مطالب مرتبط:
صادرات 10.6 میلیون دلاری محصولات بهداشتی آرایشی ایرانی
ژاوی: پرشورترین بازی های زندگی ام مقابل تیم های ایرانی بوده است
آمار وحشتناک حریف استقلال مقابل تیم های ایرانی
نگاهی به عملکرد تیم های ایرانی در دور گروهی لیگ قهرمانان آسیا
ژاوی: پرشورترین بازی های زندگی ام مقابل تیم های ایرانی بوده است
-86 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
شنبه، 5 مهر 1399 ساعت 18:202020-09-26فرهنگي

داستان ایرانی در گفت وگو با قاسم کشکولی


- علی شروقی شرق سه رمان، یک مجموعه داستان و تصحیح سوانح العشاق احمد غزالی، کارنامه بیش از دو دهه کار ادبی قاسم کشکولی است.

مجموعه داستان زن در پیاده رو راه می رود اولین مجموعه داستان او بود که نخستین بار در سال 1377 منتشر شد.

بعد از آن، در سال 79، رمان ناهید را منتشر کرد.

بعد تا حدود ده سال کار تازه ای از کشکولی چاپ نشد، تا اینکه در سال 88 رمان بازی، مهندسی یک رمان از او به چاپ رسید.

دراین بین البته کاری را هم در زمینه ادبیات کهن به چاپ رساند که همان تصحیح سوانح العشاق احمد غزالی بود.

کشکولی به گفته خودش بعد از انتشار رمان بازی، مهندسی یک رمان ، نگارش این سگ می خواهد رکسانا را بخورد" را آغاز کرد.

رمانی که امسال از طرف نشر بوتیمار منتشر شده است.

این سگ می خواهد رکسانا را بخورد رمانی است شکل گرفته حول محور تکرار، تعلیق و عدم قطعیت.

راوی این رمان، مردی است که شاهد سقوط زنش از پنجره است بی آنکه بتواند او را نجات دهد.

پس از سقوط زن، مرد بالای سر جسد او می رود و می کوشد جسد را مخفی و بعد دفن کند.

سراسر رمان، می توان گفت که حول محور تکرار همین حادثه و تلاش برای مخفی کردن جسد شکل می گیرد و زمان روی همین حادثه می ایستد و این حادثه، مثل خوابی که راوی در آن گیر افتاده باشد، مرتب تکرار می شود اما در هر تکرار چیزی به داستان اضافه می شود.

چیزی مربوط به گذشته راوی، خانواده اش، روابطش و هرآن چه او را به این نقطه ای رسانده که اکنون بر آن ایستاده و گویی توان عبور از آن را ندارد.

رمان، از طرفی ارجاعاتی بوف کوری دارد و بین آن با بوف کور نوعی رابطه مکالمه ای و بینامتنی هست.

کشکولی چنانکه در مصاحبه پیشِ رو خواهید خواند، می گوید یکی از قصدهایش در این رمان، عبور از بوف کور بوده است.

او منکر ارزش هنری بوف کور نیست، اما معتقد است که بوف کور رمان نیست بلکه اثری هنری است شکل گرفته برمبنای معماری و نگرش شاعرانه.

گفتگو با قاسم کشکولی را به مناسبت انتشار رمان این سگ می خواهد رکسانا را بخورد می خوانید.

یکی از وجوه جالب رمان این سگ می خواهد رکسانا را بخورد ، برای من، وجود عناصر بوف کوری در آن بود.

نوعی ارجاع به بوف کور که البته بعد دیدم این تنها برداشت من نبوده است و منتقدان دیگری هم به آن اشاره کرده اند.

اصلا یک جای رمان - همان اوایل - از زبان راحله به بوف کور و موضوع لکاته و اثیری اشاره ای مستقیم می شود.

در ضمن آن شخصیت مهران بنگی در رمان هم یادآور پیرمرد خنزرپنزریِ بوف کور است، مخصوصا که در اواخر رمان، یک جا راوی توی آسانسور، درست مثل راوی بوف کور، خود را به شکل او می بیند.

و از همه مهم تر خود موضوع دفن و مخفی کردن جسدِ یک زن.

خب در همه اینها یک جور رابطه مکالمه ای با بوف کور هست.

می خواستم بدانم این از جانب شما عامدانه و هدفمند بوده و پیشاپیش در طرح رمان، به چنین ارجاعی اندیشیده بودید؟ بله راحله یک شاعر و آنارشیست است، همین طور کاوه، همین طور رکسانا.

طبیعی است این ها وقتی با هم هستند راجع به همه ادبیات پشت سرشان حرف می زنند و انتقاد می کنند.

راحله در آن صحنه از رمان، نه فقط هدایت را به سخره می گیرد، بلکه حافظ را نیز هجو می کند.

تا جایی که کاوه بهش گوشزد می کند تند میروی عزیزم .

راحله حافظ، هدایت و به طور کلی همه ادبیات عاشقانه کلاسیک را به نشناختن زن متهم می کند.

هدایت را متهم می کند که زن را نمی شناسد و می گوید: هدایت اگر در حال حاضر بود، احمقانه ما دو نفر (خودش و رکسانا) را به اثیری و لکاته تقسیم بندی می کرد.

درواقع این ادبیات، عبور از بوف کور و به طور کلی سنت دوبینی ادبیات کلاسیک ماست.

عبور از ادبیات سیاه و سفید و خیر و شر.

و همان طور که در رمان می بینید یک جا رکسانا به دوست صمیمی اش راحله، خیانت می کند و معشوق او، یعنی کاوه را از چنگش در می آورد.

یک جا راحله به کاوه خیانت می کند و با سرگرد حمید فخر آور به آلمان می رود.

و یک جا رکسانا با مهران بنگی به کاوه بی وفایی می کند.

درواقع رکسانا و راحله، هر دو، همان طور که راحله می گوید، زن هایی هستند زمینی، و از گوشت و پوست و خون، با تمام پیچیدگی های یک زن امروزین.

این دیالوگ با ادبیات گذشته هم همان طور که گفتم به واسطه شاعر بودن قهرمان داستان، به هدایت و حافظ ختم نمی شود.

تا گوگول و حلاج و شبلی و.

پیش می رود.

این رمان، شاید آغاز ادبیات عبور از بوف کور است.

البته منظور من هم از بوف کوری بودن این رمان و دیالوگ آن با بوف کور و ارجاع به آن، این نبود که رمان شما دنباله بوف کور است.

منظورم بیشتر نوعی مکالمه انتقادی با بوف کور بود یا شاید به قول شما عبور از بوف کور .

