مطالب مرتبط:
هدف ما از ورود به حوزه کاملاً الهی باشد/ طلاب به سلاح علم و دانش مجهز باشند
ماه مهر، ماه مدرسه، ماه نخستِ بهارِ علم و دانش.
دانشگاه علم وصنعت؛ میزبان اولین استارتاپ دانش آموزی
ترویج گفتمان وقف علم و فناوری با راه اندازی شبکه خادمین این حوزه
ماه مهربانی علم و دانش
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
سه شنبه، 22 آبان 1397 ساعت 06:552018-11-13سياسي

ترویج دانش یا ترویج علم؟


دکتر رضا منصوری در سخنرانی ای در همایش «نقش مطبوعات علمی در پیشبرد دانش ایران از قاجار تاکنون» که تیرماه امسال در دانشگاه تهران برگزار شد، با این مقدمه بحث خود با عنوان «ترویج دانش یا ترویج علم؟» را آغاز کرد.

- دکتر رضا منصوری در سخنرانی ای در همایش نقش مطبوعات علمی در پیشبرد دانش ایران از قاجار تاکنون که تیرماه امسال در دانشگاه تهران برگزار شد، با این مقدمه بحث خود با عنوان ترویج دانش یا ترویج علم؟ را آغاز کرد.

شعارسال": سال ها است که این ترکیب ترویج علم و ترویج دانش کمابیش به عنوان مفهوم هایی بدیهی در عرف فرهنگی ما و حتی در عرف اداری ما به کار می رود؛ اما اگر پرسیده شود منظور ترویج کدام علم است به شک می افتیم….

به گزارش سایت قطره و به نقل ازدیده بان علم ایران، دکتر رضا منصوری در سخنرانی ای در همایش نقش مطبوعات علمی در پیشبرد دانش ایران از قاجار تاکنون که تیرماه امسال در دانشگاه تهران برگزار شد، با این مقدمه بحث خود با عنوان ترویج دانش یا ترویج علم؟ را آغاز کرد.

متن سخنرانی استاد فیزیک دانشگاه صنعتی شریف بدین شرح است: سال ها است که این ترکیب ترویج علم و ترویج دانش کمابیش به عنوان مفهوم هایی بدیهی در عرف فرهنگی ما و حتی در عرف اداری ما به کار می رود؛ اما اگر پرسیده شود منظور ترویج کدام علم است به شک می افتیم.

شاید در مورد دانش ابهام کمتر باشد؛ آن چه در حدود 150 سال گذشته دیده ایم کمابیش ترویج دانسته های نوین بشر منظور بوده است.

ما که خودمان دانش جدیدی نداشته ایم که بخواهیم آن را ترویج کنیم.

پس منظور دانش علمی مدرن بوده است، یعنی بیان دانسته های علم نوین به زبانی درک پذیر برای عموم.

کتاب احمد نمونه نوعی از این بیان ترویجی دانش های نوین بشر است.

در آن کتاب و در نوشتار های دیگر ترویجی 150 سال اخیر ندیده ام که به چگونگی دریافت این دانسته ها، یعنی فرایند علم نوین و روش های تفکر نوین اشاره ای شده باشد.

خواننده ی فارسی زبان، ناخودآگاه این دانسته ها را ادامه همان علمی می داند که مثلا در قرن های چهارم و پنجم هجری مرسوم بوده است.

به ویژه که در همان سالهای شروع ترویج دانش علمی نوین می بینیم اهل کتابِ ما فلسفه را در ایران همچون خورشید درخشان می پنداشتند در مقابل فلسفه غرب که در حد ستاره ی سُها انگاشته می شد! همین غرور کاذب، بخشی از مانعی است که ما نتوانستیم ماهیت روش های نوین علمی را که منجر به دانشهای علمی شده بودِ دریابیم؛ به قول کارل یاسپرس دانشی مرده و بی معنا را و در نتیجه انحراف علم به جزمیت و اقتدارگرایی را ترویج کردیم و نه نگرش علمی را[1].

یکی از ریشه های رشد شبه علم در ایران و نیز بی توجهی مدیران کشور به نظر کارشناسی، را باید ناشی از همین غفلت از نگرش علمی یا تفکر علمی و شناخت علم دانست.

