛ در حالی که تاریخ علم و تکنولوژی نشان می دهد، این شاید کوتاه ترین راه باشد، اما بهترین راه نیست.

اگر می خواهیم به فناوری خاصی دست پیدا کنیم، باید ابتدا بستر آن را فراهم کنیم و فناوری جز در بستر علم مسیر صحیح توسعه را طی نمی کند.

درواقع اگر می خواهیم مسیر فناوری پیشرفت کند، به جای این که پول ها را صرف فناوری کنیم، باید علوم پایه را گسترش دهیم.

علوم پایه که توسعه پیدا کند، خودبه خود فناوری های تازه نیز از دل آن به وجود می آید.

رسالت مروجان علم برای مبارزه با شبه علم خسروی در رابطه با رسالت مروجان علم برای مبارزه با شبه علم گفت: خود من جزو افرادی بودم که بسیار علیه شبه علم نوشتم و صحبت کردم.

هم در مطبوعات علیه موضوعات شبه علمی یادداشت می نوشتم، هم طی سال هایی که فعالیت حرفه ای روزنامه نگاری داشتم، پرونده هایی مطبوعاتی در این باره درست کردم و از صاحب نظران مختلف در این زمینه جستار و یادداشت و مقاله گرفتم و در دل پرونده هایی که داشتم، منتشر کردم، هم در صداوسیما علیه بسیاری از مصداق های شبه علم، مثلا درمان های جایگزینی که پشتوانه علمی نداشتند، صحبت کردم؛ اما امروز قویا فکر می کنم مبارزه با شبه علم خط مقدم جبهه ترویج علم و اولویت نخست کار مروج علم نیست و نباید باشد.

البته همچنان با فریب کاری و دغل بازی به نام علم مخالفم، ولی معتقدم این مسیر به هرحال راه خودش را می رود و گرچه ممکن است افراد معدودی از جانب عقاید شبه علمی آسیب ببینند، که باید این افراد را آگاه کرد و به ایشان هشدار داد، ولی شبه علم در نهایت نمی تواند چوب لای چرخ علم کند و پررنگ کردن بیش از حد آن در فعالیت های ترویج علم، نغض غرض خواهد بود.

این مروج علم ادامه داد: نقدپذیری و تصحیح کردن دائمی مهم ترین وجه تمایز علم نوین با دانش های مرسوم در سده های پیشین است.

اگر همین موضوع را درک کنیم، خواهیم دید که تاریخ علم پر است از عقاید نادرستی که امروزه باطل شمرده می شوند، اما بخشی از مسیر دست یابی به علم نوین بودند.

حتی گاهی فعالیت های ترویجی و تبلیغی طرفداران شبه علم، مشروط بر این که باعث فریب و آسیب به مردم نشود، می تواند نهایتا به نفع نهاد علم باشد، زیرا منجر به نوعی نبرد میان عقاید می شود، عده زیادی را به هیجان می آورد و در نهایت، علم است که برنده چنین میدانی خواهد بود، نه جزمیات.

خسروی تاکید کرد: اگر تاریخ علم در اروپا و خاورمیانه را پیش از دوره مدرن با چین مقایسه کنید، خواهید دید که چینی ها تا قرون وسطی، هم از نظر کارهای علمی و هم از نظر فناوری از مردم خاورمیانه و اروپایی ها پیش تر بودند.

بسیاری از فناوری های سرنوشت ساز مثل باروت و توپ و تفنگ که مسیر تاریخ را تغییر دادند، در چین ابداع و به کار گرفته شدند، ولی چینی ها برنده رقابت خاموش تمدن ها در عصر نوزایی نشدند.

اروپایی ها ظاهرا طی سده های میانه، در خرافات سیر می کردند و تنها پس از دوره نوزایی بود که علم نوین زاده شد و فعالیت های کسانی مثل نیوتن و گالیله بنیان های علم را جابه جا کرد.

