موضوعات داغ: - آموزش و پرورش - هيئت مديره باشگاه پرسپوليس - يحيي گل محمدي - باشگاه پرسپوليس - جام جهاني باشگاه ها - پژوهش و فناوري - هيئت مديره پرسپوليس - مدافع استقلال - ارز ديجيتال - مهدي رسول پناه - سازوكار مالي اروپا - مجالس عزاداري - پيمان صابريان - مترو جهان - رضا علي پور - خبرهاي پربازديد - تلسكوپ كپلر - الكساندر كوكورين - شوراي شهر همدان - شهر لاهيجان - نماينده مردم بستان آباد - رآكتورهاي هسته اي - حسن قشلاق

مطالب مرتبط:
واکسن کرونا به 21 میلیون ایرانی می رسد | محدودیت بیشتر برای ادارات تا حد تعطیلی | واکسن ایرانی کرونا اجازه تست روی انسان گرفت
حل مشکل تولد در تاریخ 99.9.9 به شیوه ایرانی
یک ایرانی داور جشنواره هندی شد
جزییات تبادل یک جاسوس صهیونیستی با سه تاجر ایرانی + عکس و فیلم
امکان صدور شناسنامه متولدین 15روز اول آذر به تاریخ 99.9.9
-73 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
چهارشنبه، 5 آذر 1399 ساعت 19:502020-11-25فرهنگي

تاریخ نگاری انسان ایرانی


- سایت خبری تحلیلی اندیشه ها: برخی کتاب ها در هیاهوی دورانِ خود گم می شوند.

دو منظره یکی از این کتاب هاست.

اما بالاخره تاریخ به عهد خود وفا می کند و آنها را به عرصه می کشاند.

دو منظره غزاله علیزاده روایت درخشانی دارد، با ضرب آهنگی ملایم و شاعرانه.

شگفت انگیز اینکه شخصیت اصلی داستان، مرد جوانی است به نامِ مهدی که غزاله علیزاده زندگی اش را تا آستانه سالخوردگی و پیری روایت می کند.

او چنان با ظرافت و تسلط به لحظه های زندگی مهدی می پردازد که حتی برای نویسندگانِ مرد هم کاری بسیار دشوار است؛ لحظه هایی کاملا حسی و مردانه که از زوایای ناشناخته آدمی پرده برمی دارد و جالب اینکه هیچ یک از شخصیت های داستان، براساسِ جنسیتشان ارزش گذاری نمی شوند.

دو منظره روایتی روان و پرکشش دارد و تمام اتفاقات تلخ و دشوار در آن به آهستگی رخ می دهند، درست مثل خودِ زندگی.

آدم های داستان معمولی اند و وقایع داستان معمولی است، اما همه این عناصرِ معمولی، داستانی ماندگار را رقم زده اند.

وجهِ بارز رمان، حضورِ آدم ها در بستر تاریخ و سیاست است، اگرچه نویسنده تلاش می کند سیاست و تاریخ را در حاشیه نگه دارد تا زمانی که بر متن داستان سیطره پیدا می کنند و قضاوت روشنی از موضع گیری آدم ها به دست می آید.

با محمود حسینی زاد درباره دو منظره گفت وگو کرده ایم که می خوانید.

احمد غلامی:بحث را با استعاره خارش بال فرشتگان آغاز می کنم، این استعاره را افلاطون در داستان فدرا به کار می گیرد تا نشان بدهد هنوز انسان هایی هستند که خارش بال خود را احساس می کنند.

همان خارش بالی که به آ ن ها یادآوری می کند در برابر حیات خود و دیگران مسئولیت دارند و نیاز و خواست آزادی صرفا برای انسان هایی نیست که درک و احساس برتری دارند.

بله، این خواست همه آدم هاست.

اما اکثر آنان آن را فراموش می کنند یا همه توان خود را به کار می بندند تا آن را فراموش کنند.

قهرمان اصلی داستانِ دو منظره ، مهدی، نیز از جمله انسان هایی است که این خارش بال رهایش نمی کند.

گاه به آن بی اعتناست و گاه این خارش بال وادارش می کند تا در راهی قدم بگذارد که از پیش به زوایای تاریک آن نیندیشیده است.

پس داستان دو منظره و قهرمان اصلی آن فرایند شُدنِ مهدی است.

این فرایند شُدن چنان آرام و بطیی پیش می رود که خواننده همراه و همنوا با قهرمان اصلی به این مرحله نزدیک می شود.

اگر چه این رسیدن و این شُدن چندان شوق برانگیز و آرمانی نیست اما چنان به تاروپود واقعیت تنیده شده است که آدمی با مهدی تمام این لحظه های اوج و حضیض را تجربه می کند.

مهدی، قهرمانی معمولی است، همچون آدم های معمولی دیگر که با حقارت های خود در انزوا روبه رو می شوند و بزرگ منشی هایش بیش از آنکه شکوه و جلال داشته باشند، احساس شفقت و ترحم برمی انگیزد.

قهرمان اصلی رمان دو منظره بیش از هر چیز تمنای سوژه شدن دارد و این تمنا سراسر زندگی او را از آغاز تا پایان این رمان در بر می گیرد.

محمود حسینی زاد: اول بگویم که رمان یا داستان بلند دو منظره برای من کتاب خاصی است.

هم به عنوان کتابی مهم در ادبیات ما برایم خاص است و هم به دلیلی شخصی.

این کتاب مثل خیلی از کارهای نویسنده اش، غزاله علیزاده و شاید بتوانم بگویم مثل خود نویسنده اش که یکی از مهم ترین چهره های ادبیات ماست، جای خودش را پیدا نکرد.

به دلایل متعدد که نمی دانم جای گفتنش اینجا هست یا نه.

امیدوارم این گفت وگو حق مطلب را که نه، ولی گوشه ای از این حق را ادا کند.

من نظر دیگری دارم.

اجازه بده همین طور که تو برای شخصیت محوری داستان، یعنی مهدی، تشبیهی از افلاطون آوردی، من هم تشبیهی از دنیای موسیقی بیاورم.

به نظر من مهدی مثل خط های حامل صفحه نت است.

خط های حامل همان پنج خط موازی اند که آهنگساز نت ها را روی آن ها می نویسد.

مهدی از نظر من خطوط حاملی است که غزاله علیزاده چند سالی از تاریخ معاصرمان را روی او بیان کرده است.

دلیل این نظرم را هم در شخصیت مهدی می بینم.

آدمی که زندگی اش در کل واقعا مثل چند خط موازی در جریان بوده و دیگران هستند که می آیند و رویش اثر می گذارند و می روند یا می مانند.

