مطالب مرتبط:
حرف هایی درباره طبقه متوسط ایرانی در فراز و فرود تحولات
نشست طبقه متوسط در فراز و فرود تحولات ایران برگزار می شود
طبقه متوسط در فراز و فرود تحولات ایران
به همت کانون اندیشه جوان برگزار می شود طبقه متوسط در فراز و فرود تحولات ایران
فراز و فرود طبقه متوسط به روایت ناصر فکوهی
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
سه شنبه، 1 آبان 1397 ساعت 16:122018-10-23فرهنگي

فراز و فرود طبقه متوسط/ طبقه متوسط بزرگ، یکی از شاخص های توسعه


استاد انسان شناسی دانشگاه تهران گفت: طبقه متوسط ایجاد یک نوع توهم صادقانه می کند ولی در عین حال، تغییراتی که در سیستم رفتاری ایجاد می کند باعث آسیب های دراز مدت می شود.

- "، در ادامه سلسله نشست های یکشنبه های انسان شناسی و فرهنگ عصر روزگذشته، یکشنبه 29 مهرماه ناصر فکوهی درباره موضوع فراز و فرود طبقه متوسط: از پیکان تا پراید در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات سخنرانی کرد.

در این نشست، ابتدا فیلم پیکان اثر کامران شیردل، نمایش داده شد و سپس ناصر فکوهی، استاد دانشگاه تهران و مدیر انجمن انسان شناسی و فرهنگ با اشاره به این فیلم گفت: این فیلم در ابتدای دهه 1350 ساخته شده، زمانی که یک توهم یا تخیل در اوج خود است در واقع بین سالهای 1345 تا 1355 ایران شاهد افزایش شدید در آمدهای نفتی خود است که از 1340 شروع می شود و اوج آن در سالهای 1345 است که تا 1355 هم ادامه می یابد.

یکی از دلایلی که پیکان در آن سالها ساخته شد افزایش درآمدهای عمومی بود.

توهمی که از آن صحبت می کنم توهم به وجود آمدن یک طبقه متوسط است.

این توهم خیلی سریع تمام شد و کل عمر آن 10 سال بود.

برای بسیاری که دوران پیش از انقلاب یک دوران طلایی است در واقع از ابتدا تا انتهای این دوران طلایی بیشتر از 10 سال طول نمی کشد.

منتها مثل همه نوستالژی ها و دوره ه های طلایی بعدها خیلی گسترده تر به نظر می رسد و افراد در خصوص آن شروع به رویاپردازی می کنند.

وی افزود: در این سالها ما شاهد افزایش درآمد شدید عمومی هستیم و شکل گرفتن یک طبقه متوسط یا تقویت یک طبقه متوسط که وجود دارد به صورتی که رفتارهایی جدیدی در جامعه ایرانی شروع می شود به گونه ای که آن رفتارها تا امروز باقی مانده اند بدون اینکه ابزارهای آن باقی مانده باشد.

منظور از پز عالی و جیب خالی دقیقا همین موضوع است یعنی رفتارهایی که با درآمد بالا در جامعه ایران شکل گرفت ولی بعد که این دوران از بین رفت، این رفتارها همچنان ادامه دارد و طبعا افراد را دچار دردسر می کند.

اروپایی ها به آن اشراف زاده فقیر می گویند یعنی کسی که در یک خانواده اشرافی به دنیا آمده ولی با از دست دادن اموالشان رفتارهای اشرافی خود را حفظ کرده است و کت و شلوار کهنه و پاره شده ولی اشرافی را به تن دارند.

تمثیل بزرگ این قضیه هم در سینما، چارلی چاپلین است که نماد جنتلمن فقیری است که در خیابان ها پرسه می زند.

این سقوط بحثی است که در اینجا داریم.

فیلم پیکان هم در اوج تخیلش است، یعنی واقعا در اوایل دهه 50 تصور این بوده که قرار است به دروازه های بزرگ برسند و متاسفانه به دروازه های بزرگ می رسند ولی آن چیزی نیست که فکر می کردند بلکه به دروازه های دیگری می رسند که زیاد برایشان مطبوع نیست.