وی در ادامه با طرح این پرسش که "اما چرا چین پس از قرون وسطی بدون این که از اروپایی ها چیزی را اخذ کند، درجا زد و نه تنها پیشرفت نکرد، بلکه در این رقابت شکست خورد؟" اظهار کرد: به نظر می رسد مهم ترین عاملی که توسعه علمی در خاورمیانه و اروپا را پیش برد و به رغم وجود هزاران عقیده خرافی و جزمیات نادرست، مسیر درست را در دوره نوزایی به اروپاییان نشان داد، زدوخوردهای فرهنگی و آمد و شد اقوام مختلفی است که مدام با یکدیگر مشغول جنگ بودند.

چینی ها گرچه توانستند به بسیاری از یافته های علمی و فناوری دست یابند، اما در همان دوره ای که اروپایی ها دنبال راهی برای گسترش تجارت و استعمار ولو از طریق جنگ بودند، چینی ها از روبه رو شدن با کشورهای خارجی پرهیز می کردند و برخوردهای فرهنگی ایشان با خارجی ها بسیار محدود بود.

چینی ها در دوره ای که می توانستند رقیب اروپاییان در دریانوردی شوند، ورود به اقیانوس را برای کشتی های چینی ممنوع کردند، چون تصور می کردند نیازی به مراوده و دردسرهای احتمالی آن ندارند.

وی با اشاره به تاریخ علم افزود: ظاهرا اروپایی ها به دلیل زدوخوردهای فرهنگی با سرزمین های دیگر، دائما در معرض آزمون و خطا بوده اند و ناچار می شدند همواره چیزهای جدیدی درباره جهان اطراف بیاموزند و آن را تعبیر و تفسیر کنند.

گرچه بسیاری از این کشفیات و فرضیه پردازی ها به بیراهه می رفته، اما همین بیراهه ها را بیراهه هایی دیگر تصحیح می کردند و مسیرهای مختلفی طی می شده تا سرانجام به فرضیه ای دقیق و گویا منتهی شود.

تاریخ نشان داده هر کشوری که در معرض آمد و شد فرهنگ های بیگانه بوده در عمل نه تنها تضعیف نشده، بلکه تقویت شده است.

ایران هم یک چهارراه فرهنگی بوده که پی درپی اقوام مختلفی از قبیل آریایی ها و سامی ها و ترک ها و مغول ها و.

به آن وارد شدند و هرکدام چیزی به فرهنگ سابق ساکنان آن افزودند تا ترکیبی به نام ایران شکل گرفت.

خسروی ادامه داد: هر زمانی که گروهی تازه به ترکیب جمعیتی پیشین افزوده شد، گرچه قول مشهور این است که خون ریزی های دردناک و خرابی های فراوان رخ داد، اما تاریخ نشان می دهد که پس از این تهاجم ها، دوره هایی از شکوفایی فرهنگی آغاز شده است.

این جا از جنگ و خون ریزی دفاع نمی کنیم، اما باید بدانیم که پس از هرکدام از این تهاجم ها، نهادهای علمی و اداری از قبیل دانشگاه ها، کتابخانه ها و رصدخانه ها، بنیان نهاده شدند یا نوسازی شدند، پهنه راه ها از لوث راه زنان و یاغیان تا مدتی پاک شد و همه این ها منجر به پیدایش نسل هایی درخشان از دانشمندان و حکما شد.

در جنگ های اروپا نیز جنگ و تقابل فرهنگی سرانجام منجر به توسعه علمی و فناوری شده است.

در روزگار معاصر، امیدواریم که جنگ ها کمتر از دوره های قبلی باشند، ولی این را نیز می دانیم که تنگنای نبردهای نظامی و اقتصادی، منجر به پیدایش افق های تازه تر و روشن تری برای توسعه خواهد بود.

وی با اشاره به نبرد بین علم و شبه علم گفت: هم اکنون می توان گفت نبردهایی نوین با همان گسترگی، اما در عرصه غیرنظامی پیداشده که این نبردها نیز موجب توسعه علم خواهند شد.

یکی از آن ها نبرد گسترده میان نهاد علم و شبه علم است که نباید خیلی نگران نتیجه آن باشیم.

