مطالب مرتبط:
سهم 50 درصدی ایران از دریای خزر/ چه کشورهایی حق حضور در خزر را خواهند داشت؟
مجلس از مذاکرات ایران و روسیه درباره دریای خزر اطلاع دارد؟
اگر به لاهه می رفتیم سهم ایران از دریای خزر 30 درصد بود/ سهم شوروی باید تقسیم شود نه ایران
جزییات رایزنی دوجانبه روسای جمهور ایران و روسیه در حاشیه اجلاس سران کشورهای ساحلی دریای خزر
ظریف: دولت از حق ایران در دریای خزر کوتاه نیامده / کاهش سهم ایران به 11 درصد صحت ندارد / به جز روسیه و قزاقستان، هنوز سهمی برای کشورها تعیین نشده
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
سه شنبه، 24 مهر 1397 ساعت 22:462018-10-16سياسي

ایران - روسیه؛ از نخستین حضور در دریای خزر تا فروپاشی شوروی


ایرنا- نخستین جلسه از سلسله نشست های واکاوی رژیم حقوقی دریای خزر عصر امروز (سه شنبه) در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران برگزار شد.

- ایران - روسیه؛ از نخستین حضور در دریای خزر تا فروپاشی شوروی تهران- ایرنا- نخستین جلسه از سلسله نشست های واکاوی رژیم حقوقی دریای خزر عصر امروز (سه شنبه) در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران برگزار شد.

به گزارش سایت قطره و به نقل ازخبرنگار گروه دانشگاه ایرنا، در این نشست که عصر امروز (سه شنبه ) با حضور الهه کولایی مدیر مطالعات اوراسیای مرکزی و استاد دانشگاه تهران، عباس ملکی استاد دانشگاه و رییس مطالعات دریای خزر، کاوه بیات پژوهشگر حوزه اوراسیای مرکزی و گودرز رشتیانی استاد گروه تاریخ دانشگاه تهران برگزار شد، به بررسی پیشینه روابط تاریخی و سیاسی ایران و روسیه پرداخت .

در ابتدای نشست کولایی گفت: برای واکاوی رژیم حقوقی دریای خزر سه نشست درنظر گرفته شده است.

نخستین نشست به دوره پیش از فروپاشی شوروی و تشکیل چهار کشور مستقل در اطراف دریای خزر بررسی می شود.

وی افزود: نشست دوم نیز به ظرفیت های تجاری، فضایی و اقتصادی منطقه دریای مازندران اختصاص خواهد یافت و در نشست سوم نیز مدل، سناریو، دعاوی و مباحثی در باره رژیم حقوقی دریا بررسی خواهد شد.

** روابط تجاری و سیاسی ایران با روسیه از منظر دریای مازندران رشتیانی نخستین سخنران این همایش بود.

وی با سخنان خود را با محور پیشینه تاریخی روابط ایران و روسیه و نخستین رویارویی دو کشور در دریای مازندران آغاز کرد.

استاد دانشگاه تهران گفت: در قرن شانزدهم و پس از کشف راه های دریایی، نیاز به راه جدید برای روابط شرق و غرب به وجود آمد و آن مسیر روسیه بود.

روس ها با فتح آستارا خان در سال 1556 به ساحل این دریا رسیدند و از همان روزهای نخست بخش مهمی از روابط تجاری و سیاسی ایران با غرب از مسیر روسیه کنونی انجام می شد.

وی با اشاره به تمایل تجار ایرانی به تجارت از طریق دریای مازندران عنوان کرد: در قرن 16 و 17 میلادی تمامی امور تجاری داخلی روس ها توسط ارامنه ایران انجام می شد تا اینکه در سال 1717 میلادی با قراردادی که سفیر وقت روسیه با سلطان حسین صفوی امضا کرد، موضوع دریای مازندران مورد توجه قرار گرفت.

این استاد دانشگاه ادامه داد: براساس این قرارداد روس ها صاحب کنسولگری در در دو شهر ساحلی رشت و شماخیل می شوند و از این تاریخ به بعد حضور روس ها فعال تر و ارامنه به عقب رانده شدند تا اینکه دفتر تجاری روس ها در شماخیل مورد حمله لزگی ها قرار گرفته و بهانه پتر اول برای حمله سواحل دریای مازندران فراهم می شود.

در این حمله نیروهای روسی تا شهر رشت پیشروی کردند.

