مطالب مرتبط:
رونمایی از آنونس مغزهای کوچک زنگ زده+فیلم
«مغزهای کوچک زنگ زده» برنده رقابت فیلم های تازه اکران
فروش 3 و نیم میلیاردی فیلم «مغزهای کوچک زنگ زده» در 10 روز
آخرین آمار فروش فیلم های روی پرده/صدرنشینی «مغزهای کوچک زنگ زده»
«مغزهای کوچک زنگ زده» پرفروش ترین فیلم این هفته شد
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
جمعه، 20 مهر 1397 ساعت 13:052018-10-12فرهنگي

مناسبات قدرت در فیلم «مغزهای کوچک زنگ زده»


«مغزهای کوچک زنگ زده» (هومن سیدی، 1396) با تک گویی شخصیت اصلی اش «شاهین» (نوید محمدزاده) آغاز می شود که آن را روی تصویر آهسته هجوم «شکور» (فرهاد اصلانی) و زیردستانِ زنجیر و قمه به دستش به سمت جایی نامعلوم می شنویم؛ - مغزهای کوچک زنگ زده (هومن سیدی، 1396) با تک گویی شخصیت اصلی اش شاهین (نوید محمدزاده) آغاز می شود که آن را روی تصویر آهسته هجوم شکور (فرهاد اصلانی) و زیردستانِ زنجیر و قمه به دستش به سمت جایی نامعلوم می شنویم؛ تک گویی ای که هم گشایشی برای روایت فیلم است و هم کلیدی برای فهم معنای متن: میگن اگه چوپان نباشه، گوسفندها تلف میشن یا گم میشن یا گرگ بهشون می زنه یا از گرسنگی می میرن؛ چون مغز ندارن.

هر کی که مغز نداره به چوپان احتیاج داره، یه چوپان دلسوز.

چوپان حکم پدر گوسفندها رو داره؛ آدم بدون چوپان هیچی نیست.

این چوپانه، ما همه گوسفنداشیم؛ اون به ما میگه کِی بریم، کجا بریم، چی کار کنیم، کِی بشینیم، کِی پاشیم، کِی بمیریم .

این صحنه بیان استعاری وضعیت شخصیت های فیلم و مناسبات قدرت در میان آنهاست.

شعار سال": مغزهای کوچک زنگ زده در حاشیه تهران و در یک به اصطلاح حلبی آباد روایت می شود.

اینکه شاهین خود و دیگر زیردستان شکور را گوسفند می خواند، در پیوند با زندگی شبه بدوی آنها و رویکرد ناتورالیستی فیلم در ترسیم این زندگی قرار می گیرد.

آنها فرزندان رهاشده ای هستند که شکور از کودکی سرپرستی شان را برعهده گرفته است و در ازایش، آنها در آشپزخانه تولید مواد مخدر او مشغول خدمت شده اند.

بنابراین، آنها در بند جبر غرایز و محیط هستند: تولد ناخواسته، رهاشدگی، بزرگ شدن بدون پدرومادر، رشد در محیطی بسته، فقر اقتصادی و فرهنگی و تسلیم و اطاعت محض و ناگزیر در برابر پدرخوانده شان.

پس همان طور که گوسفند جبرا در خدمت چوپان است و صرفا کارکرد اقتصادی اش اهمیت دارد، اهمیت شاهین و دیگران نیز در کارکرد اقتصادی شان برای شکور است: چوپان به گوسفندانش آب و غذا می دهد تا پروارشان کند و با فروششان کسب درآمد کند؛ شکور نیز شاهین و دیگران را سرپرستی می کند و به خدمتشان می گیرد تا از نتیجه کار آنها، به سود فراوان فروش مواد مخدر دست یابد.

بر این اساس، آنها نه اراده ای برای خارج شدن از سلطه شکور دارند و نه امکانی دیگر برای انتخاب؛ آنها زندانی همیشگی حاشیه تهران و حاشیه قدرت هستند.

قدرتی که آنها در حاشیه اش قرار دارند همان چوپان دلسوزی است که به قول شاهین، حکم پدر گوسفندها را دارد .

در حضور پدری پیر و معتاد و ازکارافتاده و مادری مریض احوال، فرزند و پسر بزرگ خانواده همه کاره است: شکور، هم رییس خانواده است و هم رییس فرزندخواندگانش در آشپزخانه؛ او، هم برادر بزرگ خانواده است و هم برادر بزرگ (Big Brother) [i] جامعه ای کوچک که در حاشیه ساخته است.