واقعیت این است که افراد فراوانی در دانشگاه ها حضور دارند و پژوهش های علمی انجام می دهند که جامعه به آن ها پول می پردازد.

بررسی این که ماهیت امواج گرانشی چیست، فعلا هیچ صرفه اقتصادی یا فناورانه ندارد، اما چون مردم به آن علاقه دارند، بودجه ای به این تحقیقات اختصاص داده می شود.

علاوه بر این افراد، کسان دیگری نیز هستند که بر گزاره هایی نادرست تأکید می کنند، مثلا می گویند زمین گرد نیست و مسطح است.

اما، آیا واقعا افرادی که معتقدند زمین صاف است، می توانند حرکت های علمی را متوقف کنند؟ خیر! تنها کاری که این افراد انجام می دهند، ایجاد سروصدا و جنجال است؛ این میان عده کمی هم حرفشان را باور می کنند و اعصاب عده بیشتری از این حرف ها خرد می شود؛ اما در نهایت این جنجال به نفع افرادی تمام می شود که واقعا فعالیت های علمی می کنند.

این مروج علم تصریح کرد: شاید توجه کسانی برای مدتی کوتاه جلب شود؛ اما پس از آن، عده زیادی از آن ها شروع به مطالعه می کنند و سرانجام خریدار متاع علم خواهند شد.

مثال جالب این ماجرا، اریک فون دنیکن است؛ همان کسی که حرف های ضد جریان و شبه علمی درباره تاریخ و باستان شناسی می زند؛ گرچه کتاب هایش خیلی پرفروش بوده اند، اما فکر می کنید، چند درصد افرادی که کتاب های او را خوانده اند، به آن اعتقاد دارند یا سعی کرده اند بابت اثبات این حرف ها، حمایت های مالی از دانشگاه ها جلب کنند و هدر بدهند؟ تقریبا هیچ! خط مقدم ترویج علم هرگز نباید حذف خرافات و شبه علم باشد خسروی افزود: البته که شبه علم گزاره هایی دروغین تحویل مردم می دهد، این مانند جنگ می تواند باعث آسیب زدن به افرادی هم شود، مثلا در حوزه پزشکی، افرادی با پوشیدن لباس علم درباره موضوعاتی صحبت می کنند که می تواند به آسیب جدی یا حتی مرگ بیماران منجر شود.

این جا مروج علم است که باید بکوشد جامعه را از واقعیت تبلیغات خطرناک و مضر شبه علمی آگاه کند تا از فریب خوردن مردم جلوگیری شود، اما فراموش نکنیم که هرگز نمی شود شبه علم را از بین برد.

اگر همه کتاب های شبه علمی را از بازار جمع آوری کنیم و بسوزانیم، صبح روز بعد نویسنده های کتاب های شبه علمی جدیدی سر بر خواهند کرد.

بنابراین خط مقدم ترویج علم هرگز نباید حذف خرافات و شبه علم باشد.

خود علم، اگر درست فهمیده شود، بیماری شبه علم را چون سرماخوردگی ساده ای درمان خواهد کرد و توجه دشمنان شبه علم، بهتر است معطوف حوزه هایی از شبه علم باشد که می توانند منجر به فریب و آسیب به مردم شوند.

وی در ادامه خاطرنشان کرد: البته که حوزه پزشکی متولی خود را دارد و همان متولی باید در خصوص موضوعاتی مثل طب جایگزین قانون گذاری کند و مثلا علاقمندان طب جایگزین را جذب چارچوب های نهادهای علمی کند، به طوری که هرگاه که طب های جایگزین آزمون های سه سرکور علمی را گذراندند، به صورتی قانون مند و روش مند در دل پزشکی به کار گرفته شوند.

مروج علم کاری به جز آگاهی بخشی انجام نمی دهد و نمی تواند مردم را وادار کند که به سراغ شبه علم نروند.

