مطالب مرتبط:
فراز و نشیب روابط نفتی ایران و روسیه
فراز و نشیب روابط نفتی ایران و روسیه
فراز و نشیب روابط نفتی ایران و روسیه
تقویت روابط ایران با چین و روسیه اهمیت زیادی دارد
روابط دفاعی و ایران و روسیه عامل مهم ثبات و امنیت در منطقه و جهان است
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
پنجشنبه، 5 اردیبهشت 1398 ساعت 22:452019-04-25دانش

فراز و فرود روابط ایران و روسیه 2016-1990


- الهه کولایی[1]" عضو هیئت علمی، گروه اوراسیای مرکزی، دانشگاه تهران، تهران، ایران عفیفه عابدی دانش آموخته رشته روابط بین الملل، گروه روابط بین الملل، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران (تاریخ دریافت 21/7/96 - تاریخ تصویب 18/8/96) چکیده هرچند اکنون برداشت عمومی از روابط روسیه با ایران، روابطی بسیار همگرا و گرم است، اما واقعیت های تاریخی در مورد روابط مسکو و تهران، نشان دهنده رابطه ای پیچیده همراه با فراز و فرود بسیار و وابسته به عوامل و ﻣﺆلفه های گوناگون دوجانبه، منطقه ای و بین المللی است.

این رابطه میراث دار رخدادهای دشمنی آلود ایران و روسیه از اوایل قرن 19 است که همچنان سایه تردید و بدبینی آن بر این رابطه گسترده مانده است.

تصرف خاک ایران توسط امپراتوری روسیه در اوایل قرن 19، مداخله ویرانگر روسیه تزاری در انقلاب مشروطه ایران در اوایل قرن 20، حمایت اتحاد شوروی از جریان های تجزیه طلب در شمال و شمال غربی ایران، تخلیه نکردن خاک ایران در پایان جنگ جهانی دوم از سوی نیروهای نظامی اتحاد شوروی، حمایت اتحاد شوروی از حزب توده ایران، حمله اتحاد شوروی به افغانستان و اشغال این کشور مسلمان نشین در همسایگی شرقی ایران (1979-1989)، حمایت ﻣﺆثر اتحاد شوروی از عراق در طول جنگ ایران و عراق از سال 1980 تا سال 1988 از جمله اقدام ها و رفتار های خصمانه روسیه است که با وجود اراده ایران برای داشتن روابط نزدیک با روسیه در شرایط جدید، همچنان بر روابط دو کشور سایه انداخته است.

هر چند به دلایل گوناگون که در ادامه خواهد آمد، ایران با ﺗﺄکید بر حق حاکمیت، منافع خود در سطوح گوناگون از مسیر رابطه با روسیه پیگیری می کند، اما این میراث تاریخی سبب شده همچنان نگاه بدبینانه همراه با بی اعتمادی به مسکو و روابط با این کشور، در مطبوعات و مردم ایران وجود داشته باشد.

واژه های کلیدی: ایران، روسیه، آمریکا، انقلاب اسلامی، افراط گرایی، برنامه هسته ای.

مقدمه هرچند برداشت عمومی از روابط روسیه با ایران در دهه­های اخیر، روابطی بسیار نزدیک و گرم است، اما واقعیت­های تاریخی در مورد روابط مسکو و تهران، نشان­دهنده رابطه­ای پیچیده همراه با فراز و فرود بسیار و وابسته به عوامل و گوناگون دوجانبه، منطقه­ای و بین المللی است.

این رابطه میراث­دار رخدادهای دشمنی­آلود ایران و روسیه از اوایل قرن 19 است که همچنان سایه تردید و بدبینی آن بر این روابط باقی مانده است.

تصرف سرزمین ایران توسط امپراتوری روسیه در سال­های 1813 و 1828 با قراردادهای گلستان و ترکمن چای، مداخله ویرانگر روسیه تزاری در انقلاب مشروطه ایران در حمایت از استبدادگران حاکم در اوایل قرن 20، حمایت اتحاد شوروی از جریان­های تجزیه­طلب در شمال و شمال غربی ایران در پایان هر دو جنگ جهانی اول و دوم، تخلیه نکردن خاک ایران در پایان جنگ جهانی دوم از سوی نیروهای نظامی اتحاد شوروی، حمایت اتحاد شوروی از حزب توده ایران، حمله اتحاد شوروی به افغانستان و اشغال این کشور مسلمان نشین در همسایگی شرقی ایران (1979-1989)، حمایت ﻣﺆثر اتحاد شوروی از عراق در طول جنگ ایران و عراق از سال 1980 تا سال 1988 از جمله اقدام­ها و رفتارهای دشمنی­آلود روسیه است که با وجود اراده ایران برای داشتن روابط نزدیک با روسیه در شرایط جدید، همچنان بر روابط دو کشور سایه انداخته است.

هر چند به دلایل گوناگون که در ادامه خواهد آمد، ایران با ﺗﺄکید بر حق حاکمیت، منافع خود را در سطوح گوناگون از مسیر رابطه با روسیه پیگیری می­کند، اما این میراث­ تاریخی سبب شده همچنان نگاه بدبینانه همراه با بی­اعتمادی به مسکو و روابط با این کشور، در مطبوعات و مردم ایران وجود داشته باشد.

در روسیه هم برداشت­ها و دیدگاه­های نخبگان سیاسی و فرهنگی جامعه روسیه دچار نوسان­ها و تحولات جدی بوده است.

این روند در سال­های پس از فروپاشی با روشنی بیشتری آشکار شده است.

بدبینی و بی­اعتمادی متقابل نسبت به چشم­اندازهای روابط دو کشور، روابط ایران و روسیه را زیر ﺗﺄثیر قرار داده است.

در این نوشتار تحلیلی تلاش شده با نگاهی تاریخی به دوره­های مختلف روابط ایران و روسیه؛ انقلاب، جنگ، برنامه­ی هسته­ای ایران، تحریم و توافق جامعه هسته ای (برجام)، دلایل حفظ و گسترش روابط ایران و روسیه، با وجود نارضایتی و بی­اعتمادی در پیکره­ی سیاسی- اجتماعی دو کشور تبیین شود.

1.

رویکرد نظری سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در چهار دهه گذشته درگیر مسایل گوناگون ارادی و غیرارادی زیادی بوده، اما به نسبت مسایل داخلی، منطقه­ای و بین­المللی خود، در حفظ چارچوب، مبانی و اصول از ثبات بیشتری برخوردار بوده است.

بر این اساس یکی از پرسش­های مهم پژوهشی که همواره درباره سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران طرح می­شود، به رویکرد نظری سیاست خارجی جمهوری و دلایل و عوامل این ثبات بنیادین بازمی­گردد که شامل توجه و تمایل تقریباً غیرقابل متزلزل ایران به توسعه روابط با روسیه در چهار دهه گذشته می­شود.

به رغم فراز و فرودهای بسیار در رابطه تهران و مسکو، روسیه همواره جایگاه ویژه در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران داشته است.

حتی در مقاطعی که استنباط می­شد روابط ایران با غرب تنش­زدایی می­شود مانند دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی و حسن روحانی، روابط ایران با روسیه توسعه بیشتری یافته است.

به طور طبیعی نظرات مختلفی درباره چارچوب نظری مناسب برای توضیح روابط ایران و روسیه وجود دارد.

