مطالب مرتبط:
پیروزی رزمندگان حزب الله ریشه در فرهنگ عاشورا دارد
برگزاری انتخابات زودهنگام پارلمانی در انگلیس بدنبال شکست جانسون در مقابل نمایندگان مجلس عوام
تعیین عوارض جدید صادرات سنگ آهن از مهرماه
وضع عوارض 25 درصدی بر صادرات سنگ آهن از مهرماه
ناکارآمدی مسئولان ریشه بسیاری از مشکلات کشور است
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
پنجشنبه، 14 شهریور 1398 ساعت 08:372019-09-05سياسي

ریشه های پوپولیسم و عوارض آن: از عامه گرایی تا عوام فریبی


- نشان آنلاین: در این دو، سه دهه اخیر در منابع مختلف بومی و بین المللی درباره موضوع پوپولیسم بحث به میان می آید و کنش ها و رفتارهای پوپولیستی توصیف و تحلیل می شود در این دو، سه دهه اخیر در منابع مختلف بومی و بین المللی درباره موضوع پوپولیسم بحث به میان می آید و کنش ها و رفتارهای پوپولیستی توصیف و تحلیل می شود.

در کشور ما در رسانه های ملی، به ویژه در رسانه های کاغذی (روزنامه نگاری) به تناوب بحث هایی دراین باره مطرح می شود.

شاید به این دلیل است که اطلاع رسانی دراین باره ضروری به نظر می رسد؛ اما تصور می رود که کاربست واژه پوپولیسم، برخلاف معنای ظاهری آن، یعنی عامه گرایی ، مفهوم چندان روشنی را بازنمایی نمی کند و زمانی که واکاوی بیشتری به عمل می آید، پی می بریم که این واژه، مرزها و حتی محتوای چندان مشخصی ندارد.

شاید بتوان گفت معنای چندگانه این واژه بر روی پیوستاری می لغزد که از عامه پسندی و طرفداری از مردم عادی (عوام الناس جامعه) تا عوام فریبی و اغواگری را در بر می گیرد.

ازاین رو، به خاطر دامنه معنایی گسترده ای که این مفهوم دارد، در این نوشتار، خواسته و ناخواسته از همان واژه پوپولیسم استفاده می شود تا هم تمام این پیوستار معنایی را شامل شود و هم بیش از این باعث ابهام نشود.

شاید همین ابهام مفهومی باعث شده که این واژه در محافل روشنفکری موضوع گفت وگو باشد یا گاهی با استفاده یا سوءاستفاده آگاهانه و ناآگاهانه، برداشت های متفاوت عملی و نظری از آن بشود.

به این خاطر به نظر می رسد بازاندیشی و ژرفکاوی درباره این مفهوم گنگ، کاری سودمند یا حتی ضروری باشد.

بدون اینکه نویسنده ادعای فروتنی علمی داشته باشد، برخی از همکاران که تجربه نظری و تجربی در جامعه شناسی سیاسی دارند، ممکن است بتوانند با دقت بیشتری به تحلیل این موضوع بپردازند؛ دغدغه ای که باعث تهیه این مقاله بوده، کمتر هدف تبیین سیاسی این موضوع داشته و بیشتر به پیامدهای اجتماعی و فرهنگی این گونه سیاست ورزی در سطح ملی و بین المللی توجه داشته است.

از نظر این نویسنده، نگرانی اصلی در این است که توسعه پوپولیسم، مانند هر رویداد اجتماعی، تحولات ساختاری در دیگر جنبه های اجتماعی را در پی داشته؛ چنان که برای نمونه در نظام های آموزشی و ارزشی جامعه تاثیر تخریبی خود را برای مدتی نامعلوم باقی می گذارد و عمّال پوپولیستی خود را پاسخ گوی این پیامدها نمی دانند؛ هرچند که در رفتار پوپولیستی درکل رسم پاسخ گویی و مسئولیت پذیری اجتماعی، امری فراموش شده است.

به هرحال، نویسنده این مطالب ادعای آن همه توانایی قلمی و علمی را ندارد که در این بررسی نه چندان مفصل، بتواند به تمام گوشه ها و زوایای تاریک و روشن این قضیه بپردازد و مشکلی را در حوزه علوم اجتماعی حل کند؛ بلکه به نظر می رسد اگر این بحث فقط بتواند ابعاد مسئله آمیزی قضیه را تا اندازه ای باز کند (یعنی فقط بار مسئله پوپولیسم را روشن کند) به دستاورد مفیدی رسیده است.

بد نیست اضافه شود که برخی هم این موضوع را نه تنها مسئله آمیز نمی دانند؛ بلکه آن را توجیه هم می کنند و حتی آن را تریبون سیاسی یا ابزاری برای کسب قدرت بیشتر قرار می دهند و از آن استفاده های شایان می برند.

در دیکشنری کمبریج، پوپولیسم را شامل اندیشه ها و فعالیت های سیاسی ای دانسته اند که از حقوق مردم عادی حمایت می کند.

چنانچه معنای جامع و مانع پوپولیسم همین عبارات و توصیف مختصر باشد، جایی برای بحث و نقد باقی نمی ماند؛ هرچند صفت سیاسی در این تعریف برای اندیشه ها و فعالیت ها ، این نکته را القا می کند که پوپولیسم کلامفهومی سیاسی است و جامعه شناسی و دیگر شاخه های علوم اجتماعی با آن کاری ندارند یا این موضوع در حاشیه بحث آنها قرار می گیرد.