قبول دارم که به واسطه شاعربودن این شخصیت ها، دیالوگ با ادبیات در این رمان به بوف کور محدود نمانده، اما بوف کور را اگر گفتم منظورم این است که مواجهه با بوف کور در این رمان، عمده تر و مستقیم تر و گویا طراحی شده تر است و درست است که در آن به دیگرانی هم ارجاع داده می شود، اما حضور بوف کور در این رمان از نوع دیگری است و مکالمه رمان با بوف کور و ارجاع به آن فرق می کند با ارجاع به شاعران و نویسندگان دیگری که در این رمان به نوعی به آنها اشاره می شود.

موافقم.

و این به خاطر همان نگاه انتقادی به این اثر حالا کلاسیک شده ادبیات فارسی است.

بوف کور هرگز یک رمان نبوده و نیست.

شاید اگر هدایت، بوف کور را در شکل و شمایل رمان می نوشت از این دوبینی خارج می شد و از تیپ عبور می کرد و به شخصیت های پیچیده می رسید.

اما ظرفیت نوول یا داستان بلند شاید این اجازه را به هدایت نداد و او ناگزیر بود از تیپ و نماد استفاده کند و این شاید همان دیالوگ انتقادی بین بوف کور و این سگ می خواهد رکسانا را بخورد باشد.

پس حالا بگذارید بخش پایانی سؤال اولم را این طور بپرسم که آیا وقتی می خواستید این رمان را بنویسید، آگاهانه این عبور از بوف کور را در نظر داشتید؟ بله، می خواستم ابتدا خودم (به عنوان یک نویسنده ایرانی) و نهایتا ادبیات داستانی مان را از زیر سایه سنگین بوف کور خارج کنم.

این اراده ام بود.

اراده ای مبتنی بر التزام و نیاز.

این سیطره بوف کور و رمان نبودنش که به آن اشاره کردید، بحث خیلی مهمی است و بد نیست بیشتر درباره اش صحبت کنیم.

چون از قضا در دورانی که رمان ایرانی تازه می خواست پا بگیرد، نگارش بوف کور درواقع به دورخوردن زودهنگام رمان نویسی به شیوه کلاسیک انجامید.

یعنی قبل از اینکه رمان در معنای کلاسیک آن، که در اروپا قرن ها بود پدید آمده بود، در ایران پا بگیرد به نوعی بحث پشت سر گذاشتن آن قواعد کلاسیک پیش آمد و این عملا باعث شد وجه داستان گویانه رمان و روایت قصه هایی با اوج و فرود و برخورد و تعلیق و دیگر عناصر کلاسیک داستان نویسی، در ایران مهجور بماند و چندان جا نیفتد و حتی رمان هایی که چنین ویژگی هایی داشتند گاه تحقیر شدند.

به نظرتان چه چیز در بوف کور وجود داشت که رمان ایرانی را زیر سیطره خود گرفت؟ چنانکه می بینیم در این تاریخ حدودا صدساله رمان نویسی، ما نوعی تداوم حضور بوف کور را به شکل های مختلف شاهدیم.

تداوم، چه به صورت نقد و نفی آن، چه به صورت تقلید از آن و.

از نویسندگان نسل های اول و دوم گرفته تا نویسندگان امروز همه به نوعی با بوف کور مواجهه داشته اند و با آن درگیر بوده اند.

.

دقیقا به نکته درستی اشاره کردید.

بوف کور تأثیر گذار شد چون به شدت ریشه در سنت داشت و این جایی بود و از سنت رمان نویسی جهان سر باز زد؛ بدین معنا که درست زمانی که جهان (ادبیات مغرب زمین) در اوج خلق آثار بزرگ (رمان) بود، هدایت ما را به هندوستان برد و همچنین به عالمِ صنایع ادبی فارسی ، مثل تکرار و ترجیع بند که ریشه در شعر کلاسیک (قصیده) دارد و معما که ریشه در آثاری مثل عقل سرخ سهروردی دارد.

او با بوف کور ما را به حیطه قرینه سازی معماری دوره شکوه معماری صفویه وارد کرد.

ما را وارد حیطه هنر کرد.

اینها همه، همان چیزهایی بود که خواننده ایرانی می شناخت و دیگر آثار را گرته از ادبیات وارداتی (رمان) ارزیابی می کرد.

در حقیقت هدایت دریافت در سرزمین شعر، در جایی که هویت ملی اش شعر است، باید شعر بنویسد تا بماند نه رمان.

از همین رو در بوف کور، از صنایع داستان کوتاه و شعر استفاده می کند.

مشکل بوف کور این است که به شدت شرقی و بیش از اینکه ادبیات باشد هنر است.

بوف کور مثل داستان کوتاه معماری است نه ادبیات، اما چون خواننده و نویسنده پس از هدایت، با این ادبیات هزار سال است که آموخته شده، بی اینکه بتواند شفاف مثل دیگر آثار جهانی تبیین اش کند آن را چون طلسم به بازوی خودش بست.

ما حاجی آقا را هم از هدایت داریم اما هرگز به مذاق خواننده ایرانی خوش نیامد چون به رمان های وارداتی شبیه بود.

می دانید به دور و برم که نگاه می کردم، می دیدم خوانندگان ما از آنجایی که اغلب با شعر آموخته هستند وقتی حرف رمان می شود می رسند به بوف کور.

این چیز بدی نیست، اما به کار داستان کوتاه می آید نه رمان.

و بسیار آثار درخشان کوتاه داریم که شعر است و اتفاقا من ازشان لذت می برم.

مثل داستان کوتاه بوی خون اکبر ایراندوست، مثل شهود محمد کشاورز، مثل وضعیت محمد شریفی و استخر پر از کابوس بیژن نجدی.

اما در رمان این امکان ندارد.

غیر از بوف کور یکی دیگر از آغازگاه های رمان ایرانی، تهران مخوف مشفق کاظمی است اما کسی زیاد به آن اشاره نمی کند.

.

بله تهران مخوف با همه ضعف هاش رمانی است با همان تعریفی که ما از رمان داریم، اما دیده نشد.

در سرزمین شعر و جادو، رمان رئالیستی جایی نداشت.

خوشبختانه اما الان این طور نیست.

شما آیا گفتید که رمان این سگ می خواهد رکسانا را بخورد آغاز ادبیات عبور از بوف کور است؟ منظورتان این است که پیش از این هیچ رمانی نداریم که این عبور در آن اتفاق افتاده باشد؟ ما رمان های بسیار خوب درخشانی در تاریخ صد ساله رمان نویسی فارسی داریم.

منظورم از آن چه گفتم این بود که دیالوگ انتقادی بینامتنی به این نحو که در این رمان شاهدش هستیم تا جایی که من اطلاع دارم نداشتیم.