برخی از تحلیل گران در بررسی دلایل و عوامل این تداوم رویکرد، به طور عام به چارچوب نظری سازه انگاری و نقش هویت جمهوری اسلامی ایران که با استکبار ستیزی، حمایت از مسلمانان و مستضعفان پیوند دارد، رجوع می­کنند و برخی از رویکرد نظری امنیت هستی شناختی برای تبیین چرایی تمایل نگاه جمهوری اسلامی ایران به روسیه، در مقابل تداوم خصومت سیاسی و امنیتی با آمریکا بهره می­برند.

به باور ﻣﺆلفان هر کدام از این رهیافت­های نظری می­توانند به توضیح ثبات مبانی و اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در 4 دهه گذشته به طور کلی و به طور جزیی در رابطه با روسیه کمک کنند.

اما آشکار است که هر کدام از این رویکردها به یکی از ﻣﺆلفه­ها وزن بیشتری می­دهند.

در این پژوهش با رویکردی تاریخی تحلیلی، ضمن مقایسه تطبیقی دوره­­ای روابط ایران و روسیه، ثبات نسبی در روابط دو کشور در 4 دهه گذشته تبیین می­شود و ﺗﺄثیر شرایط متحول تاریخی- سیاسی و بین المللی و ﻣﺆلفه­های بسیار گوناگون در سطح داخلی کشورها، روابط دوجانبه، روابط منطقه­ای و بین­المللی مورد توجه قرار می­گیرد.

2.

ﺗﺄثیر انقلاب اسلامی بر روابط ایران و روسیه در دوران اتحاد شوروی و سپس شکل­گیری نظام دوقطبی در پایان جنگ سرد، روابط با ایران برپایه الزام­های ایدئولوژی کمونیستی شکل گرفت.

ساختار نظام دوقطبی روابط با ایران را به عنوان یک کشور وابسته به امریکا که سرمایه­داری وابسته را تقویت می­کند، با محدودیت های اساسی روبه رو کرده بود.

با این حال ویژگی­های ژئوپلیتیکی بی­مانند ایران در غرب آسیا، سبب شد این روابط از ابعاد گسترده­ای برخوردار شود که در میان کشورهای کم­توسعه وابسته به امریکا، کمتر نمونه آن دیده می­شد (کولایی، 1390).

برای رژیم ایران نیز در جهت به­دست آوردن امتیازهای بیشتر از امریکا، این روابط پس از به قدرت رسیدن کندی[2]" اهمیت بیشتری پیدا کرد.

در واقع مجموعه­ای از عوامل داخلی و خارجی موجب شد روابط ایران و روسیه پیش از انقلاب اسلامی، از دهه1960 دچار تغییر کمی و کیفی شود.

دلیل آن هم این بود که به نظر می­رسید روابط ایران با آمریکا و غرب بسیار گسترده شده و شاید برای رژیم شاه این نگرانی را ایجاد کرده بود که اگر بیشتر به غرب اتکا کند، امنیت خود را در خطر خواهد انداخت.

فناوری­های موشکی هم نیاز امریکا به استفاده از خاک ایران را کاهش داده بود؛ بنابراین شاه کوشید روابط جدیدتری با شوروی بنا گذارد.

در این دوره قرارداد صادرات گاز ایران به شوروی و قرارداد ساختن کارخانه ذوب آهن در اصفهان بسته شد.

ایران به تدریج توانست انواع سلاح های سبک را از شوروی خریداری کند که به توسعه بیشتر روابط دو کشور کمک کرد.

پیش از انقلاب اسلامی ایران در سال 1979، ایران در زمان محمدرضا پهلوی، هم­پیمان ایالات متحده بود.

هر دو کشور مسکو را تهدیدی مشترک برای خود برآورد می­کردند.

در نتیجه به طور طبیعی از آنجا که در طول جنگ سرد سقوط رژیم­های اقتدارگرای متحد آمریکا، معمولاً به جایگزینی یک رژیم متحد اتحاد شوروی منجر می­شد، انقلاب اسلامی ایران برای واشنگتن نگران­کننده و برای مسکو امیدوارکننده بود.

رخدادهایی که در روابط ایران و آمریکا رخ داد، مانند اشغال سفارت امریکا، گروگان گیری دیپلمات های آمریکایی و قطع روابط دو کشور نیز بر این امیدها افزود.

اگر چه فصول 5 و 6 قرارداد دوستی 1921 ایران و شوروی نیز بر اساس شعار نه شرقی و نه غربی انقلاب اسلامی ایران لغو شد، اما جنگ ایران و عراق و پیش از آن تهاجم نظامی اتحاد شوروی به افغانستان که به شدت مورد اعتراض ایران قرار گرفت، تا حد زیادی این معادلات را بر هم زد.

به هر حال به دلیل ضربه­های سنگینی که به ایران در زمینه تسلیحات در جریان جنگ تحمیلی تحمل شده بود و با توجه به تحریم­های گوناگون امریکا علیه اقتصاد ایران، تهران برای بازسازی ایران، پس از جنگ به گسترش رابطه با مسکو روی آورد و از اقدام­های ضدایرانی شوروی در زمان جنگ تحمیلی عراق چشم­پوشی کرد.

شواهد تلاش تهران برای نزدیکی به مسکو نیز در دوره همه رییس جمهورهای حاکم بر ایران وجود دارد.

در حالی که در برابر آن، رفتار روسیه نسبت به ایران، بیشتر از عوامل منطقه­ای و بین­المللی متاثر بوده است.

نقش عامل امریکا در این زمینه غیرقابل چشم­پوشی است (Trenin and Malashenko, 2010, 20) .

البته عوامل داخلی ﻣﺆثر بر این دگرگونی نباید مورد غفلت قرار گیرد.

ایرانیان هم نقش مسکو را در بازداشتن فشارهای امریکا بسیار مهم ارزیابی کرده اند.

3.

فروپاشی شوروی؛ آغاز روابط جدید تهران- مسکو فروپاشی اتحاد شوروی زمینه­ساز آغاز سیاست سردرگم روسیه نسبت به ایران و تا حدودی هم ایران نسبت به روسیه بود.

از جهت روسیه، به طور کلی سیاست خارجی این کشور در دهه 1990 دوره ای از آشفتگی شدید را پشت سر گذاشت.

ضعف ادراک از تحولات محیطی، ناتوانی در سناریوپردازی، تصمیم گیری های نا بسامان و منفعلانه ویژگی اصلی این دوره بود.

(کولایی، 1389: 24) ، البته به دلیل تغییرهای بنیادین سیاسی، اقتصادی و نظامی، این سردرگمی تا حدودی قابل انتظار بود، برخی پژوهشگران به عوامل دیگری نیز در تبیین این دگرگونی اشاره می­کنند.

آنها با اشاره به عامل ژئوپلیتیک معتقدند فروپاشی شوروی و تغییر وضعیت همسایگی و به عبارت دیگر شروع دوره پساهمسایگی که به دور شدن روسیه از مرزهای ایران انجامید، موجب شکل­گیری دوره نوین روابط میان دو کشور شده است.

(کرمی، 1389: 113-112a)، اما از سوی ایران، به نظر می رسد ارزیابی­های مناسبی شکل نگرفته بود.

مهمترین دلیل آن سفر هاشمی رفسنجانی، رییس وقت مجلس شورای اسلامی در تابستان 1989 به روسیه و بستن قراردادهای مهم با دولت گورباچف آخرین رهبر اتحاد شوروی بود.

این دیدار، تمایل تهران به مسکو را افزایش داده و شعار "نه شرقی، نه غربی" جمهوری اسلامی ایران را تحت ﺗﺄثیر قرار داده بود.

اگر چه در آن دوره، ایران که به تازگی از جنگ هشت ساله با عراق رهایی یافته بود، با گسترش روابط با اتحاد شوروی در پی بازسازی توان نظامی خود تلاش می­کرد.