البته اگر این واژه در زبان و قلمرو مباحث سیاسی وارد شده، بیشتر به صورت کرداری سیاسی یا در رفتار سیاست مداران بازنمود پیدا می کند و کمتر در معرض مفهوم پردازی های مناسب با مبانی فلسفی و تحلیل دقیق علمی قرار می گیرد؛ ازاین رو ژرفکاوی درباره آن را لازم می داند.

درصورتی که این کردارها و رفتارهای سیاسی و مواضع پوپولیستی آشکار و پنهان که در این چند دهه اخیر رواج یافته و می یابد و گفته های سخن گویان و عمّال پوپولیستی که به ظاهر در حمایت از خواست های مردم است، پس از مدتی کوتاه و به ویژه در میان مدت، پیامدهای اجتماعی و فرهنگی ای برای طبقات متوسط و پایینی جامعه داشته که اهمیت و مطالعه آنها از دیدگاه جامعه شناختی درخور توجه است.

با این مقدمه کوتاه، بدیهی می نماید که مواضع پوپولیستی تنها به صورت کردار و رفتار سیاسی موردی و مقطعی باقی نمی ماند و لازم است که این موضوع در بحث های مفهومی و تحلیلی فلسفه و علوم سیاسی مطرح شود و علاوه برآن در تحلیل ها و ژرفکاوی های اقتصادی، جامعه شناسی سیاسی، مطالعات فرهنگی و کلادر مطالعات میان رشته ای به بحث گذاشته شود.

تعریف پوپولیسم پوپولیسم مفهومی بسیار گنگ و مبهم است و شاید برای عوامل پوپولیستی، بهتر آن است که همچنان مبهم باقی بماند تا بتوان از آن بیشتر سوءاستفاده کرد.

طبیعت چندگانه و لغزنده پوپولیسم، نشان از آن دارد که در زمان ها و مکان های مختلف می تواند مانند آفتاب پرست، شکل و محتوای متفاوت و دیگرگونه ای بگیرد.

اشاره شد که پوپولیسم، اصولامفهومی سیاسی است ولی لازم است اشاره شود که با بحث های فولکلوریک (فرهنگ مردم) که ممکن است دستاویز عوامل پوپولیستی قرار گیرد، فاصله بسیار زیادی دارد.

البته جدایی این دو موضوع برای اهل فن به کلی روشن است؛ زیرا آنها دو مفهوم در دو قلمرو جداگانه اند، یکی سیاسی و دیگری فرهنگی است؛ ولی باوجوداین می توانند رابطه ناسالم و اغواگرانه ای داشته باشند.

پس ازاین اشاره خواهد شد که مباحث به اصطلاح جهانی شدن و مواضع پست مدرنیستی می تواند بستری برای این اغواگری فراهم کند.

در مقدمه این نوشتار به تعریفی لغت نامه ای از پوپولیسم اشاره شد.

دیکشنری آمریکن هریتیج نیز پوپولیسم را مفهومی سیاسی- فلسفی دانسته که از حقوق و قدرت مردم حمایت می کند تا در برابر امتیازاتی مبارزه کند که نخبگان از آن برخوردارند.

از این نکته نیز برمی آید که در تعریف پوپولیسم، حمایت از حقوق و قدرت مردم و ضد نخبه گرایی، دو مقوله تشکیل دهنده این مفهوم سیاسی هستند.

برخی منابع، عامل دیگری نیز به این تعریف افزوده اند و آن، آرمان ملی گرایی پوپولیستی است که آمادگی آن را دارد دیر یا زود به فاشیسم بینجامد.

کریستا دیویکس اشاره می کند که واژه مردم (یا عوام الناس) که در زبان سران پوپولیستی به کار می رود، مفهومی از بنیاد مبهم است یا اینکه در گفتمان پوپولیستی مبهم می شود.

گاهی تمامی جمعیت کشور را در بر می گیرد و گاهی در واقع، فقط بخشی از جامعه را شامل می شود؛ و گاهی اوقات هم مرزهای مفهومی مردم ، مبتنی بر رابطه خونی یا فرهنگ قومی قرار دارد.

برای پوپولیست ها مردم ، اجتماعی همگون، یکدست و تفکیک نیافته است؛ و کسانی که در این مفهوم یکدست و تفکیک نیافته قرار نمی گیرند، دیگری تلقی می شوند.

همچنین رابطه لغزنده پوپولیسم با دموکراسی نیز یکی از ابعاد مبهم در این قضیه است.

پوپولیست های اقتدارگرا خود را نماد مدل کاریزماتیک دموکراسی می دانند؛ ولی دموکراسی معمولا، تکثرگراست و در یک نظام دموکراتیک، گروه های مختلف قومی و اجتماعی، سازمان های شغلی، اتحادیه های کسب وکار و غیر آن مشارکت دارند؛ ولی پوپولیسم، به ویژه نوع جهان سومی آن، تاب تحمل تکثرگرایی را ندارد و از بنیاد (یا حداقل اینکه در عمل) آن را رد می کند.

پوپولیسم، تفاوت اساسی در جامعه را فقط در یک تقسیم بندی دوگانه قطبی، درون-گروه/ برون-گروه می بیند.