منظورم ابدا ارزش گذاری نبود.

نه، منظور من هم این نبود که شما ارزش گذاری کردید.

اینکه پرسیدم برای این بود که این مواجهه انتقادی را دقیق تر بررسی کنیم و ببینیم کجاهای ادبیات داستانی ما ردی از این مواجهه هست؟ مثلا خب براهنی به صورت تئوریک قضیه دوگانه اثیری و لکاته را که شما هم به آن اشاره کردید نقد کرده.

در آزاده خانم هم یک اشاره ای به این قضیه هست اما زیاد عمده نیست.

معروفی هم در پیکر فرهاد سراغ بوف کور رفته.

یا محمد بهارلو در عشق کشی .

اما به نظرتان در این کارهایی که با نوعی ارجاع به بوف کور نوشته شده اند چه قدر آن مواجهه انتقادی و قصد عبور از بوف کور قابل ردیابی است؟ این آثاری که نام بردید مقهور بوف کور شدند.

اگرچه براهنی، البته بیشتر در آن مقاله انتقادی اش نه در رمانش، بوف کور را به چالش می کشد.

چالش زمانی اتفاق می افتد که شما از امر موجود تعریف تازه ای به دست دهید و نهایتا خواننده را در یک موقعیت پارادوکسیکال جدیدی قرار دهید، به نحوی که خواننده در مواجهه با اثر، در عین آشنایی نتواند آن را شناسایی کند.

همانطور که خواننده نمی تواند مثلا رکسانا یا راحله را جای اثیری یا لکاته بنشاند.

نمی داند کدام اثیریست کدام لکاته.

چون واقعا نیستند.

آنها زن هستند با تمام وجوه زنانگی و تیز هوشی و نیاز های زنانه شان.

نه فرشته اند نه عفریت، انسانند.

بله، درست است، نمی شود با مرزبندی و خط کشی دقیقی آنها را به اثیری- لکاته تقسیم بندی کرد.

منتها یک چیزی هست در این رمان و آن ذهنی بودن روایت آن است.

آیا برای عبور و مواجهه انتقادی که مدنظرتان بود، بهتر نبود رمان به گونه ای غیر ذهنی نوشته می شد؟ چون یکی از نشانه های سیطره بوف کور بر ادبیات داستانی ما که به آن اشاره کردید هم همین ذهنی نویسی است.

البته در رمان شما بین ذهنیت و عینیت نوعی رابطه متقابل و رفت و برگشتی هست و همچنین ویژگی های دیگری که آن مواجهه انتقادی با بوف کور درآنها تجلی یافته و به آنها خواهیم رسید.

اما قبلش می خواستم به این موضوع بپردازیم که آیا یک وجه گفت وگوی انتقادی با بوف کور هم این نمی تواند باشد که در شیوه روایت هم که در بوف کور مبتنی بر حدیث نفس و نوعی یادآوری ذهنی است و رمان شما هم به نوعی به همین شیوه نوشته شده، دگرگونی ایجاد کنیم؟ اولا، بگذارید یک نکته را اینجا صراحتا بگویم و آن این است که درگیری با بوف کور یکی از ده ها مسایلی است که در این رمان مطرح می شود.

اما از آن جایی که خواننده ایرانی به شدت درگیر بوف کور است بی وقفه به دنبال نشانه های آن در دیگر آثار و حال، این رمان می گردد.

و برای همین، درون مایه و دیگر تکنیک ها و حتی جهان بینی و نهایتا حقیقتی که در این رمان مستتر است را نمی بیند.

چون با بوف کور شرطی شده.

ببینید من در دهه هفتاد در مجموعه زن در پیاده رو راه می رود به بسیاری از اِلمان ها و نشانه هایی که شما در این رمان می بینید پرداخته ام، یعنی این ها از مدت ها پیش دغدغه و دلمشغولیم بوده است.

مثل پنجره در داستان کوتاه پنجره ، مثل دفن و جسد و قتل و روایت های تو در تو در داستان تقدیر آنها را آورده بود اینجا تا بمیرند ، مثل سقوط از طبقه پنجم و علف هندی (در این رمان علف قندهاری) در داستان الله تی تی .

در ثانی، من و نسل من نویسندگانی هستیم که رمان در جستجوی زمان از دست رفته پروست را پشت سرمان داریم.

پشت این ویژگی ذهنی بودن که اسم بردی غول بزرگی چون داستایفسکی ایستاده است و این تحفه ای نیست که هدایت برای ما آورده باشد، قطعا هدایت جبرا با بسیاری از آثار متاخر اروپا آشنایی نداشته است.

ضمنا رمان این سگ می خواهد رکسانا را بخورد وفادار به هیچ زاویه دید و شیوه روایی نیست.

از حدیث نفس، تا تداعی معانی، تا تک گفتار درونی، تا تک گفتار نمایشی و جریان سیال ذهن و زاویه دید اول شخصی که سوی سوم شخص دارد و تا دوم شخص تخاطبی تا منولوگ و هجو، در یک مهندسی حساب شده بهره می گیرد.

جوری که خواننده اصلا احساس نمی کند (که نباید بکند) زاویه دید تغییر کرده، چون اهمیتی ندارد.

اهمیتش به این است که در آن مقطع، در آن فصل، در آن بخش چه زاویه دیدی دقیق تر است و به کار رمان می آید.

من در نوشتن مقید به هیچ قراردادی نیستم.

جز داستان گویی به بهترین وجه تا خواننده به لذت برسد.

به وجوه دیگر رمان هم البته قصد داشتم برسم، از جمله همان بحث مهندسی آن و مؤلفه های ساختاری اش.

منتها این بحث بوف کور بحث مهمی بود و حیفم آمد زود از کنارش عبور کنیم.

اینکه می فرمایید درست است.

من اگر روی بوف کور زیاد تاکید می کنم نه آثار خارجی، به دلیل این است که بیشتر تبارشناسی ایرانی ماجرا مد نظرم است، وگرنه طبیعتا این شیوه ها همه در اصل از غرب آمده اند.

من می خواهم به وجوه دیگر رمان شما برسم، اما پیش از آن یک نکته دیگر درباره ارتباط آن با بوف کور مانده که می خواستم مطرح کنم: به نظرم یکی از وجوه افتراق این رمان با بوف کور این است که در آن، برخلاف بوف کور، عمل دفن و مخفی کردن جسد یک عمل به قطع و یقین تمام شده و به انجام رسیده نیست.

در کار شما، ما در واقع با امکان ها مواجه هستیم و در نهایت به قطع و یقین نمی توانیم بگوییم که راوی موفق شده جسد را مخفی کند.