البته که من دو منظره را فراتر از فقط سرگذشت مهدی می بینم و می دانم.

اهمیت کتاب هم در همین است.

غلامی: من بحث را باز با محوریتِ شخصیت مهدی ادامه می دهم؛ رابطه مهدی با خود و دیگران.

آن طور که به نظر می رسد مهدی جوانی ریزنقش است که به لحاظ جسمانی چندان قوی نیست و عاری از شکوه و جلال مردانگی است.

همین ویژگی در رفتار او نیز اثر دارد.

دو منظره داستانِ رابطه مهدی با خود و دیگران است.

دیگرانی که سر راهش قرار می گیرند و بر او اثر می گذارند یا به معنای دقیق تر بر او اعمال قدرت می کنند.

به باور فوکو هر رابطه ای چه با خود و چه با دیگران نوعی رابطه قدرت است که از طریق بدن سوژه اعمال می شود.

از این منظر اولین مواجهه مهدی با پدرش است.

نویسنده در همان آغاز از لایه زیرین داستان پرده برمی دارد.

مهدی در رؤیای خریدن دوچرخه ای با برند هرکولس است.

دوچرخه هرکولس مظهر قدرت برای اوست چرا که با خریدن آن برای اولین بار می تواند ابراز وجود کند، اما پدر که ناخن خشک است دوچرخه دست دومی برایش در نظر می گیرد، اما مهدی فقط و فقط دوچرخه هرکولس را می خواهد.

جالب اینکه نویسنده هم آگاهانه بر برند هرکولس که برگرفته از نام یک پهلوان یونانی است تأکید می کند.

مهدی در گام نخستین خود ناکام می ماند و سرخورده به انزوای خویش پناه می برد.

او در مواجهه با قدرت پدر، همواره دست پایین را دارد و شباهتی به برادر دیگرش که عصیان کرده و از خانه گریخته و در جنوب به ارتش پیوسته است، ندارد.

او آرام و منزوی است و درصدد است اقتدار خود را در انزوای خود، یا دقیق تر در تفاوتِ خود با دیگران به رخ بکشد.

در دانشگاه هم محلی از اعراب ندارد و برای اینکه خودش را در دل دیگران جا کند با مشت های گره کرده در صحن آجری دانشگاه زیر بارش تند باران فریاد می کشد و همراه با دیگران شعار می دهد که ناگهان حفره ای زیر پایش باز می شود و در آن فرومی افتد.

مهدی را از حفره بیرون می کشند و به بیمارستان می برند.

دانشجویان از این به بعد دورش را می گیرند و چندی زندگی اش دگرگون می شود و رنگ و بوی دیگری می یابد.

اما اینجا هم او در سیطره قدرت جمع است.

دست به کارهایی می زند که به آن ها باوری ندارد و عاقبت از ادامه این دوستی ها سر باز می زند و باز به انزوای خویش پناه می برد.

آنچه به این رابطه ها معنای جدی می دهد و ما را آماده می کند که به این روابط دقیق تر نگاه کنیم سیاست است.

تاریخ رویدادهای سیاسی ایران که در هم جواری سرنوشت واقعی و معمولی مهدی پیش می رود.

نویسنده زیرکانه تاریخ را در حاشیه قرار داده است و همین هم زمانی است که متن رمان دو منظره را بیش از پیش معنا می بخشد.

اگر بپذیریم نویسنده از ابتدا تلاش می کند آگاهانه قصد و نیت خود را از اساس داستان که همان چگونگی به بلوغ رسیدن یک رخداد بزرگ است پنهان کند، می توان با اغماض گفت داستان دو منظره داستانی آیرونیک است.

از ابتدای داستان، سیاست دوش به دوش مهدی و کاملا بی ارتباط با او و کاملا در ارتباط با او پیش می رود.

نویسنده ماهرانه صحنه های فرعی ای می سازد که به ظاهر هیچ ارتباطی با داستان اصلی روایت که زندگی مهدی است ندارد، اما در پایان درخواهیم یافت مهدی بسیار زودتر از این ها باید این صداها را می شنید، صدایی همچون صدای کودکی که بدون آگاهی و هراس از حضور لمپن های سلطنت طلب که علیه مصدق شعار می دادند صادقانه به زبان درآمد: در ابتدای بالای خیابان درشکه ای از روبه رو می آمد.

اسبی سفید و لاغر داشت و زنی جوان با دو کودک در آن نشسته بودند.

چون از کنار مردان گذشتند چشمان بچه کوچک تر برقی زد و پرشور مثل تظاهرات گذشته مشتش را بالا برد و صدا سر داد که مصدق پیروز است .

اما ببینید واکنش مهدی به این اوضاع واحوال پرآشوب چیست: مهدی پریشان شد.

فضای تار عصر تموز از بوی باروت سنگین شده بود و سراسر شهر از لرزه ای خاموش و سرخ شبیه جان سپاری پرندگان مرتعش بود.

جوان به خانه برگشت و تا فردا صبح یکسره خوابید.

عصر همان روز به قوچان رفت و تا شروع کلاس همان جا ماند .

حسینی زاد: همان خطوط حامل که گفتم، از نظر تکنیک روایت هم شامل حال مهدی می شود.

یعنی مهدی شخصیت حامل داستان است.

فقط ازنظر من مهدی یک ضدقهرمان است، از نوع کاملش.

با تمام خصوصیات ضدقهرمان ها.

به مشخصات ضدقهرمان های ادبیات نگاه کنیم، درست با مهدی جور هستند: تنها، منفعل و دچار رخوت، منتقد اطرافیان و اجتماع، دچار اندوه و ملانکولی، بازنده و شکست خورده.

تمام این خصوصیات را مهدی دارد.

برای خودش آبلوموفی است.

از همین منظر هم آن آیرونیک که تو می گویی، درست است.

چون یکی از خصیصه های ضد قهرمان ها در ادبیات همین است که هم شخصیت تراژیکی دارند و هم مضحک.

یکی دیگر از خصوصیات ضد قهرمان همین است که مهدی به کمال آن را دارد.

یعنی هم هویتی با یک قهرمان.

در این کتاب، علیزاده به طرز بی نظیری این هم هویتی را با شخصیت بهمن نشان می دهد.

همین جا مایلم به یکی از نقاط بسیار قوی این کتاب اشاره کنم که در ادبیات ما خیلی کم دیده شده یا شاید اصلا وجود نداشته باشد؛ نویسند به عنوان یک نظاره گر.

فقط نظاره گر، بدون هیچ دخالتی.

نگاهی به همین ارتباط بهمن و مهدی بیندازیم.