بر این اساس هاشمی رفسنجانی با آغاز ریاست جمهوری خود، با سفر به مسکو فصل جدیدی در روابط ایران- شوروی گشود.

اما خروج شوروی از افغانستان در سال های 1988 تا 1989 و درگذشت امام خمینی در سال 1989 مزید بر علت شد تا تهران توجه بیشتری به مسکو داشته باشد.

بر این اساس زمانی که ایران با فروپاشی اتحاد شوروی غافلگیر شد، نتوانست موضع گیری متناسب با روند تحولات داشته باشد.

همین عامل به ایجاد روابط سرد با روسیه به عنوان بازمانده و وارث اصلی اتحاد شوروی منجر شد.

برآیند مواضع ایران در برابر کودتای اوت 1991 علیه میخاییل گورباچف؛ همچنین به توپ بسته شدن مجلس روسیه در سال 1993 حمایت از کمونیست های تندرو بود.

در مجموع دولت ایران از کسانی حمایت می­کرد که مخالف بوریس یلتسین، رییس جمهور روسیه پس از فروپاشی اتحاد شوروی بودند.

افزون بر آن در سیاست خارجی دولت جدید روسیه و آندری کوزیرف، اولین وزیر امور خارجه این کشور، همکاری روسیه و آمریکا به ضرورتی اساسی تبدیل شده بود.

بر این اساس حتی مقام­های ایرانی از تریبون­های رسمی، یلتسین را به عنوان عامل آمریکا معرفی می­کردند؛ همین عوامل علاوه بر سیاست ایران در آسیای مرکزی و قفقاز، موجب ایجاد بدگمانی در مسکو نسبت به تهران شد.

در حالی که قراردادهای تسلیحاتی انجام شده وابستگی نظامی ایران به روسیه را افزایش داده بود.

از نیمه دوم سال 1995 با تغییرهای ایجاد شده در دستگاه سیاست خارجی روسیه و سپس درک ضرورت­های جدید داخلی و منطقه­ای و بین­المللی از سوی رهبران روسیه، گسترش روابط روسیه و ایران در دستور کار سیاست خارجی روسیه قرار گرفت.

به عبارت دیگر، چند تحول داخلی و منطقه­ای موجب تمایل روسیه به همکاری با ایران شد.

اول اینکه در پی تحولات داخلی روسیه در سال های 93-1992 و قدرت یافتن ویکتور چرنومردین، دگرگونی در سیاست خارجی این کشور رخ داد.

یلتسین نیز در پی فشار نیروهای ملی­گرا در داخل، لحن خود در سیاست خارجی را تغییر داد (کولایی،1374: 85).

جنگ اول چچن(96-1994) و حمایت ایران از تمامیت ارضی فدراسیون روسیه، با وجود سرکوب مسلمانان چچنی، رضایت مسکو را در پی داشت.

ایران از یک­سو به دلیل اینکه خود را در برابر تجزیه­طلبی آسیب­پذیر می­دید و از سوی دیگر به دلیل منافع روابط با روسیه، در برابر برخوردهای خشونت­آمیز مسکو در موضوع چچن سکوت اختیار کرد.

روسیه و ایران همچنین برای پایان دادن به جنگ داخلی 5 ساله تاجیکستان (1997-1992) با یکدیگر همکاری کردند (Kozhanov, 2015, 7).

روسیه از تشدید بحران تاجیکستان نگران بود.

ایران نیز همان­طور که می­توانست در 6 کشور مسلمان­نشین جمهوری آذربایجان، ازبکستان، قرقیزستان، ترکمنستان، قزاقستان و تاجیکستان اعمال نفوذ کند، مورد تهدید قومی برخی از این کشورها هم قرار داشت.

گسترش نفوذ طالبان در افغانستان و برجسته ­شدن خطر نفوذ آنان به مناطق مسلمان­نشین پیرامونی، نیز نگرانی مشترک تهران و مسکو در مورد تداوم جنگ داخلی تاجیکستان بود.

بنابراین همکاری برای پایان این بحران برای هر دو طرف ضروری بود.

تجربه موفق همکاری ایران و روسیه در پایان بخشیدن به جنگ داخلی تاجیکستان، سبب ایجاد دگرگونی هرچند با برجا ماندن برخی تردیدها، در رویکرد روسیه به جمهوری اسلامی ایران شد (کولایی، 1384: 29).

رهبران روسیه دریافته بودند که ایران در آسیای مرکزی نقش مهم و سازنده­ای را می­تواند اعمال کند.

بنابراین به تجهیز ایران با سیستم­های نظامی جدید ادامه دادند.

این سیاست مخالفت شدید ایالات متحده را به همراه داشت.

اما واکنش ایران در مورد شورشیان چچن در سال­های 1996-1994 و حمایت از سیاست روسیه در بوسنی در 1995-1993 سبب شد روابط دو کشور بدون توجه به مخالفت آمریکا گسترش یابد.

از ژانویه 1995 که قرارداد همکاری روسیه با ایران برای به پایان بردن نیروگاه هسته ای بوشهر، در کنار همه مزایای اقتصادی و سیاسی از نظر ویکتور میخاییلوف که سپس وزیر انرژی روسیه شد، این همکاری را راهگشای حضور روسیه در همکاری­های مشابه در منطقه خاورمیانه و حوزه خلیج فارس دانست (Orlov, 2005, 51).

روسیه مایل بود در غیاب آمریکا خلایی که در ایران با سقوط رژیم شاه و در عراق با سقوط صدام ایجاد شده بود، پر کند.

البته مسکو می­دانست که برخلاف عراق و لیبی، کشورهای اروپای غربی خواستار تقویت روابط اقتصادی با ایران هستند.

بنابراین حمایت کامل اقتصادی و سیاسی روسیه و تقاضای قاطعانه رهبران روسیه برای ایفای نقش برتر جهانی با توجه به رویارویی ایران و آمریکا، سبب شد دو کشور در مسیر نزدیکی فزاینده قرار گیرند.

موضوع روابط روسیه با امریکا، فراز و فرود آن در دوره­های مختلف و مسایل گوناگون دو کشور همواره روابط روسیه با ایران را شکل داده است (Kozhanov, 2015, 5).

تلاش ایران و روسیه برای حفظ ثبات سیاسی و امنیت در آسیای مرکزی و قفقاز، سبب افزایش اعتماد روسیه به ایران شد.

روسیه، ایران را یک قدرت منطقه­ای یافت که می­تواند به ثبات و امنیت در "خارج نزدیک" کمک کند.

ایران در منازعات حوزه نفوذ سنتی روسیه، مانند قفقاز جنوبی در جنگ قره­باغ میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان فعالانه به عنوان میانجی و صلح­ساز وارد عمل شد و حتی توانست تاحدی از شدت این منازعه بکاهد.

جهت گیری ایران در جریان جنگ دوم چچن در سال 1999 برای دولت روسیه بسیار ارزشمند بود.

ایران با اجرای سیاستی واقع­گرایانه از موضع­گیری به سود مسلمانان چچن خودداری کرد و در بهبود روابط روسیه با کشورهای اسلامی در جایگاه رییس سازمان کنفرانس اسلامی نقشی سازنده داشت.

تلاش فعالانه تهران در حفظ صلح و ثبات در منطقه سبب شد هزینه­های روسیه در حفظ ثبات کشورهای این منطقه کاهش یابد.

روسیه هم کوشید روابطش را با ایران گسترش دهد(Freedman, 2000).