این اتفاقی است که در طول دو دهه می افتد و در این فیلم در اوج آن تخیل هستیم به خصوص در صحنه های آخر فیلم که پیکان ها را می بینیم که می تازند و به خصوص نماد جاده شمال که رویای همیشگی طبقه متوسط است، خرید یک ویلا در شمال که یک اتوپی ویلای شمال است.

همیشه این اتوپی ها برای طبقه متوسط وجود داشته و ماشین پیکانی که از شمال می آید به تهران یا برعکس.

یکی از افتخارات بزرگ این است که بعد از پیکان همه یک ویلا در شمال بخرند که نه آن ویلا و نه پیکان به دردشان نمی خورد جز برای آنها که باید مسافرکش شوند.

این انسان شناس با بیان اینکه تمام این توهمات و تصوراتی که در این دوره وجود داشته یک توهم جهان سومی صادقانه بوده است، ادامه داد: صداقت در این مفهوم که واقعاً این تصور وجود دارد که ما داریم یک طبقه متوسط می سازیم و کشور را می رسانیم به اوج پیشرفت و فناوری و عقلانیت که وبر به آن عقلانیت بروکراتیک می گوید.

سیستم واقعا فکر می کند به نوعی دارد با عقلانیت عمل می کند و این عقلانیت منجر به ثروتمند شدن افراد می شود.

در حالیکه اینجا خوشبختی در کار نیست پول نفتی است که وارد می شود و توهمی است که دایما در حال افزایش است.

سالهایی بود که طبقه متوسط بالا مثل اساتید دانشگاه به اروپا می آمدند و از فرانسه یک ماشین پژو می خریدند و از فرانسه تا ایران می آمدند.

آن موقع ماشین های خارجی یا به این طریق وارد ایران می شد که بخش پایین طبقه بالا یا طبق متوسط بودند.

این دوران طلایی طبقه متوسط بود نه طبقه بالا.

طبقه بالا در واقع اتفاقی برایش نمی افتد چون طبقه بالایی که ما در سال 50 داریم بخش بزرگی از این گروه در فاصله سال 55 شروع به مهاجرت می کنند و این مهاجرت تا سال 60 با شدت زیادی به امریکا و اروپا ادامه داشت و در آنجا شروع کردند به برگشت به موقعیت بالای خود.

مدلی که بچه های آنها بعد از یک نسل دوباره در موقعیت بسیار بالایی قرار می گیرند مثل خانواده خسروشاهی هل قبل از انقلاب و لمروز که یکی از پسران آنها رییس هوبر است.

وی تأکید کرد: بنابراین طبقه بالا نیست که در اینجا ضربه می خورند.

ضربه اساسی به گروهی وارد می شود که طبقه متوسط هستند و عمدتاً در فاصله سال 40 تا 50 توانستند امکانات بالایی پیدا کنند.

ضربه بدتر هم به جامعه ایران می خورد به دلیل اینکه این سبک زندگی این جامعه تغییر می کند.

سبک زندگی به صورت رادیکال و گسترده ای از سال 1340 تا انقلاب 57 تغییر می کند.

اغلب کشورهای جهان سوم نتوانستند طبقه متوسط بزرگی ایجاد کنند و داشتن یک طبقه متوسط نسبتاً بزرگ یکی از مهم ترین شاخص های توسعه است.

توسعه نیافتگی خود را در کوچک بودن طبقه متوسط و بزرگ بودن طبقه فقیر یا پایین نشان می دهد.

طبقه متوسط را در اینجا بر اساس میانگین درآمدی می سنجیم.

لزوماً مفهوم طبقه پایین متوسط و بالا با مفهوم فقر و ثروت یکسان نیست، ممکن است انطباق داشته باشد و ممکن است انطباق نداشته باشد.

برای مثال طبقه پایین در سوییس درآمدش 10 برابر یک طبقه متوسط در یک کشور جهان سومی است، بنابراین مساله فقر را عمدتا برپایه فقر مطلق حساب می کنیم و تفاوتی که در توسعه بین فقز مطلق و فقر نسبی وجود دارد.