برای کسانی که کتاب را نخوانده اند بگویم: مهدی جوانی است با خصوصیات ضد قهرمان که بالاتر گفتم.

در دوران دانشجویی در مشهد عاشق دختر بسیار زیبایی می شود.

خانواده دختر بیشتر به خاطر ثروت پدر مهدی به این وصلت جواب مثبت می دهند.

درست در شب زفاف، طلیعه ، تازه عروس به تازه داماد اعتراف می کند که عاشق جوان دیگری بوده به نام بهمن که غیبش زده و نیست و نابود شده.

مهدی از همان شب زفاف و بدون کمترین اعتراض تمام تلاشش را می کند تا شبیه بهمن بشود، از هر نظر.

حتی به قیمت مضحکه این و آن شدن.

این تلاش تا اواخر سال های زندگی اش همراه مهدی است.

با زن می نشینند و با لذت خاطرات زن با بهمن را مرور می کنند.

هر نویسنده دیگری بود، سعی می کرد تا به راه و روش مثلا اشتفان تسوایگ شروع به روان کاوی و روان درمانی شخصیتش کند.

از فروید و غیره کمک بگیرد.

غزاله علیزاده درنهایت ایجاز و کنترل کلام، فقط نظار ه گر شخصیت غریب مهدی است.

توضیح نمی دهد، همدردی نمی کند.

ذره ای در واژه های نرم و شاعرانه اش دگرگونی ایجاد نمی کند؛ ایجاز کامل و راوی کامل.

این کمال در ایجاز مهم ترین خصوصیت این اثر است و از این نظر دو منظره واقعا یگانه است.

فقط یک مطلب را هم بگویم.

تو به دوچرخه هرکولس اشاره کردی و اینکه نویسنده آن را به عنوان نمادی از قدرت طلبی ناکام مهدی آورده.

درست است با این توضیح که در زمان ما، دوچرخه هرکولس معروف ترین و محبوب ترین مارک دوچرخه بود.

در سینما ها و نشریات همیشه تبلیغ و آگهی دوچرخه هرکولس را می دیدیم.

به نوعی آرزوی همه مان بود! غلامی: اشاره به موقعی به شخصیتِ بهمن کردید.

من هم بحث را در همین مسیر ادامه خواهم داد.

اما قبل از آن می خواهم دو نکته را با شما و خوانندگان در میان بگذارم و آن انتقاد به دیدگاه خودم است.

من در تحلیلِ دو منظره ناخواسته کتاب را از لفاف احساساتی که او را ساخته عریان می کنم، چرا که رمان دو منظره بیش از آنکه متکی بر مفاهیم باشد، برمبنای حس برانگیزی بنا شده است.

نوعی سمفونی حزن انگیز است از زندگی ملال آوری که در سیطره روزمرگی رو به زوال می رود، همچون یک غروب دلگیر پاییزی.

اوج این حس برانگیزی لحظه ای است که مهدی بازنشسته شده و برای سر زدن به دوستانش به اداره دارایی بازمی گردد.

او در آنجا با سردی و بی اعتنایی همکارانش روبه رو می شود؛ بند نافی است بریده از دستگاهی غول آسا.

دستگاه یا ماشین غول آسایی که او را بلعیده و اینک تفاله اش را به جامعه پس داده است و این احساس تلخی است که مهدی آن را تجربه می کند.

بیرون درِ اداره می ایستد و به ساختمان دارایی خیره می شود و خود را مؤاخذه می کند که چگونه توانسته عمری را در این ساختمان تیره و تاریک سر کند.

دومین نکته ای که می خواهم بر آن تأکید کنم همان خارش بال است.

این خارش بال یا همان خارش ذهنی، چنان در مهدی بطیی رخ می دهد که در نگاه اول اتصالِ این مفهوم به شخصیت مهدی نامأنوس به نظر می رسد، چرا که آنچه مهدی را ذره ذره دگرگون می کند خط دوم یا خط هم جواری داستان است؛ همان سیاستِ در حاشیه که درنهایت متن می شود.

باید گفت مهدی یا خودِ مهدی پیش از هر چیز در بستر اجتماعی ساخته می شود.

به یک معنا خودِ جدا از جامعه وجود ندارد.

به تعبیر برکیت معمولا خود ، درون اجتماع دست به کنش می زند و این کنشگری نقش بسزایی در شکل گیری هویت او دارد.

مهدی نیز از این قاعده مستثنا نیست.

با اینکه بارها و بارها از جمع می گریزد و به انزوا پناه می برد، درنهایت این جامعه است که او را وادار به کنشگری می کند.

اما مهدی برای رسیدن به این مرحله که هویت خود را در رخدادی (انقلاب) بازیابد، باید راهی طولانی را طی کند.

راهی طولانی که او خود را از انقیاد شخصیت هایی همچون طلیعه و بهمن خارج کند.

اوج هوشمندی غزاله علیزاده در بازی گرگ ومیشی است که با بهمن و مهدی راه می اندازد.

طلیعه به غایت زیباست، آن قدر زیبا که حتی خواهران مهدی اگرچه بر زبان نمی آورند اما می فهمیم که باورشان نمی شود مهدی چنین همسر زیبایی را به دست آورده باشد.

شوهر نیز با عشق شورانگیزی که به طلیعه دارد باورش نمی شود که به این آسانی به طلیعه رسیده است.

این شک ها و تردیدها بجاست.

طلیعه برای گریز از یاد و خاطره بهمن تن به این ازدواج داده است.

اعتراف طلیعه به عشق سابقش و پذیرش این یاد و خاطره ارزشمند از سوی مهدی، نشان از بزرگ منشی و والایی او ندارد، اینجا همان نکته ای است که خواننده را غافلگیر می کند.

اینجا نویسنده تأکید می کند آنچه مهدی را وادار به این پذیرش کرده است شخصیت اوست که به انقیاد عشق یا بهتر است بگوییم به انقیاد طلیعه درآمده است.

به تعبیر فوکو، سوژه در اینجا در چارچوب رابطه اطاعت مطلق از یک استاد عمل می کند.

آنچه شخصیت مهدی را جالب می کند تن دادن به جابه جایی این قدرت هاست.

طوری که انگار خودی در او وجود ندارد.

اگر او خودش را به شمایل بهمن درمی آورد برای ارضای میل طلیعه است.

درواقع میل طلیعه میل او می شود، اما مهدی از این منقادسازی عبور کرده و در دام دیگری منقاد می شود که شاید آخرین دام اوست؛ دامی برای رهایی.

حسینی زاد: من نگاه دیگری به کتاب دارم.

کتاب ظاهرا در چند ماه اول پس از انقلاب نوشته شده است.