به طور کلی در دوره آندره کوزیرف با وجود سیطره غرب­گرایی در دولت روسیه، روابط ایران با این کشور با فروش تسلیحات نظامی به تهران روندی رو به گسترش داشت.

در جریان افزایش انتقادهای نمایندگان دوما بر یلتسین به دلیل گرایش­های غرب­گرایانه و نیز فشار برای افزایش روابط روسیه با عراق و حمایت از این کشور در برابر امریکا، یلتسین از موضوع رابطه مسکو - تهران برای اثبات ملی­گرایی دولت خود استفاده می­کرد.

به باور او این موضوع نشا­ن­دهنده استقلال سیاست خارجی روسیه از امریکا بود.

در این دوره با وجود تحریم­های ایالات متحده، در غیاب شرکت­های آمریکایی در بازارهای ایران، گاز پروم روسیه و شرکت فرانسوی توتال، قرارداد توسعه پارس جنوبی را از آن خود کردند.

اما آنچه بار دیگر این رابطه را متزلزل ساخت، بحران سیاسی و اقتصادی روسیه بود که بار دیگر توجه مسکو را به واشنگتن افزایش داد.

با افزایش نگرانی­های ایالات متحده در مورد گسترش روابط ایران و روسیه، در سال 1995 در پی دیدار ال گور، معاون رییس جمهوری آمریکا و نخست وزیر روسیه ویکتور چرنومردین، مسکو با توقف صدور تسلیحات به ایران موافقت کرد (Freedman, 2006, 7).

از همان آغاز ارتباطات روسیه با ایران برنامه استوار بر اصل منع گسترش و محدود به طرح­های صلح آمیز بود.

علاوه بر این برای ﺗﺄمین نظر شرکت­های امریکایی، دولت روسیه به صورت غیررسمی به امریکا وعده داد که همکاری در برنامه هسته­ای ایران محدود به بوشهر باشد (Kozhanov, 2012).

روسیه همواره با دستیابی ایران به سلاح هسته­ای مخالفت خود را نشان داده است (Katz, 2015, 2)، اما همکاری هسته­ای با ایران نیز برای این کشور مزایای گوناگون سیاسی و اقتصادی در بر داشته است.

روسیه همواره به صلح­آمیز بودن برنامه هسته­ای ایران و پایبندی دولت ایران به این موضوع ﺗﺄکید داشته است (Hibbs, 2013).

اما سقوط روبل در سال 1998 و بحران­ سیاسی ناشی از آن، به طور کلی سیاست خارجی روسیه را هم منفعل ساخت.

انتظار می­رفت با انتخاب یوگنی پریماکف و افزایش نفوذ اوراسیاگرایان بر سیاست خارجی روسیه، بار دیگر به سود روابط ایران و روسیه بازگردد.

همزمان با تحول در سیاست خارجی روسیه، با روی کار آمدن سید محمد خاتمی در ایران، دگرگونی هایی نیز در سیاست خارجی ایران رخ داده بود.

در واقع از نیمه دهه 1990 عمل­گرایی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نیز از برجستگی بسیار برخوردار شده و ظرفیت بیشتری را در جهت تنظیم روابط رو به گسترش دو کشور ارائه کرده بود (کولایی، 1384: 125).

دگرگونی­های داخلی در ایران، قدرت گرفتن اصلاح­طلبان و احتمال بهبود مناسبات ایران و غرب، تمایل روس­ها را به همکاری با ایران افزایش داد.

ایران علاوه بر خرید سلاح از روسیه، به دنبال مجوز برای تولید برخی از این سیستم­ها در ایران بود.

مجوزهای مربوط به تولید سلاح، به دلیل اینکه با منافع ملی روسیه سازگار نبود، رد شد(Kozhanov, 2012).

اما دومین دلیل که به کاهش مناسبات ایران و روسیه انجامید و به­گونه­ای روسیه را به سود بیشتر معامله با آمریکا متوجه ساخت، شرایط دشوار اقتصاد ایران بود که اجازه نمی­داد به طور پایدار هزینه­های تسلیحات روسی و دیگر تجهیزات خریداری شده را به موقع بپردازد.

به­همین دلیل با این که پیش­بینی می­شد حجم مبادله تجاری بین دو کشور در سال 1996 به ارزش چندین میلیارد دلار برسد، در این سال حجم مبادلات روسیه و ایران تنها به 5/4 میلیون دلار کاهش یافت.

دلیل دیگر رقابت طبیعی تهران - مسکو در حوزه انرژی بوده است.

تلاش ایران برای ایجاد مسیر جایگزین برای صدور گاز و نفت آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی در تعارض با تلاش­های مسکو برای کنترل صادرات منابع انرژی این کشورها بود.

کنترل مسیرهای انتقال انرژی از شرق و غرب دریای خزر، برای روسیه نه ­تنها مزایای اقتصادی، بلکه امتیازهای گوناگون سیاسی نیز در بر داشت.

به دلیل وجود زمینه­های یاد شده، از اوایل سال 1997 رفتارهای خصومت آمیز روسیه علیه ایران شروع شد تا جایی که در اواخر سال 1997 یک دیپلمات ایرانی به جرم قاچاق فناوری موشکی اخراج گردید و از ژانویه 1998 روابط دو کشور دچار رکود شد.

این وضعیت تا سال 1999 که با انتقاد کنگره آمریکا، تنش میان مسکو و واشنگتن افزایش یافت، ادامه داشت.

در پی بروز بحران شدید اقتصادی روسیه در اوت 1998، روسیه در مخالفت با ایالات متحده که شرکت­های روسی را به دلیل آزمایش موشکی ایران تحریم کرده بود، بار دیگر موضوع برنامه صدور تسلیحات به ایران از سوی روسیه از سرگرفت.

در نوامبر همان سال، یوگنی آدامف، وزیر وقت انرژی هسته­ای روسیه به تهران سفر کرد.

او در جریان دیدار از روند اجرای پروژه نیروگاه بوشهر، موافقت­نامه همکاری تخصصی با ایران را امضا کرد.

مقام های روسی متعهد شدند که این نیروگاه را تا سال 2003 تکمیل و به ایرانیان تحویل دهند.

روسیه در برابر فشارهای گوناگون امریکا، همواره بر پایبندی ایران به مقررات سازمان بین­المللی انرژی هسته­ای ﺗﺄکید داشته است (Mizin, 2004, 81)، اما با شکل­گیری بحران کوزوو، روابط روسیه با ایران هم وارد مرحله بحرانی و پیچیده­ای شد.

این بحران­ها با تصمیم کرملین برای حمله نظامی به جدایی­طلبان چچن در اوت 1999 بیشتر شدت یافت.

در همان هنگام مسکو از پیامدهای طرح گفتگوی تمدن­های محمد خاتمی و رویکرد سیاست خارجی دولت او که می­توانست به ایجاد ارتباط میان ایران و آمریکا و کاهش نفوذ روسیه در تهران منجر شود، نگران بود.

4.

جایگاه ایران در اوراسیاگرایی پوتین از اواخر دهه 1990 ولادیمیر پوتین با تأکید بر اندیشه قدرت بزرگ مدرن هنجارمند ، به عنوان منتقد اصلی سیاست خارجی پریماکف که از دیدگاه او جاه طلبانه، ایدئولوژیک، تقابل جویانه و ضدغربی بود، ظاهر شد.

او ضمن توجه جدی به ضرورت سازگاری در عرصه خارجی، سه اصلِ نوسازی اقتصادی، دستیابی به موقعیتی شایسته در فرآیند رقابت جهانی و بازگشت جایگاه روسیه در عرصه بین الملل به عنوان یک قدرت بزرگ را مبنای سیاست خارجی خود قرار داد.