برای پوپولیست ها، این تقسیم بندی ها یا اصلاوجود ندارند یا وجودشان اهمیتی ندارد یا برعکس به کلی دشمن اند.

این دیگری تصوری پوپولیست ها، می تواند گروه نخبگان (علمی، فکری یا اقتصادی)، درون-کوچندگان از کشورهای فقیر و همه گروه های سیاسی و اجتماعی غیرخودی یا حکومتی خارجی باشند.

دیگری تصوری مبنای تعریف سلبی مردم است؛ یعنی هرکس یا هر گروه و قدرتی که دیگری تصور شود، غیرمردم است.

پوپولیسم، نه فقط به رابطه دیالکتیک بین ما و آنها نمی اندیشد، بلکه با اتکا به همان موضع لغزنده، راه فرار از هر تحلیل علمی را برای خود باز می بیند.

پوپولیسم خود را گرفتار قیود و نظم علمی نمی کند و بیشتر با هیجان آفرینی، کار خود را پیش می برد.

جدایی بین مردم و دیگری تصوری (دو قطب مبهم) محور مفهومی پوپولیسم است و به همین دلیل، مفهوم پوپولیسم از اساس مبهم و لغزنده است.

اشاره شد که این دیگری در دنیای پوپولیستی یا اهمیت چندانی ندارد یا در مقام دشمن دیده می شود.

می گویند پس از از هم پاشیدگی اروپای شرقی و پایان یافتن دوران جنگ سرد، گورباچف در آمریکا ملاقاتی که با ریگان داشته (اشاره خواهد شد که ریگان و تاچر از رهبران نمادین پوپولیسم در غرب بودند) به او می گوید من یک تسلیت بزرگ به شما بدهکارم و آن اینکه با سرآمدن دوران جنگ سرد و از هم پاشیدن اتحاد جماهیر شوروی، آن دشمن تصوری شما از این پس وجود ندارد که کاستی ها و بهانه های خود را فرافکنی کرده و به او نسبت بدهید.

بعضی پژوهشگران استدلال می کنند با توجه به اینکه پوپولیسم در زمان ها و مکان های مختلف، شکل و محتوای متفاوتی می گیرد، ازاین رو مفهومی نیست که بتوان آن را به صورت یک هستی انتزاعی به بحث و تبیین و تفسیر علمی کشید، بلکه صرفا می توان آن را یک کردار سیاسی یا یک پروژه در زمان و مکانی معین در نظر گرفت؛ به عبارت روشن تر، پوپولیسم یک پروژه سیاسی گسترده است که بخش های اجتماعی عموما حاشیه ای جامعه را برمی انگیزاند تا با اعمالی ستیزنده و اعتراضی، حضور خود را به عموم مردم بنمایانند.

این حرکتی است ضدنخبگی با بیان و گفتمانی به ظاهر ملی گرایانه که خود را حامی مردم عادی می داند؛ بنابراین به نظر جنسن، در پوپولیسم دو عنصر مهم به چشم می خورد؛ یکی حرکت های پوپولیستی (کردار سیاسی) و دیگری شیوه های بیانی و کلامی که در هر دو عنصر، به ظاهر برای مردم عادی ارزش قائل است؛ اما شیوه بیانی پوپولیستی را نمی توان نوعی گفتمان مشخص (آن گونه که کسانی مانند میشل فوکو و دنباله روان او تعریف می کنند) دانست و اگر گاهی عبارت گفتمان پوپولیستی را به کار برده ایم یا به کار می برند، در حد اصطلاحی عمومی و غیردقیق است.

در برخی تحلیل ها، پوپولیست ها را افرادی اغواگر و اقتدارطلب معرفی می کنند و برهمین اساس این گونه افراد به تبلیغات رسانه ای (پروپاگاندا) و بزرگ نمایی خصلت کاریزمایی خود به شدت علاقه مند و جدی هستند.

این اغواگری تا حدی است که گاهی به نظر می رسد یک فرد پوپولیستی کار خود را با کردار و گفتمان پوپولیستی به پیش می برد، تحلیلگران شک دارند که آیا این افراد در حقیقت پوپولیست هستند یا این شیوه رفتاری و گفتاری را به طور ابزاری و صرفا برای رسیدن به هدف خود در پیش می گیرند.

چنان که برخی شک دارند آیا خوان دومینگو پرون رهبر پوپولیسم آرژانتینی، یا مارگارت تاچر، به حقیقت پوپولیست بودند یا این شگرد انتخاباتی آنها این بود؟ ترفند دیگر پوپولیستی این است که در تحلیل ها گفته می شود پوپولیسم هرگونه نظام حزبی و ساختار نمایندگی و قدرت تشکیلاتی را رد می کند، ولی در همان حال، پوپولیست ها خود را بهترین نماینده مردم می دانند؛ اما به نظر می رسد خصلت لغزندگی پوپولیسم در این موارد هم کار خود را می کند؛ یعنی در همان حالی که پوپولیسم نمی تواند با تشکیلات حزبی و بوروکراسی عقلایی وبری موافق باشد؛ اما برای قبضه کردن و نگهداری قدرت، از نظام های نمایندگی و حزبی به طور ابزاری استفاده می کند.

