مطالب مرتبط:
ضرورت وجود یک کارشناس واقعی دین از دکتر متخصص بیشتر است/ با 20 درصد فقه، نظام اسلامی برپا شد
تحول سازمانی در مدیریت شهری پیشوا
جلسه شورای فناوری بانک کشاورزی با محوریت سند تحول دیجیتال برگزار شد
ثبت نام کارگاه های مجازی کانون پرورش فکری
تحول در توس بعد از 24 سال
-247 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
پنجشنبه، 19 تیر 1399 ساعت 10:152020-07-09سياسي

فرآیند تحول فکری هابرماس در مورد دین


تحول تفکر هابرماس در مورد دین در عمق جهان بینی و نظریه ها ی فلسفی- اجتماعی او نهفته است و ساده انگارانه است که این تحول موضع گیری را معلول حوادث مستحدثه در جهان تلقی نمود.

- تحول تفکر هابرماس در مورد دین در عمق جهان بینی و نظریه ها ی فلسفی- اجتماعی او نهفته است و ساده انگارانه است که این تحول موضع گیری را معلول حوادث مستحدثه در جهان تلقی نمود.

به گزارش سایت قطره و به نقل از.

هابرماس (1984) ویژگی های جهان بینی اسطوره ای را شامل خلط میان طبیعت عینی و فرهنگ، تفکیک نارسا بین زبان و جهان، نارسایی در تمایز صریح بین دعاوی مختلف اعتبار، و خلط بین فرهنگ و طبیعت درونی یا جهان ذهنی می داند.

در این مرحله، اسطوره ها ی ناشی از فرهنگ با واقعیت عینی یکی گرفته می شود و در نتیجه، اسطوره ها نمی گذارند بین موضوع شناسایی که می تواند مورد بهره برداری قرار گیرد و کارگزاران ـ  فاعلان شناسا که می توانند سخن بگویند و عمل کنند و دارای زبان اند ـ تفاوت روشن، اساسی و مفهومی قائل شویم.

در این حالت، اسطوره زدایی از جهان بینی ها به معنی اجتماع زدایی از طبیعت و طبیعت زدایی از اجتماع است.

همچنین، خلطی صورت می گیرد بین وسیله ارتباط که زبان است و جهان که با این وسیله ارتباط باید در مورد آن به تفاهم بین الاذهانی رسید.

در اندیشه اسطوره ای، دعاوی مختلف اعتبار مثل صدق اخباری، درستی هنجاری و صداقت بازنمودی (گوینده مدعی حقیقت است برای بیان گزاره های صادق؛ مدعی صحت هنجاری است برای کنش های مبتنی بر مشروعیت؛ مدعی صداقت است برای تجارب ذهنی) با هم ترکیب می شوند.

تا جایی که این جهان بینی را نمی توان به عنوان تفسیری از جهان به تصویر درآورد که در معرض خطا و نقد قرار دارد.

هابرماس تصریح می کند که جهان ذهنی به عنوان کلیت تجاربی به حساب می آید که فقط فرد امتیاز  دسترسی به آن را  دارد.

استفاده از اصطلاح جهان ذهنی نیز تا آن جا موجه است که آن را به عنوان یک انتزاع در نظر بگیریم که، بنا به پیش فرض معمول، به قلمروی مربوط می شود که مشترک بین اعضاء نیست و از این حیث از جهان عینی و جهان اجتماعی جدا می شود.

 در مرحله جهان بینی دینی ـ  مابعدالطبیعی، دین سه کارکرد دارد که عبارت است از: فراهم آوردن یک جهان بینی منسجم برای معنابخشی به زندگی؛ ارائه دستورالعمل های اخلاقی؛ و سامان دادن به عکس العمل های بشر نسبت به حوادث غیرمترقبه که در قالب ادیان یکتاپرست تشکیل می شود و شامل نمادها و اعمال شرک آمیزی است که ریشه در اسطوره و سحر و جادو دارد.