پوتین با رویکردی عمل گرایانه که با توجه به ضرورت ها، بر قابلیت های روسیه نیز تأکید داشت، به عملیاتی­کردن این اهداف روی آورد (کولایی، 1389: 24).

مدتی کوتاه پس از ظهور پوتین در روسیه، روابط تهران و مسکو بار دیگر به سوی همکاری رفت.

پوتین وقتی در روسیه به قدرت رسید که بیش از دو سال از به قدرت رسیدن اصلاح­طلبان در ایران می­گذشت.

در سال 1997 سید محمد خاتمی در انتخابات ریاست جمهوری به پیروزی رسیده بود و مدت کوتاهی پس از انتخاب پوتین به عنوان رییس جمهوری روسیه، در انتخابات مجلس شورای اسلامی ایران نیز اکثریت اصلاح­طلب به پارلمان راه یافتند.

این تحولات موجب نگرانی مسکو از احتمال بهبود در روابط تهران - واشنگتن می­شد، اما پس از ملاقات خاتمی با پوتین در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سپتامبر 2000 و سپس انتقادهای او از سازمان ملل در سخنرانی­اش در مجمع عمومی در مورد محکوم کردن ایران به دلیل دستگیری چند جاسوس یهودی، شرایط از دیدگاه روس­ها بهتر شد.

در همین حال پوتین که احیای قدرت روسیه را هدف اصلی خود قرار داده بود، به خوبی آگاه بود که فرایند توسعه روسیه بدون تعامل مثبت با غرب، با مشکلات و ﺗﺄخیر زیادی همراه خواهد شد.

او ﺗﺄکید داشت مسکو باید میان رفتارهای نظامی خود در مورد چین، هند و ایران و رویکرد اقتدارآمیز در "خارج نزدیک" از یک سو و ایجاد تصویری بهتر از خود در غرب و نیز همکاری با نهادهای غربی با مهارت و ابتکار عمل رفتار کند.

(کولایی، 1389، 222) پوتین ضمن اینکه شرایط توافق گور- چرنومردین را در اکتبر 2000 رد و اعلام کرد دوباره به فروش سلاح به ایران و تکمیل نیروگاه بوشهر خواهد پرداخت، با رخداد تروریستی 11 سپتامبر 2001، با آمریکا و ناتو در مورد حمایت لجستیکی از حمله نظامی به افغانستان همکاری ﻣﺆثری داشت.

یکی از مهمترین شاخص­های رویکرد عمل­گرایانه پوتین در این دوره از سیاست خارجی روسیه و نقطه قوت او این بود که برخلاف گورباچف و سپس یلتسین، به ضعف­ها و محدودیت­های منابع در این حوزه از جمله کاهش قابل ملاحظه توان نظامی، افت توان اقتصادی و تنزل موقعیت سیاسی روسیه در عرصه بین الملل نگاهی واقع گرایانه داشت.

پوتین کوشید اهداف سیاست خارجی را با توجه به امکانات و خواسته­ها در محیط داخلی و نیز دیالکتیک دو محیط داخلی و خارجی تنظیم کند (کولایی و نوری، 1386: 39).

سفر محمد خاتمی رییس جمهوری ایران به مسکو در سال 2001 آغازی بر دور جدید توافق های تهران - مسکو بود.

هر دو طرف، آشکارا انگیزه­ها و اهداف کافی برای توسعه مناسبات دوجانبه داشتند.

برخلاف نخستین دهه پس از استقلال روسیه که رویکرد غرب گرایانه بر سیاست خارجی این کشور حاکم بود، در پرتو حاکمیت نگرش اوراسیاگرایانه بر مسکو، توسعه روابط روسیه با جمهوری اسلامی ایران هدف قرار گرفت.

بهبود بهای انرژی همچنان­که درآمد روسیه را افزایش داده بود، شرایط اقتصادی ایران را نیز بهبود بخشیده بود و از نظر روس­ها احیای روابط تسلیحاتی می­توانست منبع درآمد جدید روسیه باشد.

ایران پس از هند و چین سومین واردکننده سلاح از روسیه برآورد می­شد.

ضمن اینکه توسعه روابط نظامی با تهران می­توانست ظرفیت­­های مناسبی برای چانه­زنی مسکو با واشنگتن در بر داشته باشد (کولایی، 1384: 125).

در همان حال رابطه ایالات متحده و روسیه با لغو توافق ضدموشک­های بالستیک[3]" از سوی آمریکا و گسترش ناتو به سوی کشورهای حوزه بالتیک بدتر شده بود (Freedman, 2006, 13).

برای تهران نیز دسترسی به تکنولوژی نظامی روسیه و توانمندی موشکی ایران، می­توانست مانع تهدیدهای روزافزون غرب علیه تهران به بهانه ﻣﺴﺄله هسته­ای شدن و به کسب اعتبار منطقه­ای ایران کمک کند.

با آغاز دور جدید معاملات نظامی ایران و روسیه در اولین گام، یک قرار داد 8 میلیون دلاری بین شرکت روس آبورون اکسپورت و ایران بسته شد.

در دوم اکتبر 2001 روسیه و ایران موافقتنامه­ای را امضاء کردند که این کشور به ایران سالانه تا سقف 300 میلیون دلار تسلیحات متعارف بفروشد.

از نگاه مسکو بازار ایران ظرفیت قابل ملاحظه­ای برای واردات تسلیحات متعارف روسیه دارد که یکی از منابع مهم ارزی این کشور است.

از جمله عوامل توسعه روابط دو کشور این بوده که در پی خودداری آمریکا از تجارت با ایران، مسکو یک مشتری آماده را برای تسلیحات و همچنین دانش هسته­ای خود یافته است.

در موضوع برنامه هسته­ای ایران، هرچند مسکو خود را به طور کامل به اصول عدم گسترش هسته­ای پایبند می­داند، اما رویکرد آمریکا نسبت به ایران را رد می­کند (Bowker, 2007).

بدین ترتیب در سال 2003 سطح تجارت روسیه با ایران به حدود 4/1 میلیارد دلار رسید.

مسکو بدین ترتیب توانست ایالات متحده را متقاعد کند که برای منحرف کردن روسیه باید به روش مسالمت آمیزتری روی بیاورد، از این رو واشنگتن نیز ضمن موافقت با پیوستن روسیه به گروه کشورهای صنعتی، علاوه بر اختصاص کمک 20 میلیون دلاری به روسیه برای از کار انداختن تجهیزات نظامی باقی­مانده از اتحاد شوروی، وعده یک کمک 10 میلیون دلاری نیز به مسکو داد.

اما روسیه به دلیل متعدد بی اعتمادی به آمریکا و تعهدهای حقوقی به ایران نسبت به این معامله با ایالات متحده بی­میل بود.

منافع اقتصادی در معامله با ایران و ضرورت پیگیری سیاست مستقل در آستانه انتخابات دوما و ریاست جمهوری (Freedman, 2006) آشکار بود، اما از سوی دیگر، مسکو در مورد حمله نظامی احتمالی ایالات متحده و اسراییل به راکتور هسته­ای بوشهر نگران بود.

در این زمان ﻣﺴﺄله وقتی پیچیده­تر شد که ماهواره ها نشان دادند ایران علاوه بر راکتور هسته­ای بوشهر در حال ساخت تجهیزات هسته­ای دیگری در نزدیکی نطنز و یک نیروگاه آب سنگین در نزدیکی اراک است.

البته در این دوره اختلاف­هایی هم میان دو کشور وجود داشت.