تاثیرات ورود نهادهای حکومتی به ترویج علم این دیرینه شناس درباره تاثیرات ورود نهادهای حکومتی به ترویج علم گفت: اما اگر بخواهیم برای ترویج علم هم، نهادهای حکومتی ایجاد کنیم در واقع مدخلی برای کاغذبازی جدید ایجاد کرده ایم که منجر به سیاست بازی و آسیب و فساد خواهد شد.

فعالیت های ترویجی بهتر است به نهادهای مستقل، مردم نهاد و افراد غیراداری واگذار شود.

این مروج علم درباره مردم سالارانه کردن نهاد علم گفت: مهم ترین کاری که در مسیر ترویج علم باید انجام شود، مردم سالارانه کردن علم است.

مردم سالارانگی یا دموکراتیزه شدن علم تقریبا یعنی همان فرایندی که در دهه 60 و 70 میلادی در ایالات متحده طی شد.

تا قبل از آن علم موضوعی بود برج عاج نشین، مختص اشراف بود.

هرکسی ارث پدری داشت، ممکن بود به سراغ علم برود.

مثلا در انگلیس نهادهایی مثل انجمن سلطنتی علوم مهم ترین حامی پژوهش های علمی بود.

دموکراتیزه کردن علم یعنی همین که علم را از برج عاج پایین آورده و به سطح جامعه محول کنیم.

هزینه این فرایند را دولت باید تخصیص دهد تا طبقه متوسط جامعه هم امکان تحصیل در علم را داشته باشد، هم امکان اثربخشی در آن را کسب کند.

مسیر ورودی این فرایند با ترویج علم ممکن می شود و مسیر خروجی آن نیز باز با ترویج علم است، منتها نه فقط به نیت علاقه مند کردن مردم به علم، بلکه برای ارائه گزارش دستاوردهای علم به مردمی که ولی نعمتان دولت و دانشگاه هستند.

خسروی ادامه داد: گام اول این روند در همان دهه 1960 برداشته شد، ولی روند قانونی آن از دهه 2010 کلید خورد و قوانینی تصویب شدند که پژوهشگران را ملزم می کردند دستاوردهای پژوهشی برآمده از پشتیبانی مردم را به رایگان (نه از طریق مجلات علمی-پژوهشی پولی) به مردم گزارش کنند.

قبل از آغاز این روند، دسترسی به اغلب مقالات تنها از طریق کتابخانه های دانشگاه ها میسر بود.

هزینه دسترسی به مقالات علمی سنگین بود و فقط دانشگاه ها از عهده آن برمی آمدند.

بنابراین فرد خانه دار یا کارمندی که سروکاری با دانشگاه نداشت، هرگز نمی توانست به مقالات علمی که با پول مالیات خود او انجام شده بود، دسترسی رایگان پیدا کند.

مجلات نونهاد مشهور به دسترسی آزاد یا open access که امروز غالب انتشارات مقالات دانشگاهی را تشکیل می دهند، در راستای دموکراتیزه کردن علم توسعه یافتند.

وی در ادامه اظهار کرد: نتیجه آرمانی دموکراتیزه کردن علم این خواهد بود که پشتیبانی های اقتصادی به سمت هر آن چه که مردم در پژوهش ها دوست تر دارند، هدایت شود.

فعلا شرایط این چنین نیست و بودجه پژوهش به هر کجا که صنعت تمایل داشته باشد، هدایت می شود.

مثلا صنعت داروسازی می تواند از داروی نوع خاصی از سرطان، پول بیشتری درآورد، در نتیجه میزان تحقیق و توسعه در آن هم بیشتر است، اما مثلا سرطان دیگری وجود دارد که بسیار کشنده تر است، اما چون سودآوری کم تری دارد، تحقیق و توسعه در آن کم تر است.

این وضعیت نادرست، در صورتی می تواند اصلاح شود که علم، مردم سالارانه شود؛ یعنی سود صنعت یا تمایل سیاست مداران، در میزان تخصیص تحقیق و توسعه علمی اهمیت کمتری از خواسته مردم پیدا کند.