رشتیانی پس از آن به قدرت گیری نادرشاه افشار در ایران و تلاش وی برای حضور در دریای مازندران اشاره کرد و گفت: قدرت گیری نادرشاه و امضای دو قرارداد با روس ها باعث شد تا روس ها تمامی مناطق متصرفه ایران را ترک کنند و برای اولین بار مرز میان دو کشور شکل گرفت.

استاد گروه تاریخ دانشگاه افزود: نادرشاه افشار تلاش موثری برای حضور در دریای مازندران داشت اما پس از قرارداد 1735 روس ها بازیگر اصلی دریای مازندران شده بودند.

به همین دلیل نادرشاه چند بار از روس ها حضور با کشتی را در دریای مازندران تقاضا کرد که در همه موارد روس ها به شدت مخالفت کردند.

در این جا نادرشاه افشار از یک انگلیسی به نام جان التون برای به دست آوردن کشتی یاری گرفت و وی سرانجام دو کشتی مجهز به توپ تهیه کرد و به این ترتیب برتری نظامی روس ها در دریای مازندران را برهم زد.

به گفته رشتیانی، حضور نظامی در دریای مازندران برای روس ها بسیار مهم بود.

با کشته شدن نادر آرزوی ایرانی ها برای ایجاد یک نیروی دریای در دریای مازندران به فراموشی سپرده شده و دو کشتی که توسط جان التون ساخته شده توسط به آتش کشیده شد.

وی در ادامه در باره عهدنامه ترکمانچای گفت: با عهدنامه ترکمانچای ایران در کنار امتیازاتی که واگذار کرد از نظر تجاری نیز به روسیه وابسته شد و بیشتر وارد کننده و وابسته به تجارت با روسیه شد.

رشتیانی با اشاره به آمارهای موجود اظهار داشت: تا پیش از ترکمانچای ایران دست برتر در روابط تجاری با روسیه داشت.

مجموع صادرات ایران به روسیه تا سال 1801 میلادی نشان می دهد مجموع صادرات ایران به روسیه بیشتر از واردات از روسیه بود.

جدا از فصل نخست عهدنامه ترکمانچای که ایران طبق آن امتیازاتی را به روس ها واگذار کرد، در فصل های بعدی اگرچه حق کشتیرانی تجاری ایران در دریای مازندران به رسمیت شناخته شد اما حق کشتیرانی نظامی از ایران گرفته شد.

** انقلاب اکتبر روسیه تزاریبیات سخنران بعدی این همایش بود که روابط ایران و روسیه را پس از انقلاب روسیه بررسی کرد.

این استاد دانشگاه گفت: انقلاب روسیه در سال 1917 فرصت تنفسی برای ایران بود چرا که از جانب روسیه لطمات گسترده ای دیده بود که تنها به صادرات و واردات محدود نمی شد.

تحمیلات سیاسی، گرفتن گمرکات، بی اختیاری در تعیین تعرفه ها، تخلف در خریداری و تملیک اراضی، اسکان اتباع و گسترش تابعیت روسی بخشی از لطمات روسیه به ایران بود.

از این رو اگر انقلاب 1917 رخ نداده بود چیزی از استقلال و حاکمیت ایران برجای نمی ماند.

این پژوهشگر حوزه اوراسیای مرکزی ادامه داد: از همان روزهای نخست انقلاب روسیه و با فرارسیدن تحولات گسترده در این سرزمین، لزوم ایجاد ارتباط با دولت جدید و دموکرات روسیه به یکی از خواسته های اساسی ملیون ایرانی تبدیل شد.

اما به دلیل کوتاهی دولت های وقت و وجود چند کابینه متزلزل و بی ثبات، انتخاب و اعزام یک هیات سیاسی به روسیه تاخیر یافت و با سقوط روسیه به انقلاب و جنگ داخلی ضرورت ایجاد چنین ارتباطی رنگ باخت.

به گفته وی، پس از گذشت دو سال با قدرت گرفتن بولشویک ها، روس ها بار دیگر به مرزهای ایران نزدیک شدند و ارتباط با روسیه ضرورت یافت به ویژه اینکه این همسایه قدیمی به دنبال صدور انقلاب خود بود.

بیات ادامه داد: در دوره وثوق الدوله مذاکرات با سه جمهوری آذربایجان، ارمنستان و گرجستان صورت گرفت و بر اعاده حق حاکمیت ایران در حوزه دریای مازندران و تشکیل نیروی دریایی ایرانی تلاش شد.

این استاد دانشگاه عنوان کرد: پس از وی در دوره مشیرالدوله مذاکرات ایران و روسیه به صورت جدی دنبال شد.