با فروپاشی اتحاد شوروی، دیگر فقط موضوع دو کشور ایران و اتحاد شوروی در دریای خزر مطرح نبود.

در پی تجزیه اتحاد شوروی، شمار همسایگان ایران در دریای خزر به چهار کشور افزایش یافته بود که در مورد چگونگی تقسیم دریای خزر و بهره­برداری از ذخایر نفتی آن با یکدیگر اختلاف داشتند.

هر چند ایران و روسیه در نخستین سال­های پس از فروپاشی بر اعتبار قراردادهای 1921 و 1940 ﺗﺄکید داشتند، اما به زودی ﻣﺴﺄله رژیم حقوقی دریای خزر و بهره­گیری از منابع گوناگون این دریاچه، به یکی از جدی­ترین اختلاف­های روسیه و ایران تبدیل شد.

روسیه از سال 1998 به تقسیم دریای خزر و بستن قرارداد دوجانبه ابتدا با قزاقستان و سپس در سال 2000 با جمهوری آذربایجان روی آورد (کولایی، 1384: 49).

در دیدار خاتمی و پوتین در مسکو، بار دیگر موضوع دریای خزر در روابط دو کشور مطرح شد.

ایران مخالف توافق روسیه قزاقستان در ژوییه 1998 بود و خواستار تقسیم برابر منابع دریایی شد.

در سال 2002 توافق سه­جانبه روسیه با جمهوری آذربایجان و قزاقستان امضا شد (کولایی و علیزاده، 1395).

در اولین نشست رهبران کشورهای ساحلی خزر در آوریل 2002 که با حضور خاتمی و پوتین در جمهوری ترکمنستان برگزار شده بود، هیچ توافقی حاصل نشد.

اما با وجود تلاش­های ایالات متحده که در جهت توسعه خط لوله نفت باکو - تفلیس - جیحان و خط لوله­گاز باکو - تفلیس ارضروم بود.

همزمان مسکو و تهران نگران گرایش­ گرجستان و جمهوری آذربایجان برای همکاری نزدیک و بیشتر با ناتو بودند، ایران و روسیه چاره­ای جز هماهنگی در سیاست­های خود در این منطقه و یا به عبارت دیگر مدارای مسکو و تهران در این منطقه نداشتند.

در سال 2001 با اقدام قاطع و سریع ایران، تلاش شرکت نفت انگلیس برای اکتشاف نفت به سفارش جمهوری آذربایجان در بخشی از دریای خزر که ایران مدعی آن بود، متوقف شد.

در اوت 2002 مسکو قرارداد خرید گاز طبیعی از ترکمنستان را نهایی کرد (کولایی و گودرزی، 1392).

برای روسیه با توجه به تلاش­های بازیگران منطقه­ای و فرامنطقه­ای، جهت­گیری­ها و سیاست­های ایران بسیار مهم بوده است (Kasting and Fite, 2012, 33).

نشست سران کشورهای حاشیه خزر در تهران در اکتبر 2007 و دیدار پوتین رییس جمهور روسیه با آیت الله سید علی خامنه­ای رهبر انقلاب اسلامی ایران افق­های جدیدی از همکاری دو جانبه و منطقه­ای را در آسیای مرکزی برای دو طرف در منطقه خزر و قفقاز گشود.

توافق­هایی هم در زمینه افزایش روابط اقتصادی دو کشور انجام ­شد که اراده لازم برای عملیاتی­شدن نداشت.

به طور نمونه در جریان نشست کمیسیون همکاری های اقتصادی روسیه - ایران در مسکو در 13 دسامبر 2007 پیش نویس توسعه دراز مدت روابط تجاری- اقتصادی، صنعتی و همکاری های فنی بین روسیه و ایران امضا شد.

در همین زمینه در 11 دسامبر 2007 پیش نویس همکاری برای برابرسازی استانداردها و معیارهای دو کشور بین سازمان فدرال استاندارد روسیه و سازمان استاندارد و کنترل کیفیت ایران بسته شد.

علاوه بر این، در 13 دسامبر 2007 دولت ایران و روسیه توافق نامه ای در مورد همکاری در حوزه گردشگری امضا کردند.

در دوره دوم ریاست جمهوری پوتین، در مسیر اجرای سیاست خارجی روسیه در خاورمیانه، آشکارا عوامل راهبردی و سیاسی، جای ملاحظات اقتصادی را گرفته بود (Handa, 2012, 8).

بر همین اساس روابط با ایران نیز بهبود بیشتری را تجربه می­کرد، به ویژه در شرایطی که فشارهای امریکا نیز شدت می­یافت.

اما با انتقال قدرت از ولادیمیر پوتین به دمیتری مدودیف در سال 2008، بار دیگر روابط تهران و مسکو دچار رکود قابل توجهی شد.

5.

همراهی روسیه در تحریم ایران مسکو ابتدا از انتخاب محمود احمدی نژاد به عنوان رییس جمهور ایران در سال 2005 استقبال کرد، زیرا او را متحد خود علیه دشمن مشترک یعنی آمریکا محسوب می­کرد، اما پوتین به زودی متوجه شد که احمدی نژاد با اینکه ضدامریکایی است، اما سیاست پرهزینه ای در منطقه و محیط بین­المللی دارد.

با این­حال آنچه بیشتر از این به زیان روابط ایران و روسیه تمام شد، پایان ریاست جمهوری پوتین و روی کار آمدن دمیتری مدودیف متمایل به غرب در مسکو بود.

هرچند ماه های ابتدایی ریاست جمهوری مدودیف با اقدام نظامی روسیه در اوستیای جنوبی در اوت 2008 علیه گرجستان و به دنبال آن تقابل همه جانبه روسیه با غرب همراه شد، اما در ادامه مدودیف نشان داد که دوره­ای از سیاست خارجی روسیه آغاز شده که تمایل بیشتر مسکو بر هماهنگی با غرب است.

او و اوباما سیاست "بازشروع" را برای بهبود روابط با یکدیگر آغاز کردند.

بر این اساس دیپلماسی روسیه در برابر ایران نیز روز به روز پیچیده­تر شد.

این دیپلماسی اگر چه دوگانگی پیشین را نداشت، اما فشار بیشتری بر ایران وارد می­کرد.

تغییر رفتار مسکو در برابر تهران، ﺗﺄثیر بسیار محسوس در موضوع هسته­ای ایران داشت.

تا جایی که احمدی نژاد با انتقاد از عملکرد روسیه در مورد ایران، از تعبیر روسیه به "پلیس خوب" در جمع کشورهای 5+1 استفاده کرد.

با این حال مسکو در ژوئن 2009 برخلاف دولت­های غربی و با وجود اعتراض­های گسترده در تهران، بعد از انتخاب دوباره احمدی نژاد به عنوان ریاست جمهوری ایران، انتخاب وی را تبریک گفت.

هر چند سخنان احمدی نژاد در مورد پرداخت غرامت توسط این کشور به سبب اشغال نیمه شمالی ایران توسط شوروی در جنگ جهانی دوم، موجب ناخشنودی مسکو شده بود.

پس از آن سفر مدودیف به واشنگتن در سپتامبر 2009 با خبر راه اندازی ﺗﺄسیسات فردو در تهران همراه شد که در طرف مقابل نیز رییس جمهور روسیه در انتقاد از ایران پا را از شرکای غربی خود فراتر نهاد.

روابط ایران و روسیه در سال­های 2009-2010، با وجود پشتیبانی مسکو از احمدی نژاد در رویارویی با جنبش سبز رو به وخامت گذاشت.