تاریخ انتهای داستان اسفند 1358 است.

من که مترصد کارهای غزاله علیزاده بودم همیشه، در همان زمان این کتاب را خواندم و برای دوستی به آلمان فرستادم.

او که خود نویسنده است، جذب کتاب شد و تصمیم گرفت تا ترتیب ترجمه کتاب را به آلمانی بدهد که منجر شد به تماس با غزاله و غیره که بحث دیگری است.

در همان زمان، هم آن دوست خارج نشین و هم من عقیده داشتیم که این کتاب تاریخ نگاری دوران پهلوی دوم تا انقلاب اسلامی است، به زبانی دیگر.

هنوز هم بعد از 40 سال و با خواندن دو، و سه باره کتاب، می بینم که تاریخ نگاری است.

از زاویه ای دیگر.

کمی مفصل تر می گویم، هم در این مورد و هم در مورد شگردهای علیزاده برای خلق این کتاب.

اول، علیزاده یک ایرانی خلق کرده که تنها کنشش، واکنش به دیگران است.

همان طور که در بالا گفتم این ایرانی خطوط حاملی است تا دیگران روی آن ها نت هایشان را بنویسند؛ یک ایرانی نظاره گر.

یک ایرانی کونفورمیست.

ایرانی متکی به قدرت بالاتر.

برای این ایرانی، مهدی، پدر، برادر فراری، دانشجویان، زن خیابانی، طلیعه، بهمن، مریم، جوان انقلابی که به قتل می رسد همه و همه عابرینی هستند و مهدی نظاره گر و یا دنباله رو.

دوم، مهدی وقتی در حجره پدر گرفتار است، باربرها و حیاط کاروانسرا را نظاره می کند، بلوغش را با نظاره دخترخاله در حوض آب طی می کند، وقتی به اتاقی لخت و خالی بالای حمامی در مشهد نقل مکان می کند، از پنجره به مناظر اطراف نگاه می کند، شب خواستگاری به بام همسایه و درخت های همسایه نگاه می کند، بهمن درهم شکسته را از پنجره نگاه می کند، وقتی مأموران ساواک برای بردن دخترش مریم می آیند و وقتی همان مأموران برای بردن دختر همسایه می آیند، مهدی از پنجره نظاره می کند.

این ایرانی نظاره گر ناراحتی مادرش است و مرگ پدرش، نظاره گر تظاهرات توده ای هاست و نظاره گر مرداد و پاره کردن عکس های مصدق و پاگرفتن دیوان سالاران دوره پهلوی و یورش ساواک و کشیدن ناخن های پای دخترش.

نظاره گر شروع انقلاب اسلامی است.

سوم، علیزاده از تمام این وقایع به اشاره ای می گذرد، چون مهدی هم فقط نگاه می کند، علیزاده تفسیر و توضیحی نمی دهد، چون مهدی هم تفسیر و توضیحی برای این وقایع ندارد.

کنشی نسبت به این ها ندارد.

این ایرانی منفعل تر از این حرف هاست.

این ایرانی می خواهد خانواده تشکیل بدند، باید ناظر اعتراف زنش به عشقی دیگر باشد، دختردار می شود، باید ناظر جداشدن مادر و دختر از خودش باشد، کارمند می شود، باید ناظر امر و نهی ها باشد، وارد دنیای مدرن می شود، می رود با ارث پدر وسایل برقی مدرن می خرد، تلویزیون و مسواک برقی و قهوه درست کن.

بعد از استفاده ای کوتاه مدت، مستأصل می شود و برمی گردد به همان مسواک قدیمی خودش و به سماور و الی آخر.

چهارم، تنها اعتراضی که این آدم در طول زندگی اش می کند، زمانی است که پدر برایش دوچرخه نو نمی خرد و پسر پشت می کند و می رود و زمانی که پس از فرو ریختن رؤیاهایش، پس از لو رفتن بهمن در کسوت یک معتاد، می رود و لباس هایی را که به سبک البسه بهمن خریده بود، می فروشد.

حتی پس از شرکت در تظاهرات انقلاب اسلامی و شاهد بودن قتل مرد جوان، فقط تب می کند و می افتد به رختخواب.

از این جهت کتاب را من از آن دسته تاریخ نگاری های سبک آمریکای جنوبی ها می بینم.

تاریخ دوره پرالتهاب مردمانی در قالب تاریخ خانواده ای و از چشم آدمی خنثی.

ضدقهرمان.

عادت داریم این نوع کتاب ها را در 400 و 500 صفحه یا بیشتر ببینیم.

حتی نمونه بی نظیری مثل صد سال تنهایی در چند صد صفحه جا گرفته.

اما علیزاده شیوه دیگری در پیش گرفته و همین هم کتابش را ممتاز کرده است: اول، ما به عنوان ایرانی می توانیم با توجه به وقایع حدس بزنیم که مهدی حداکثر 50 سالش شده.

اما در داستان با یک آدم شاید فرتوت روبه رو هستیم.

زمان را علیزاده نادیده گرفته است.

دوم، رنگ زدن به آدم ها را علیزاده کنار گذاشته.

نه سیاه داریم و نه سفید.

همه آدم ها سرشت بشری دارند.

نه خوب و نه بد.

بدون هیچ خصوصیت چشم گیری.

به جز زیبایی ظاهری یکی دو نفرشان.

سوم، کتاب در ماه های اول بعد از انقلاب نوشته شده.

دوران روزنامه ها و مجله های پرشور و نویسنده های پرشورتر.

اسم نمی برم.

خودت می دانی.

اما در آن معرکه که هر نویسنده دیگری عنان قلم را رها می کرد و با استعانت به ایدئولوژی های مختلف، هر رمان و داستانش تفسیری می شد پر طول و عرض بر حوادث، علیزاده آن چنان کنترل شده و آن چنان موجز می نویسد که حیرت آور است.

فقط نگاه می کند.

فقط روایت می کند.

در کوتاه ترین شکل.

چهارم، و این کوتاه گفتن، در نثر بیشترین تجلی را دارد.

اگر این کتاب یک شخصیت داشته باشد، آن زبان کتاب است.

شاعرانه، نرم، تصویری، زلال، بدون کمترین بالا و پایین، بدون کمترین تبعیض در کاربرد برای آدم های مختلف و صحنه های مختلف؛ یکدست.

بدون اینکه رنگ تفسیر به خود بگیرد (دقت کن حتی از تانک ارتشی که می رود تا آدم ها را له کند، با صفت موقر یاد می شود).

علیزاده در داستان های کوتاهش موجزنویس است.

اینجا ایجاز در حد کمال است.