در این مرحله، هابرماس نگاهی ابزاری به دین داشته  و معتقد بوده که دین در مرحله مدرن محکوم به نابودی است.

او اعتقاد داشت که حوزه عمومی عرصه ای برای گفتمان عقلانی- انتقادی است که از اهداف دینی و علائق فردی فاصله می گیرد.

در این وضعیت،  سنت ها دائماً بازاندیشانه می شوند و به تجدید نظرهای پیاپی تن می دهند.

سرانجام، به زیست جهانی می رسیم که در آن هیچ چیزی مقدس نیست مگر عقل و اجماعی که متکی به اعتبار استدلال برتر است.

این امر به معنی آزاد شدن کنش ارتباطی و زیست جهان از زمینه هنجاری مورد محافظت امر مقدس است.

از نظر هابرماس (1984 و 1987) ویژگی های اصلی عقلانیت مرحله جهان بینی مدرن عبارتند از: تمرکززدایی به معنی درک خود و دیگران و رهایی از تفکر دینی؛ افسون زدایی به معنای کنار گذاشتن دین به عنوان اوهام و خرافه؛ و زبانی کردن امر مقدس به معنی عقلانی کردن زیست جهان.

بر اساس این تفکر، دین به انزوا کشانده می شود و مرگ نظری و توسعه اجتماعی آن اعلام می گردد.

می توان گفت که آرای اولیه هابرماس دین را در یک مرحله تکامل اجتماعی ماقبل مدرن قرار می دهد که از مرحله اسطوره ای آغاز می شود و ویژگی آن این است که پدیده های عینی و اجتماعی تا حد زیادی از هم تفکیک نشده اند.

سپس به مرحله دینی ـ مابعدالطبیعی می رسد که توسط سنت ها معین می گردد و عقلانیت و استقلال فردی و گروهی را محدود می سازد.

نهایتاً، دین در تکامل جوامع مدرن، از لحاظ فلسفی بی ربط و از لحاظ اجتماعی منسوخ قلمداد می شود و از حوزه عمومی جوامع به حاشیه رانده می شود.

در سطح دوم، هابرماس آرای قبلی خود و نیز جایگاه دین در مدرنیته را دوباره ارزیابی می کند و نقش کلیدی دین در حوزه عمومی را مورد تأکید قرار می دهد.

در این جا، او نه تنها اشاره می کند که دین به حوزه عمومی جوامع معاصر سکولار برمی گردد، بلکه همچنین می پذیرد که این بازگشت به نشانه بیداری اجتماعی و سیاسی، و انتقال معنا و روح به زندگی خصوصی و عمومی بسیاری از شهروندان مدرن می باشد.

لذا، هابرماس احیای ادیان بزرگ را در قلب جوامع غربی تصدیق کرده و سعی می کند که راهی برای توسعه تعامل بین شهروندان سکولار و دیندار پیدا کند.

به عبارت دیگر، هابرماس برداشت عصر روشنگری را که دین از عرصه عمومی رخت خواهد بست را بی معنا دانسته و در پی ناکارآمدی منطق سکولار به پساسکولاریسم گرایش پیدا می کند و احیای اعتقادات دینی را منوط به اصلاح مدرنیته و طرد لیبرالیسم سیاسی می داند.

او مدرنیته را در رسیدن به اهدافش درمانده و شکست خورده می داند و اعلام می کند که این نافرجامی مدرنیته، توسط آموزه های دینی به فرجام می رسد.

به دیگر سخن، این عقل مدرن فقط وقتی یاد خواهد گرفت خود را بفهمد که ارتباط خویش را با آگاهی دینی معاصر روشن کند  (هابرماس، 2010).

هابرماس مقوله پساسکولاریسم را به این دلیل مطرح می کند که منطق سکولاریسم تأثیر خود را از دست داده است و او از نقش مؤثر دین در حوزه خصوصی و عمومی دفاع می کند.

به عبارت دقیق تر، هابرماس برخلاف بسیاری از فیلسوفان مدرن، دوباره دین را به حوزه عمومی برمی گرداند و به آن اعتبار ویژه ای می بخشد.