دانش علمی علم نیست! علم نوین، همچون ابزاری برای نوعی جدید تفکر، یک پدیدهء اجتماعی است.

این ابزار که ابتدا برای درک طبیعت ابداع شد به مرور به خاطر قدرتی که به انسان ها داد در همه ساحت های علم تاثیر گذاشت.

این ابداع، ابداع این ایزار جدید، ریشه در تحولات علمی دوران طلایی اسلام دارد؛ شاید ابن هیثم و ابوریحان بیرونی و خوارزمی را باید از بنیانگذاران این منش علمی دانست اما تحقق شکل نهایی آن بر می گردد به دکارت و گالیله و نیوتون.

دکارت در حدود 350 سال پیش روش فروکاست گرایی را مطرح کرد.

نقد آن با کانت و دیگران در قرن 12/18 شروع شد.

زبان ریاضی را نیوتون وارد تفکر انسان نوین کرد.

وسپس مفهوم برامدگرایی و پدیده های برامده در قرن 13/19 مطرح شد در تقابل با یا در تکمیل فروکاست گرایی[2].

ما نه تنها در این مفهوم سازی ها نقشی نداشته ایم هنوز هم وارد گفتمانی در این زمینه در ایران نشده ایم نه اهل علم ما و نه اهل فلسفه ما و طبیعی می نماید که به هنگام شروعِ نوشتارهایمان در زمینه ترویج علم هم در 150 سال پیش از این منش ها و روش ها بی اطلاع بودیم و به آن ها بی توجه.

در اواخر قرن 13/ اوائل قرن 20 هم که پیرامون این روش تفکر جدید نظریه پردازی شد و کسانی مانند پوانکاره ریاضی-فیزیکدان در این زمینه نظریه پردازی کردند، نقش مفاهیمی مانند قراردادگرایی در علم نوین روشن شد.

ما و فرهنگ ما هنوز با این مبانی نگرش فکری نوین غریبه است و نسبت علوم طبیعی نوین را با طبیعت و انسان به درستی درک نمی کند: ما هنوز حتی در دانشگاه هامان مشغول انتقال دانش هستیم، دانشی که نتیجه ی فعالیت علمی در جای دیگری از دنیا است.

هم از این رو است که دچار نا بهنجاری های گوناگونی هستیم.

عنوان سندرم دوره نقل[3] در کتابم ریشه در این نابهنجاری ها دارد.

درک طبیعت همراه است با دخالت در طبیعت و این متفاوت است با توصیف طبیعت که در علم پیشانوین مطرح بود.

برای داشگر نوین معنی حقیقت به عنوان انگیزهء اصلی فعالیت علمی[4] عوض شده است.

حقیقت آن چیزی است که مدل ما می گوید و مدل در تحول است و به همین معنی حقیقت در تحول است و وابسته است به نگرش دانشگر و نه مستقل از او.

بیش از هزار سال طول کشید که انسان مدرن حس گرما و حرارت را به مفهوم دما تبدیل بکند، مفهومی بسیار پیچیده که مردم عادی ما هم اکنون با کاربرد آن خوب آشنا هستند و همه گونه دماسنج در منزل دارند.

همین روش مفهوم سازی مبتنی بر مفاهیم ما در مدل های مکانیک و فیزیک آماری بدون درک درست از زبان ریاضی و نقش آن در تفکر ناممکن است.

نسبت مفهوم گرانی با مفهوم تورم در علم اقتصاد هم از همین جنس است.

جای حقیقت در این علم نوین کجا است؟ اما در همین سال ها دیده ایم که حتی دانشگاهیان رشته های مهندسی ما که سیاست مدار شده اند درک نادرستی از این مفهوم دارند؛ متولیان علم در ایران کنونی ما هم با این مفاهیم مشکل دارند به خصوص با چگونگی مفهوم سازی و نقش مفهوم ها در علم نوین و کاربرد آن ها در جامعه و در سیاست مشکل دارند.

این دو نمونه برای این ذکر شد تا نوری بیفکنم به عمق و نوع احتیاج ما به ترویج علم.

البته، مشکل بیشتر ما در زمینه ی مفاهیم علوم انسانی جدید و ترویج آن ها است.