خانه ها در نیم خط توصیف می شوند.

آدم ها در دو کلمه.

کودتای 28 مرداد در دو خط.

تظاهرات تیر و مرداد 32 در دو خط.

اولین تجربه جنسی در یک خط.

من شخصا به مقوله تعلیق و ایجاد کشش در ادبیات، آن طور که در ادبیات ما مرسوم است، عقیده ای ندارم، اما اگر تعلیقی باشد در این کتاب، فقط و فقط زبان است.

زبان غزاله علیزاده هست که من خواننده را می کشد، زبان علیزاده است که گذر این حدودا چهل سال تاریخ معاصر از برابر ایرانی نظاره گر را آن قدر ملموس می کند.

دلم نمی آید چند تعبیر شاعرانه در کتاب را نیاورم، گرچه کتاب مملو این عبارت هاست: زوال نرم نور/ هوای تار عصر/ تن سپرده غبار سالیان دور/ بناگوش و گردن چون دسته ای یاس و مریم/ نور دودی صبح/ زیر سایه های نیلی صبح/ صافی آب، نرمی خاک، طراوت باد/ نور ماه در شب های برفی.

.

غلامی: با تحلیل شما مبنی بر اینکه مهدی نظاره گر است، آن هم نظاره گری منفعل، چندان مخالفتی ندارم.

شاید بد هم نباشد از دو مسیر مختلف به سمت کتاب دو منظره برویم.

اما اگر اجازه دهید من به مثلثِ طلیعه، بهمن و مهدی برمی گردم.

در این مثلث ما با ابژه شدگی سوژه روبه رو هستیم.

مهدی در این رابطه گرگ ومیشی تا به انتها می رود و ازخودبیگانگی را تجربه می کند.

درواقع او چیزی نیست جز میلِ طلیعه (دیگری) و روح به بهمن در او حلول کرده است.

این ارضای میل طلیعه (دیگری) آن قدر جدی است که در میهمانی اداره دارایی فردی به نام بهمن حضور دارد و مهدی از کشف اینکه شاید این فرد همان بهمن طلیعه باشد سر از پا نمی شناسد.

با شعف زنش را به میهمانی می برد تا با دیدن بهمن او را شگفت زده کند.

دقیقا نویسنده اینجا مستحیل شدنِ یک شخصیت را در میل دیگری به وضوح نشان می دهد، اما بهمنِ میهمانی، بهمن واقعی نیست.

بهمن واقعی، دائم الخمر مفلوکی است که مهدی در ملاقات با او شوکه می شود.

ملاقاتی که ضربه نهایی را به مهدی می زند و او را دگرگون می کند.

مهدی حتی در دوره ناامیدی هم تلاش می کند این بازی گرگ ومیش را بنا به اقتضای شخصیتش ادامه بدهد و به پوستین بهمن درآید.

اما او از خاستگاه و جنم دیگری است.

همان خاستگاهی که در نهایت او را وامی دارد تا در پیرانه سری ردا بر دوش بیندازد و سایه ای از اقتدار پدر باشد.

عناصری در داستان دو منظره وجود دارد که نشان می دهد این رمان بیش از آنکه یک رمان غریزی باشد، رمانی از پیش اندیشیده شده است، مثلا ایجاز در روایت ها.

روایت از سه برهه تاریخی پهلوی دوم که رویداد آخر، دیگر از حاشیه خارج شده و به متن تبدیل می شود.

با رویداد انقلاب، ما دیگر با قهرمان منفعلی روبه رو نیستیم.

او در خونین ترین صحنه ها دوش به دوش جوانی به سوی تانک ها می رود و در هنگامه زخمی شدن جوان به یاری اش می شتابد.

اما نباید اشتباه کنیم اینجا هم باز با همان مهدی سابق روبه رو هستیم.

چیزی در درون او عمیقا عوض نشده است.

آن چیز که عوض شده است وضعیت است.

وضعیت عوض شده است و او ناگزیر با رویداد یکی می شود.

اینجا رویداد است که سوژه را در خود مستحیل می کند.

اگر مهدی زمانی در سیطره پدر و دوستان دانشجوی خود، طلیعه و شمایلِ بهمن بود، اینجا رخداد او را مبهوت می سازد و وادار به یگانگی می کند.

مهدی برای یکی شدن با رویداد از سرمنزل های بسیاری عبور کرده است و آخرین منزلش مریم است.

با حضور مریم، استحاله ای جدی در شخصیت مهدی رخ می دهد.

مریم، جلوه دیگری از بودن را برای مهدی به نمایش می گذارد.

البته ناگفته نماند بعد از شکستن شمایلِ بهمن، شمایلِ طلیعه نیز برای مهدی می شکند.

پس از آن، مهدی از سیطره این افسون خارج شده است.

اگر لحظه ای بی سکان می شود، اما با مریم که چهره ای آرمان گراست با پدیده ای روبه رو می شود که خلأ وجودی یا غیاب خود (را) در وجود مهدی بر او آشکار می کند.

حسینی زاد: کاملا درست می گویی که خوب است دو منظره را از دو منظر مختلف می بینیم.

یک موضوع را فراموش نمی کنم.

زمان نوشتن این داستان.

در اوج انقلاب و چند ماه پس از آن.

بنابراین گمان نمی کنم حتی نویسنده ای کمال گرا مانند علیزاده هم در آن دوران بخواهد داستانی درباره ضعف های روح و روان بشری بنویسد.

نشانه های زیادی هم نمی بینم در داستان.

گرچه در داستان های قبل از این کتاب، در مجموعه بعد از تابستان و در سفر ناگذشتنی هم به کنکاش روابط بین انسان ها پرداخته.

اما به همین قلت اینجا.

مهدی، این ایرانی داستان، برای من همان خط حامل است و همان دیواری که تصویر های این همه سال خنثی را منعکس می کند.

آن دو سه موردی هم که تو اشاره می کنی، من از منظری دیگر می بینم.

مهدی در دخترش مریم فقط جسارتی را می بیند که خودش نداشته.

دقت کنیم به صحنه ای که مریم از زندان آزاد شده و شبی به پدر اعتراف می کند که دختر همسایه را او لو داد.

.

اندوه و یأس مهدی تدریجا در کنه شور حیاتی او ریشه می دواند و با آنکه پس از مدتی رفتارش با دختر عادی شد، اما رگه ای از تلاشی و پوسیدگی در حال تحلیل نیروی او بود.

.

چرا؟ چون نومید شده بود و دیده بود که دخترش هم قهرمانی نیست.

بعد از این نومیدی می رود به جایی که تا آن زمان پا نگذاشته بود.

.