این روزنامه نگار با بیان این که تحقق مردم سالارانه کردن علم مسیری طولانی دارد، ادامه داد: حالت آرمانی در جامعه ما این است که اگر مردم به فلان حوزه علمی توجه دارند، آن گاه حمایت اقتصادی مشخصی برای توسعه این حوزه ها و پاسخ دادن به تمایل مردم صرف شود.

فعلا در کشور ما این وضعیت هنوز تعریف نشده و قوامی ندارد.

مثلا مردم به میزان زیادی به نجوم علاقه مندند.

مثلا تعداد زیاد منجمان آماتور در ایران نشان می دهد چه اندازه مردم به این حوزه علاقه دارند، اما عجیب این است که هنوز رصدخانه ملی ما به نتیجه نرسیده است.

به عبارت دیگر، علاقه مردم به حوزه نجوم نتوانسته دولت را وادار کند که حمایت مالی خود را صرف تکمیل رصدخانه ملی کند.

مردم ما درباره تاریخ طبیعی هم کنجکاوند؛ این را می توان از توجهات و کنجکاوی های بی شمار مردم نسبت به هر خبر، شایعه و اتفاق مرتبط با این حوزه دریافت.

به محض این که سیلی رخ می دهد شایعاتی راجع به سنگواره های عجیب یا موجوداتی غریب میان مردم راه می افتد.

مردم درباره این مسائل سوال دارند و پاسخ خود را هم از فضاهای مجازی می جویند، چون نهادی حاضر یراق برای آگاهی بخشی در این حوزه وجود ندارد.

علم در ایران هنوز روی برج عاج نشسته است خسروی خاطرنشان کرد: مردم به تاریخ طبیعی علاقه مندند، اما هنوز دولت نخواسته به این موضوع که بعضا با امنیت روانی و اجتماعی کشور پیوندی عمیق دارد، توجه کند.

چند موزه تاریخ طبیعی در ایران داریم که کارشناسان آن ها بتوانند پاسخ گوی کنجکاوی مردم باشند؟ البته از لحاظ آماری چندتایی موزه تاریخ طبیعی داریم، اما اگر همه موزه های تاریخ طبیعی حال حاضر را روی هم بگذاریم، از لحاظ کیفیت و کمیت به اندازه یک موزه معمولی تاریخ طبیعی در در آمریکا یا اروپا نخواهد شد.

این کم کاری دولت در راستای مردم سالارانگی نهاد علم است.

علم در ایران هنوز روی برج عاج نشسته و دانشگاهیان خود را چندان موظف به ارتباط گری و پاسخ گویی به مردم نمی دانند.

موزه های علم می توانند محل درست و مناسب رشد مروجان علم باشند وی افزود: موزه های علم می توانند محل درست و مناسب رشد مروجان علم باشند، بدون این که کاغذبازی دولتی بر شئون ترویج علم اثری سوء بگذارد.

برخی از مشهورترین مروجان علم جهان در همین موزه های علم و موزه های تاریخ طبیعی کار می کنند.

مثلا نیل دگریس تایسون، مروج علم مشهور آمریکایی، اخترشناسی است که موقعیت دانشگاهی اش را در هاروارد رها کرد و به رصدخانه موزه تاریخ طبیعی آمریکا رفت تا مشغول ترویج علم شود.

رصدخانه موزه تاریخ طبیعی آمریکا را فرد نیکوکاری به موزه تاریخ طبیعی اهدا کرده و تایسون که زمانی استاد دانشگاه هاروارد بود، بلافاصله فعالیت در این رصدخانه را به فعالیت پژوهشی ترجیح داد.

دولت نه تنها در راستای کمک به ترویج علم می تواند نهادهایی مشابه را راه اندازی کند تا مروجان علم در آن جا فعالیت کنند، بلکه می تواند میان خیران و واقفان با نهاد علم ارتباط برقرار کند.

یعنی دولت با پول مردمی که علاقمندند با علوم مختلف آشنا شوند، فضایی را ایجاد می کند که محلی برای ترویج علم باشد.