در کل، در این رمان با یک ناتمامی مواجهیم، با نوعی استمرار که به هدف، به کمال، نمی رسد و به همین دلیل یک حرکت مداوم در این رمان هست که با نقطه پایان متوقف نمی شود.

چون نقطه پایانی نیست.

چون زندگی هست و به تبع آن مرگ.

و این چرخه ادامه دارد.

درعین حال ما (به عنوان خواننده) حتی قاطعانه نمی توانیم بگوییم رکسانا به واقع مرده و یا کاوه می خواسته او را در درون خودش بکشد؟ و حتی پر واضح نیست که خود راوی هم زنده باشد چون جایی، اواخر رمان، رکسانا به کاوه می گوید: تو نمی توانی دفنم کنی چون خودت هم مرده ای و او می گوید نمردم چون دارم سیگار می کشم و سیگار دستم را سوزاند.

خب اگر مرگی رخ نداده پس به یقین دفنی هم صورت نگرفته و یا اگر کاوه هم مرده (همان طور که رکسانا می گوید) چطور می تواند دفنش کند وقتی خودش هم مرده است ؟ آیا اصلا این راحله نیست که به کمک مهران بنگی (رجوع شود به صفحات پایانی رمان) هر دو آنها را دفن می کند؟ بله، آن موضوع تکنیک همانطور که به درستی اشاره کردی تحفه ای است که از غرب برای ما آمده است.

اگرچه یک نوع زاویه دیدی در این رمان هست که من تاکنون ندیده ام و از همین رو نمی توانم اسمی برایش بگذارم؛ ارجاع به آن قسمت رمان که راوی می گوید: بعد او می گوید بعد من می گویم بعد او می گوید بعد من می گویم بعد می بینیم هیچ کس نیست و تنها همین بعد او می گوید و بعد من می گویم است که در فضای خانه اسیر باد است.

می شود اسمش را گذاشت زاویه دید خیالات، اگرچه فکر نکنم دقیق باشد.

در زاویه دید خیالات همه زاویه دیدها همزمان می توانند به کار گرفته شوند.

من پیش از این تجربه یک راوی و چند زاویه دید در یک پلان را در داستان تقدیر آنها را آورده بود تا بمیرند به کار گرفته بودم و منتقد ی (حسین رسول زاده) در کارنامه شماره هشت این نوع روایت را روایت مرکب نام گذاری کرده بود.

در این رمان همین تکنیک در شکلی وسیع تر بکار رفته است.

این عدم قطعیت که به آن اشاره کردید دقیقا در رمان وجود دارد و اصلا یکی از پایه هایی است که رمان روی آن بنا شده.

در واقع یک جور نرسیدن مدام هم در رمان هست.

نرسیدن به وصل، یا وصلی که نطفه ی فراق را هم در خود دارد و در واقع وصل و مرگ در این رمان یک جورهایی انگار با هم آمیخته اند.

این وجه پارادوکسیکال به نوعی در مورد رابطه مرگ و زمان نیز در این رمان وجود دارد.

همانطور که اشاره کردید راوی و رکسانا می توانند هر دو مرده باشند.

چنان که ایستادن زمان یک معنایش می تواند مرگ هر دوی آنها باشد.

از طرفی گذر زمان، عاملی است که ما را به مرگ نزدیک می کند و متوقف کردن زمان می تواند تلاش برای بی مرگی باشد، منتها پارادوکس طنزآمیز ماجرا اینجاست که زمان وقتی برای این شخصیت ها متوقف می شود که بیرون از زمان گذران قرار گیرند و این گویا با خود مرگ است که اتفاق می افتد.

چنانکه با مرگ رکسانا، یا پیش کشیدن مرگ او (اگر فرض بگیریم که او واقعا نمرده)، زمان متوقف می شود.

شاید متوقف کردن زمان و یا بی مرگی که شما به آن اشاره کردید می خواهد این را به ما بگوید که این قصه را پایانی نیست.

ما با یک قصه ازلی ابدی مواجهیم و برای این بی مرگی نیاز بود تا رمان راز آلود شود تا به آن ساخت دلخواه خودم برسم؛ بی مرگی هم در ساخت و هم در نوع روایت.

بله، چون واقعا هم قصه تمام نمی شود.

اما درباره ساختار به نظرم یکی از اصلی ترین ویژگی های ساختاری این رمان که شاید بشود گفت فرم رمان هم حول همان شکل گرفته و با آن ناتمامی و حرکت دائمی هم بی ارتباط شاید نیست، چیزی است که جایی از رمان در وصفی که راوی از تغییر شکل شعله آتش ارائه می دهد تجسم استعاری یافته است.

راوی با نگاه به شعله ی آتش به این کشف می رسد که شعله ها بر اساس قاعده ای تغییر شکل می دهند و در زمانی مشخص به شکلی مشخص در می آیند و این قضیه همین طور تکرار می شود.

روایت رمان هم می شود گفت که همین گونه است.

یعنی یک جور حرکت و تکرار و در عین حال در خلال این تکرارها، هربار چیز تازه ای، اتفاق تازه ای، اضافه می شود؛ یعنی نوعی تغییر شکل را هم در حین این حرکت و تکرار داریم.

نمی دانم برداشت من چقدر درست است؟ دقیقا دقیقا.

این صحنه مبین همین نکته است.

خود رمان، یک رمان مینی مالیستی است.

به این معنا که طول و دامنه تغییرات در آن بسیار کوتاه و همجنس هستند و این برای نشان دادن موقعیت جنون آمیز کاراکترم، کاوه، بهترین فرم بود.

دلم می خواست هزار صفحه رمان مینی مالیستی بنویسم و خواننده را به جنون بکشانم؛ کاری که ما در موسیقی مینی مال می بینیم، مثلا در کارهای نیلز فرام که اغلب تراک هاش پانزده دقیقه است و در آنها ما چند نت محدود داریم که تغییر نمی کنند، رنگ عوض می کنند و کوتاه بلند می شوند.

اینجا در این رمان هم همین وضعیت است.

تمام خرده روایت ها مشابهت هایی دارند و خواننده هِی به امید کشف رازِ داستان سراغ خرده روایت دیگری می رود اما آن نیز چیزی جز همان روایت قبلی نیست و تنها رنگ عوض کرده است.

ما الان در فصل زمستان هستیم و می دانیم بعد بهار می آید.

همه جزییات بهار را می شناسیم پس این تعلیق طبیعت از کجا می آید؟ چطور ما بی صبرانه منتظر مثلا بهار یا تابستان یا.

می مانیم؟ این راز تعلیق ساختاری این رمان است.

این رمان همان شعله های جنون آمیز آتش عشق است که راوی با آن بازی می کند، که کشفش می کند.