کریستا دیویکس می نویسد هنگامی که بین نظام نمایندگی و حزبی از یک سو و مردم عادی از سوی دیگر فاصله بیفتد، پوپولیست ها با استفاده از ترفندهای کاریزمایی خود از این موقعیت و فرصت استفاده می کنند.

او سیلویو برلوسکنی را مثال می زند که با اینکه از ثروتمندان و سرمایه داران برجسته ایتالیایی است و از مردم عادی فاصله دارد، برای پیروزی در انتخابات از گفتمان پوپولیستی استفاده کرد و رای مردم را به دست آورد.

شعار او این بود که من یکی از شما هستم و به دنبال آن مدعی بود با مردم در ارتباط مستقیم و بی واسطه است.

او این کار را از طریق تبلیغات رادیویی و تلویزیونی پیش برد و در انتخابات پیروز شد.

رابطه پوپولیسم و دموکراسی در یک بیان کلی، می توان گفت پوپولیسم واکنشی در برابر امواج مدرنیته است یا در برابر نمودی ویژه از دنیای مدرن بروز می کند.

در جریان جهانی سازی اقتصادی- سیاسی یا توسعه اقتصادی نامتوازن در سطح ملی و شرایط ساختاری که عواملی از قبیل شکاف های نابرابری و ظهور گروه های زیان دیده را در جامعه در پی دارد، به ناچار به ظهور سیاست های پوپولیستی منجر می شود.

برخی صاحب نظران، عوامل دیگری را به منزله شرایط ظهور پوپولیسم دانسته اند؛ فروپاشی نظم اجتماعی در جامعه و ناتوانی نظام در رویارویی با این آشفتگی ها که با کاهش اعتماد عمومی همراه است یا بروز جنگ و بلایای طبیعی یا اختلال در رفتار سیاسی و توسعه فساد و بحران های اقتصادی- سیاسی ازجمله شرایطی هستند که می توانند ظهور پوپولیسم را به دنبال داشته باشند.

گاهی مشاهده می شود پوپولیسم صرفا زاده بحران های اقتصادی- سیاسی یا عواملی مانند گسترش فقر و فساد نیست، بلکه ممکن است پوپولیسم به صورت نوعی بیماری سیاسی باشد که از تنش های موجود در کانون دموکراسی نمایندگی سر برمی آورد.

دموکراسی، با تمرکز قدرت سازگار نیست، بلکه بنیان دموکراسی مبتنی بر توزیع ساختاری قدرت است؛ اما گاهی بعضی نهادهای قدرت یا حتی برخی شخصیت های قدرتمند یا اقتدارطلب که براساس نهاد انتخابات و دموکراسی نمایندگی به سطوح بالای تصمیم گیری دست یافته اند، تعادل ساختاری توزیع قدرت را برهم می زنند، گویی به قول سعدی بر سر شاخ بن می بُرند .

برای نمونه، مشاهده شده است که برخی رهبران حزبی، با وجود اینکه از طریق یک نهاد دموکراتیک نمایندگی، انتخاب شده و رشد کرده اند، هنگامی که در وجود خودشان احساس خوی کاریزماتیکی می کنند، خودمحوری را پیشه می کنند و هرچند ممکن است در عالم نظر مدافع نهادهای دموکراتیک باشند، اما در عمل به قبضه کردن قدرت روی می آورند و در جهت محو دموکراسی گام برمی دارند.

برخی تحلیلگران سیاسی در نقد بر بلر (رهبر حزب کارگر و نخست وزیر پیشین بریتانیا) بر این گرایش او انگشت می گذارند.

اینکه بر رابطه بین دموکراسی و پوپولیسم تاکید شد به دلیل آن است که هر دو جریان از اصل نظری حمایت از مردم پیروی می کنند و آن را شعار خود قرار می دهند.

اما اگر نقطه مشترک جنبش های دموکراتیک و جریان های پوپولیستی در اظهار حمایت از حقوق مردم است، ولی همان گونه که اشاره شد، یک عنصر شاخص پوپولیسم، بیان و گفتمان پوپولیستی است.

برای نمونه، رهبران جنبش مشروطه خواهی در ایران توانستند مردم کوچه و بازار را با خود همراه کنند، ولی شعار آنها که خواست قانون و عدالت خانه بود، حداقل در آن زمان با بیان و گفتمان پوپولیستی فرسنگ ها فاصله داشت.

اما نکته ساده ای که به ذهن عموم مردم می آید، این است که این دو جریان تا چه اندازه توانسته اند در عمل از حقوق مردم عادی، پشتیبانی و دفاع کنند و این پرسش اصلی در شرایط کنونی است.

البته برخی اندیشمندان در تحلیل نظری پوپولیسم اعلام می کنند که نباید از پوپولیسم همواره و به طور کلی برداشت منفی استنباط کرد.

آنها حتی ظهور پوپولیسم و موضع گیری آن در برابر نخبه گرایی را هشداری تب آلود به نخبگان حزبی می دانند که به این برگزیدگان نمایندگی، اخطار می دهند که اگر سیاست خود را به حقیقت در جهت منافع مردم اصلاح نکنند، افراد دیگری هستند که بیرون از نهادهای حزبی و دموکراتیک، قدرت را از دست آنها بگیرند و به نظر می رسد این هشدار بسیار جدی است.

