مطالب مرتبط:
حرف هایی درباره طبقه متوسط ایرانی در فراز و فرود تحولات
نشست طبقه متوسط در فراز و فرود تحولات ایران برگزار می شود
طبقه متوسط در فراز و فرود تحولات ایران
به همت کانون اندیشه جوان برگزار می شود طبقه متوسط در فراز و فرود تحولات ایران
فراز و فرود طبقه متوسط به روایت ناصر فکوهی
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
سه شنبه، 1 آبان 1397 ساعت 16:122018-10-23فرهنگي

فراز و فرود طبقه متوسط/ طبقه متوسط بزرگ، یکی از شاخص های توسعه


استاد انسان شناسی دانشگاه تهران گفت: طبقه متوسط ایجاد یک نوع توهم صادقانه می کند ولی در عین حال، تغییراتی که در سیستم رفتاری ایجاد می کند باعث آسیب های دراز مدت می شود.

- "، در ادامه سلسله نشست های یکشنبه های انسان شناسی و فرهنگ عصر روزگذشته، یکشنبه 29 مهرماه ناصر فکوهی درباره موضوع فراز و فرود طبقه متوسط: از پیکان تا پراید در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات سخنرانی کرد.

در این نشست، ابتدا فیلم پیکان اثر کامران شیردل، نمایش داده شد و سپس ناصر فکوهی، استاد دانشگاه تهران و مدیر انجمن انسان شناسی و فرهنگ با اشاره به این فیلم گفت: این فیلم در ابتدای دهه 1350 ساخته شده، زمانی که یک توهم یا تخیل در اوج خود است در واقع بین سالهای 1345 تا 1355 ایران شاهد افزایش شدید در آمدهای نفتی خود است که از 1340 شروع می شود و اوج آن در سالهای 1345 است که تا 1355 هم ادامه می یابد.

یکی از دلایلی که پیکان در آن سالها ساخته شد افزایش درآمدهای عمومی بود.

توهمی که از آن صحبت می کنم توهم به وجود آمدن یک طبقه متوسط است.

این توهم خیلی سریع تمام شد و کل عمر آن 10 سال بود.

برای بسیاری که دوران پیش از انقلاب یک دوران طلایی است در واقع از ابتدا تا انتهای این دوران طلایی بیشتر از 10 سال طول نمی کشد.

منتها مثل همه نوستالژی ها و دوره ه های طلایی بعدها خیلی گسترده تر به نظر می رسد و افراد در خصوص آن شروع به رویاپردازی می کنند.

وی افزود: در این سالها ما شاهد افزایش درآمد شدید عمومی هستیم و شکل گرفتن یک طبقه متوسط یا تقویت یک طبقه متوسط که وجود دارد به صورتی که رفتارهایی جدیدی در جامعه ایرانی شروع می شود به گونه ای که آن رفتارها تا امروز باقی مانده اند بدون اینکه ابزارهای آن باقی مانده باشد.

منظور از پز عالی و جیب خالی دقیقا همین موضوع است یعنی رفتارهایی که با درآمد بالا در جامعه ایران شکل گرفت ولی بعد که این دوران از بین رفت، این رفتارها همچنان ادامه دارد و طبعا افراد را دچار دردسر می کند.

اروپایی ها به آن اشراف زاده فقیر می گویند یعنی کسی که در یک خانواده اشرافی به دنیا آمده ولی با از دست دادن اموالشان رفتارهای اشرافی خود را حفظ کرده است و کت و شلوار کهنه و پاره شده ولی اشرافی را به تن دارند.

تمثیل بزرگ این قضیه هم در سینما، چارلی چاپلین است که نماد جنتلمن فقیری است که در خیابان ها پرسه می زند.

این سقوط بحثی است که در اینجا داریم.

فیلم پیکان هم در اوج تخیلش است، یعنی واقعا در اوایل دهه 50 تصور این بوده که قرار است به دروازه های بزرگ برسند و متاسفانه به دروازه های بزرگ می رسند ولی آن چیزی نیست که فکر می کردند بلکه به دروازه های دیگری می رسند که زیاد برایشان مطبوع نیست.