ایران به دنبال بر هم زدن موازنه منفی حضور نظامی انگلستان و شوروی در دریای خزر بود.

از این رو پس از مذاکراتی قرارداد 1921 امضا شد که در پی آن ایران از پرداخت بدهی های خود به روسیه معاف شد و اجازه فعالیت کشتی های تجاری را در دریای خزر یافت.

در این قرارداد سه بند محرمانه اضافه شد؛ بر اساس بند اول، اگر قشون دشمن روسیه بخواهد از ایران به روسیه حمله کند و ایران قادر به جلوگیری نباشد روسیه حق داخل کردن قشون به ایران خواهد داشت و بند سوممقرر کرد که دولت متعهد شد علیه انتشار سوسیالیزم و تشکیل اصناف در ایران اقدام نکند که این بند در ایران مورد مخالفت قرار گرفت.

این پژوهشگر حوزه اوراسیای مرکزی ادامه داد: معاهده 1921 اگرچه کاستی هایی در باره حق کشتیرانی ایران در بحر خزر یا تداوم امتیازات روسیه در حوزه شیلات داشت اما از نظر فراهم شدن زمین خروج قوای بولشویک از ایران و خاتمه قائله جنگل اهمیت داشت.

این قرارداد باعث شد روابط تازه ای میان ایران با چند کشور دیگر دریای خزر شکل گیرد.

** ایران و شوروی پس از دهه 30ملکی نیز به عنوان سخنران پایانی این همایش به روابط ایران و روسیه در تاریخ معاصر پرداخت و گفت: روابط ایران و شوروی پس از دهه 30 آرام و عادی بود.

با توجه به اینکه ایران یکی از متحدان نزدیک ایالات متحده آمریکا بود مقامات ایرانی دقت و واهمه زیادی نسبت به تحریک سردمداران کرملین داشتند.

این استاد دانشگاه ادامه داد: رضاخان نگران این بود که روس ها در کنار روابط اقتصادی خود با ایران، انقلاب کارگری مارکسیستی خود را که به صدور آن اهتمام داشتند، وارد ایران کنند که در نهایت این تلاش نیز منجر به تاسیس حزب توده شد.

رییس مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای خزر افزود: رضاخان روابط ایران و روسیه را محدود ساخت.

در این دوره و در سال 1941 استالین تصمیم گرفت نیروهای شوروی را برای مقابله با آلمان وارد خاک ایران کند.

سپس دولت شوروی 11 تن طلای ایران را به کشور پس داد.

شاه مخلوع نیز پس از پدر خود، بسیار دقیق و حساب شده فعالیت می کرد تا بهانه ای به اتحادیه شوروی ندهد.

ملکی ادامه داد: در میانه سال های 1337 و 1338 ایران دچار قحطی شد.

در این زمان روسیه تمایل داشت تا ایران را به کشورهای کمونیستی ملحق کند زیرا به جز ایران و ترکیه همه کشورها کمونیست بودند.

در این میان آمریکا به دنبال کمک به ایران بود.

به گفته این استاد تاریخ دانشگاه، پس از انقلاب اسلامی، ایران تلاش داشت با شوروی روابط خوبی داشته باشد اما سه موضوع مانع می شد؛ یکی شبکه جاسوسی شوروی در ایران، مسائل مربوط به افغانستان و دیگری جنگ ایران و عراق.

ملکی عنوان کرد: پس از عهدنامه 1921 ایران توافقات دیگری در باره دریای خزر با شوروی داشت.

در این قراردادها بر حق ماهی گیری ایران تاکید شد.

پس از 1921 به بعد عموما مرزها آرام بودند و علیرغم تمام علاقه ای که کمونیست به نفوذ در ایران داشت روابط اقتصادی کمابیش وجود داشت، در دریای خزر رژیم مشاع بود و مرزی وجود نداشت اما ایران خیلی از حقوق خود در دریای خزر استفاد نکرد.


کلید واژه ها: دریا - دانشگاه تهران - دریای خزر - دانشگاه - استاد دانشگاه - مازندران - نخستین - روسیه - ایران - تهران - روس ها - سیاسی - روابط - حقوق - ایران و روسیه - تاریخ - برگزار - رژیم - امروز - شوروی - قرارداد - شنبه - ارامنه - تاریخی - الهه کولایی - مرکزی - کشور - حمله - ساحل - علوم

آخرین اخبار سرویس:
نوبهار: برداشت های عدالت ستیز از شریعت داریم/ دچار خوشبینی بی اندازه به اعتبار برخی از احادیث هستیم

خرید قطعات هواپیما به چند برابر قیمت!