برخی از پژوهشگران حوزه مطالعاتی پوپولیسم (برای نمونه: عاصم اغلو و همکاران، 2013)، این نکته را به گونه ای دیگر بیان می کنند و عقیده دارند پوپولیسم همراه با ضعف نهادهای دموکراتیک، امکان رشد پیدا می کند.

هنگامی که جامعه در وضعیت قطبی شدگی سیاسی قرار دارد و منافع نهاد نمایندگی مرزهای عدالت اجتماعی را پشت سر می گذارد، برخی می کوشند از را ه های غیردموکراتیک و فاسد به منافع سرشار نمایندگی برسند و این به طور طبیعی، همراه با زمانی می شود که اعتماد عمومی از نهاد دموکراسی نمایندگی ضعیف می شود (فاصله گیری بین مردم و مسئولان)، در این حالت است که امکان رشد پوپولیسم بیشتر فراهم می شود.

با این همه، صرف نظر از نقدهای اساسی که بر الگوهای مختلف دموکراسی غربی و نظام های حزبی و پارلمانتاریسم می شود، پوپولیسم در حقیقت و از بنیاد با روح دموکراسی آرمانی سازگاری ندارد.

دموکراسی آرمانی (ولو اینکه نیست در جهان باشد) حداقل به طور نظری با منطق علمی و عقلانیت جمعی یا به قول هابرماس با عقلانیت ارتباطی سازگار است، ولی پوپولیسم نمی تواند خود را به این اصول پایبند کند.

زیرا چنان که اشاره شد، پوپولیسم مفهومی لغزنده است و به اقتضای زمان رنگ عوض می کند.

سخن پایانی به عنوان نتیجه گیری، می توان گفت پوپولیسم نوعی بیماری اجتماعی است که در کشورهای کمترتوسعه یافته، یا به اصطلاح جهان سوم، ناشی از ضعف جامعه مدنی و در کشورهای پیشرفته ناشی از تعارض های مدرنیته و نهاد دموکراسی است.

اما، عنوان کردن بیماری که اصولاواژه ای تخصصی در زیست شناسی و علوم طبیعی و پزشکی است (و دورکیم برای تبیین بی هنجاری اجتماعی یا آنومی آن را از این علوم وام گرفته)، ممکن است چندان مناسب با تحلیل های اجتماعی نباشد؛ چنان که از سوی برخی ژرف اندیشان در معرض نقد بنیادی قرار گرفته است.

ازاین رو، اگر آن را مسئله اجتماعی یا واپس ماندگی یا واپس روی اجتماعی بنامیم، شاید مناسب تر باشد.

هرچند ریشه تاریخی این مسئله اجتماعی اندکی به بیش از یک قرن می رسد، ولی با تداوم بحران های عمیق و گسترده نظام سرمایه داری در 40،30 سال گذشته، پوپولیسم مانند یک بیماری فراگیر در سراسر جهان شیوع یافته و بسیاری کشورها را کمتر یا بیشتر درگیر کرده است.

شاید در بیان کلی بتوان گفت که پوپولیسم در واقع مانند یک جریان تسکین دهنده یا عاملی تخدیری در مقابله با بحران کنونی نظام سرمایه داری به شمار می آید.

ممکن است خواننده جوان این سطور، دچار سرگردانی شوند که با قضاوت فوق، پوپولیسم های چپ گرا را چگونه می توان تبیین کرد.

باید اشاره کرد که بینش پوپولیسم، به علت تقیدنداشتن به یک منطق علمی و استدلالی محکم و با توجه به معیارهای سستی که دارد، مرزهای چپ و راست در آن به هم آمیخته است، هرچند بسیاری از رهبران پوپولیستی (چپ و راست) تظاهرات رادیکالی و چپ گرایانه از خود نشان می دهند.

حتی تاچر و برلوسکنی هم دم از مردم گرایی و دفاع از کارگران می زدند که این موضوع اگر اغواگری نباشد، حداقل اینکه هیچ شالوده و مبنای استواری ندارد و جز تبلیغات توخالی چیز دیگری نیست.

توجه داشته باشیم که این افراد در کشورهای پیشرفته هرگز این موضع خود را به راستی اعلام نمی کنند که در پی راه حلی برای تسکین بحران نظام سرمایه داری هستند، بلکه آنها از موضع حمایت از حقوق مردم عادی، خودشان را مطرح می کنند.

چنان که در کشورهای جهان سوم نیز این افراد مدعی دفاع و حمایت از حقوق مردم هستند.

البته در کشورهای پیشرفته که مردم بیشتر اهل مطالعه مطالبه هستند و ذهن استدلالی تری دارند، پوپولیست ها ناگزیرند برای اقناع مردم از ترفندهای موجه تر و پیچیده تری استفاده کنند.

پژوهشگران غربی دراین باره توضیح داده اند تاچر و ریگان، به کمک مشاوران هوشمندی که داشتند، با حربه به ظاهر علمی فایده گرایی فرهنگی و با پشتوانه تبلیغات لیبرالیستی و نئولیبرالی، به میدان سیاست آمدند و پس از آنها بلر (رهبر حزب کارگر بریتانیا) و کلینتون (از حزب دموکرات ایالات متحده آمریکا) سیاست آنها را دنبال کردند.