این اتفاقی است که در طول دو دهه می افتد و در این فیلم در اوج آن تخیل هستیم به خصوص در صحنه های آخر فیلم که پیکان ها را می بینیم که می تازند و به خصوص نماد جاده شمال که رویای همیشگی طبقه متوسط است، خرید یک ویلا در شمال که یک اتوپی ویلای شمال است.

همیشه این اتوپی ها برای طبقه متوسط وجود داشته و ماشین پیکانی که از شمال می آید به تهران یا برعکس.

یکی از افتخارات بزرگ این است که بعد از پیکان همه یک ویلا در شمال بخرند که نه آن ویلا و نه پیکان به دردشان نمی خورد جز برای آنها که باید مسافرکش شوند.

این انسان شناس با بیان اینکه تمام این توهمات و تصوراتی که در این دوره وجود داشته یک توهم جهان سومی صادقانه بوده است، ادامه داد: صداقت در این مفهوم که واقعاً این تصور وجود دارد که ما داریم یک طبقه متوسط می سازیم و کشور را می رسانیم به اوج پیشرفت و فناوری و عقلانیت که وبر به آن عقلانیت بروکراتیک می گوید.

سیستم واقعا فکر می کند به نوعی دارد با عقلانیت عمل می کند و این عقلانیت منجر به ثروتمند شدن افراد می شود.

در حالیکه اینجا خوشبختی در کار نیست پول نفتی است که وارد می شود و توهمی است که دایما در حال افزایش است.

سالهایی بود که طبقه متوسط بالا مثل اساتید دانشگاه به اروپا می آمدند و از فرانسه یک ماشین پژو می خریدند و از فرانسه تا ایران می آمدند.

آن موقع ماشین های خارجی یا به این طریق وارد ایران می شد که بخش پایین طبقه بالا یا طبق متوسط بودند.

این دوران طلایی طبقه متوسط بود نه طبقه بالا.

طبقه بالا در واقع اتفاقی برایش نمی افتد چون طبقه بالایی که ما در سال 50 داریم بخش بزرگی از این گروه در فاصله سال 55 شروع به مهاجرت می کنند و این مهاجرت تا سال 60 با شدت زیادی به امریکا و اروپا ادامه داشت و در آنجا شروع کردند به برگشت به موقعیت بالای خود.

مدلی که بچه های آنها بعد از یک نسل دوباره در موقعیت بسیار بالایی قرار می گیرند مثل خانواده خسروشاهی هل قبل از انقلاب و لمروز که یکی از پسران آنها رییس هوبر است.

وی تأکید کرد: بنابراین طبقه بالا نیست که در اینجا ضربه می خورند.

ضربه اساسی به گروهی وارد می شود که طبقه متوسط هستند و عمدتاً در فاصله سال 40 تا 50 توانستند امکانات بالایی پیدا کنند.

ضربه بدتر هم به جامعه ایران می خورد به دلیل اینکه این سبک زندگی این جامعه تغییر می کند.

سبک زندگی به صورت رادیکال و گسترده ای از سال 1340 تا انقلاب 57 تغییر می کند.

اغلب کشورهای جهان سوم نتوانستند طبقه متوسط بزرگی ایجاد کنند و داشتن یک طبقه متوسط نسبتاً بزرگ یکی از مهم ترین شاخص های توسعه است.

توسعه نیافتگی خود را در کوچک بودن طبقه متوسط و بزرگ بودن طبقه فقیر یا پایین نشان می دهد.

طبقه متوسط را در اینجا بر اساس میانگین درآمدی می سنجیم.

لزوماً مفهوم طبقه پایین متوسط و بالا با مفهوم فقر و ثروت یکسان نیست، ممکن است انطباق داشته باشد و ممکن است انطباق نداشته باشد.

برای مثال طبقه پایین در سوییس درآمدش 10 برابر یک طبقه متوسط در یک کشور جهان سومی است، بنابراین مساله فقر را عمدتا برپایه فقر مطلق حساب می کنیم و تفاوتی که در توسعه بین فقز مطلق و فقر نسبی وجود دارد.