نقش واقفان در ترویج علم/واقفان نهاد ترویج علم راه اندازی کنند خسروی با اشاره به نقش واقفان در ترویج علم گفت: نهادهای دولتی در بیشتر کشورهای جهان، بخش کوچکی از هزینه های موزه های علوم را می پردازند و بخش اعظم این هزینه ها از راه وقف تامین می شود.

گسترش وقف های علمی نیز یکی از راه های مردم سالارانه کردن علم است.

در ایران، در حال حاضر اگر واقف یا نیکوکار باشید؛ یا مدرسه می سازید و یا بیمارستان.

فرض کنید خیری به جای این که مدرسه تاسیس کند (آن هم مدرسه ای که آموزش و پرورش نمی تواند حقوق مکفی به معلمان آن بپردازد) نهاد ترویج علم راه اندازی کند.

در این نهاد افرادی حضور دارند که برای مردم از نجوم و تاریخ طبیعی و سنگواره و گیاه و حیوان صحبت می کنند.

در واقع به نوعی بخشی از وظایف معلمی که موقعیت پایدار و حقوق کافی برای تمرکز روی ترویج علم و آشناکردن دانش آموزان با رشته های علمی ندارد، به نهادهای ترویج علم مثل موزه واگذار می شود.

وی تصریح کرد: نهادهای ترویج علم می توانند کاستی های نظام آموزشی را جبران کنند.

این فعالیت ها هم در راستای ترویج علم است، هم در راستای مبارزه با شبه علم و هم در راستای توسعه علم .

این انگاره ای است که باید روزی در ایران پیاده شود.

ما امروز موزه هایی متعدد در کشورمان داریم، ولی این موزه ها چندان در راستای خواست مردم فعالیت نمی کنند، خواست مردم هم البته به درستی تعریف نشده، چون مردم هنوز نمی دانند بیشتر این کارها چه فایده های عمیق یا درازمدتی برای کشور دارد.

نهادهای علمی پول کافی در دسترس ندارند و در نتیجه، افراد شاغل هم نمی توانند در آگاه سازی مردم چندان موثر باشند.

این درحالی است که سیاست مداران ما پول را به سمت صنعت، مثلا صنعت خودرو تزریق می کنند و این روزها، همه می دانیم که حمایت دولتی از صنعت، چه نتایج فاجعه باری در پی داشته است.

در حالی که صنعت باید منابع مالی خود را تامین کند و در رقابت بازار پیروز شود، نهادهایی مثل معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و شورای علوم و تحقیقات و فناوری (عتف) پشتیبانی مالی را معطوف جاهایی می کنند که اصولا باید روی پای خود بایستند.

حمایت دولتی از علم باید متعلق به علوم پایه باشد، نه مهندسی و صنعت این روزنامه نگار علم در پایان تصریح کرد: حمایت دولتی از علم باید متعلق به علوم پایه باشد، نه مهندسی و صنعت که خودشان به خودی خود قرار است پولساز باشند.

این وضعیت البته وقتی تصحیح می شود که نهاد علم مردم سالارانه شود.

البته که ما هنوز مفهوم مردم سالارانه شدن علم را به خوبی درک نکرده ایم؛ بنابراین میان کسی که مروج علم است با خیری که پولی در دست دارد، ارتباط موثری شکل نگرفته است.

بخشی از این وظیفه نیز بر عهده خود مروجان علم است تا واقفان را نسبت به اهمیت و فواید نهادهای ترویج علم برای جامعه آگاه کنند.