برخی پژوهشگران می نویسند توسل به فایده گرایی فرهنگی، نه به دلیل توان علمی و عقلایی آن به کار گرفته شد، بلکه به دلیل هم نوایی که با منافع اقتصادی مسلط در دهه 80 داشت، به آن توسل جستند و قدرت را در دست گرفتند و ماندگار شدند.

این محققان همراه با بسیاری از اقتصاددانان، عقیده دارند که اعتبار نظریه فایده گرایی فرهنگی، نه به دلیل علمی بودن آن بلکه به دلیل کارایی آن در مقام تبلیغات سیاسی و اجتماعی بود.

استیوارت هال که چندسالی از عمر دانشگاهی خود را در چالش با رویه مارگارت تاچر سپری کرد، در نهایت به روشنی می نویسد که در این سیاست گذاری فایده گرایی فرهنگی، حرکت به سوی نوعی پوپولیسم اقتدارطلب بود.

از دید هال، تاچریسم با تکیه بر عناصر عامه پسند فلسفه سنتی و همچنین نگرش های طبقه متوسط، سیاست خود را پیش برد.

براساس تحلیل این دسته پژوهشگران، چنین روشی به این دلیل امکان پذیر بوده که این عناصر عامه پسند فاقد هرگونه معنای طبقاتی و ذاتی هستند و بنابراین قابلیت آن را دارند که به شیوه های جدید با هم ترکیب شوند و در نتیجه مردم عادی را به سوژه های سیاسی مطلوب پوپولیسم تبدیل کنند، سوژه هایی که در خدمت بلوک قدرت قرار می گیرند نه مخالف آن.

بسیاری از ناآرامی ها و جنایاتی که اخیرا در جهان و به ویژه در خاورمیانه روی داده، نتیجه و دنباله همین سیاست های پوپولیستی است.

علاوه بر استفاده یا سوءاستفاده از شگردهای علمی، پوپولیسم نو می تواند به راحتی، از طریق رسانه های جمعی و شگردهای آزمون شده یا تبلیغات گوناگون، توده مردم را موافق خود کند.

امروزه رسانه های جمعی و به ویژه رادیو و تلویزیون، وسیله ای بسیار کارآمد برای پیشبرد سیاست های پوپولیستی شناخته شده و فرهنگ تلویزیونی بستری مناسب برای ارتباط متقابل بین رهبران پوپولیستی و توده مردم است؛ تا جایی که برخی منتقدان، این نهاد رسانه ای را تله پوپولیسم نامید ه اند.

هنوز هم رسانه های جمعی و به ویژه شبکه های بین المللی و ملی تلویزیونی، ارزش ها و مواضع پوپولیستی را بازتولید می کنند و می پرورانند و به ارتقای فرهنگ و گفتمان پوپولیستی و مبارزه با نخبه گرایی دامن می زنند.

این تکنولوژی ماهواره ای، با امکانات صوتی- تصویری فراپیشرفته ای که دارد، به برجسته کردن شخصیت ها و شاخصه های پوپولیستی می پردازد و بیش از اینکه به اصول و جوهر فلسفی امور توجه داشته باشد، همواره در توسعه و پرورش فرهنگ و گفتمان پوپولیستی همکاری می کند.

ازاین رو اگر مخاطبان یا توده مردم هرچه بیشتر در معرض تبلیغات مستقیم و غیرمستقیم تلویزیونی و دانش سیاسی ارائه شده به وسیله این نهاد قرار گیرند، بیشتر به رویکرد پوپولیستی گرایش پیدا می کنند.

در تایید گفته فوق اشاره می شود که این تلویزیون های بریتانیا و تلویزیون های بین المللی بودند که لقب بانوی آهنین را به تاچر دادند و هیچ کس هم نپرسید چرا این لقب به او داده شد.

بدیهی است مردم عادی ولو عوام الناس بریتانیایی توان آن را ندارند که بپرسند: راستی خانم تاچر در مقابل کدام امواج مخرب اجتماعی مقاومت کرده یا از کدام حقوق مردم عادی دفاع کرده که به این لقب مشهور شد؟ علاوه بر حمایت رسانه ای و به ویژه تلویزیون در اشاعه پوپولیسم، یکی، دو جریان فکری و سیاسی نیز به تقویت بینش پوپولیستی در دهه های اخیر دامن زده اند.

امروزه جهانی سازی اقتصادی به طور اجتناب ناپذیری با پیشرفت امپراتوری رسانه ای- ماهواره ای گره خورده و بارزترین نمود روایت جهانی شدن کنونی را می توان از طریق تکنولوژی رسانه ای مجازی-واقعی مشاهده کرد و درواقع ترکیبی از هیاهوی جهانی شدن و توسعه تکنولوژی رسانه ای، زمینه ای مناسب برای ترویج پوپولیسم در سراسر جهان شده است.

اما علاوه بر این جریان ترکیبی، ظهور جنبش پست مدرن (یا پسانوگرایی) نیز به طور خواسته و ناخواسته از اشاعه پوپولیسم حمایت کرده است.

درواقع، جنبش پساساختارگرایی و پسانوگرایی، پیامد اعتراض های دانشجویی سال 1968 بود و آنها نه فقط به نظام های توتالیتر و فاشیسم آشکار و نهفته اعتراض داشتند، بلکه نقد بنیادی آنها بر پوزیتیویسم و روشنگری و با قبول اصل عدم قطعیت، به علم گرایی و عقلانیت ابزاری ارمغان عصر روشنگری نیز معترض بودند.