فکوهی با طرح این پرسش که بحث اینجاست که چرا طبقه متوسط در کشورهای جهان سوم نتوانسته به وجود بیاید و با شکست روبرو می شود؟ و چطور این قضیه دارای یکسری شاخص های بیرونی است که یکی از مهم ترین آنها ماشین یا اتومبیل است، ادامه داد: حال باید دید چرا اتومبیل شاخص مهمی است نه فقط برند آن، بلکه خود داشتن اتومبیل در اینجا مهم است.

ما در اینجا با دوگانه ای سروکار داریم که به آن پیاده و سواره می گویند و ریشه از قدیم دارد و در زبان هم باقی مانده است.

اتومبیل رابطه با فضا و رابطه با زمان را تغییر می دهد.

اتومبیل استقلالی به فرد میدهد و در شیوه رابطه اش با زمان و فضا به او یک امتیاز در سیستم اجتماعی می دهد.

در نهایت در سیستم های امروز شهری هر اندازه به سوی شهر موتوریزه بروید مسلما دریک سیستم داروینیسم اجتماعی و یک سیستم نخبه گرا و یک تبعیض اجتماعی بزرگتر هستید و هر اندازه به طرف سیستم های اجتماعی پیاده روید در یک سیستم اجتماعی دموکراتیزه هستید، برای مثال شهرهای آمریکا بسیار موتوریزه هستند و در مقایسه با شهرهای هلند، دانمارک و نوروژ که کشورهایی به شدت توسعه یافته و دموکراتیک هستند و به سمت اجتماع پیاده رفته اند.

بنابراین این تغییر رابطه تغییر رابطه ای است که به امر توسعه برمی گردد.

استاد دانشگاه تهران تصریح کرد: حال باید دید که چطور در کشور ما هر چه وارد سیستم نابرابرتر اجتماعی می شویم، این نابرابری را در موتوریزه شدن کامل سیستم می توان دید.

موتوریزه شدن یعنی عدم توسعه و افزایش نابرابری، موتوریزه شدن اصلا به معنای پیشرفت نیست.

بنابراین وقتی شهری هر چه بیشتر موتوریزه باشد یعنی حتی آدمها از وسایل نقلیه عمومی استفاده می کنند و پیاده نیستند یعنی در یک سیسستم نابرابر و کمتر توسعه یافته هستیم نه در یک سیستم پیشرفته.

این اصلا به این مربوط نیست که ما موج افراد پیاده را ببینیم، موج افراد پیاده دقیقا بزرگ بودن طبقه پایین جامعه را نشان می دهد در رابطه با طبقه بالایی که تعداد اتومبیل های آنها زیاد است و تعداد اتومبیل ها دایما زیادتر شده است و خیابان ها گنجایش آنها را ندارند.

ناصر فکوهی تاکید کرد: طبقه متوسط ایجاد یک نوع توهم می کند ولی در عین حال، تغییراتی که در سیستم رفتاری ایجاد می کند باعث آسیب های دراز مدت می شود.

یعنی طبقه متوسطی که در دهه 50 توهم ساخت آن به وجود می آید، رفتارهای مردم را عوض کرد و این تغییر رفتارها تا امروز در حال ضربه زدن به افراد است چون افراد رفتارهایی دارند که منابع آن را ندارند و به شیوه ای رفتار می کنند که متعلق به طبقه آنها نیست و در نتیجه عذاب می کشند.

وقتی سیستم های اجتماعی به صورت نابرابر توسعه می یابند یعنی توزیع توسعه یکدست نیست.

اکنون ما در جامعه با یک نظام آموزشی دانشگاهی که بر کسب درآمد مبتنی است تعداد بسیار زیادی از افراد را وارد تحصیلات عالیه و تعدادبسیار زیادی فارغ التحصیل ایجاد کرده ایم بدون اینکه توجه کنیم فرد تحصیل کرده در جامعه انتظاراتش عوض می شود و جهان بینی اش تغییر می کند و آیا ما این امکان را داریم که آنچه می خواهد را به او بدهیم؟ به شکل مطلق که نداریم و آن بخشی هم که نسبی است را هم به دلایل مختلف نمی دهیم و طبیعی است که این جامعه منفجر شود.