در شرایط تیرگی روابط امریکا و روسیه، این کشور قرارداد یک میلیارد دلاری فروش موشک های اس 300 به ایران را امضاء کرده بود (Trenin and Malashenko, 2010, 23).

ولی با صدور قطعنامه 1929 شورای امنیت علیه برنامه هسته­ای ایران، روسیه تحویل آن را به حالت تعلیق درآورد.

در برابر با مطرح شدن ابتکار دولت باراک اوباما برای تنظیم مجدد روابط دو کشور و "بازشروع" روابط امریکا و روسیه، تمایل مسکو برای همکاری با واشنگتن در موضوع هسته­ای ایران افزایش یافت.

اوج این دیپلماسی با صدور قطعنامه 1737 علیه ایران در سال 2010 و در پی آن تحریم­های روسیه علیه ایران رخ داد.

دمیتری مدودیف در 22 سپتامبر 2010 فرمانی با عنوان اقدام­های مربوط به اجرای قطعنامه شماره 1929 شورای امنیت سازمان ملل مورخ 9 ژوئن 2010 صادر کرد که بر اساس آن صدور تانک، خودروهای زرهی، توپ های کالیبر بزرگ، هواپیماهای جنگی، بالگرد، ناو جنگی و سیستم های ضدهوایی اس 300 به ایران و همچنین واگذاری خدمات مالی در رابطه با برنامه هسته ای ایران از سوی اشخاص حقیقی و حقوقی روسی به طرف های حقیقی و حقوقی ایرانی ممنوع شد.

بر اساس این فرمان، حتی فعالیت مشترک با بانک های ایرانی در روسیه منع و اعلام شد شعبه­های بانکی جدید و بنگاه های بیمه جدید ایرانی در روسیه افتتاح نخواهند شد.

در این دستور تصریح شده بود: لازم است در جریان تعامل اقتصادی و از جمله انجام معامله با ساختارهای ثبت شده در ایران یا زیر حاکمیت حقوقی ایران، هوشیاری بیشتری مورد توجه قرار گیرد .

افزون بر این، بر اساس این فرمان، ورود و حتی عبور آن بخش از اتباع ایران که با فعالیت اتمی تهران ارتباط داشتند، به و از روسیه ممنوع شده بود.

در این رابطه در متمم شماره یک فرمان مدودیف فهرست سیزده نفر از اتباع ایرانیِ ممنوع الورود به و ممنوع العبور از روسیه منتشر شد.

در سال های 2006 تا 2009 روسیه پس از ﺗﺄیید مصوبه­های شورای حکام سازمان بین­المللی انرژی هسته­ای، به همه قطعنامه­های شورای امنیت علیه ایران رﺃی مثبت داد(Kozhanov, 2015, 6).

روسیه با توجه به قرار گرفتن ایران در مرزهای جنوبی­اش، با دقت و توجه بسیار برنامه هسته­ای آن را زیر نظر داشته است (Ryabkov, 2012, 12).

روسیه در این دوره، ما به ازای مناسبی را نیز از آمریکا را دریافت کرد؛ تعلیق گسترش ناتو به شرق (به ­ویژه به اوکراین و گرجستان)، تعلیق برنامه استقرار منطقه سوم سپر دفاع ضدموشکی امریکا در اروپای شرقی، موافقت با بستن پیمان استارت3، موافقت آمریکا با پیوستن روسیه به سازمان تجارت جهانی، از سرگیری فعالیت شورای روسیه - ناتو و طرح موضوع استقرار سپر دفاع ضدموشکی مشترک بین طرفین در نشست سران روسیه و ناتو در لیسبون در نوامبر 2010.

مارک کاتز فضای دشمنی­آلود میان تهران و واشنگتن را، موجب به وجود آمدن مزایایی برای روسیه از جمله محروم شدن ایران از معادلات انرژی منطقه و اروپا و مساعد شدن فضای فعالیت اقتصادی شرکت های روسی در ایران می­داند.

سیاست نرم اوباما در مورد ایران، در ابتدای ریاست جمهوری او که از جمله در قالب پیشنهاد گفتگو به تهران دنبال شد، سبب بروز نگرانی هایی در کرملین، در مورد از دست رفتن این مزایا به تبع بهبود احتمالی روابط تهران - واشنگتن می داند (Katz, 2010: 62-63) .

شروع تحولات سیاسی در خاورمیانه در سال 2011 به عقب­نشینی کرملین از حمایت­های قبلی خود از سیاست­های دولت اوباما در مورد پرونده هسته­ای ایران شد.

با این­حال بر اساس همان سیاست دوگانه، توقف روابط تجاری ایران و روسیه ادامه داشت.

در نتیجه حجم اندک مبادلات دو کشور نیز همچنان روند نزولی داشت (Mamedova.

2016:132).

حجم مبادلات تجاری ایران و روسیه 2014-2010 به نقل از وزارت اقتصاد فدراسیون روسیه (میلیون دلار)
کلید واژه ها: ایران - روسیه - روابط - ایران و روسیه - رابطه - تاریخ - شوروی - اتحاد - بین المللی - تاریخی - خاک ایران - حمایت - همراه - میراث - جنگ ایران و عراق - دانشگاه - انقلاب مشروطه - برداشت - جنگ جهانی دوم - واقعیت - کشور - مسکو - دانشگاه آزاد - برنامه هسته - منطقه - افغانستان - نشان - عراق - شمال - اعتمادی

آخرین اخبار سرویس:
رویای سفر به مریخ تا 40 سال آینده محقق می شود

برنامه ریزی برای راه انداری مرکز مطالعات عراق در آینده ی نزدیک

نخستین مدل ملی تراز سبز ایران در دانشگاه شیراز رونمایی شد

پاورپوینت فیزیولوژی اعصاب و غدد ( عمومی ) ویژه دانشجویان رشته های روانشناسی

بررسی رابطه بین سبک های دلبستگی و عزت نفس با رضایت زناشویی (مطالعه موردی: زوجین دانشجوی دانشگاه هرمزگان)

آموزش شنای مختلط در مهد کودکی در بجنورد! / اجرای سند 2030 یا تربیت نیرو برای دشمن؟

گلایه دانشجویان پیام نور آبیک از انتقال این واحد+ فیلم

پیشنهاد تغییر نام وزارت ارتباطات به وزارت اینترنت

دیدگاه فلاسفه، روانشناسان و قرآن درباره انسان بررسی می شود

بخش خبری 29-2-98

موزه تاریخ علوم دانشگاه محقق اردبیلی موزه برگزیده کشور شد

تعیین محل تحصیل دانشجویان شاغل به تحصیل در خارج در ایران

سوء گیری منفی 43 درصد از مطالب نیویورک تایمز با موضوع ایران

معافیت شهریه دانشگاه آزاد برای دانشجویان انصرافی و بازمانده از تحصیل

تظاهرات هزاران دانشجو در پایتخت الجزایر

پیشنهاد تغییر نام وزارت ارتباطات به وزارت اینترنت

پاورپوینت معمار ریچارد راجرز

رشد صعودی تربیت مدرس در زمینه ثبت اختراعات خارجی

محققان رباتی انعطاف پذیر جهت دارورسانی هدفمند به بدن ساختند

معرفی برترین تیراندازان استان سمنان

پیشنهاد تغییر نام وزارت ارتباطات به وزارت اینترنت!