هابرماس معتقد است که دین تصاویری جهت دار و موجه از اشکال بدون نقص زندگی را در اختیار می گذارد که الهام دهنده هستند و ما را به انجام تلاش هایی در به وجود آوردن کارهای پسندیده و سودمند ترغیب و تشویق می کند.

در تجدّد جهانی، دین می تواند عدم وحدت و سایر نواقص جامعه را برطرف کند و به ما بفهماند که زندگی چیست و چگونه باید باشد.

یعنی، وی می پذیرد که چارچوبی که دین برای زندگی بهتر ترسیم می کند، به مراتب عمیق تر، پیشرفته تر و قوی تر از نظریه انتقادی و یا نظریه کنش ارتباطی است که او به تصویر می کشد.

هابرماس در مقاله خود در سال 1988 اعتراف می کند که تفکر و موضع گیری قبلی او نسبت به دین عجولانه بوده است.

لذا، هابرماس، برخلاف موضع گیری قبلی خود، دیگر دین را در حاشیه زندگی اجتماعی، فرهنگی و سیاسی قرار نمی دهد، بلکه راه کاملاً جدیدی را برای درک دین می گشاید.

هابرماس در سال 2002 به ایران سفر کرد و در حضور روشنفکران و دانشجویان ایرانی به ایراد چند سخنرانی پرداخت.

در این سخنرانی ها وی به طور کلی اظهار می دارد که نقش های دین و دولت در حوزه عمومی باید به طور رضایت بخشی تفکیک یابد.

با این حال، در تأکید به اهمیت این تفکیک، او در جست و جوی این است که تداوم اهمیت دین را تضمین کند، نه این که دین را به حاشیه براند: مدارای دینی تنها در موقعی می تواند تضمین شود که حق آزادی دینی اعتبار قانونی پیدا کند، نه از طریق خط سیر بی ملاحظه بنیان برافکنی که فرآیند های تجدد پیش گرفته اند؛ جایی که همبستگی های دیرین مبتنی بر دین تضعیف شده و چیز دیگری نتوانسته است جایگزین آن شود.

اما اگر حمایت قانونی از آزادی دینی صورت گیرد، این آزادی در خدمت حفظ همبستگی دینی قرار می گیرد.

وگرنه تجدد غربی با تعهد به عقل از راه میراث روشنگری شکل گرفته است و بسیاری از دیدگاه های مدرن اروپایی در پی سست کردن جهان بینی های دینی با کمک علم، فلسفه و هنر هستند.

به طور کلی، چهار نوع ادراک درباره دین را می توان در آرای هابرماس یافت: 1- دین نهادی تاریخی ـ اجتماعی است که برای تفاهم دوجانبه بین الاذهانی به کار می رود.

یعنی، زبان دین باید نه تنها متعلق به مردم خاص باشد، بلکه به مردم عادی نیز، به ویژه از لحاظ ارزش های اخلاقی، متعلق باشد.

برخلاف زبان علم، فلسفه، هنر و ادبیات که هر کدام زبان خاصی را ایجاد می کنند، زبان دین برای مردم می تواند قابل فهم باشد.

به عبارت دیگر، سنت های دینی برای بیان باطن اخلاقی به ویژه در ارتباط با اشکال آسیب پذیر زندگی اجتماعی از قدرت خاصی برخوردارند.

در صورت وقوع مناظره های سیاسی، این قدرت خاص بالقوه باعث می شود گفتار دینی یک کاندیدای جدّی به مفهوم حقیقی ممکن تبدیل شود که به این ترتیب می تواند از واژگان یک اجتماع دینی خاص به یک زبان همه فهم ترجمه شود (هابرماس، 2005 و 2006).

در واقع، نحوه اندیشه هابرماس درباره ماهیت و وجود دین و کاربردهای آن در حوزه عمومی طی دهه های گذشته در کل خوشبینانه بوده است.