موضوع دیگری که در این رمان به نحوی مطرح است، تاریخ است.

راوی به نوعی با مفهوم قدمت و تاریخ گره خورده است.

تاریخ در این رمان شاید بشود گفت مثل یک جسم سنگین، مثلا همان مبل روسی، است که شخصیت ها بار آن را به دوش می کشند و زیر فشار آن هستند.

وجه مسلط این تاریخ هم یک وجه مردانه است.

به تعبیر براهنی، تاریخ مذکر .

(انگار باز داریم به بوف کور می رسیم!) این تاریخ، به نوعی مثله شدن زن به دست مرد و کشتن و مخفی کردن آن وجه زنانه را در خود دارد.

نوعی لاپوشانی که گویا با مردانگی در پیوند است و کاوه هم با این قضیه درگیر است: تلاش برای لاپوشانی و نتوانستن.

شاید به دلیل سلطه روحی زنانه بر اوست که نمی تواند لاپوشانی کند.

این گره خوردن رمان با تاریخ، عاملی است که رمان را از روایت احوال شخصی و فردی شخصیت های داستان، به یک امر عمومی تعمیم می دهد.

نظر خود شما در این باره چیست؟ تاریخ هم مثل یک سری چیز های دیگر جبر است.

مثل زادگاه، مثل خانواده، مثل عشق.

تو تاریخ خودت را انتخاب نمی کنی.

وقتی متولد می شوی (در هر تمدنی) از همان لحظه یک تاریخ پشت سرت هست؛ مثل جبر زبان، تو به زبان کسی حرف خواهی زد که تو را به دنیا آورده؛ شاید بعد ها بتوانی زبان دیگری بیاموزی اما هرگز زبان جبری مادرت نیست.

تاریخ هم همین گونه است.

حال این تاریخ چیست؟ همان مبل لکنته ای است که چه بخواهیم چه نخواهیم با ماست.

گریزی نیست.

تاریخ حرف زیاد می زند و در حقیقت اوهام است.

واقعیت ندارد اما هست.

خب تاریخ ما هم بر ما به عنوان انسان ایرانی تاثیر می گذارد.

اما جالب اینجاست که کاوه، برخلاف راوی بوف کور، متهم به زن کشی نیست.

اتفاقا همه گرفت و گیر او این است که حکومت شاه مادرش را در سال 56 کشته و او را دچار فقدان کرده، پس می بینیم که سیستم زن کش است نه کاوه.

اتفاقا کاوه در جست وجوی همان مادر است.

همان نیم دیگر انسانی اش؛ از همین رو این را در زن های دیگر جستجو می کند.

کاوه یک انسان خاورمیانه ای است و چه بخواهد چه نخواهد یک فرهنگ مذکر پشت سرش است.

اما کاوه رو سوی دیگرِ فرهنگ خودش دارد که ایرانی است؛ میتراییسم.

فرهنگ مذکر، فرهنگ سامی است.

همین چیزی که هم اکنون خاورمیانه را بدل به قتلگاه کرده.

همه اینها چنان در انسان ایرانی یکی شده که شده تاریخ ما.

کاوه در حقیقت نسلی آنارشیست (آنارشیست نو که قائل به خشونت نیست) را نمایندگی می کند که به همه این چیزها انتقاد دارد.

از همه این چیزها خسته است.

در جایی می گوید چرا باید تاوان چیزی را بدهم که هیچ نقشی در آن نداشته ام.

و نهایتا راه نجات را در دستان زن (انگ سان سوچی) می بیند، نه دست اسلحه دار مرد (چگوارا).

البته خود کاوه شخصیتی یکپارچه از خودش بروز نمی دهد و گاهی چهره ای از او ارائه می شود که همان چهره در جایی دیگر از رمان نقض می شود و این ویژگی این رمان است و برآمده از همان عدم قطعیت.

او متهم به زن کشی نیست اما مشکوک به زن کشی می تواند باشد یا میل به آن در او هست و شاید اصلا بر اساس همین میل است که داستان مرگ رکسانا را می گوید یا فکر می کند او مرده (این را به عنوان یکی از احتمالات رمان می شود در نظر گرفت) یعنی به هرحال یک سر او هم به همان فرهنگ مذکر و میل به زن کشی وصل است گرچه سر دیگرش به سوی مخالف متمایل است.

بله یک سرش در فرهنگ مذکرِ زن کش است که برآمده از تمدن سامی است و سر دیگرش در فرهنگی زنانه که ریشه در میتراییسم دارد.

(شوربختانه این فرهنگ مذکر هست و ما الان شاهد فجایع اش در خاورمیانه هستیم.

) و همان طور که گفتم این انتخاب کاوه نبوده، انتخابش انگ سان سوچی بوده.

یک موضوع دیگر که در این رمان عمده است و بد نیست درباره اش صحبت کنید نوعی سلطه و حضور اشیاء است.

اشیاء در طرح و توطئه این رمان نیز کارکردی ویژه دارند.

مثل پیراهن هایی که یکی شان باعث لورفتن کاوه می شود و آن یکی باعث سقوط رکسانا.

از طرفی زباله ها، مبل، اینها همه اشیایی هستند که در این رمان راوی را به نوعی احاطه کرده اند.

بله، این اشیاء در حقیقت نماد همان جبری است که صحبتش رفت.

مثلا کاوه می گوید از وقتی یادم می آید این مبل همین جا بوده و خودش دارای شجره نامه است و تاریخ دارد.

این اشیاء به دلیل اهمیت شان نزد کاوه دیگر یک شی ء ساده نیستند و باز به تعبیر راوی تا جایی پیش می روند که می توانند عشق (عشق بین رکسانا و کاوه) را به مخاطره بیندازند و این همان تاریخ است.

آشغال ها را نیاز داشتم برای فضاسازی، تا ذهن مغشوش کاوه را نشان دهم و پیراهن یادمان باشد می تواند به خاطرش قیصریه به آتش کشیده شود.

یعنی ما همچنان دچار ماجرایی ازلی ابدی هستیم.

یعنی اشیاء در این رمان دو جور کارکرد دارند؟ برخی از آنها تاریخ را در خود حمل می کنند و برخی تجسم عینی وضعیت ذهنی شخصیت ها و موقعیتی که آنها در آن گرفتار شده اند هستند؟ بله.

یکی اشیاء عتیقه که پیشینه تاریخی دارند مثل مبل و دیگری اشیاء مصرفی که کاوه را احاطه کرده اند.

انسان از زمانی که وارد مصرف گرایی شد اشیاء دیگر اشیاء نیستند، شخصیتند.

جایی از گفت وگو اشاره کردید به اینکه روایت داستانی جذاب که خواننده را دنبال خود بکشاند برایتان مهم است.