همایش بررسی عملکرد صدا و سیما در دانشگاه تهران برگزار می شود

موزه تاریخ علوم دانشگاه محقق اردبیلی موزه برگزیده کشور شد

سعودی ها یک روحانی شیعه را پس از 8 سال حبس آزاد کردند

کاوشگر چینی پوشش معدنی سطح تاریک ماه را کشف کرد

موزه تاریخ علوم دانشگاه محقق اردبیلی موزه برگزیده کشور شد

امضای تفاهم نامه همکاری با دانشگاه آزاد تهران مرکز

جزییات تجمع دانشجویان خوابگاهی دانشگاه تهران

دانشگاه شیراز میزبان همایش زنگ تفریح

دستگیری عضو هیات علمی دانشگاه در امریکا هیچ دلیل قانع کننده ای ندارد/سایر دانشمندان مراقب باشند

دهن کجی به قانون و قانون شکنی در دانشگاه کردستان / شورای فرهنگی محل بروز بسیاری از مشکلات است

جزییات تجمع جدید دانشجویان دانشگاه تهران از زبان معاون دانشجویی

اختصاص 5 درصد شهریه دانشجویان علمی کاربردی به فعالیت های فرهنگی

حقوق دانشجو معلمان دانشگاه فرهنگیان باید افزایش یابد

جزییات تجمع دانشجویان خوابگاهی دانشگاه تهران از زبان معاون دانشجویی

مهلت ارائه مدارک فراخوان جذب دکتری بهمن 97 مشخص شد

شرایط لغو تعهد خدمت دانش آموختگان دانشگاه علامه

4 گزینه محتمل ریاست تامین اجتماعی

پیشرفت حوزه نانوفناوری DNA، موجب رشد علم تومورشناسی می شود

دانشگاه علامه طباطبایی شرایط لغو تعهد خدمت دانش آموختگان را اعلام کرد

بسیج دانشجویی دانشگاه آزاد لاهیجان با انجمن علمی مکانیک تفاهم نامه همکاری امضا کردند

مراسم اعتکاف رمضانیه در مسجد شهدا دانشگاه علم و صنعت برگزار می شود

مهمترین راه تامین زیرساخت تولید دارو استفاده از ظرفیت صندوق نوآوری است

ظروف پلاستیکی از دانشگاه ها حذف می شود

تعریف رشته های جدید به تعالی علوم انسانی کمک می کند

شناسایی عنکبوتی که تارش را تیر و کمان می کند

تقویم آموزشی علمی کاربردی ها اعلام شد

وزارت علوم فرصت رسیدگی به تمام دانشگاه ها را ندارد-2(پایانی)

بخشنامه معافیت شهریه بازماندگان از تحصیل

انتخاب رشته در آزمون دستیاری تمدید نمیشود

برگزاری آزمون ارتقا دندانپزشکی به صورت الکترونیکی

سومین سمپوزیوم پوست، ترمیم سلول های بنیادی برگزار می شود

تجاوز جنسی پزشک یک دانشگاه معروف به 177 دانشجو + عکس

تجاری سازی آموزش و ارتباط با صنعت مبنای فعالیت دانشگاه فنی وحرفه ای در سال جاری است

انتخاب موزه تاریخ علوم دانشگاه محقق اردبیلی به عنوان موزه برگزیده کشور

باشگاه تخصصی ورزش دانشگاه آزاد یاسوج راه اندازی می شود

گرامیداشت روز جهانی ارتباطات

دستورالعمل معافیت شهریه دانشگاه آزاد ابلاغ شد

امکان تمدید انتخاب رشته در آزمون دستیاری وجود ندارد

خدمات و محتوا؛ حلقه های مفقوده شبکه ملی اطلاعات

دستورالعمل معافیت شهریه دانشگاه آزاد تحصیل ابلاغ شد

آزمایشگاه های فعال دارای تجهیزات و خدمات کاربردی، شناسایی می شوند

المپیاد دانشجویی رشته های رزمی دانشگاه آزاد به میزبانی واحد های خرم آباد و بروجرد برگزار می شود

آموزش رشته های علوم پزشکی عمده نیاز کشور افغانستان است / تحصیل 85 دانشجوی افغانستانی در دانشگاه علوم پزشکی تهران

اعطای بورس تحصیلی به دانشجویان بین المللی در دانشگاه علوم پزشکی تهران/ آموزش رشته های علوم پزشکی عمده نیاز کشور افغانستان است

26 دانشگاه ایرانی در جمع 963 دانشگاه موثر برتر دنیا

ضرورت ایجاد زیرساخت لازم برای جذب دانشجومعلم/ جذب 350 دانشجو در دانشگاه فرهنگیان استان مرکزی

آیین بزرگداشت شهدای گمنام دانشگاه آزاد بیرجند امروز برگزار می شود

چندپرده از حماقت، احمق های درجه یک! / شماره 11 نشریه دانشجویی «فطرس» منتشر شد

ضرورت حذف ظروف پلاستیکی یک بار مصرف در دانشگاه ها

کبگانیان قائم مقام و دبیر ستاد علم و فناوری شد

مشاهده مار در اطراف یکی از خوابگاه های دانشگاه یزد / روابط عمومی: داخل ساختمان خوابگاه ایمن است

دانشگاه مازندران رتبه هفتم را در بین دانشگا ه‎های ایران کسب کرد

نهمین رزمایش کشوری علمی و فرهنگی دانشجویان میقات در دانشگاه امام حسین(ع) برگزار می شود

استخدام کارشناس علوم آزمایشگاهی مسلط جهت آزمایشگاه در تهران

فعالیت قابل توجه شرکت های بیوتکنولوژی و فناوری نوین در مراکز رشد دانشگاه آزاد

ظرفیت خالی برای پذیرش 255 هزار دانشجوی مهارتی

دستورالعمل معافیت از شهریه دانشگاه آزاد برای دانشجویان بازمانده از تحصیل

دستورالعمل معافیت شهریه دانشگاه آزاد برای دانشجویان بازمانده از تحصیل ابلاغ شد

زیر ساخت جذب دانشجو معلم در استان مرکزی ضروری است

مبانی نظری و پیشینه تحقیق مدلهای شناخت شناسی، الگوهای ارتباطات خانواده و انگیزش پیشرفت

چگونه داستان کشت مغز یک نویسنده، باعث تحول دیدگاه نظری او شد؟

ایده های نو در حوزه علمی خریدار ندارد

محققان دانشگاه امیرکبیر راهکاری برای تولید سوخت پاک ارائه کردند

معافیت شهریه دانشگاه آزاد

خودنمایی پلنگ ایرانی در میانجنگل فسا

ارز دانشجویی 98 تعیین تکلیف شد

انتصاب دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی

نخستین مدل ملی تراز سبز ایران در دانشگاه شیراز رونمایی شد

آغاز ثبت نام ارز دانشجویی از امروز

اعلام زمان ثبت نام نقل و انتقال دانشجویی

زیر ساخت جذب دانشجو معلم در استان مرکزی ضروری است

ستاری : دانشگاه ها در مباحث نوآوری فعال باشند

نسل آموزش دیده تخصصی، صنعت گردشگری را متحول می کند

افتتاح دو آزمایشگاه تحقیقاتی در دانشگاه شیراز

کتاب مفتون و فیروزه تصویری واقعی از انقلاب فرهنگی

دستورالعمل معافیت از شهریه دانشگاه آزاد برای دانشجویان بازمانده از تحصیل

دو آزمایشگاه تحقیقاتی در دانشگاه شیراز افتتاح شد

دستورالعمل معافیت شهریه دانشگاه آزاد برای دانشجویان بازمانده از تحصیل ابلاغ شد

آغاز ثبت نام ارز دانشجویی از امروز

فراز و فرود روابط ایران و روسیه 2016-1990

فراز و فرود روابط ایران و روسیه 2016-1990