ازاین رو، برخی روشنفکران سرخورده دنیای متمدن غرب، به گونه ای مبلغ موضع عامه پسندی و حتی تقدیرگرایی شدند.

این جریان مورد سوءاستفاده قرار گرفته و به سهم خود زمینه را برای توجیه پوپولیسم فراهم کرده است.

غافل از اینکه اگر کسی مانند فوکو را در رفتار به عامه پسندی توصیف کرده اند یا اگر برخی رهبران پست مدرن و پساساخت گرا را در مخالفت با علم، به تقدیرگرایی منتسب می کنند، این مواضع با حرکت های پوپولیسم اقتدارگرا فرسنگ ها فاصله دارد که بحث دراین باره فرصت دیگری می طلبد.


کلید واژه ها: بین المللی - اجتماعی - نویسنده - جامعه - رفتار - اطلاع رسانی - سوءاستفاده - رسانه - سیاسی - علمی - روشنفکری - مفهومی - برداشت - متفاوت - فرهنگی - عوارض - کاغذی - اطلاع - توسعه - رسانی - مرزها - مقاله - هایی - نظام - نشان - مردم - کشور

آخرین اخبار سرویس:
اموال کانادا شناسایی و نسبت به توقیف و مصادره آنها اقدام خواهد شد

مبانی نظری و پیشینه تحقیق هویت

مبانی نظری و پیشینه تحقیق ​​​​​​​نظریه های هویت

مبانی نظری و پیشینه تحقیق ​​​​​​​انواع هویت

بررسی نظریه های سبک های هویت

این بار ترامپ ایران را به دست داشتن در حمله به آرامکو متهم کرد

ارسال «لایحه صیانت، کرامت و تأمین امنیت بانوان در برابر خشونت» به دولت

روابط و همکاری های تهران-آنکارا رو به گسترش است

دانلود آهنگ جدید محسن چاوشی بنام بند باز

نتایج بررسی مدیریت منسجم برای حفظ حریم پایتخت تقدیم مجمع امید شده است

نباید جامعه پزشکی را به بهانه های مختلف بکوبیم/ پزشکان از قانون تمکین کنند

اخذ مجوز جذب دانشجوی خارجی توسط دانشگاه علم و فرهنگ

توسعه فعالیت های اجتماعی و حمایت از نهادهای مدنی رویکرد دولت

وزیر اطلاعات:قزوین خاستگاه رجال علمی و فکری کشور است

افزایش مبادلات ایران و ترکیه با پول ملی

تزیینات نقاشی عمارت عالی قاپو اصفهان نصب شد

تایید حذف سود مرکب گامی برای وصول معوقات بانکی

دیدار پوتین با روحانی

پرسشنامه استاندارد سبک های دلبستگی کولینز و رید

مبانی نظری و پیشینه تحقیق انگاشت کیفیت زندگی

بررسی اصول و روشها مرتبط با بکارگیری انگاشت کیفیت زندگی در برنامه ریزی شهری

مبانی نظری و پیشینه تحقیق سبک های دلبستگی

بازاریابی برای فروش فناوری 5G از سوی هواوی

آیین نامه جدید انضباط دانشجویی چه می گوید؟

آیت الله العظمی نوری همدانی سخنران ویژه مراسم آغاز سال تحصیلی حوزه تهران

اربعین حسینی وحدت و همدلی حول محور محبت اهل بیت(ع) است

بیانیه وزارت دادگستری به دنبال مصادره اموال ایران در کانادا

لایحه «تامین امنیت زنان در برابر خشونت» توسط رییس قوه قضاییه برای دولت ارسال شد

وزیر اطلاعات با امام جمعه قزوین دیدار کرد

خروج 200 کیلوگرم فرآورده دامی از چرخه مصرف در قزوین

جابجایی زائران اربعین از خرمشهر به شلمچه با قطار رایگان

جهانگیری: دولت تردیدی در اجرای طرح تحول سلامت ندارد

طرح عیادت در یزد اجرا می شود

مبانی نظری سنجش کیفیت زندگی در محلات شهری در راستای ارتقاء کیفیت زندگی

پروپوزال سنجش کیفیت زندگی در محلات شهری در راستای ارتقاء کیفیت زندگی

انتخاب اعضای هیات رییسه شورای هماهنگی جبهه اصلاحات

نشست نقد و بررسی کتاب «تکوین نهاد مرجعیت تقلید شیعه» پارسانیا: در نظام اندیشه ای شیعی عالم و فقیه سه مسئولیت دارد، فتوا، قضا و ولایت

توقیف یک فروند شناور توسط نیروی دریایی سپاه

اربعین وحدت و همدلی حول محور محبت اهل بیت(ع) است

جلسه شورای استاندارد فارس

جهانگیری: کارنامه وزارت نفت در شش سال گذشته درخشان است/هجمه به نفت باعث شگفتی است

تشریح خدمات قرارگاه منطقه ای غرب ارتش

ولایتی: ایران آمادگی توسعه همکاری باهند در تمامی زمینه ها دارد

معاون اول رییس جمهوری طرح های اورژانس در کشور را رونمایی کرد

فرصت همکاری داوطلبانه در هفته اعطای جایزه مصطفی(ص)