از صاحب مغازه خواست که شیشه ای عرق به او بدهد.

.

شیشه عرق را که می گیرد .

با خود اندیشید سالیان سال در آرزوی شباهتی چنین تمام با بهمن بود.

.

دقت کنیم مهدی که عمری می خواسته بهمن خوش لباس و موفق باشد، حالا از یکی شدن با بهمن فلک زده شادمان است.

هم هویتی را در ناتوانی می بیند نه در توانایی.

وقتی می خواهد به آن تظاهرات که ظاهرا در یکی دو ماه قبل از وقوع انقلاب است برود، بین راه یاد دوران دانشجویی اش و تظاهرات دوران ملی شدن نفت می افتد و .

تظاهرات، خطابه های آتشین و بحث های تند.

آزادی در میدان ها، کوچه ها و لا به لای شاخ و برگ درختان نفس می کشید، به سادگی و روشنی هوا و نور.

اما چنان که باید در حفظ آن نکوشیدند تا ناگهان افسرد و مرد.

(این جمله درباره مرگ آزادی در آن سال های دورتر را تکرار می کنم با در نظر گرفتن صحنه ای که این خاطره را به یاد مهدی می آورد).

در آن صحنه تیر خوردن جوان، مهدی باز یک منفعل است.

من شور حیات در او نمی بینم.

دنبال زن و دخترش راه می افتد.

در تظاهرات بی هدف دنبال جمعیت می رود.

اینجا هم باز یک ناجی و یک قهرمان پیدا می کند.

از خودش که کاری ساخته نیست.

به مرد جوان برمی خورد.

دقت کنیم که این جوان و رفتار او و این صحنه که طبعا از نگاه مهدی و با حضور اوست، با چه واژه هایی روایت می شود: .

مردی تنومند.

نیروی عنان گسسته.

چشمانی چون آتش و چهره ای مهتابی.

پیرهن زرد جوان را دید و محجوبانه دنبالش کرد.

سایه به سایه او چون عاشقی می رفت.

اگر پسری می داشت حتما شبیه او بود.

مهدی خم شد او را بویید.

برای اولین بار بی حائل و سرخوردگی با موجودی زیبا یکی شده بود.

.

باز دقت کنیم که در همین صحنه از مرگ، یعنی کشته شدن تظاهرکننده ها، چنین یاد می شود: .

مرگی این گونه عام و خودی که با سبکی و ظرافت پروانه ای بازیگوش در امتداد جوی های آب، لابه لای شاخه ها، در خم کوچه ها، بر فراز بام ها و پشت دکان ها پرپر می زد و هر آن به صورتی کاملا تصادفی بر سر و شانه کسی می نشست، در قیاس با تجارب پیشین مهدی جذبه ای غریب و عالی داشت.

شیرین نظیر نیش زنبوری که در دهان شهدی دارد .

آرزوی مرگ.

چون چاره ای نمی بیند.

امیدی به آن تظاهرات ندارد.

آن همه شور و هیجان و فریاد و غوغا آن موجود زیباروی تنومند را به قتل رسانده بود.

دقت کنیم باز به این جمله .

مهدی خم شد او را بویید.

برای اولین بار بی حائل و سرخوردگی با موجودی زیبا یکی شده بود.

.

مهدی غزاله علیزاده هیچ امیدی نداشت که مریم و دوستانش با کوبیدن پا به زمین در حیاط خانه بتوانند این دوره تاریخی را سروسامانی بدهند.

مرگی که در تظاهرات دیده بود و به شیرینی نیش زنبوری بود یا دهانی پر از شهد، در خانه به سراغش می آید: .

دریچه گشوده بود، و آسمان آبی صبح، با لمعانی زرین، می درخشید .

غلامی: درباره تغییر وضعیتی که مهدی را درمی نوردد ناگزیرم به نکته ای اشاره کنم.

وضعیتی که مهدی در آن قرار می گیرد محلِ اتصال بدن ها و میدان نیروهاست.

در این میدان نیروها و در این یکی شدن بدن هاست که آدم ها معمولا دست به کارهایی می زنند که حتی بعدها نیز خودشان را به حیرت وامی دارد.

پس به راحتی نمی توان از این میدانِ به وجود آمده نیروها که بدن ها را به هم متصل می سازد، گذشت.

در خود متن هم این نکته آشکار است: یکی دو روز بعد، مهدی نیز همراه دختر و زن به راه افتاد.

از کوچه های خلوت با دسته های کوچک دیگر می رفتند.

تمام عابرین هنگام برخورد با یکدیگر لبخندی آشنا بر لب می آوردند .

این همان مهدی ای است که هنوز در میدان نیروها قرار نگرفته است.

متأثر از توان دخترش است و در سیطره او قرار دارد و هر جا او می رود او را به دنبال خودش می کشد، اما به آهستگی.

شرایط وقوع رویداد آرام آرام زمینه سازی می شود.

همین جا باید بگویم ریتم داستان با آهستگی پیش می رود و اگر بگویم این آهستگی نوعی تکنیک داستانی به شمار می آید اغراق نکرده ام.

همان ریتمی که فضایی عمیق و حزن انگیز به داستان می دهد.

غزاله علیزاده برای اینکه ایجاز در داستانش مخل نباشد، روایتش را با ریتمی کُند پیش می برد تا هر آنچه را که لازم است درنهایت ایجاز بگوید و خواننده آن را ببیند.

در سرعت بسیار آدم ها، اشیا و مناظر نادیده باقی می مانند.

پس این آهستگی نه تنها با شخصیت مهدی عجین شده بلکه در تاروپود داستان نیز تنیده شده است.

مهدی با آهستگی پا به معرکه ای می گذارد که در آن معرکه اگر خود را هم بازنیابد به فقدان خویش پی خواهد برد.

این دیگر خصیصه اجتناب ناپذیر رویداد است که هرکس را به شیوه ای درمی نوردد.

ادامه داستان را می خوانیم: مهدی نیز که از چندی پیش ترش رو و غمگین بود تدریجا سیمایی گشاده پیدا کرد.

به یاد سال های جوانی خویش افتاد: تظاهرات، خطابه های آتشین و بحث های تند.

آزادی در میدان ها، کوچه ها و لا به لای شاخ و برگ درختان نفس می کشید، به سادگی و روشنی هوا و نور.

اما چنان که باید در حفظ آن نکوشیدند تا ناگهان افسرد و مرد.

بخش مهم از عمر او با سکوت و عزلت و ترس هدر شده بود اما اکنون بر لبه های فنا دوباره آن نفس مبارک را به جا می آورد .

داستان به همان آهستگی اما پرشور ادامه دارد.