عدول او از دگماتیسم مارکسیستی با دید منفی آن در مورد دین، یکی از جنبه های خوشایند و قابل ملاحظه آثار او را تشکیل می دهد.

ضروری است اشاره شود که تحول تفکر هابرماس در مورد دین در عمق جهان بینی و نظریه ها ی فلسفی- اجتماعی او نهفته است و ساده انگارانه است که این تحول موضع گیری را معلول حوادث مستحدثه در جهان و یا نوعی فرصت طلبی و از روی اکراه تلقی نمود.

بنابراین، تحول تفکر وی به ماهیت ذاتی و پتانسیل فلسفه اجتماعی او ربط دارد.

درک عمیق تر نظرات هابرماس نسبت به دین، منعکس کننده این واقعیت است که اندیشه های او در تضاد با ماتریالیسم تاریخی، مفهوم عقلانیت مثبت وبر، عقلانیت ابزاری و حسابگر، لیبرال دموکراسی، و ارزیابی های منفی مدرنیته درباره دین است که بر محور کنش ارتباطی، دموکراسی مشورتی و زیست جهان قرار دارد.

یعنی، آرای او در خصوص دین به طور قطع در سال های اخیر تحول داشته است و از گفتمان بین سکولارها به گفتمان بین پساسکولارها با دینداران و گرایشات مختلف دینی تغییر جهت داده است.

شاید بتوان گفت که عوامل و رویدادهای بیرونی مانند احیای دین فقط این روند را تسریع کرده است.

به هر حال، هابرماس از رویکردهای کاملاً جانبدارانه نسبت به مدرنیته و نفی دین بسیار فاصله گرفته است و آرای اخیرش تأثیر مثبتی در ارزیابی وسیع تر ارزش ها و اهمیت دین داشته است.

این موضع گیری نسبت به دین توانسته است که به مقابله با آرای منفی و افراطی در مورد دین بپردازد و تا حدودی به تحول آرای منفی فیلسوفان سکولار کمک کند.

در حقیقت، هابرماس به تغییر فهم ما از تضاد بین دین و عقلانیت در مدرنیته کمک می کند و دین را به عنوان عنصری ضروری و پیشرو در کنش ارتباطی و زیست جهان قلمداد می کند.

با آن که آرای هابرماس درباره رهایی انسان ها گاهی ایده آلیستی به شمار می آید، اما تمرکز او روی کنش ارتباطی و دموکراسی مشورتی در مجموع شالوده ای را برای مشارکت مثبت با جوامع دینی و سکولار عرضه می نماید که به دنبال صلح طلبی، امنیت و همبستگی انسانی در عرصه بین المللی است.


کلید واژه ها: جهان - جهان بینی - تحول - اسطوره - مورد - فرهنگ - اجتماعی - بینی - بهره برداری - نارسا - معلول - طبیعت - حوادث - کارگزاران - تفکر - گیری - شناسایی - واقعیت - گزارش - مختلف - موضوع - ویژگی - تفکیک - دعاوی - قرار - ذهنی - میان - زبان - بهره - فکری

آخرین اخبار سرویس:
کنایه مهناز افشار به وزیر ارشاد دولت احمدی نژاد+عکس

جلوه نام علی (ع) در آثار تاریخی

مردم فریب تحریف ها علیه انقلاب و ایران را نخواهند خورد

آغاز طرح «تابستانه کتاب»

تهیه و توزیع 14 هزار پرس غذای غدیر در کهگیلویه

معارف غدیری را به شیوه های جذاب برای نسل جوان تبیین کنیم

نام ها و صفات روز عید غدیر

مولودی خوانی عید غدیر در اهواز

بدون عنوان

پیکر نخستین شهید سلامت لرستان در بروجرد آرام گرفت

فیلم | سخنان امام جمعه مرند درباره عید غدیر

توزیع 2000غذا میان نیازمندان توسط خیریه شهدای مدافع حرم

یکی از طلاب حوزه علمیه ورامین به لباس مقدس روحانیت ملبس شد

هدف جریان تحریف، اختلال در دستگاه محاسباتی کارگزاران نظام و افکار عمومی جامعه است