یک مشکل بسیاری از داستان های ایرانی که با الگوهای نامتعارف و غیرکلاسیک داستان نویسی نوشته می شوند این است که در این نوع داستان ها خود عنصر قصه گویی از داستان حذف می شود و وجه ملموس شخصیت ها و حوادث و روابط علی یکسره نادیده گرفته می شود و در نهایت ما با اوهام و حدیث نفس های کشدار و پریشان مواجهیم که حامل هیچ قصه ای نیستند یا شاید بهتر باشد بگوییم هیچ قصه ای حامل آنها نیست.

شما اما در عین به کار گیری شگردهای غیرکلاسیک در روایت و آمیختن وهم و واقعیت و خلق فضایی وهم گونه، به قواعد کلاسیک قصه گویی مثل طرح و توطئه، روابط علی و زمینه رئالیستی، عینی و ملموس وقایع نیز توجه داشته اید و همچنین و از همه بیشتر به عنصر تعلیق و ایجاد این انتظار در خواننده که بخواهد ببیند بعدش چه می شود؟ مثلا همین وضعیت ذهنی راوی و آشفتگی اش و تصاویر و ماجراهای وهمناکی که می بیند و اصلا خود غیرقطعی بودن وقایع، در این رمان توجیه دارد و پشتش یک منطق علی هست که در واقع مواد مصرف کردن راوی است.

درحالی که در بسیاری از رمان های نوشته شده به این شیوه ها می بینیم که وهم و خیال و فانتزی و .

بهانه ای می شود برای پوشاندن ضعف قصه پردازی و طرح روابط علی.

چه قدر با این حرف من موافقید؟ کاملا موافقم.

ببینید من به عنوان یک نویسنده ابتدا باید داستان بگویم.

هر فرم و فضایی مجازم بیاورم مادام که داستان از دست نرود.

داستان که از دست رفت شما دیگر چیزی ندارید.

اتفاقا بگذارید یک تجربه ای را که همین چند وقت اخیر بر سر این رمان داشتم برایتان باز گو کنم.

فیلم نامه نویسی رمان را خوانده بود و سخت مجذوبش شد و قصد کرد فیلم نامه اش کند، چرا که تصاویر چنان در ذهنش واضح بود که به تعبیر خودش می توانست دست دراز کند و آنها را لمس کند، اما چند پلان که نوشت دید تصویری ندارد که به درد سینما بخورد و این تصاویر به شدت ادبی اند، ادبیاتند.

شرط اول، قصه گویی است.

یک نویسنده باید بتواند حتی وقتی در مورد انتزاعی ترین مسائل، مثلا ریاضیات، هم می نویسد آن را داستانی بنویسد.

این اصل است.

اصول هزارویک شب تغییرناپذیر است.

بله، دقیقا، و این موضوعی است که خیلی وقت ها در داستان نویسی ما ندید گرفته می شود و حتی گاهی انگار کسرشأن است توجه به این قضیه قصه محوربودن.

ببینید هر چیزی ساختار تغییرناپذیری دارد که هویتش است.

تمام درختان روی زمین یک ویژگی کلی دارند که آنها را درخت می کند، مثلا همه دارای ریشه هستند، دارای تنه هستند، دارای برگ هستند و به سوی خورشید حرکت می کنند؛ اما هزاران گونه درخت مختلف در جهان داریم.

هیچ دو انسانی شبیه هم نیستند اما هیچ انسانی سه چشم و ده دست و پا ندارد.

داستان هم یک ساختاری دارد که هویتش است.

تا آن نباشد این نیست.

باقی، امکان تکاملی داستان است که باید باشد تا زنده بماند.

این منافی فرم تازه نیست.

اشاره کردید به اینکه کسی می خواسته این رمان را به فیلم نامه تبدیل کند و نشده.

بله یک جاهایی، مثلا آن قسمت که راوی خواب می بیند که مرده و بعد تمام زنان زندگی اش می آیند، این قسمت از رمان خیلی سینمایی است.

یک وجه کمیک و کارناوالی هم در آن فصل هست که مرا قدری یاد فیلم های فلینی - مخصوصا فیلم هشت و نیم او- انداخت.

نهایتا آن فیلم نامه ای که گفتم نوشته شد.

اما خب مثل تمام فیلم نامه های اقتباسی در اندازه رمان نیست.

به خصوص که ما با رمانی درون گرایانه مواجهیم و بزرگ ترین تصویر رمان، غیاب است.

حضور دهشتناک غیاب که گمان نکنم عرصه سینما باشد.

چرا که سینما باید چیزی را نشان دهد و غیاب، آن چیز نیست.

این رمان، حس تعلیق و انتظار را خیلی خوب ایجاد می کند.

اما بعضی خرده روایت ها در آن به نظرم خیلی خوب در داستان ننشسته و خواننده به اندازه دیگر خرده روایت ها با آنها ارتباط برقرار نمی کند.

نمونه ای که الان حضور ذهن دارم ماجرای فرار راحله با سرگرد فخرآور است.

اصلا خود این سرگرد فخرآور انگار تبدیل به شخصیت نشده و خوب در داستان جا نیفتاده.

نمی توانست بیشتر از این پرداخته شود چرا که ما رمان را از دریچه ذهن و تجارب راوی داریم و راوی هرگز برخوردی با او نداشته و تمام دانسته هاش در حد شنیده هاست.

حتی یک جا می گوید سرگرد این طور آدمی بوده چون مردم راجع بهش این حرف ها را می زنند.

و نهایتا اطلاعاتش نسبت به او از طریق راحله می توانست باشد و از آنجایی که راحله با او سر و سری داشته طبیعی ست که چیزی در مورد او به راوی (کاوه) نگوید و متعاقب آن راوی برای ما.

کاوه آدم هایی را روایت می کند که تجربه کرده و این همان چیزی ست که رمان را علی رغم همه ذهنی گرابودنش ملموس می کند.

بنابراین در مورد فخرآور، منطق داستان اجازه نمی داد که بیشتر پرداخته شود.

منظور من این نیست که اطلاعات بیشتری از او داشته باشیم، منظورم این است که آیا نمی شد با همین اطلاعات کم و به واسطه، شخصیت ملموس تری از او ساخت که کمتر تخت باشد؟ به نظرم می رسد که فخرآور در این رمان در حد یک اسم مانده است.

چند جمله کلیدی درباره اش داریم؛ اینکه سرگرد زبده و وظیفه شناسی بوده اما گویا سرانجام در برابر عشق (عشق به راحله) وظیفه را قربانی می کند و چون راحله در مرگ مادرش پدر را قاتل می دانسته با او هم داستان می شود و حقیقت را قلب می کند و سرانجام با راحله به آلمان می رود.