توجه داشته باشید که این مشکل را نمی شود با عنوان شیک و نوین ارتباطات علم زیر فرش پنهان کرد.

این مشکل خاص کشوری است که هنوز در درک تفاوت میان علم نوین و گسست آن با تفکر علمی پیشامدرن تقلا می کند.

ادعای من این است که مفهوم ارتباطات علمی، آن گونه که در کشورهای صنعتی به کار می رود، جواب گوی مشکل ویژه کشوری مانند ایران که در پذیرش مبانی علم مدرن هنوز مشکوک است و درک درستی از آن ندارد، نیست.

علوم انسانی مدرن کمتر از زبان ریاضی استفاده کرده است به همین دلیل به نظر می رسد مفاهیم آن کمتر از مفاهیم علوم طبیعی پیجیده است.

شاید! اما این بیشتر یک توهم است تا یک واقعیت.

واقعیت این است که مفاهیم علوم انسانی هم بسیار پیجیده تر شده اند؛ پیچیدگی در این مفاهیم از نوع دیگری است.

مفاهیم علوم طبیعی مبتنی و مستخرج از زبان ریاضی، وقتی این زبان آموخته شد، به نظر ساده می آیند و خوش تعریف اند اما در علوم انسانی برای درک درست و کم ابهام مفاهیم گاهی صدها کتاب و گفتمانی پیچیده لازم است تا درک بشوند.

ما هنگامی که به زبان ریاضی مسلط نیستیم جندان مدعی مفاهیم علوم طبیعی نمی شویم و راحت تر آن ها را می پذیریم.

به هنگام برخورد با مفاهیم علوم انسانی که با زبان متعارف کلامی بیان می شوند، گویی وارد سپهری آشنا می شویم و مدعی هستیم و این ادعا هم گوش و زبان ما را از دایره گفتمان خارج می کند.

ما در ایران از یک طرف علوم طبیعی مدرن را درک نکرده ایم و آن را به دانش مدرن فروکاهیده ایم؛ چه در سطح متخصصان و چه در سطح نادانشگران و نامتخصصان با ترویج دانش به جای ترویج علم آن ها را هم به این وادی فکری کشانده ایم که علم مدرن چیزی نیست به جز بعضی دانسته های جدید.

تعمیم این منش رفتاری و فکری در ایران دویست سال اخیر باعث شده است متولیان دانش سنتی به ویژه علوم دینی ترادف میان علم طبیعی و دانش علمی را به زمینه علوم انسانی تعمیم بدهند.

در نتیجه هرجا از نتیجه علوم انسانی ناراضی اند آن را به حساب خود آن علم بگذارند و نه دانش که نتیجه آن است.

غافل از این که علوم انسانی با جامعهء انسانی طرف است و نه با طبیعت.

در نتیجه روش های فکری در علوم انسانی و مدل های آن ها و مفاهیم آن ها مطلقیت متناظر با علوم طبیعی را ندارند و وابسته به جامعه ای اند که در آن این مفاهیم ساخته شده.

بدیهی است که نتیجه این چنین علمی هم تا حد زیادی وابسته است به همان جامعه.

این وضعیت در علوم انسانی شناخته شده است و در گفتمان علم به آن توجه می شود.

از قضا بسیاری مفهوم سازی ها و مدل ها در علوم انسانی و اجتماعی وابسته به یک قوم یا کشور است ولی این به این معنی نیست که علوم انسانی را می توان مبتنی بر یک ایدئولوژی یا طریقت فکری بیان کرد؛ در این صورت دیگر به آن علم نمی گویم.

در این معنی، ترکیب علم دینی و علوم انسانی دینی بی معنی است[5].

کشور ما هزینه اجتماعی و سیاسی بسیار سنگینی را بابت این سوء تفاهم ها در حال هزینه کردن است که بخشی از آن نتیجه بی توجهی به ترویج علم و توجه صِرف به ترویج دانش در گذشته بوده است.

ما در ترویج دانش متوجه نشده ایم که ذهن ایرانی، به خصوص ذهن متولیان علم سنتی و دینی، مفاهیم نوین را بر تلقی ذهنی خودش از مفاهیم بسیط موجود از قرن پنجم و ششم تصویر می کند؛ نتایج مدرن را می بیند و با ناسازگاری ذهنی مواجه می شود بدون تامل یا درک مفاهیم بنیادی مرتبط.