فکوهی با طرح این پرسش که بحث اینجاست که چرا طبقه متوسط در کشورهای جهان سوم نتوانسته به وجود بیاید و با شکست روبرو می شود؟ و چطور این قضیه دارای یکسری شاخص های بیرونی است که یکی از مهم ترین آنها ماشین یا اتومبیل است، ادامه داد: حال باید دید چرا اتومبیل شاخص مهمی است نه فقط برند آن، بلکه خود داشتن اتومبیل در اینجا مهم است.

ما در اینجا با دوگانه ای سروکار داریم که به آن پیاده و سواره می گویند و ریشه از قدیم دارد و در زبان هم باقی مانده است.

اتومبیل رابطه با فضا و رابطه با زمان را تغییر می دهد.

اتومبیل استقلالی به فرد میدهد و در شیوه رابطه اش با زمان و فضا به او یک امتیاز در سیستم اجتماعی می دهد.

در نهایت در سیستم های امروز شهری هر اندازه به سوی شهر موتوریزه بروید مسلما دریک سیستم داروینیسم اجتماعی و یک سیستم نخبه گرا و یک تبعیض اجتماعی بزرگتر هستید و هر اندازه به طرف سیستم های اجتماعی پیاده روید در یک سیستم اجتماعی دموکراتیزه هستید، برای مثال شهرهای آمریکا بسیار موتوریزه هستند و در مقایسه با شهرهای هلند، دانمارک و نوروژ که کشورهایی به شدت توسعه یافته و دموکراتیک هستند و به سمت اجتماع پیاده رفته اند.

بنابراین این تغییر رابطه تغییر رابطه ای است که به امر توسعه برمی گردد.

استاد دانشگاه تهران تصریح کرد: حال باید دید که چطور در کشور ما هر چه وارد سیستم نابرابرتر اجتماعی می شویم، این نابرابری را در موتوریزه شدن کامل سیستم می توان دید.

موتوریزه شدن یعنی عدم توسعه و افزایش نابرابری، موتوریزه شدن اصلا به معنای پیشرفت نیست.

بنابراین وقتی شهری هر چه بیشتر موتوریزه باشد یعنی حتی آدمها از وسایل نقلیه عمومی استفاده می کنند و پیاده نیستند یعنی در یک سیسستم نابرابر و کمتر توسعه یافته هستیم نه در یک سیستم پیشرفته.

این اصلا به این مربوط نیست که ما موج افراد پیاده را ببینیم، موج افراد پیاده دقیقا بزرگ بودن طبقه پایین جامعه را نشان می دهد در رابطه با طبقه بالایی که تعداد اتومبیل های آنها زیاد است و تعداد اتومبیل ها دایما زیادتر شده است و خیابان ها گنجایش آنها را ندارند.

ناصر فکوهی تاکید کرد: طبقه متوسط ایجاد یک نوع توهم می کند ولی در عین حال، تغییراتی که در سیستم رفتاری ایجاد می کند باعث آسیب های دراز مدت می شود.

یعنی طبقه متوسطی که در دهه 50 توهم ساخت آن به وجود می آید، رفتارهای مردم را عوض کرد و این تغییر رفتارها تا امروز در حال ضربه زدن به افراد است چون افراد رفتارهایی دارند که منابع آن را ندارند و به شیوه ای رفتار می کنند که متعلق به طبقه آنها نیست و در نتیجه عذاب می کشند.

وقتی سیستم های اجتماعی به صورت نابرابر توسعه می یابند یعنی توزیع توسعه یکدست نیست.

اکنون ما در جامعه با یک نظام آموزشی دانشگاهی که بر کسب درآمد مبتنی است تعداد بسیار زیادی از افراد را وارد تحصیلات عالیه و تعدادبسیار زیادی فارغ التحصیل ایجاد کرده ایم بدون اینکه توجه کنیم فرد تحصیل کرده در جامعه انتظاراتش عوض می شود و جهان بینی اش تغییر می کند و آیا ما این امکان را داریم که آنچه می خواهد را به او بدهیم؟ به شکل مطلق که نداریم و آن بخشی هم که نسبی است را هم به دلایل مختلف نمی دهیم و طبیعی است که این جامعه منفجر شود.