کلید واژه ها: دانشگاه تهران - افزایش درآمد - پیکان - افزایش - بزرگ - فیلم - طلایی - درآمد - انسان - فرهنگ - ایران - دانشگاه - استاد دانشگاه - دروازه - شروع - یکشنبه - چارلی چاپلین - تهران - جامعه - از دست دادن - کت و شلوار - پژوهشگاه - تخیل - ارتباطات - فقیر - نوستالژی - اروپایی - خانواده - سخنرانی - خیابان

آخرین اخبار سرویس:
نمایشگاه نقاشی کاوان در مهاباد گشایش یافت

قزوین نامزد پایتختی کتاب ایران شد

عکسی بی کیفت از ستاره های سینمای ایران

وضعیت نگرش خانواده ها به انیمیشن های سینمایی و سریالی کودک

انیمیشن های ایران به استاندارد جهانی رسیده اند

لازم الاجرا شدن قانون منع بکارگیری بازنشستگان از 15 آذر ماه+فیلم

تجلیل از کتابخوانان برتر استان +فیلم

جشنواره تئاتر فرصتی برای آشنایی فرهنگ ها

برگزاری جشنواره فرهنگ اقوام ایران زمین در گلستان

پیام وزیر ارشاد به جشنواره بین المللی کودک

پایین بودن سرانه فضای کتابخانه ای در گلستان + فیلم

نمایش منتخبی از سندهای نفیس خارجی در کاخ گلستان

انتشار پانزدهمین پاراگراف؛ ویژه بهروز غریب پور

سرمایه گذاران از ساخت سینما در خراسان شمالی استقبال نمی کنند

جشن کتاب با عنوان حال خوش خواندن در قزوین برگزار شد

«آکوامن» به سینماها می آید/عکس

​آغاز فصل جدید به اضافه مستند با «مسروقه»