آیا رمان بعدی تان هم به لحاظ شگرد روایی و فرم، شبیه این سگ می خواهد رکسانا را بخورد خواهد بود؟ فکر نمی کنم، فکر نمی کنم.

چون من با هر کتاب ابتدا خودم را غافلگیر می کنم و بعد خواننده ام را، چرا که معتقدم هر داستانی اگر به شکل نهایی اش برسد دیگر قابل تکرار نیست، حتی برای خود نویسنده؛ مگر اینکه داستان ناقص بوده باشد و نویسنده بخواهد در داستانی دیگر تکمیلش کند.

اگرچه معتقدم هر نویسنده ای یک داستان بیشتر ندارد.

پس آنچه اهمیت پیدا می کند فرم است.

حقیقت در ادبیات، فرم تازه است.

داستان نویسی سال های اخیر ایران را چه قدر دنبال می کنید و ارزیابی تان از آن چیست؟ این سؤال به گمانم زیاد کلیشه شده و ارزیابی من احتمالا اشتباه خواهد بود، چون ادبیات عرصه غافلگیری است و من دوست دارم نویسندگان کشورم هر سال غافلگیرم کنند.

باور کنید هر روز به امید شنیدن صدایی تازه در عرصه رمان نویسی مان از خواب بیدار می شوم.

امیدتان چه قدر برآورده شده؟ آیا آن غافلگیری هرساله که می گویید در این سال ها اتفاق افتاده است؟ خیر.

اما به صورت نسبی وضعیت رمان نویسی ما بهتر شده.

رمان نویسی نیاز به نظم و استمرار و تسلط و مهم تر از همه جهان بینی دارد.

نمی شود مثلا با هوش هیجانی رمان نوشت.

شعر و داستان کوتاه می شود امان رمان هرگز.

یک شیب ملایمی به سمت بالا در عرصه رمان نویسی ما پیدا شده با دامنه ای وسیع.

دیر یا زود این دامنه وسیع قله هایش را خواهد شناخت.

این را زمان مشخص خواهد کرد.

این روزها کار تازه ای زیر چاپ دارید؟ زیر چاپ خیر اما در حال نوشتن دو رمان هستم.

به طور همزمان؟ بله.

تجربه تازه ای برای خودم است.

سال ها ننوشتم و الان احساس می کنم باید بنویسم، اگرنه شاید دیگر هرگز نتوانم بنویسم.

در همین بین شاید یک مجموعه داستان به همراه مقالاتی را آماده چاپ کنم، اما زمان نمی توانم برایش مشخص کنم.

چرا سال ها ننوشتید و چرا می گویید اگر الان ننویسید شاید دیگر هرگز نتوانید بنویسید؟ سال هشتاد وقتی رمان بازی، مهندسی یک رمان گرفتار ممیزی شد و اجازه چاپ نیافت دچار یک جور یأس شدم و داستان کوتاه هایی که در این سال ها نوشتم نتوانستند مرا از آن یأس بیرون بیاورند تا رمان دیگری را از سر بگیرم؛ تا سال هشتاد و هشت که بازی، مهندسی یک رمان توسط نشر ثالث منتشر شد و از همان سال استارت رمان رکسانا زده شد و نود و سه تمام شد.

اگرچه طی این سال ها یک کار فرعی هم بیرون دادم؛ تصحیح سوانح العشاق احمد غزالی که یک رساله عشقی است و این هم توسط نشر ثالث منتشر شد.

و اما بخش دوم سؤالتان؛ یک کلمه: مرگ.

الان که در پنجاه ودو سالگی هستم مثل دوران جوانی آینده را از آن خودم نمی دانم و آینده از آن مرگ است، پس باید بنویسم، حتی اگر دو رمان به صورت همزمان.

درهر حال من امیدوارم که در آینده کارهای تازه و تازه تری از شما بخوانیم و این تا سال ها بی وقفه ادامه داشته باشد.

گفتید داستان های کوتاهی که بعد از مجوزنگرفتن بازی، مهندسی یک رمان نوشتید نتوانستند شما را از یأس بیرون آورند تا رمان دیگری را از سر بگیرید.

آیا اولویت برای شما نوشتن رمان است و داستان کوتاه بیشتر یک جور آماده شدن و گرم شدن است برای نوشتن رمان؟ نه نه، برای من این دو کاملا مجزاست.

به همان اندازه که شعر با رمان فرق دارد، داستان کوتاه هم با رمان فرق دارد.

از نگاه من داستان کوتاه تنها در لفظ داستان با رمان مشابهت دارد.

در حقیقت داستان کوتاه بیش از آنکه ادبیات باشد (اگرچه مصالح اش کلمه است) هنر است.

این یک نگاه تقلیل گرایانه به داستان کوتاه نیست.

بحثم این بود که در آن سال ها فقط رمان سیرابم می کرد ولاغیر.


کلید واژه ها: مجموعه داستان - رمان - داستان - منتشر - مهندسی - تصحیح - سوانح - رمانی - ادبی - احمد - قاسم - پیاده رو - کارنامه - گفت وگو - نخستین - ادبیات - انتشار - ایرانی - پنجره - تعلیق - نگارش - امسال - پیاده - اولین - محور - همان - حدود - شاهد - سقوط

آخرین اخبار سرویس:
تشییع و خاکسپاری پیکر ز نده یاد کریم اکبری مبارکه + عکس

چطور از خانه گواهی عدم سوء پیشینه بگیریم ؟

ساعد سهیلی و رنگ موی جلفش+عکس

انتشار «حاج آخوند» با صدای عطاءالله مهاجرانی

تشییع و خاکسپاری پیکر زنده یاد کریم اکبری مبارکه + عکس

دیجیتال سازی اسناد خطی کاخ گلستان با اسکنرهای مخصوص

دیجیتال سازی اسناد خطی کاخ گلستان با اسکنرهای مخصوص

اخبار » هفت عصر » 10 آبان 1399

3 فیلم ایرانی در جشنواره آسیایی هنگ کنگ

اخبار » هفت عصر » 10 آبان 1399

حضور 6 فیلم ایرانی در جشنواره «ایدفا»