ترجیح می دهم خوانندگان خود آن را دنبال کنند.

نویسنده با هوشمندی، مهدی را که یک آدم معمولی است در بستر مهمی از یک رویداد تاریخی قرار می دهد.

در اینجا مهدی که تجربه و سابقه تاریخی چندان دل چسبی ندارد، بخشی از یک حادثه بزرگ تر محسوب می شود.

در این حادثه است که او درمی یابد توانش را در انفعال و انزوا از دست داده است.

همین آگاهی به او غمی عمیق می دهد که در سراسر کتاب این غم موج می زند.

عمر و فرصت های از دست رفته تجربه مشترک بسیاری از آدم هاست.

از اینجا به بعد شاید بتوانم گفته های خودم را با نخی باریک به گفته های شما گره بزنم.

حسینی زاد: فکر می کنم بند مشترک ما درباره این کتاب کمی ضخیم تر از نازک است! فکر اصلی غزاله علیزاده در نوشتن این داستان را هر دو در زوال و فروپاشی می بینیم.

زوال و فروپاشی یک شخص یا زوال و فروپاشی یک ملت در پی هویت (این آخری به زعم من).

من همین پاساژی را که تو الان گفتی، شاهدی می بینم برای نظر خودم: مهدی (که در بالاتر گفتم برای من نماد ایرانی است) با زن و دختر راه می افتد، سبکباری ها و لبخند های مردم در کوچه و خیابان که می دانیم دارند می روند در تظاهرات شرکت کنند، سر حالش می آورد، یاد جوانی های خودش می افتد و یاد آن شعارها و یاد آن آزادی که نتوانستند تیمارش کنند و پرید و رفت.

وارد جمع می شود.

امید و روشنی تازه همه جا هست، آن قدر هست و آن قدر زیاد که حتی مرگ با شهد شیرین توصیف می شود.

اما - حرف کلی من درباره فکری که غزاله علیزاده را وامی دارد تا این اثر ممتاز را خلق کند، این است: تمام آن امید و سرزندگی دوباره این ایرانی در پی هویت، متجلی در آن روز و در آن جمعیت و بعد در پیکر آن جوان زیبای تنومند (دقت دوباره کنیم به این جمله .

برای اولین بار بی حائل و سرخوردگی با موجودی زیبا یکی شده بود.

)، به ساعتی به خاک و خون کشیده می شود و آن جوان تازه از راه رسیده به خاک و خون می غلتد.

بعد از آن همه ناکامی و شکست، بعد از آن همه تلاش، حالا هم باز شکست و زوال.

در آن روز یک دوره از تاریخ این آدم که بالاخره هویتی پیدا نکرد، بسته می شود.

پس اقلا مرگی آرام، زیر آسمان آبی صبح، با لمعانی زرین .

و چقدر این صحنه مرگ من را یاد طبیعت چند سال بعد جواهرده می اندازد! غزاله علیزاده را باید خیلی بیشتر از این ها بخوانیم و بشناسیم.

غلامی: اگر برداشت درستی از حرف های شما داشته باشم درست می گویید که روح حاکم بر رمان، روح زوال و شکست است.

وضعیتی که به درست یا نادرست اغلب ما خودمان را قربانی آن می دانیم.

بالی برای پریدن هست اما سقف کوتاه است و از این حرف ها.

عمر در چشم برهم زدنی می گذرد و خالی می شویم از توان و اینجاست که افسوسِ گذشته را می خوریم.

اغلب گرفتار نوعی غم غربت هستیم که با زندگی معمولی ترین آدم های ما گره خورده است، البته با نگاه و حسرتی شاعرانه.

این همان نقطه اشتراک همه ما با رمان است.

ما رؤیای آدم بهتری از خودمان را در سر داشتیم، اما نشد، نتوانستیم و مهم تر از همه، نگذاشتند.

غزاله علیزاده بر این حس مشترک انگشت می گذارد.

حسی که به نوعی همه ما را در بر می گیرد، از هنرمند و روشنفکر تا چریک و فدایی تا آدم های معمولی، اگر در یک چیز اتفاق نظر داشته باشیم همین احساس مشترکِ بودن در وضعیت زوال و شکست است.

غزاله علیزاده با محور قرار دادن مهدی در بستر شرایط اجتماعی و سیاسی و تاریخی به این مفهوم رایج در ذهن و زبان ایرانیان انگشت می گذرد.

اما این احساس زوال و شکست، بیش از هر چیز برای درگیر کردنِ خواننده و همذات پنداری او با شخصیت اصلی داستان است.

در اینجاست که نویسنده فرصت آن را پیدا می کند تا از مفاهیم دیگری که در لایه های زیرین داستان هست، رمزگشایی کند که در طول گفت وگو به آن اشاره کردم.


کلید واژه ها: داستان - زندگی - روایت - منظره - علیزاده - تاریخ - غزاله - شخصیت - شگفت انگیز - سالخوردگی - مهدی - لحظه - کتاب - اندیشه - مردانه - ایرانی - آستانه - یکی از - جوانی - انسان - انگیز - خبری - سایت - پیری - روان - ارزش - درست - پرده - جالب - هایی

آخرین اخبار سرویس:
بی میلی تماشاگران به نسخه دوم انیمیشن «کرودز»

کرونا از هر فرصتی برای ضربه زدن استفاده می کند + فیلم

دود آتش در چشم همسایه + فیلم

کارگردان «اَنگل» رییس داوران ونیز شد

ویدئو | شمش طلا؛ فیلم اول پسر ابراهیم حاتمی کیا کلید خورد

کارگردان «اَنگل» رییس داوران ونیز شد

بخش خبری 21 شبکه یک سیما؛ 26 دی

بخش خبری 20:30 شبکه دو سیما؛ 26 دی

مسعود نجفی: شاید اکران محدود برای مردم داشته باشیم

«شمش طلا» با حضور ابراهیم حاتمی کیا کلید خورد

ثبت زندگینامه «افسانه بایگان» در موزه سینما

زندگینامه: بونگ جون-هو (1969 -)

چالش عجیب حدیثه تهرانی و همسرش درخانه شان!

تندیس طلایی ببر بنگال به منیژه حکمت رسید

بونگ جون هو رییس هیات داوران جشنواره ونیز 2021 شد

توییت جنجالی ستاره سرشناس هالیوود برای تحویل ترامپ به ایران

جایزه «بندر بند» از جشنواره فیلم کلکته

تندیس طلایی ببر بنگال به منیژه حکمت رسید

چگونه بازیگر شویم (300) /گوش دادن اولین درس بازیگری

انتشار کتاب «اسطوره، شاهنامه، تعزیه»

خبر 18:30 شبکه 5 سیما؛ 26 دی

تتلو به سیم آخر زد ؛ تتلو عکس خواهر و مادر تتلو منتشر شد!