کلید واژه ها: دانشگاه تهران - افزایش درآمد - پیکان - افزایش - بزرگ - فیلم - طلایی - درآمد - انسان - فرهنگ - ایران - دانشگاه - استاد دانشگاه - دروازه - شروع - یکشنبه - چارلی چاپلین - تهران - جامعه - از دست دادن - کت و شلوار - پژوهشگاه - تخیل - ارتباطات - فقیر - نوستالژی - اروپایی - خانواده - سخنرانی - خیابان

آخرین اخبار سرویس:
آسمان فارس صاف تا قسمتی ابری + فیلم

تبریک ویژه «مهناز افشار» برای محسن جان/ عکس

بعد از بی آرتی، ال آرتی هم به تهران می آیند+ فیلم

تقویم و اوقات شرعی سوم بهمن شیراز + فیلم

یادی از «مدار صفر درجه» حسن فتحی + فیلم و عکس

«سارا منجزی پور» و چالش عکس 10 سال پیش/ عکس

ورزشت کاران| اسم فیلم جدید ده نمکی مشخص شد

جزییات جشنواره فرهنگی هنری «چهل»

کارگردان نمایش های موهن از شهدا چه می خواهد؟

پروانه معصومی: از فضای مجازی چیزی عاید بازیگری نمی شود

کارگردان نمایش های موهن از شهدا چه می خواهد؟

نامزدهای اسکار 2019 معرفی شدند+اسامی

نمایشگاهی از بوم های سوزن دوزی شده +عکس

آخرین خبرها از زمان برگزاری جشنواره فیلم مقاومت

یکی از بلاهای روزگار ما «ام البلا»ست

مجری افتتاحیه جشنواره فیلم فجر مشخص شد

اعلام نامزدهای نهایی اسکار 2019

استایل «طناز طباطبایی» در اکران «درساژ» /تصاویر

برترین آثار معماری جهان در سالی که گذشت + عکس

ویدئو / ابرسازه های آلمان نازی - قسمت بیستم

اجازه دادم آقای حیرانی چندبار به من تجاوز کند!

درد و دلی با صیادان فریدونکناری که بدنبال لقمه نانی حلال هستند+ فیلم

نامزد های نهایی اسکار 2019

استعفای معاون مطبوعاتی وزارت ارشاد پذیرفته شد

هنرنمایی شگفت انگیز پیانیستی که تنها 4 انگشت دارد

مجری افتتاحیه جشنواره فیلم فجر مشخص شد

کافه داران خاص، دوباره چشم انتظار مشتریان مهربان کافه «دانتیسم» به خانه جدید اسباب کشی می کند

«روما» آلفونسو کواران و «محبوب» یورگس لانتیموس در صدر مدعیان

نامزدهای نهایی اسکار 2019

گریم جالب نیلوفر رجایی فر در هشتگ خاله سوسکه + عکس

آغاز پخش فصل دوم سریال ممنوعه با تغییر خواننده

منصور ضابطیان افتتاحیه جشنواره فیلم فجر را اجرا می کند

مردان سیاهپوش 3 با چاشنی کمدی و تخیل راهی سینما ها می شود

سکانس هایی از فیلم سینمایی سد معبر

بررسی بازی Asterix And Obelix XXL 2؛ دیداری دوباره با آستریکس و اوبلیکس

بازیگر زن در یک روز از فرش به عرش رسید!

نمایشگاهی از بوم های سوزن دوزی شده

بازیگر زن در یک روز از فرش به عرش رسید

اجازه دادم آقای حیرانی چندبار به من تجاوزکند!