بی اعتنا به سلطه تهران (مرکز) بر حاشیه (حلبی آبادِ او و زیردستانش)، او جامعه ای کوچک با مناسباتی پدرسالارانه ایجاد کرده و خود در رأس آن قرار گرفته است و هم مستقیم و هم با سلسله مراتبی از واسطه ها، رفتار و گفتار اعضای این جامعه را کنترل می کند.

بااین حال، این کنترل شدن به معنای کنش یک سویه مبتنی بر اِعمال زور نیست: او شکلی از مراقبت و تنبیه (discipline and punishment) را برقرار کرده است: همان طور که شاهین تأکید می کند، شکور چوپانی دلسوز است و در عین استبداد ، به فرزندخواندگانش عنایت هم دارد؛ برادر بزرگ به رمه اش سرپناه و معاش و امنیت می فروشد و درمقابل، زمان و نیروی کارشان را می خرد.

بااین حال، مراقبت او از فرزندان رهاشده و بی سرپرست مشروط به اطاعت محض آنان از او و قرارگیری شان در نظم شکل گرفته به دست اوست.

بنابراین، زیردستان نه صرفا بر اثر اعمال زور از سوی شکور، بلکه بیشتر با رضایت خود و به منظور برخورداری از مراقبت او به این نظم تن می دهند؛ زیرا خروج هرکدامِ زیردستان از این نظم به معنای قطع حمایت و مراقبت شکور از آنان و تنبیهشان به دست اوست.

برجسته ترین و هولناک ترین نمود این قطع مراقبت و اعمال تنبیه در فیلم، خفه شدن شهره (مرجان اتفاقیان)، خواهر شکور، به دستور او و به دست برادر نوجوانشان، شهروز ، است.

شاهین در تک گویی آغاز فیلم علت وابستگی مطلق گوسفندان به چوپان را بی مغزبودن آنها می داند.

در فیلم، استعاره بی مغزبودن گوسفندان در ناتوانی ذهنی و عملی زیردستان شکور برای کسب استقلال اقتصادی و خروج از وابستگی به او نمود یافته است.

درواقع، هم جبر محیطی و هم اِعمال غیرمستقیم قدرت از سوی شکور مغزهای آنها را کوچک و زنگ زده کرده است: کوچک بودن مغز اتفاقی خارج از اراده انسان است و در اینجا بر ناتوانی جبری افراد دلالت دارد و زنگ زده بودن مغز نیز استعاره ای از پذیرش قدرت اعمال شده از سوی شکور بر زیردستان است.

در نتیجه، کوچک و زنگ زده بودن مغزهای زیردستان عامل بسط دیالکتیکی قدرت در این جامعه حاشیه ای است: شکور با اِعمال قدرت بر زیردستان و سلب امکان خروج آنها از نظم مراقبتی، بر اقتدار و نظارت خود می افزاید؛ زیردستان هم با باور به ناتوانی خود برای خروج از این نظم، خود را در جایگاه سوژه های نقش پذیر تعریف می کنند و در عوض، از امنیت معاش برخوردار می شوند.

در این میان، دو شخصیت به این نظم تن نمی دهند و در مقابلش برمی خیزند: شهره و شاهین.

شهره متفاوت با سایر زیردستان شکور است: او استقلال اقتصادی دارد و در یک آرایشگاه در تهران کار می کند.

همین کارِ او در آرایشگاه در تقابل با دنیای پیرامونش قرار می گیرد: او به زیباکردن دیگران -و نیز خود- می پردازد، درحالی که دنیای خانواده و محل سکونتش لبریز از زشتی ها و پلشتی های ظاهری و رفتاری است.

همین عوامل او را از رمه مغزهای کوچک و زنگ زده جدا می کند: او هم میل و اراده برای خروج از نظم مراقبتی شکور را دارد و هم در حال افزایش توان خود (استقلال اقتصادی) برای این کنشگری است.

اما -همان طور که پیش تر ذکر شد- خروج یا حتی تلاش برای خروج از نظم مراقبتی شکور روی دیگر سکه برادر بزرگ را عیان می کند: تنبیه.

خبر انتشار فیلمی از شهره در ماشینی شاسی بلند در حال نشان دادن موی هفت رنگ خود به مردی غریبه گناهی نابخشودنی است و تنبیهش نه تنها خروج از نظم مراقبتی او که خروج از زندگی است: به دستور شکور، شهروز خواهرش را خفه می کند.

اما درست در همین بخش از فیلم که ظاهرا اوج اقتدار و بی رحمی شکور را نمایش می دهد، این اقتدار شروع به تَرَک خوردن می کند: قبل از دفن جسد خواهرش، به او خبر می رسد که پلیس در آستانه حمله به آشپزخانه اش است.