قدردانی رییس جمهور از بانک کشاورزی برای انجام اقدامات ارزشمند در زمینه صرفه جویی

عکس/ بهشتی کوچک در کردستان ایران

مسعود کرباسیان مدیرعامل شرکت ملی نفت شد

استخدام برنامه نویس backend درشرکت پردازش های هوشمند ناوش آریا

محسنی بندپی سرپرست سازمان تامین اجتماعی شد

تاکیدات رهبری بر تداوم حمایت از عراق بازتاب گسترده یافت

امر به معروف باید با رویکرد ایجابی و ترویجی صورت گیرد

انواری: دیدار موتلفه با جامعه مدرسین انتخاباتی نبود

باید با ترمیم حقوق ها، پرداخت یارانه را قطع کرد + فیلم

ورود بسیج به حوزه نیروگاه های خورشیدی

بودجه سال آینده ارتش بررسی شد

انتقاد دبیرکل موتلفه از رسانه ای کردن موضوع پولشویی توسط ظریف

محمدرضا بهمنی، رییس جدید مرکز فناوری اطلاعات و رسانه های دیجیتال کیست؟

شرکت در طرح حفظ قرآن طرح بشارت ، محدودیت سنی ندارد

دولت آمریکا جنایتکار جنگی است

مسعود کرباسیان مدیرعامل شرکت ملی نفت شد

استایل جدید همسر «جواد عزتی» در یک مراسم /عکس

استخدام منشی آشنا به نوبت دهی در کلینیک دکتر جواهریان در تهران

تیپ مشکی «بهاره رهنما» در جشن تولد حاجی /عکس

بروجردی: عربستان مصداق بارز نقض حقوق بشر در دنیای امروز

«حقوق» آبانماه بازنشستگان کشوری همراه با «بسته حمایتی دولت» پرداخت شده است

کادوی خیلی هیجان انگیز مهراب قاسمخانی /عکس

تاکیدات رهبری بر تداوم حمایت از عراق بازتاب گسترده یافت

هیچ برنامه ای برای به رسمیت شناختن رژیم صهیونیستی نداریم

آیا برخورد با نوازندگان خیابانی در رشت جرم نیست؟

برگزاری بزرگترین رویداد جهانی تعاون در ایران

شورای شهر: گزینه های سرپرستی شهرداری تهران اعلام شدند

مدیرکل تامین اجتماعی استان پاسخگوی مسائل مردم خواهد بود

ضرورت تبیین و انتقال دستاوردهای عظیم انقلاب به نسل های آتی

افشانی به انتخاب سرپرست اصرار کرد

بانو «آمنه سلامه» همواره خود را بدهکار اسلام و محور مقاومت می دانست

گنبد حرم امام رضا (ع) چگونه شسته می شود؟ + فیلم

همایش منطقه ای زکات در البرز برگزار می شود

بیانیه کمیسیون حقوق بشر کانون وکلای مرکز برای روز جهانی مقابله با آزار و خشونت علیه کودکان

مجلس اجرای قانون ممنوعیت بکارگیری بازنشستگان را از خود شروع کرد

نتیجه تکیه دولت عراق بر جوانان ایجاد حشدالشعبی بود

کاریکاتور / هفته کتاب و کتابخوانی

استاندار خوزستان: چهارنفر در جریان اعتراضات هفت تپه بازداشت شدند

دکتر نوربخش؛ مردی مهربان، مسئولی دلسوز و مدیری مردمی

صهیونیست ها ببر کاغذی هستند؛ عراق متحد راهبردی ایران است

برچیده شدن کنکور منوط به برگزاری امتحانات نهایی استاندارد است

این شهر به پزشکان ایرانی جدید هم اجازه ورود نمی دهد

وزارت کشور در تعامل با نمایندگان استانداران را انتخاب کند

انواری: دیدار موتلفه با جامعه مدرسین انتخاباتی نبود

بطحایی: کدام مخالف ظریف می تواند مانند او عمل کند؟

بودجه سال آینده ارتش بررسی شد

اسامی نمایندگان غیرفعال در رای گیری های مجلس منتشر می شود

بهترین راهکار محققان برای مقابله با استرس چیست؟

تعداد بقاع متبرکه خراسان جنوبی کاهش یافت!/ ثبت 30 وقف جدید

نظارت بر «اجرای سیاست های کلی» به معنای نظارت در «مرحله اجرای قوانین» نیست

جنایات استکبار نمی تواند چشمه امید را در دل های منتظران خاموش کند

ضرورت اجرای طرح های آبخیزداری در آذربایجان غربی

عکس نوشته/ استاد رشاد: توضیح المسائل موضوعی و نهادی تولید نماییم

هفته کتاب و کتابخوانی

ROG STRIX RX590 ایسوس، قدرتمند ترین تراشه RX590 دنیا

آقای ظریف! لطفا با فرافکنی برای شکستِ رویکردِ خود توجیه نتراشید!