شهروندان قزوینی از سفر به استان های همجوار خودداری کنند

ریل گذاری جامعه اسلامی بعد از پیامبر در غدیر خم انجام شد

فیلم/ سخنان مدیر مدرسه علمیه نقده درباره غدیر

همسرانی که یکدیگر را بهشتی می کنند

خبرنگاران و فعالان رسانه ای پیشران های اقتدار دفاعی کشور هستند

حضور نمایندگان آیت الله نورمفیدی در مراکز درمانی گلستان

آخرین وضعیت سلامتی سیدعلی صالحی

تصاویر/ جشن عید غدیر و مراسم عمامه گذاری در مدرسه علمیه آیت الله آخوند همدان

نماینده ارومیه تصادف کرد

خوش گذرانی پدر و پسری «پیمان معادی»/ عکس

مراسم جشن غدیر در حسینیه جماران

هزینه جابجایی مخازن بوشهر کمتر از هزینه انفجار است

پخت 7 هزار وعده غذای گرم در بناب

درس هایی که از خطبه غدیر باید آموخت

نسخه انتخاباتی برای اصلاح طلبان/ هاشمی: انتخابات 1400 جای آزمون و خطا نیست/ امینی: چرخه دموکراسی در این کشور معیوب است

دلیل رونق کسب و کارهای آی تی در دوران کرونا

پرواز یکی دیگر از مدافعان سلامت به سوی یاران شهیدش

مستند «بوی خون» با موضوع آقازادگی تولید شد

17 عضو لویه جرگه به کرونا مبتلا هستند

قطعی کامل برق در منهتن نیویورک + عکس

نسخه انتخاباتی برای اصلاح طلبان/ هاشمی: انتخابات 1400 جای آزمون و خطا نیست/ امینی: چرخه دموکراسی در این کشور معیوب است

رقابت بیش از 150 داوطلب جنوب استان در مهاباد

آیا غدیر می تواند عاملی برای تقریب مذاهب باشد؟

تصاویر / مراسم کلنگ زنی توسعه مسجد و ساخت مدرسه علمیه الغدیر قم

اختتامیه سی و هشتمین دوره مسابقات قرآن؛ 19 مرداد

فیلم | سلطان جهانش به چنین روز غلام است...

اعضای کمیته ناظر بر نشریات دانشجویی دانشگاه الزهرا (س) مشخص شدند

رسانه ها از قرار گرفتن افکار عمومی در سیطره دشمن جلوگیری کنند

تعظیم غدیر بزرگداشت جدی ترین سفارش پیامبر اسلام است

آخرین تصمیمات برگزاری کنکور

17 عضو لویه جرگه به کرونا مبتلا هستند

ناسا القاب اجرام کیهانی را عوض می کند

ادعای یک رسانه صهیونیستی: ماکت ناو آمریکایی در حال غرق شدن است

آنچه درباره بیمه دانشجویی باید بدانیم

توحید با ولایت اهل بیت(ع) محقق می شود/ غدیر؛ روز تکمیل توحید

چراغ سبز لویه جرگه افغانستان به آزادی مشروط 400 زندانی طالبان

تعظیم غدیر بزرگداشت جدی ترین سفارش پیامبر اسلام است

امکان توزیع الکترونیکی کالای اساسی برای همه وجود ندارد

تصمیم جالب وزیر جوان و همسرش برای هدیه سالگرد ازدواجشان +عکس

تزریق 2 هزار میلیارد ریال اعتبار به هفت تپه را پیگیری می کنیم

تماس تلفنی رییس جمهور با آیت الله مظاهری

تحقق 6 درصد از درآمد نفتی مورد انتظار

رفع مشکل آب شرب بیش از 100 روستای لرستان

عیدغدیر با اقدامات ابتکاری گروه های جهادی برگزار شد / از کمک های مؤمنانه تا پویش های مختلف