در دقایق درگیری مسلحانه شکور و زیردستانش با پلیس، شهره جان دوباره می یابد و به زیرزمین خانه پناه می برد.

این زنده شدن و نیز فرار او به همراه دوست مورد اعتماد شاهین که از گذشته به شهره علاقه مند بوده است، هم زمان تنبیه و پاداش خروج از نظم مراقبتی را دلالت می کند: تنبیهش ازدست دادن خانواده است و پاداشش رهایی از قدرت سلطه گر و داشتن آزادی عمل و امکان بازتعریفی از خود و زندگی نه در جایگاه سوژه نقش پذیر، بلکه در جایگاه عامل کنشگر.

دیگر شخصیتی که برای خروج از نظم مراقبتی شکور تلاش می کند، شاهین است.

او مدام در پی متقاعدکردن شکور برای ارتقای جایگاهش در تشکیلات ساخت و فروش مواد مخدر است، اما شکور به او بی اعتماد است.

پس از درگیری مسلحانه شکور با پلیس و زندانی شدن او و شهروز، غیاب برادر بزرگ تر به شاهین فرصتی برای جانشینی شکور و تغییر مناسبات قدرت در میراث او می دهد.

اما درست هنگامی که او در ملاقات با شکور در زندان در مقابلش می ایستد و برای نخستین بار از فرمان هایش سرپیچی می کند، ناتوانی این انسان ها در برابر جبر زیستی بار دیگر عیان می شود: شکور اعلام می کند که شاهین فرزندخوانده این خانواده بوده است و به دلیل نداشتن اشتراک خونی، شایسته ریاست جامعه حاشیه ای بعد از اعدام شکور نیست.

در مناسبات پیشامدرن این جامعه حاشیه ای، قدرت حقی موروثی است؛ بنابراین شکور برادر نوجوان خود شهروز را برای جانشینی خود مناسب تر از شاهینِ جوان می داند و با بی تقصیر معرفی کردن شهروز در درگیری مسلحانه و پذیرفتن حکم اعدام، زمینه آزادی برادر نوجوان را فراهم می کند.

در پایان و هم زمان با خراب شدن خانه های این حلبی آباد با بولدوزر و کوچ ساکنانش به احتمالا حلبی آبادی دیگر، شهروز و شاهین رودررو می شوند.

همسو با ناتورالیسمی که همه عناصر این فیلم را به هم پیوند می دهد، تقابل شاهین و شهروز تقابل امکان و عدم امکان چوپان بودن و رمه بودن بر مبنای جبر وراثتی و محیطی است.

به نظر می رسد در دنیای بسته ای که شخصیت های این فیلم را اسیر کرده، هم سلطه گری و هم سلطه پذیری سرنوشت ناگزیر آنهاست: شهروز نوجوان که چاقو می کشد، خواهرش را خفه می کند و در درگیری مسلحانه به سمت نیروهای پلیس شلیک می کند، به همان اندازه در بند جبر وراثت و محیط است که شاهین جوان که موسیقی گوش می کند، در وان شکسته، حمام آفتاب می گیرد و در مقابل حمله پلیس، مخفی می شود.

بر این اساس، ظاهرا سرنوشت گریزناپذیر شهروز ادامه راه شکور و تبدیل شدن به یک برادر بزرگ دیگر است و سرنوشت جبری شاهین معلق بودن در میان میل به کسب و اِعمال قدرت و ناتوانی اش در انطباق خود با الزامات آن.

مغزهای کوچک زنگ زده ، برخلاف سنت رایج در سینمای ایران، حاشیه تهران را در مرکز توجه قرار می دهد و آن را نه به منزله دیگری مرکز، بلکه به مثابه فضایی خودبسنده تعریف می کند.

این حاشیه قوانین ویژه خود در اِعمال و بسط قدرت را دارد و بی اعتنا به قدرت مرکز است.

حمله پلیس به آشپزخانه شکور یعنی مرکز ثقل این حاشیه شهر و نیز تخریب آنجا و خانه ها به معنای تسلیم حاشیه در مقابل مرکز و ادغامش در آن نیست: شهروز نوجوان، سرشار از خشم و نفرت، می آید تا احتمالا حاشیه ای جدید با نظمی جدید برای اِعمال و بسط قدرت بسازد تا مانند شکور، خود در مرکز این حاشیه قرار گیرد و در جایگاه برادر بزرگ جدید، نظمی تمامیت خواه را برقرار کند؛ نظمی که شاید دیگر نه مبتنی بر مراقبت، بلکه سراسر تنبیه باشد.