فیلم | توضیح سردار آزمون درباره پیش بینی پنالتی عمان

تریو کلارینت و فاگوت با دیورتیمنتویی از موتسارت

رابطه عاشقانه برد پیت و شارلیز ترون فاش شد

همه زنان جشنواره فیلم فجر

نصرالله زمردیان درگذشت

مجری افتتاحیه جشنواره فیلم فجر معرفی شد

تخریب بخش هایی از قلعه تاریخی قلعه رییسی/عکس

مجری مراسم افتتاحیه جشنواره فجر37 مشخص شد

منصور ضابطیان مجری افتتاحیه جشنواره فیلم فجر شد

مجری مراسم افتتاحیه جشنواره فیلم فجرکیست؟

انتشار چاپ دوم کتاب روش و نیازمندیهای جریان شناسی با اصلاحات

اولین قسمت برنامه جدید «احسان علیخانی» بهمن پخش می شود

منصور ضابطیان مجری افتتاحیه فجر 37

بازیگر سینما و تلویزیون: همیشه گفته ام رهبری را دوست دارم

نامزدهای اسکار 2019 معرفی شدند

سوگلی و رما؛ پیشتاز نامزدهای جوایز اسکار

میزبانی فیلم فجر از 23 رزمنده دفاع مقدس

بازیگر زن در یک روز از فرش به عرش رسید

ضابطیان مجری آیین گشایش جشنواره فیلم فجر

روزیاتو: نامزدهای اسکار 2019 معرفی شدند

نامزدهای اسکار 2019 اعلام شدند

رها شده ها

دربزرگداشت حافظ شناس آلمانی عنوان شد؛ بورگل، لایه های معنایی زبان فارسی را می شناسد

فیلم/عبور بواتنگ از تونل وحشت در اولین تمرین بارسا

بازیگر زن در یک روز از فرش به عرش رسید +عکس

مجری افتتاحیه سی وهفتمین جشنواره فیلم فجر مشخص شد

منصور ضابطیان افتتاحیه سی وهفتمین «فیلم فجر» را اجرا می کند

«سبیل شاه عباس» قصه جاودانگی انسان

«سبیل شاه عباس» به میل جاودانگی انسان ها اشاره دارد/ کارم اسن است که روایت های نو از حکایت های قدیمی بازگو کنم

نمایشگاه لوازم خانگی در قزوین +فیلم

نصرالله زمردیان درگذشت

«شب های موسیقی شرق تا غرب» از 7 بهمن

کره جنوبی 2 - بحرین 1

استعفای معاون مطبوعاتی پذیرفته شد

نصرالله زمردیان درگذشت

سوگلی و رما؛ پیشتاز نامزدهای جوایز اسکار 2019

کارگردان خبرچین درگذشت

نامزدهای اسکار 2019 معرفی شدند

دومین تصویر از ماجرای نیمروز، رد خون و نمای جالبی از این فیلم + عکس

لارستان میزبان جشنواره هنر های آوایی

نصرالله زمردیان درگذشت

نمایشگاه فرش دستباف عشایری

نمایش فیلم های جشنواره فیلم فجر در سمنان

عکس روز: رونالدو و فرار مالیاتی

برگزیدگان نخستین دوره جشنواره عکس «نگاه به آینده» اعلام شدند

تازه های ورزشی استان+فیلم

نامزدهای اسکار 2019 معرفی شدند

فیلم/ حوزه به جمع استفاده کنندگان از انرژی خورشیدی پیوست

برگزاری جشنواره سرود «مدرسه انقلاب» در بیش از 4000 مدرسه کشور

اکبر عبدی از بیمارستان مرخص شد

شهروند خبرنگار ما باشید + فیلم

قطعه جدید محمد معتمدی برای سریال «لحظه گرگ و میش» منتشر شد

«رما» غوغا به پا کرد؛ نماینده تاریخ ساز مکزیک در اسکار

شفاف سازی سازمان سینمایی در بخش حمایت از جشنواره های سینمایی

«رما» غوغا به پا کرد؛ نماینده تاریخ ساز مکزیک در اسکار

شفاف سازی سازمان سینمایی در بخش حمایت از جشنواره های سینمایی

انتقاد از بی اخلاقی در پخش اخبار نادرست درباره اکبر عبدی

دونالد ترامپ نامزد یک جایزه مشهور و منفور سینمایی شد

صحنه های تئاتر و موسیقی اصفهان در تحول بهمن + جدول

نصرالله زمردیان درگذشت

با لامبورگینی سوپراستار 2019 آشنا شوید +فیلم

فراز و فرود طبقه متوسط/ طبقه متوسط بزرگ، یکی از شاخص های توسعه

فراز و فرود طبقه متوسط/ طبقه متوسط بزرگ، یکی از شاخص های توسعه