نماینده ارومیه دچار سانحه رانندگی شد

تعظیم واقعه غدیر، بزرگداشت جدی ترین سفارش پیامبر اسلام(ص) است

بازنگری در بودجه دولت جمهوری آذربایجان 

دستگیری تیم تروریستی وابسته به گروه های تکفیری

ماجرای رژه و تیراندازی موتورسواران در شادگان چه بود؟

لویه جرگه به آزادی زندانیان طالبان رای داد

یادواره شهدای تیپ 288 زرهی ارتش برگزار می شود

در بیانیه سپاه به مناسبت روز خبرنگار / اصحاب رسانه پیشران های موثر بازدارندگی و اقتدار دفاعی کشور هستند

تقویم تاریخ، در چنین روزی بر دنیا چه گذشت؟

طنین آوای ابریشم در تالار وحدت

پایان رقابت 89 هزار داوطلب ارشد در آخرین روز برگزاری کنکور

دامن و کفش تابستانی کتایون ریاحی+ عکس

نسخه انتخاباتی برای اصلاح طلبان/ هاشمی: انتخابات 1400 جای آزمون و خطا نیست/ امینی: چرخه دموکراسی در این کشور معیوب است

اقدامات ابتکاری گروه های جهادی برای عیدغدیر/ از کمک های مؤمنانه گرفته تا پویش های مختلف

ماکت ناو آمریکایی در حال غرق شدن است

9 دلیل برای طولانی بودن مدت قاعدگی

جزییات 40 پرونده نمایندگان مجلس دهم در هیأت نظارت بر رفتار نمایندگان | 30 پرونده بررسی شد

اجتماع حسینیه اعظم و زینبیه اعظم زنجان برگزار نمی شود.

نامه برخی از پزشکان به مراجع درباره عزاداری محرم

آزادی 15 تن از زندانیان زندان ورامین به مناسبت عیدغدیر

حضرت علی مفهوم عدالت و فداکاری را برای دنیا معنا کردند

عدالت علوی نیاز امروز جامعه بشریت است/ اهتمام مورخان شیعه و سنی به واقعه غدیر

جلوه نام علی (ع) در آثار تاریخی

نماینده شوش: پیگیری تزریق 2 هزار میلیارد ریال اعتبار به هفت تپه هستیم

مشابه پیوند ایران و اتریش را به ندرت می توان دید

طبخ و توزیع 800 پرس غذای متبرک بین نیازمندان کاشمری در روز عید غدیر

در دانشگاه افسری امام علی(ع) بهترین آموزش های رزمی و جهادی داده می شود

نماینده ارومیه دچار سانحه رانندگی شد

پیام تبریک رییس جمعیت هلال احمر به مناسبت عید غدیرخم

450 بسته کمک مومنانه مرکز نیکوکاری شهدای مدافع حرم توزیع شد

پیام اینستاگرامی واعظی در روز عید غدیر

محمد مهاجری: دلم برای شورای نگهبان می سوزد

بیانیه سپاه پاسداران به مناسبت روز خبرنگار/خدای را شاکریم به رغم سناریوهای مثلث خبیث غربی، عبری و عربی و عملیات روانی زنجیره ای سپاه محبوب است

آیت الله علم الهدی: واقعه غدیر یکی از مهم ترین وقایع تاریخ اسلام است

گزارش| عیدانه بی سابقه موکب های اربعین به مردم لرستان / اطعام 150 هزار نفری نیازمندان+تصاویر

9 دلیل برای طولانی بودن مدت قاعدگی

پیگیری برای تزریق 2 هزار میلیارد ریال اعتبار به هفت تپه

جشن ازدواج آسان 8 زوج جوان در کهنوج

صدها کمک مومنانه هدیه غدیرانه به محمدشهری ها

کوشش خبرنگاران در خبرنگاری بر کسی پوشیده نیست

مستند «بوی خون» با موضوع آقازادگی منتشر شد

خانه رهبر انقلاب در دوران تبعید

فرآیند تحول فکری هابرماس در مورد دین

فرآیند تحول فکری هابرماس در مورد دین