شعار سال، با اندکی تلخیص و اضافات برگرفته از روزنامه شرق، تاریخ انتشار 15 مهر97، شماره: 3261
کلید واژه ها: چوپان - گوسفند - شاهین - اقتصادی - حاشیه - مواد مخدر - فیلم - کوچک - اهمیت - تهران - تصویر - فرزند - زندگی - پدرخوانده - محیط - مخدر - بزرگ - فروش - آشپزخانه - فرزندان - خانواده - زندانی - فرهنگی - گرسنگی - درآمد - معتاد - تسلیم - تولید - تولد

آخرین اخبار سرویس:
کت و شلوار خنده دار بازیگر مشهور، سوژه شد /عکس

مسلخ بخش خصوصی در سینمای ایران

حراج ساتبی لندن | 256 اثر هنری تاریخی جهان اسلام در یک حراجی

ذبح بخش خصوصی در سینما

ترویج فرهنگ عاشورایی کاهش آسیب های جامعه را به همراه دارد

روایت یک بازیگر از کارتن خوابی و کمپ ترک اعتیاد

تعریف و تمجید امین تارخ از بازیگر «پایتخت»/ عکس

ترامپ، هنرپیشه فیلم های مستهجن را تهدید کرد

اعتراف بزرگ خانم بازیگر/ازدواج با بازیگر مشهور،از آزار جنسی نجاتم داد

جزییات تور کنسرت های ناظری ها در کانادا

تعریف و تمجید امین تارخ از بازیگر «پایتخت»/ عکس

پست امین تارخ در تمجید از بازیگر «پایتخت»

یکی از کج روی های صداوسیما، باز کردن پای چهره های سینمایی به تلویزیون است

برگزاری جلسه نقد بخش بین الملل نمایشگاه قرآن

بازیگری که بیشترین شباهت را به تختی دارد +عکس

بازیگری که بیشترین شباهت را به تختی دارد

حمله تند و بی سابقه بهنوش بختیاری به رضا رشیدپور

چه کسی جای بهرام شفیع رییس هاکی شد؟

عکس متفاوت حامد بهداد در قصر شیرین

بررسی بازی Planet of the Apes: Last Frontier، بازگشتی دوباره به سیاره میمونها

ابرانسان ها، هوش مصنوعی و آینده زمین در پیش بینی های استیون هاوکینگ

روایت افسانه بایگان از بازی در سریال «تنهاترین سردار»

پست مربی استقلال درحال آموزش آشپزی!

مکانیکی حامد بهداد در «قصر شیرین» +عکس

روایت بازیگر «مغز های ...» از کارتن خوابی

روایت افسانه بایگان از بازی در سریال «تنهاترین سردار»

عکس/ خانه ای که آرزوی زندگی در آن را خواهید داشت!

نشست کتابخوان خوشنویسان آستارا برگزار شد

نشست کتابخوان خوشنویسان آستارا برگزار شد

حرف های باورنکردنی جواد خیابانی روی آنتن شبکه سه!

میرکریمی «قصرشیرین» را برای جشنواره فجر آماده می کند

کلیپ یوفا برای استیون جرارد

10 دوست داشتنی؛ جذاب ترین و سرگرم کننده ترین فیلم های تاریخ سینما [قسمت دوم]

گزارشی از فروش سینمای ایران

بازیگری که بیشترین شباهت را به تختی دارد +عکس

روایت یک بازیگر از کارتن خوابی و کمپ ترک اعتیاد +عکس

مکانیکی حامد بهداد در «قصر شیرین» +عکس

جایزه بهترین بازیگر مرد جشنواره فیلم در عراق به نوید محمدزاده رسید+عکس

جشنواره ملی فانوس پذیرای 11اثر از هنرمندان فارس شد

شیراز میزبان شب شعر عاشورایی

معرفی محصولات بسیار پرکاربرد حوزه سلامت در یک جشنواره استارت آپی + فیلم

جشنواره ملی فانوس پذیرای 11اثر از هنرمندان فارس شد

جاودانه در موسیقی سنتی

پای بز های اسپانیایی هم به استان باز شد + فیلم

روایت یک بازیگر از کارتن خوابی و کمپ ترک اعتیاد

همایش ورزش صبحگاهی، صبح فردا در شهربازی بجنورد + فیلم

حفظ منابع آبی مهمترین اولویت استان قزوین+فیلم

جشنواره تئاتر استان سمنان آبان ماه امسال برگزار می شود

حمایت بازیگر سرشناس سینما از فردوسی پور

روایت یک بازیگر از کارتن خوابی و کمپ ترک اعتیاد

جشنواره تئاتر استان سمنان آبان ماه امسال برگزار می شود

سینمای امید به گناوه رسید

صدور مجوز نمایش برای دو فیلم

رویدادی غیرمنتظره/ بهمن فرمان آرا نامزد جایزه بازیگری آسیاپاسیفیک شد

بازی حامد بهداد در «قصرشیرین»