سینمای اکسپرسیونیسم آلمان

مدل ساعت مچی مردانه

جشن کتاب با عنوان حال خوش خواندن در قزوین برگزار شد

اکران تیزر بی نامی از 20 آذر منتشر می شود

فردوسی پور کتابگردی و با مخاطبانش دیدار می کند

استخدام مترجم زبان انگلیسی خانم در یک مجموعه معتبر در تهران

سازها و آوازها برای «پیامبر مهربانی» به صدا در می آیند

صالحی: گفت وگو راه حل مشکلات قضایی هنرمندان است

عمارت شازده قجری که خانه مداحان اهل بیت شد+عکس

جشنواره تئاتر کودک فرصتی برای فرهنگ سازی

مفاهیم: هنر مینیمالیسم چیست؟

برپایی جلسه تلاوت و تفسیر قرآن ویژه بانوان در گرگان

داور جشنواره فیلم رشد: استاندارد انیمیشن در ایران بسیار بالا رفته است

جشنواره تئاتر کودک فرصتی برای تفاهم فرهنگ ها

سکانس هایی از فیلم سینمایی طلا و مس

نامزدهای مرحله نخست دومین دوره جایزه احمد محمود در بخش رمان انتخاب شدند

2 فیلم از کهگیلویه و بویراحمد به جشنواره رشد راه یافت

جوایزی برای بهترین های علمی-تخیلی و وحشت

نشست خبری پانزدهمین جشنواره بین المللی فیلم مقاومت

2 فیلم از کهگیلویه و بویراحمد به جشنواره رشد راه یافت

دانلود زیرنویس فارسی فیلم Re: Born 2016

آغاز اجراهای جشنواره ی تئاتر کودک و نوجوان

برگزاری جشنواره با بودجه 2 میلیاردی

کنایه حامد عنقا به بهروز افخمی در رادیو تهران

نوازنده و آهنگساز ایتالیایی در تهران کنسرت می دهد

یک کنسرت و دو رونمایی آلبوم

برگزاری جشنواره با بودجه 2 میلیاردی

کنایه حامد عنقا به بهروز افخمی در رادیو تهران

دانستنی ها مطالب جالب در مورد حیوانات + فیلم

نمایش «مردی به نام دایک» فقط15 اجرا در تئاتر شهر دارد

زوج مشهور تلویزیون هم وارد عرصه تئاتر شدند

لوگوموشن فیلم سینمایی میلیونر میامی در آستانه اکران است

دیدار رییس فرهنگسرای عطار با والدین شهید علی کارگر

ارائه بیش از 700 کتاب با عناوین دینی در بیستمین نمایشگاه کتاب مشهد

تشریح برنامه های بیستمین نمایشگاه بین المللی کتاب مشهد

حضور 200 فیلمساز داخلی و بین المللی در جشنواره مقاومت

تیپ قجری «نگار جواهریان» درحال نواختن سه تار/عکس

عضویت رایگان کتابخانه های ورامین در هفته کتاب و کتابخوانی

بازدید معاون رییس جمهوری از جشنواره ملی فرهنگ و هنر اقوام ایرانی در دانشگاه شریف

دو جایزه اسکار بهترین فیلم حراج می شوند

2 جایزه اسکار به حراج گذاشته می شود

5 آذرماه آخرین مهلت ارسال ایده ها

شتاب دهنده حوزه تولید محتوا در قالب یک جشنواره/انحصار تولید را می شکنیم/پاسخی به خلاء تولید وب سری در کشور

دانلود زیرنویس فارسی فیلم The Scorpion King: Book of Souls 2018

تیپ متفاوت حامد بهداد در فیلم جدید کمال تبریزی+ عکس

فراخوان جشنواره ملی نقاشی روبان قرمز منتشر شد

برنامه های بیستمین نمایشگاه بین المللی کتاب مشهد

کدام کتاب را بخوانیم: آرزوهای بزرگ یا بینوایان؟

آیین رونمایی و نقد کتاب نامه رسان در ورامین برگزار شد

​چرا کسی به تئاتر اولی ها پول نمی دهد؟

تیپ قجری «نگار جواهریان» درحال نواختن سه تار/عکس

«آکوامن» به سینماها می آید/عکس

کنایه حامد عنقا به بهروز افخمی در یک برنامه رادیویی

بیوگرافی احمد پژمان +عکس

نیویورک گردی نیکی کریمی و غزل شاکری

نکوداشت موسوی گرمارودی برگزار می شود

دو جایزه اسکار بهترین فیلم حراج می شوند

2 جایزه اسکار به حراج گذاشته می شود

بزرگداشت مرحوم موذن زاده اردبیلی برگزار می شود

نشست خبری پانزدهمین جشنواره بین المللی فیلم مقاومت

تازه ترین خبرها از سریال 100 قسمتی «بی همگان»

هفتادمین شماره نشریه دانشجویان منتشر شد

بزرگداشت مرحوم موذن زاده اردبیل برگزار می شود

انتخاب کتاب سال در بیستمین نمایشگاه بین المللی کتاب مشهد

«خشت بهشت» پس از 10 سال تولید پخش می شود

نکوداشت موسوی گرمارودی برگزار می شود

برگزاری نمایشگاه کتاب نقش مهمی در توسعه فرهنگی اردکان دارد

اجرای طرح واکسیناسیون طیور خانگی درابرکوه+فیلم

چکیده ای از مقالات سمینار بررسی تئاتر ایران پس از انقلاب معرفی شد

اکران فیلم سینمایی کمدی مارموز از نیمه های آذر ماه

در جشنواره ی سینما حقیقت چه خبر خواهد بود؟

احیای سه اثر بانو مجتهده امین در جامعه الزهرا(س)

زوج مشهور تلویزیون هم وارد عرصه تئاتر شدند

اکران افتتاحیه فیلم سینمایی «سرو زیر آب»/ تصاویر

تماشای ماداگاسکار ویژه دانشجویان

برگزاری نمایشگاه کتاب نقش مهمی در توسعه فرهنگی اردکان دارد

نبرد دو اسب وحشی

حضور سینمای ایران در دو جشنواره الف جهانی

سومین جشنواره بین المللی پیامبر مهربانی برگزار می شود

مسابقه عکس پاییز شمیران برگزار می شود

آغاز جشن های هفته وحدت در گلستان + فیلم

دی کاپریو: اسکورسیزی قهرمان من است

گزارش تصویری: نشست خبری جشنواره هنرهای تجسمی فجر

فراز و فرود طبقه متوسط/ طبقه متوسط بزرگ، یکی از شاخص های توسعه

فراز و فرود طبقه متوسط/ طبقه متوسط بزرگ، یکی از شاخص های توسعه