این مشکل بنیادی فرهنگ کشور، و این مشکل تعامل ما با دنیای مدرن، را با ترویج دانش نمی شود حل کرد.

ما احتیاج به ترویج علم داریم، ترویج نظام فکری جدید.

نظام فکری ابزار است و ابزار همیشه مفید است.

خود ابزار صفت اسلامی و غیر اسلامی نمی پذیرد، مانند فضای مجازی و تلویزیون.

این چگونگی به کارگیری ابزار است که به حرام دانستن رادیو و تلویزیون توسط بعضی مراجع دینی در ابتدای ظهور آن منجر شد.

متاسفانه مفهوم سازی های نوین از جمله ارتباطات علم که باز هم بی تامل و به ضرورت به نوشتارهای دانشگاهی ما منتقل شده، این مشکل فرهنگی را در ایران حل نخواهد کرد.

مبانی علوم انسانی مدرن حکم می کند شرایط محیطی و تاریخی کشورمان را حتی در سطح مفهوم سازی با توجه به مبانی علوم انسانی مدرن در نظر بگیریم و به ترویج صِرف دانش، چه از جنس دانش علوم طبیعی و چه دانش علوم انسانی، اکتفا نکنیم.

انتهای پیام ______________________________________________________________ [1]کارل یاسپرس، ایدهء دانشگاه، ترجمه مهدی پارسا-مهرداد پارسا، تهران انتشارات ققنوس، 1395، صص 30 و 61.

[2]ر.

ک.

به کتابم مبانی تفکر در علوم فیزیکی، نشر الکترونیکی، وبگاه خودم.

[3]سندرم دوره نقل، نشر الکترونیک، وبگاه و کانال شخصی خودم.

[4]ر.

ک.

به کتاب ایده دانشگاه از کارل یاسپرس به ویژه به بخش اول با عنوانحیات فکری.

[5]ر.

ک.

کتاب من با عنوان معماری علم در ایران، در دست چاپ توسط انتشارات پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران.

به ویژه به تفکیک علم دینی تخصیصیو علم دینی انحصاری در فصل 2.

شعارسال، با اندکی تلخیص و اضافات بر گرفته از سایت خبری دیده بان علم ایران ، تاریخ انتشار: 20آبان 1397 ، کدخبر:42304 ،www.

isw.

ir
کلید واژه ها: دانشگاه تهران - علمی - ایران - دانشگاه - سخنرانی - نوین - مطبوعات - برگزار - دانشگاه صنعتی شریف - همایش - تهران - کتاب - فرهنگی - دکتر - متن سخنرانی - فلسفه - ترکیب - اداری - هایی - خواننده - مدیران - درخشان - خورشید - ستاره - فارسی - گزارش - پنجم - شروع - نگرش

آخرین اخبار سرویس:
نقد مرز باریکی میان چاپلوسی و تخریب است

فرماندار فردوس منصوب شد

از شورای همکاری خلیج فارس نه «شورا» مانده و نه «همکاری»