نمایشگاه بین المللی قرآن کریم از سال 99 در سه استان برگزار می شود

​فراخوان بیست و دومین جشنواره تئاتر دانشگاهی منتشر شد

واکنش پرویز پرستویی به انتقادات اخیر

اعتراف نیکول کیدمن: ازدواج با تام کروز از آزار جنسی نجاتم داد

روزی برای نابینایان + فیلم

ششمین کنگره شعر بانوان عاشورایی در مشهد برگزار شد

فراخوان سوگواره های عاشورایی عکس و پوستر هیأت اعلام شد

بزرگداشت مرحوم دکتر غلامحسین صدیقی برگزار می شود

اعتبارات معوقه نمایشگاه قرآن چه زمانی پرداخت می شود؟

واکنش منیژه حکمت به رای شورای اکران/ تخلف یا خیانت؟!

نباید در تلویزیون مشکلات اجتماعی را کتمان کرد / روایت پویا امینی از بازپخش سریال خط قرمز و بازی در دلدادگان و نمایش بولدوزر

فراخوان جشنواره ملی ادبی جایزه جمالزاده

حضور مستند «زنانی با گوشواره های باروتی» در لایپزیگ

انیمشین کوتاه چوپان ستاره ها

اعضای شورای سیاستگذاری جشنواره فیلم وارش معرفی شدند

کوروش اسلامی: چاره ای نیست یک سایکودرام دلهره آور است

جزییات اختتامیه جشنواره رسانه های دیجیتال سلامت

حامد بهداد در «قصر شیرین» میرکریمی

نخستین اکران فیلم گمشده «شهدا» در موزه سینما

دوره جدید آموزش زبان فارسی در پیشاور پاکستان آغاز شد

شماره سی ام فصلنامه خانه موسیقی منتشر شد

نشست هم اندیشی «اربعین تجلی گاه آموزه های قرآن»

اسدالله عسگراولادی مهمان برنامه «دست خط»

انکار از وجود خداوند در آخرین اثر استیون هاوکینگ

لاهیجان مهد فرهنگ و هنر است باید فرهنگ مطالعه در شهرستان فراگیر شود

اجرای نمایشنامه خوانی «شب واقعه» در رشت

فارسی در گوش خارجی ها

آقای خیابانی نگران کتابی هستیم که ترجمه کرده ای!

«چشم انداز خالی» منتخب جشنواره انیمیشن فرانسه

نمایش «واگویه های علی گندابی» اجرا می شود

رقابت فیلم کوتاه «تاریکی» در دو جشنواره جهانی

قتلگاه کریم آب منگل کجای تهران است؟/ ویدئویی از وضعیت حمام فیلم قیصر

لاهیجان مهد فرهنگ و هنر است/ باید فرهنگ مطالعه در شهرستان فراگیر شود

اجرای نمایشنامه خوانی «شب واقعه» در رشت

فیلم رامبد جوان، مجوز اکران گرفت

عکس | مجری قدیمی برنامه کودک در مراسم تشییع پیکر صادق عبداللهی

فیلم/ برنامه دشمن، تصویرسازی غلط از ایران است

جشنواره بین المللی قصه گویی در اردبیل

«دلبند» نماینده سینمای ایران در جشنواره مستند «ایدفا» شد

توضیحات وزیر ارشاد درباره توزیع نشدن سریال جنجالی «ممنوعه»

سپند امیرسلیمانی برای اولین بار طلاقش را علنی کرد / منتقدان از خدایشان بود در فیلم ده نمکی بازی کنند

همزمان با ایام اربعین حسینی «مخاطب خاص» هر شب از کربلا روی آنتن می رود

شورای راهبردی جشنواره مقاومت درباره «امپراطور جهنم» و «به وقت شام» تصمیم می گیرد

گالری شهری در جمعه مسجد اردبیل دایر شد

گالری شهری در جمعه مسجد اردبیل دایر شد

مناسبات قدرت در فیلم «مغزهای کوچک زنگ زده»

مناسبات قدرت در فیلم «مغزهای کوچک زنگ زده»