انتهای پیام
کلید واژه ها: علمی - فعالیت - مبارزه - روزنامه نگار - سرماخوردگی - هایی - رسانه - توسعه - راه اندازی - استفاده - روزنامه - دشمنان - توان - خدمت - جذابیت - نهاد - درست - بیماری - مخاطب - درمان - خسروی - جامعه - مردم - نمایشگاه - اطلاعات - مطبوعات - گفت وگو - ارتباط - تبلیغ - طراحی

آخرین اخبار سرویس:
سه تن مواد غذایی فاسد در فسا معدوم شد

لزوم هوشیاری مردم در برابر بیماری آنفلونزا

سه تن مواد غذایی فاسد در فسا معدوم شد

معاون وزارت بهداشت: روند ابتلا به آنفلوانزا در کشور نزولی شد

توصیه های وزیر بهداشت به مردم درباره بیماری آنفلوآنزا

استفاده از عسل به جای آنتی بیوتیک

پیکارهای جودوی قهرمانی بانوان کشور در یزد آغاز شد

توصیه های وزیر بهداشت به مردم درباره بیماری آنفولانزا: از روبوسی و دست دادن پرهیز کنید

توصیه های وزیر بهداشت به مردم درباره بیماری آنفولانزا

توصیه های وزیر بهداشت به مردم درباره بیماری آنفولانزا

وزارت بهداشت: روند ابتلا به آنفلوانزا در کشور نزولی شد

سلبریتی های مشهوری که لکنت زبان داشته اند + تصاویر

فیلم| الاغ سواری در اعتراض به گران شدن بنزین

فیلم| بازدید وزیر بهداشت از سرویس های بهداشتی بیمارستان ورامین

ویتامین ب کمپلکس چیست؟

سلول های سرطانی چگونه ریشه می کنند؟

وزارت بهداشت: روند ابتلا به آنفلوانزا نزولی شد

هر 5 دقیقه یک نفر به سکته مغزی مبتلا می شود+فیلم

برپایی کارگاه آموزشی پیرامون بیماری HIV در بهارستان

سلامت عمومی و 20 پیشنهاد طبیعی

توان یابان به شهر جان می دهند

تعطیلی روز شنبه مدارس فریمان لغو شد

تعبیر خواب کباب از دیدگاه تعبیر کننده های مختلف نشانه چیست؟

مراقبت های بعد از بوتاکس با 17 توصیه از حمام تا خوابیدن

طرز تهیه مربای زالزالک با طعم و رنگ فوق العاده عالی

روند ابتلا به آنفلوانزا در کشور نزولی شد

طرز تهیه مربای زالزالک با طعم و رنگ فوق العاده عالی

فیلم| داستان تلخ مادر باردار شیرازی

آنفلوآنزا در بستان آباد گزارش نشده است

خودکشی دو دختر نوجوان در ایستگاه مترو شهر ری

علائم بیماری گوارشی سلیاک چیست؟

فیلم | کوتاه اما تلخ؛ خودکشی دو دختر جوان در مترو

فاج فندق، شکلات خانگی مقوی برای بچه ها

آنفلوآنزا در بستان آباد گزارش نشده است

چه افرادی باید جراحی «چاقی» انجام دهند؟

نشانگرهای اختلالات روان در زنان خانه دار ایرانی بیشتر است

کوتاه اما تلخ؛ خودکشی دو دختر جوان در مترو

وزارت بهداشت: روند ابتلا به آنفلوانزا در کشور نزولی شد

دنیای زیتون | راهنمای خرید زیتون

افزایش مراجعان مبتلا به ویروس آنفولانزا در بیمارستان ها و مراکز درمانی

روند ابتلا به آنفلوانزا در کشور نزولی شد

علائم بیماری تریکومونیازیس در زنان و مردان چیست؟ / درمان بیماری تریکومونیازیس

شیوع آنفلوآنزا در کرمان

پایان زندگی بخش

موفقیت ایران در کسب گواهی نامه حذف سرخک

چطور مراقب آنفلوآنزا باشیم؟

اهدای عضو یک شهروند جهرمی به بیمار نیازمند

افتتاح بخش خدمات سرپایی بیمارستان شهدای پاکدشت با حضور وزیر بهداشت