همکاری سعودی و امارات با مشارکت ⁧ ایران ⁩ و ⁧ عراق ⁩ لازمه داشتن منطقه امن است

فرماندار فردوس منصوب شد

امداد و نجات ایران بهترین الگو برای دیگر کشورهاست

تمام درآمدها و هزینه های دولت باید در سند بودجه پیش بینی شود

کارگران فولاد نشست تخصصی آب و فاضلاب اهواز را به حاشیه بردند

آخرین وضعیت پرونده سیف از زبان محسنی اژه ای

مقاومت اوپک شکستی دیگر را برای آمریکا رقم زد

انتقاد مرز باریکی با تخریب و تهمت دارد/ دانشجو می تواند یک مصلح اجتماعی باشد

فلاحت پیشه:اگر با دنیا کار نکنیم امورات مان پیش نخواهد رفت

رییس جمهور: مقاومت اوپک، شکستی دیگر را برای آمریکا رقم زد

فرمانده کل ارتش از دانشگاه شهید ستاری بازدید کرد

عمار حکیم: فساد روی دیگر تروریسم است

آیت الله ری شهری: بعد از 40 سال وقت ارزیابی خودمان است

دفتر تبلیغات می تواند میدان دار برآورده سازی نیازهای نظام باشد

کارگران فولاد نشست تخصصی آب و فاضلاب اهواز را به حاشیه بردند

متخلف بهداشتی عرضه شیر خام در سبزوار به زندان محکوم شد

یک پژوهشگر قرآن: عمل به آموزه های قرآنی عامل رفع بسیاری از مشکلات است

تاکید کدخدایی بر لزوم توجه به جامعیت در پیش بینی بودجه

متخلف بهداشتی عرضه شیر خام در سبزوار به زندان محکوم شد

کارگران فولاد نشست تخصصی آب و فاضلاب اهواز را به حاشیه بردند

هم افزایی دستگاه های اجرایی باید افزایش پیدا کند

حرکت انقلابیون سمیرم در سال 57 نماد مبارزه آگاهانه بود

همایش سراسری روابط عمومی شرکت بازرگانی دولتی ایران برگزار شد

فلاحت پیشه:اگر با دنیا کار نکنیم امورات مان پیش نخواهد رفت

عمار حکیم: فساد روی دیگر تروریسم است

بازدید حجت الاسلام والمسلمین لایینی از مدیریت حوزه مازندران+ عکس

روحانی: نقشه آمریکا در اوپک خنثی شد

بازدید رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس از کارخانه آب سنگین اراک

اعتراض کارگران گروه ملی فولاد ایران یک ماهه شد

جواد لاریجانی: مدیران دولتی غیرکارآمد در تیم دشمن هستند

آیت الله شبیری زنجانی: ورود طلاب به فعالیت های سیاسی یکی از عوامل مهم کم شدن محبوبیت آنان است

توصیه کدخدایی به دولت درباره بودجه

استخدام صندوقدار خانم خانم آشنا به نرم افزارهای حسابداری در اصفهان

استخدام ادمین شبکه های اجتماعی خانم در اصفهان

استخدام نیروی پذیرش خانم جهت مرکز زیبایی پوست و مو در اصفهان

تحصیل دانش آموزان «آزادی» در مدرسه بی در و پیکر!! + فیلم

فاصله گرفتن از مردم سمّ مهلک است

حرکت انقلابیون سمیرم در سال 57 نماد مبارزه آگاهانه بود

هم افزایی دستگاه های اجرایی باید افزایش پیدا کند

آیا روز دانشجو تمام شده؟!

هم افزایی دستگاه های اجرایی باید افزایش پیدا کند

حرکت انقلابیون سمیرم در سال 57 نماد مبارزه آگاهانه بود

از شورای همکاری خلیج فارس نه «شورا» مانده و نه «همکاری»

بیشترین توانمندی جمهوری اسلامی در حقوق بشر است

کارکرد اقتصادی منابع طبیعی کهگیلویه و بویراحمد بررسی شود

پیروزی روبین کازان در نبود آزمون و شکاری

استفاده از ظرفیت مردم برای جشن باشکوه 40سالگی انقلاب

حسام الدین آشنا: از حصر جز پوسته ای نمانده است

معاون اول رییس جمهور آب شیرین کن یکصدهزار متر مکعبی هرمزگان را افتتاح می کند

روحانی: مقاومت اوپک، شکستی دیگر را برای آمریکایی ها رقم زد

فساد اصلی ناشی از ساختار دولت است

شخصیت های برجسته احزاب عضو شورای عالی اصلاح طلبان می شوند

خدا رحم کرد رییس جمهور نشدم!