3 فیلم ایرانی در جشنواره آسیایی هنگ کنگ

از یک انتصاب در جشنواره تئاتر فجر تا چند خبر دیگر هنری

انتشار 30 روایت از کرونا

صدای به جامانده از سلمان هراتی را بشنوید

دورهمی آقایون بازیگر در تولد 40 سالگی کاوه خداشناس+عکس

بازیگر جیمز باند درگذشت +عکس

صدای به جامانده از سلمان هراتی را بشنوید

گله های خانواده عزادار بازیگر مشهور

هنر یکی از بهترین ابزارها برای معرفی توانمندی ها و فرصت های جذب سرمایه گذار است

جشن تولد خاکی و خودمانی همسر سیروس همتی+عکس

پویش من ماسک میزنم ، هنر در مقابله با کرونا

در پشت صحنه با شان کانری به روایت تصویر

شون کانری اولین بازیگر «جیمز باند» درگذشت

خبر هایی کوتاه از نقاط مختلف استان قزوین + فیلم

برترین های پروژه »آهنگسازان جوان« معرفی شدند

حضور 6 فیلم ایرانی در جشنواره «ایدفا»

حضور 6 فیلم ایرانی در جشنواره «ایدفا»

15 رسانه ناقض مالکیت معنوی سریال های نمایش خانگی مسدود شدند

مهدی مریزاد خاکسپاری زنده یاد احمد نصیرپور عکاس مطبوعات

جزییات محدودیت های کرونایی تهران از 10 آبان تا 16 آبان

ثبت نام جشنواره فیلم عمار

هیئت داوران بخش «فیلم به معنای مطلق» جشنواره فیلم مقاومت معرفی شدند

مراسم خاکسپاری زنده یاد احمد نصیرپور عکاس مطبوعات

در سومین روز از جشنواره سی وهفتم فیلم کوتاه چه گذشت؟

پیکر مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان شرقی در سلماس به خاک سپرده می شود

مرتضی احمدی از بازیگری تا صداپیشگی + بیوگرافی و عکس

مهاجرانی صدای حاج آخوند را درآورد

برای آشنایی با احساسات من با کفش من راه برو

سیدضیا هاشمی: اتحادیه تهیه کنندگان به زودی از خانه سینما جدا می شود

بیجه سفیر فیلم و 16 مستند از خانه مستند در راه جشنواره حقیقت

نگاهی به سریال های امنیتی همزمان با پخش «خانه امن»/ جاسوس بازی در تلویزیون!

سکانس هایی از فیلم سینمایی اولین امضا برای رعنا

هشت جایزه جهانی دیگر برای انیمیشن ملکوت

محمدرضا علیزاده: برنامه ها با حضور مردم برگزار نمی شود

پیام وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به جشنواره نواحی 13

اسعدی: مقرر شد دو نوع تقدیر از هنرمندان به عمل آید

شون کانری درگذشت

سخنان پاپ در حمایت از رابطه همجنسگرایان تغییر موضع کلیسا در مورد ازدواج نیست

زندگینامه رهبری شگفت انگیز از نیوزیلند

پیام تسلیت وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پی درگذشت مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان شرقی

برگزاری سیزدهمین جشنواره نواحی موسیقی بدون تماشاگر!

خاکسپاری پیکر زنده یاد کریم اکبری مبارکه/عکس

کتاب «شیوه طراحی ذهنی» چاپ نهمی شد

میلاد کی مرام و مجید صالحی در سریال سیاوش + تصاویر

«آن شب» با بازی شهاب حسینی، مورد پسند منتقد ورایتی قرار گرفت

هشتمین جلد خاطرات ناصرالدین شاه در 723 صفحه

خاکسپاری پیکر زنده یاد کریم اکبری مبارکه/عکس

سیزدهمین جشنواره موسیقی نواحی در کرمان

«پایتخت» فیلم سینمایی شد

کتاب «شیوه طراحی ذهنی» چاپ نهمی شد

چرا از نامِ بازیگر ابن ملجم برای توقف فیلم ها استفاده می کنند؟

پز دادن مرجانه دلدار گلچین برای خانه زیبایش + عکس

«شان کانری» برنده اسکار و محبوب ترین «جیمز باند» درگذشت

نگاهی به سریال های امنیتی هم زمان با پخش «خانه امن»/ جاسوس بازی در تلویزیون

«سوفیا لورن» و شانس رکوردشکنی در 86 سالگی/عکس

مرمت یک اثر تاریخی در دزفول

خاکسپاری پیکر زنده یاد کریم اکبری مبارکه

شان کانری، نخستین جیمز باند سینما، در 90 سالگی درگذشت

آیین وداع اهالی فرهنگ و هنر آذربایجان شرقی با مدیرکل فقید فرهنک و ارشاد اسلامی استان

«شطرنج با ماشین قیامت» به چاپ بیست و سوم رسید

درخواست کانون کارگردانان: همه پروژه های فیلمبرداری را تا پایان پیک کرونا، متوقف کنید

کارگردان «دکتر استرنج» فیلم ترسناک می سازد

اکران تئاتر «اگه گربه رو ببینم» در نمایش نما

شان کانری نخستین جیمز باند سینما درگذشت

«شان کانری» درگذشت

«عبور از گذشته» به زودی چاپ می شود

اخبار هالیوود| «شان کانری» درگذشت

ششمین چاپ از رساله در تاریخ ادیان

«سوفیا لورن» و شانس رکوردشکنی در 86 سالگی/عکس

اظهارنظر جنجالی «کوروش تهامی» درباره سریال «دل»/نگاهی به تازه ترین حضور سینمایی «محمدحسین لطیفی»

«عبور از گذشته» به زودی چاپ می شود

تصاویری از مراسم خاکسپاری کریم اکبری مبارکه با حضور جمعی از هنرمندان

انسان در جستجوی معنا با ترجمه جدید آمد

جایزه اسپانیایی ها برای فیلم علی مصفا

جشنواره ایران در همگرایی هنرمندان مقاومت تاثیر بسیار دارد

جشنواره ایران در همگرایی هنرمندان مقاومت تاثیر بسیار دارد

«خط فرضی» بهترین فیلم جشنواره اسپانیایی

واکنش بازیگر پیشکسوت به اهانت فرانسه به پیامبر اکرم(ص)

چالش های بورس موضوع یک سریال رادیویی

تشییع و خاکسپاری پیکر زنده یاد کریم اکبری مبارکه

محمدرضا گلزار با شلوارک ارتشی +عکس

«خط فرضی» با بازی پژمان جمشیدی جایزه برد

مهدی مریزاد تشییع و خاکسپاری کریم اکبری مبارکه

«خط فرضی» با بازی پژمان جمشیدی جایزه برد

واکنش بازیگر پیشکسوت به اهانت فرانسه به پیامبر اکرم(ص)

نقد ورایتی درباره فیلمی ترسناک با بازی شهاب حسینی

بازیگر مختارنامه به خاک سپرده شد

شون کانری درگذشت

تعطیلی اصناف پرخطر تهران تا پایان هفته

داستان ایرانی در گفت وگو با قاسم کشکولی

داستان ایرانی در گفت وگو با قاسم کشکولی