اهدای عضو پدر خانواده جهرمی، زندگی بخش پدر اهوازی شد

از سلامتی تا نکات خانه داری

خبر خوش برای چای خور ها

از راز های سفیده تخم مرغ تا مضرات چای

اهدای عضو پدر خانواده جهرمی، زندگی بخش پدر اهوازی شد

روزی 8000 تماس با اورژانس بخاطر مشکلات ناشی از آلودگی هوا

عوارض جانبی مصرف داروی داکسی سایکلین چیست؟

گیاه شستشو دهنده کلیه و مجاری ادراری

تعطیلی روز شنبه مدارس فریمان لغو شد

درمانگاه شبانه روزی بخش جوادآباد تامین اعتبار شد

دردهای دختران را جدی بگیرید

تعطیلی مدارس هیچ ارتباطی با آنفولانزا ندارد

950 نفر مشکوک به آنفلوآنزا در بیمارستانهای گلستان بستری شدند

جلوگیری از آفتاب سوختگی با چند تکنیک طبیعی و ساده خانگی

همه چیز درباره ی آبگوشت!

علائم آنفولانزا ناگهانی بروز می کند + مصاحبه

نمکی: تعطیلی مدارس هیچ ارتباطی با آنفولانزا ندارد

گیاه شستشو دهنده کلیه و مجاری ادراری

بررسی فواید و خواص گوجی بری و آشنایی با ارزش غذایی آن

وزیر بهداشت: پیک آنفلوانزا مهار شده/ دارو به اندازه کافی وجود دارد

مشکلی در تامین داروی آنفلوانزا در یاسوج وجود ندارد

مرکزدرمان ناباروری بیمارستان شهید جلیل یاسوج افتتاح می شود

همایش کاربردهای نوین پروبیوتیک ها در مشهد برگزار شد

کیفیت داروهای کنترل ایدز مناسب است

950 نفر مشکوک به آنفلوآنزا در بیمارستانهای گلستان بستری شدند

7 عادت اشتباه که مغز را دچار اختلال می کند

پیکارهای جودوی قهرمانی بانوان کشور در یزد آغاز شد

دردسر استیضاح ترامپ برای پسر 13 ساله اش

ماجرای مردی که از عامل سرطانش خط تولید ساخت

کشفی جدید راجب عسل

همایش کاربردهای نوین پروبیوتیک ها در مشهد برگزار شد

روش جدید برای درمان ناشنوایی

کشف ایمپلنت های تقلبی

داروی آنفلوانزا به اندازه کافی موجود است

با این ماساژ لاغری موضعی را تجربه کنید

تزریق واکسن آنفولانزا به 3 هزار و 500 مددجوی کمیته امداد

آنفلوآنزا چیست و با سرما خوردگی چه تفاوتی دارد؟

وزیر بهداشت: پیک آنفلوانزا مهار شده/ دارو به اندازه کافی وجود دارد

واکسن آنفلوانزا کمیاب، مردم در هول و احتکار

نگرانی خاصی در مورد بیماری عفونی در ورامین وجود ندارد

تولید لوزالمعده انسان از طریق خوک

پیشگیری از آنفولانزا در دستور کار شورای شهر یزد

فروش گوشت کباب شده تمساح +تصاویر

آشنایی با رژیم جیم برای لاغری و بررسی فواید و مضرات این رژیم غذایی

وزیر بهداشت: کمبود انسولین در کشور نداریم

وزیر بهداشت: برطرف شدن کمبود انسولین و مهار انفولانزا

شاخص بهداشتی آب روستایی آبیک 20 درصد بیشتر از میانگین کشوری است

از وعده وزیر بهداشت به بیمار «سالمند» تا سلفی گرفتن با یک نوجوان

تعطیلی روز شنبه مدارس فریمان لغو شد

کشف 3 میلیارد تومان ایمپلنت تقلبی

وزیربهداشت : بیمارستان پیشوا تا هفته آینده تعیین تکلیف می شود

آنفلوآنزا یک شهریاری را کشت

مبارزه با شبه علم اولویت اول مروجان علم نباشد/واقفان نهاد ترویج علم راه اندازی کنند

مبارزه با شبه علم اولویت اول مروجان علم نباشد/واقفان نهاد ترویج علم راه اندازی کنند