برخورد با اخلال گران نوشت افزار در دامغان

هزینه 60 درصدی زکات در استان قزوین برای محرومان

انتخاب جانشین پوری حسینی در سازمان خصوصی سازی

صالحی: توقف تعهدات ایران در صورت اجرای کامل برجام توسط طرف های مقابل قابل برگشت است

بدهی واحدهای تولیدی آذربایجان غربی در ستاد استانی اقتصاد مقاومتی پیگیری می شود

سرپرست فرمانداری قروه معرفی شد

باید جلوی تلفات جاده ای گرفته شود/ مردم از سختگیری پلیس ناراحت می شوند/ باید فرهنگ ترافیک را در کشور بالا ببریم

دو اثر میراث طبیعی و فرهنگی استان یزد ثبت ملی شد

فصل دوم پایان نامه پیش بینی خطای نرم افزار با داده کاوی

استخدام نیروی ساده آقا جهت همکاری در شهر قم

دومین شماره از ویژه نامه در مسیر نفر منتشر شد + دانلود

رونمایی از سند توسعه،حمایت و ارتقاء شاخص های زنان و خانواده

لزوم تعیین تکلیف سگ های ولگرد توسط بخشداران و شهرداران/ انتقال مستقیم زباله به سایت محمدآباد

آغاز عملیات گاز رسانی به 10 روستا در بویین زهرا

انعقاد قراردادهای سفید امضا در برخی کارخانجات / پیگیری اجحاف در حق کارگران آبیک

آخرین اخبار شورای هماهنگی جبهه اصلاحات کشور

پروپوزال زمانبندی کارها در محاسبات ابری با روش SFLA

پایان نامه ارشد cloud computing

پروپوزال زمانبندی در رایانش ابری

اربعین امسال متفاوت تر از سال های گذشته

اذعان امریکا به عراقی نبودن منشا حملات به تاسیسات نفتی عربستان

اعتراض مدرسان داوری اتحادیه جهانی کشتی به داوران دیدار طاهری با حریف آلمانی

ایران صدرنشین مسابقات شطرنج جام همکاری شانگهای شد

کمک تیپ 71 نیروی زمینی ارتش به زلزله زدگان سرپل ذهاب

ایران و ترکیه به روابط اقتصادی همه جانبه خود ادامه خواهند داد

عضویت 6 هزار کردستانی در کتابخانه های روستایی

نشست نقد کتاب «تکوین نهاد مرجعیت تقلید شیعه»

جلسه رسیدگی به اتهامات علی دیواندری و 8 متهم دیگر برگزار می شود

برگزاری انتخابات سالم بزرگترین ماموریت وزارت کشور است

لایحه «تامین امنیت زنان در برابر خشونت» توسط رییس قوه قضاییه برای دولت ارسال شد

استخدام نیرو با مدرک کارشناسی برق جهت همکاری در تبریز

استخدام پذیرشگر در یک کلینیک روانشناسی در شمال غربی تهران

امنیت آبراه های منطقه صرفاً باید توسط کشور های ساحلی تامین شود

دبیرکل اوپک: هنگام زیارت حرم امیرالمومنین(ع) احساس آرامش دارم

آغاز همایش فقه حکومت با مشارکت بین المللی در مصر + تصاویر

اصلاح نژاد دام سبک توسط کشت و صنعت انابد بر روی دام های مولد

بیانیه وزارت دادگستری در پی فروش بخشی از اموال ایران در کانادا

رفع موانع کسب و کار در سایه بخشنامه جدید آیت الله رییسی

844 راننده سرویس مدارس تهران لیسانسه و تعدادی هم فوق لیسانس و دکتر

بانک خاورمیانه برترین بانک بورسی در سال 97 شد

ضرورت تزریق افکار عاشورایی و اندیشه حضرت سیدالشهداء (ع) در هیئت های مذهبی

دومین جلسه دادگاه رسیدگی به اتهامات مدیران موسسه حافظ و مهر ماندگار

افتتاح نمایشگاه کتاب صلح و دفاع در دانشگاه دافوس ارتش

فرمانده نزاجا از روند ساخت منازل سازمانی تیپ 292 بازدید کرد

شکست پی درپی توطئه های دشمن

سال 98 سال رشد و شکوفایی حوزه های علمیه آذربایجان غربی

نشست نقد و بررسی کتاب «تکوین نهاد مرجعیت تقلید شیعه»

برگزاری دوره های آموزشی متقاضیان نمایندگی و کارگزاری بیمه برای اولین بار در گیلان

اجرای بیانیه گام دوم انقلاب باید در دستور کار قرار گیرد

جهانگیری چند طرح اورژانس پیش بیمارستانی را افتتاح کرد

دوره زبان های خارجی ویژه طلاب برگزار می شود

شناسایی 17 مشکل عمده مالیاتی در نشست سعید جلیلی با تولیدکنندگان

سرپرست فرمانداری کنگان معرفی شد

قمی: دانشگاه مبدأ تحول در جامعه و محصول آن تربیت انسان ها است

پاورپوینت شبانی حضرت محمد (ص)

ریشه های پوپولیسم و عوارض آن: از عامه گرایی تا عوام فریبی

ریشه های پوپولیسم و عوارض آن: از عامه گرایی تا عوام فریبی