گزینه های سرپرستی شهرداری تهران اعلام شدند

حرف زدن درباره « fatf» و «cft» در رسانه ملی ممنوع شده است

کشتی مطبوعات ایران به گل نشسته است! /سیاست؛ آفت مطبوعات ایران

گزینه های سرپرستی شهرداری تهران اعلام شدند

استخدام برقکار صنعتی

برگزاری یادواره شهدای طلاب غرب گیلان در شهرستان فومن

تبریک حجت الاسلام واعظی به رییس جدید جامعه المصطفی

ویژه برنامه های «بهار مهربانی» پایتخت تشریح شد

وضعیت جسمانی خلیل حنیف رو به بهبودی است

مراسم معارفه سرپرست استانداری تهران برگزار شد

در زمان حیات مرحوم آیت الله هاشمی رفسنجانی هم نظارت مجمع اعمال می شد

بسیج جهان اسلام در حال شکل گیری است

برای شهرداری تهران سرپرست انتخاب می شود

10جلد کتاب در شهر ری رونمایی شد

پیش دبستانی فرصتی برای تثبیت هویت ایرانی اسلامی است

اندیش: شأن رانندگان تاکسی در تبریز حفظ نمی شود

طرح پاییزه کتاب با 16 کتابفروشی فعال در گیلان آغاز به کار کرد

وضعیت جسمانی خلیل حنیف رو به بهبودی است

امر به معروف و نهی از منکر شرایط خاصی دارد/ رعایت حقوق شهروندی و کرامت انسانی ضروری است

برگزاری یادواره شهدای طلاب غرب گیلان در شهرستان فومن

دستیار ویژه رییس مجلس به وزیر خارجه انگلیس چه گفت؟

جشن ازدواج 40 زوج جوان در قهجاورستان اصفهان برگزار شد

سی وسومین جشنوراه قرآن و عترت دانشجویان به روایت آمار

آقای ظریف! شما وزیر خارجه ایران هستید نه مترجم خواسته های FATF

آغاز عملیات ایوان ضلع شمالی مسجد تاریخی امام اصفهان

ساماندهی زندانیان و کاهش جمعیت کیفری زندان ها؛ به عمل کار برآید

تشکیل کمیته ای در دولت برای بررسی نحوه مقابله با تحریم ها

بررسی زمینه های همکاری بسیج و دولت در شورای عالی امنیت ملی

حل مشکل بیمه تکمیلی ایثارگران شاغل آموزش و پرورش

تشیع انگلیسی به دنبال قومیتی کردن شیعه است

ضرب الاجل استاندار ایلام به مدیران

اجرای بیش از 550 عنوان برنامه هفته بسیج در استان اردبیل/ مقاومت کشور های مسلمان الگو گرفته از بسیج است

شهادت‎طلبی؛ مهمترین عنصر توفیق مقابل دشمنان

کنفرانس «گفت وگوی دینی شیعه و مسیحیت ارتدوکس» برگزار شد

یادواره شهدای دانش آموز در تبریز برگزار می شود

گزینه های سرپرستی شهرداری تهران معرفی شدند

پیشگامی سپاه و بسیج در محرومیت زدایی

اعطا: برای شهرداری تهران سرپرست انتخاب می شود

جشنواره قرآن و عترت دانشجویان؛ عصاره مشارکت 100هزار نفری در برنامه های قرآنی

رسیدن به آرامش درونی؛ پیش نیاز تبلیغ صلح در جهان

به جای منع ثبت قانونی ازدواج زیر 15 سال باید فرهنگ سازی کنیم

پیش نشست کنگره «تبیین اندیشه دفاعی مقام معظم رهبری» در قم برگزار شد

ایران - روسیه؛ از نخستین حضور در دریای خزر تا فروپاشی شوروی

ایران - روسیه؛ از نخستین حضور در دریای خزر تا فروپاشی شوروی