زیباکلام: دوران دانشجویی فعالیت سیاسی می کردم/ مهم ترین مساله امروز ایران ترامپ و گرانی نیست/ اگر دموکراسی پررنگ تر نشود، از شر

تاکید کدخدایی بر لزوم توجه به«جامعیت» در پیش بینی بودجه

تصاویر/ تشییع پیکر شهید مدافع وطن ایرج صفاری در یزد

نقوی حسینی: ثبت SPV در هاله ای از ابهام است

آیین گرامیداشت روز دانشجو در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

استفاده از همه ظرفیت های مردمی برای برگزاری باشکوه جشن 40سالگی انقلاب

مهناز افشار به دادسرا احضار شد

بیشترین توانمندی جمهوری اسلامی در حقوق بشر است

بازدید رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس از کارخانه آب سنگین اراک

سخنرانی مشاور رییس جمهوری در دانشگاه تهران

کارکرد اقتصادی منابع طبیعی کهگیلویه و بویراحمد بررسی شود

بیشترین توانمندی جمهوری اسلامی در حقوق بشر است

نقاط قوت خود را در چهل سالگی انقلاب بازگو کنیم

مدیرکل دفتر مدیریت عملکرد، بازرسی و امور حقوقی استانداری قزوین منصوب شد

مدیرکل دفتر امور بانوان و خانواده استانداری قزوین منصوب شد

دانشجویان تفکر سکولار لبیرال معاصر را تحلیل و برررسی کنند

زیباکلام: دوران دانشجویی فعالیت سیاسی می کردم/ مهم ترین مساله امروز ایران ترامپ و گرانی نیست/ اگر دموکراسی پررنگ تر نشود، از شر مشکلات خلاص نمی شویم

کارکرد اقتصادی منابع طبیعی کهگیلویه و بویراحمد بررسی شود

واکنش مشاور قالیباف به اظهارات رییسی: رییسی با همه رقابت می کند!

کرباسچی: رییس جمهور مبهم سخن نگوید

ترامپ: اعترافات مدیر پیشین اف بی آی در کنگره دروغ است

انتقاد فرمانده مرزبانی ناجا به اظهارات یکی از نمایندگان مجلس

دانلود پاورپوینت معماری دوره پهلوی دوم

دانلود پاورپوینت آتشکده ها

پاورپوینت آشنایی با مکتب سمبولیسم در معماری

قالیباف: شادی مردم را گرفتید، سرمایه شان را هم یک شبه نصف کردید / قالیباف ناتوان بود، شما توانا باشید و مشکل مردم را حل کنید / امیدوارم قوه قضاییه زودتر نتیجه شکایتم از تهمت زنندگان را اعلام کند

خروش آبشار بعد از سال ها در «بن زرد» + فیلم

یادواره شهید «حدادیان» از سوی دانشگاه علامه طباطبایی برگزار می شود

مسؤولان باید با لحاظ کارهای بر زمین، مانده اثری ماندگار از خود به جای بگذارند

رییسی: خدا رحم کرد که ریس جمهور نشدم که دلار 5 هزار تومان شود!

حفظ برجام با جیب ملّت ایران خوابی است که برای اروپا تعبیر نخواهد شد

عمار حکیم: فساد روی دیگر تروریسم است

عادل الجبیر: احدی را در موضوع خاشقجی به ترکیه تحویل نمی دهیم/ با نقش تخریبی ایران و حزب الله مخالفیم!

نورمحمدی به فارس خبر داد شخصیت های برجسته احزاب عضو شورای عالی اصلاح طلبان می شوند/ اعضای حقیقی نداریم

مقاومت کشورهای عضو اوپک، شکستی دیگر را برای آمریکایی ها رقم زد

نشست خبری رییس شورای اصلاح طلبان استان قزوین

دانشجویان، تفکر سکولار لیبرال معاصر را تحلیل و بررسی کنند

مدیرکل دفتر مدیریت عملکرد، بازرسی و امور حقوقی استانداری قزوین منصوب شد

مدیرکل دفتر امور بانوان و خانواده استانداری قزوین منصوب شد

دانشجویان تفکر سکولار لبیرال معاصر را تحلیل و برررسی کنند

برگزاری همایش «تاثیر نجف اشرف در حفظ زبان عربی» در دانشگاه کوفه

جلیلی: برجام توافقی نیست که منافع کشور را تامین کند

صفایی فراهانی، تاجزاده، آشنا، سعید جلیلی و سید ابراهیم رییسی مهمان دانشگاه ها در روز دانشجو

امیر موسوی از دانشگاه هوایی شهید ستاری بازدید کرد

ترویج دانش یا ترویج علم؟

ترویج دانش یا ترویج علم؟