متولیان فرهنگی از تولید فیلم ها و سریال های استراتژیک حمایت کنند

همسر نفیسه روشن کیست + ماجرای طلاق

استخدام یک نفر قهوه چی

نقد و بررسی فیلم «موصل» در «هفت»

انتشار آخرین اثر پائولو کوییلو در ایران

«شمش طلا» با حضور ابراهیم حاتمی کیا کلید خورد

کارگردان فیلم اسکاری «انگل» رییس هیات داوران جشنواره «ونیز» شد!

فیلم/سگی که به گربه ها ی محل شیر می دهد!

بونگ جون هو رییس هیات داوران جشنواره «ونیز» 2021 شد

استایل پلنگی فلور نظری غوغا به پا کرد! + عکس

بازگشت آهنگساز فیلم محمد رسول الله (ص) به هالیوود

رونمایی از دو کتاب در شاهرود

راهیابی 88 اثر نگارگری به مرحله نهایی داوری تجسمی فجر

جشنواره هنری و ادبی گوهر فاطمی در چهارمحال و بختیاری برگزار می شود

تکه های رنگارنگ خورشید

»شمش طلا« با حضور ابراهیم حاتمی کیا کلید خورد

نقاشی که حاج قاسم سلیمانی لب به تحسین آثارش گشود+فیلم

‏ جایزه «بندر بند» از جشنواره فیلم کلکته

«شمش طلا» با حضور ابراهیم حاتمی کیا کلید خورد

فراخوان شرکت در جشنواره نور چشم

عکس | پیشنهاد جنجالی ستاره سرشناس هالیوود برای تحویل ترامپ به ایران

«بونگ جون هو» رییس هیات داوران جشنواره ونیز شد

88 اثر نگارگری به مرحله نهایی داوری راه یافتند/ کیفیت و حفظ اصالت معیارهای اصلی داوری نگارگران

«شمش طلا» با حضور ابراهیم حاتمی کیا کلید خورد / بحران خانوادگی در دوران کرونا

فیلم تئاتر «مرد میدان شجاعت» تماشایی شد

آثار هنری عجیب در همایش مجسمه سازی تهران + عکس

«شمش طلا» کلید خورد

راهیابی 88 اثر نگارگری به مرحله نهایی داوری تجسمی فجر

شهرک سینمایی غزالی در غرب تهران

اجرای نمایش »آرت« در تماشاخانه مهرگان از سر گرفته می شود

درگذشت هنرمند تئاتر در اصفهان

88 اثر نگارگری به مرحله نهایی داوری تجسمی فجر راه یافتند

کرونا رویدادهای فرهنگی و هنری تیران و کرون را کم رونق کرد

خبر هایی از رزمایش برق و رونمایی کتاب

نوید محمدزاده با برادرش همبازی شد + عکس

فراخوان جذب بازیگر

(ویدیو)جنجال گلشیفته فراهانی درباره استقلال کردستان!

بازیگر »بچه مهندس« مهمان »دست در دست« می شود

استودیو خوانندگی اسپانسر مدیرهنری گروه هنری

از بازگشایی سینما ها تا اعلام اسامی فیلم های حاضر در جشنواره فیلم فجر

ارسال 473 اثر از خبرنگاران چهارمحال و بختیاری به جشنواره ابوذر

«شمش طلا»ی یوسف حاتمی کیا کلید خورد / بحران خانوادگی در دوران کرونا موضوع فیلم

از سرگیری اکران شهر سوخته در سینماهای هنر و تجربه

«شمش طلا» با حضور ابراهیم حاتمی کیا کلید خورد

فیلم «مصلحت نظام» آماده حضور در جشنواره فجر می شود

حسن کریمی هنرمند تئاتر در اصفهان درگذشت

نوید محمدزاده با برادرش در قورباغه+ عکس

نوید محمدزاده با برادرش در قورباغه+ عکس

دلیل حذف فیلم های متقاضی حضور در فجر 39

طرز تهیه سالاد سزار ایتالیایی مجلسی با سس مخصوص + تصاویر

استارت «شمش طلا» با حضور ابراهیم حاتمی کیا

نمایش قرآن های خطی در نمایشگاه دائمی مسجدالنبی(ص) + عکس

بازی نوید محمد زاده با برادرش در سریال قورباغه + عکس

تمدید مهلت ارسال آثار به جشنواره ابوذر

برگزاری اولین جشنواره نمایش نامه نویسی در زنجان

بازیگر «بچه مهندس» مهمان «دست در دست» می شود

درباره بروکلین | سید رضا ابراهیمی

«شمش طلا» با حضور ابراهیم حاتمی کیا کلید خورد

نقد و بررسی فیلم «موصل» در «هفت»

انتشار قسمت جدید کمیک موشن «چهل سردار» همزمان با ایام فاطمیه

اجراخوانی نمایش «زخم مدینه» در تالار وحدت/«مرد میدان شجاعت» تماشایی شد

گرامیداشت یاد شهدای شیمیایی بهبهان + فیلم

‏88 اثر نگارگری به مرحله نهایی داوری «تجسمی فجر» راه یافتند

صحبت های جالب انصاریان درباره ایفای نقش یک روحانی +فیلم

(ویدیو) برف بازی و شیطنت سارا و نیکا در سوئد

«شمش طلا» با حضور ابراهیم حاتمی کیا کلید خورد

نمایش 20 فیلم در جشنواره فیلم فجر سی و نهم

آغاز نمایش آنلاین انیمیشن کوتاه «جبیر»

نوید محمدزاده با برادرش در سریال «قورباغه» هم بازی شد+ عکس

دردسر داوری فیلم های گلچین نشده در «فجر 39»/ خون تازه در رگ سینما

اجرای نمایش «آرت» در تماشاخانه مهرگان از سر گرفته می شود

نمایش محدود مردمی فیلم های سیمرغ سی و نهم

بازیگر «بچه مهندس» مهمان «دست در دست» می شود

رسول نجفیان چگونه قطعه «رسم زمونه» خواند؟

کوین هم خواستار حذف ترامپ از تنها در خانه شد

استفاده از ظرفیت فضای مجازی در جشنواره تئاتر فجر

پخت غذای نذری فاطمی برای ده هزار نیازمند اهوازی + فیلم

«اسپایک لی» جایزه افتخاری سینماتک آمریکا را دریافت کرد

تاریخ نگاری انسان ایرانی

تاریخ نگاری انسان ایرانی