مطالب مرتبط:
رونمایی از آنونس مغزهای کوچک زنگ زده+فیلم
«مغزهای کوچک زنگ زده» برنده رقابت فیلم های تازه اکران
فروش 3 و نیم میلیاردی فیلم «مغزهای کوچک زنگ زده» در 10 روز
آخرین آمار فروش فیلم های روی پرده/صدرنشینی «مغزهای کوچک زنگ زده»
«مغزهای کوچک زنگ زده» پرفروش ترین فیلم این هفته شد
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
جمعه، 20 مهر 1397 ساعت 13:052018-10-12فرهنگي

مناسبات قدرت در فیلم «مغزهای کوچک زنگ زده»


«مغزهای کوچک زنگ زده» (هومن سیدی، 1396) با تک گویی شخصیت اصلی اش «شاهین» (نوید محمدزاده) آغاز می شود که آن را روی تصویر آهسته هجوم «شکور» (فرهاد اصلانی) و زیردستانِ زنجیر و قمه به دستش به سمت جایی نامعلوم می شنویم؛ - مغزهای کوچک زنگ زده (هومن سیدی، 1396) با تک گویی شخصیت اصلی اش شاهین (نوید محمدزاده) آغاز می شود که آن را روی تصویر آهسته هجوم شکور (فرهاد اصلانی) و زیردستانِ زنجیر و قمه به دستش به سمت جایی نامعلوم می شنویم؛ تک گویی ای که هم گشایشی برای روایت فیلم است و هم کلیدی برای فهم معنای متن: میگن اگه چوپان نباشه، گوسفندها تلف میشن یا گم میشن یا گرگ بهشون می زنه یا از گرسنگی می میرن؛ چون مغز ندارن.

هر کی که مغز نداره به چوپان احتیاج داره، یه چوپان دلسوز.

چوپان حکم پدر گوسفندها رو داره؛ آدم بدون چوپان هیچی نیست.

این چوپانه، ما همه گوسفنداشیم؛ اون به ما میگه کِی بریم، کجا بریم، چی کار کنیم، کِی بشینیم، کِی پاشیم، کِی بمیریم .

این صحنه بیان استعاری وضعیت شخصیت های فیلم و مناسبات قدرت در میان آنهاست.

شعار سال": مغزهای کوچک زنگ زده در حاشیه تهران و در یک به اصطلاح حلبی آباد روایت می شود.

اینکه شاهین خود و دیگر زیردستان شکور را گوسفند می خواند، در پیوند با زندگی شبه بدوی آنها و رویکرد ناتورالیستی فیلم در ترسیم این زندگی قرار می گیرد.

آنها فرزندان رهاشده ای هستند که شکور از کودکی سرپرستی شان را برعهده گرفته است و در ازایش، آنها در آشپزخانه تولید مواد مخدر او مشغول خدمت شده اند.

بنابراین، آنها در بند جبر غرایز و محیط هستند: تولد ناخواسته، رهاشدگی، بزرگ شدن بدون پدرومادر، رشد در محیطی بسته، فقر اقتصادی و فرهنگی و تسلیم و اطاعت محض و ناگزیر در برابر پدرخوانده شان.

پس همان طور که گوسفند جبرا در خدمت چوپان است و صرفا کارکرد اقتصادی اش اهمیت دارد، اهمیت شاهین و دیگران نیز در کارکرد اقتصادی شان برای شکور است: چوپان به گوسفندانش آب و غذا می دهد تا پروارشان کند و با فروششان کسب درآمد کند؛ شکور نیز شاهین و دیگران را سرپرستی می کند و به خدمتشان می گیرد تا از نتیجه کار آنها، به سود فراوان فروش مواد مخدر دست یابد.

بر این اساس، آنها نه اراده ای برای خارج شدن از سلطه شکور دارند و نه امکانی دیگر برای انتخاب؛ آنها زندانی همیشگی حاشیه تهران و حاشیه قدرت هستند.

قدرتی که آنها در حاشیه اش قرار دارند همان چوپان دلسوزی است که به قول شاهین، حکم پدر گوسفندها را دارد .

در حضور پدری پیر و معتاد و ازکارافتاده و مادری مریض احوال، فرزند و پسر بزرگ خانواده همه کاره است: شکور، هم رییس خانواده است و هم رییس فرزندخواندگانش در آشپزخانه؛ او، هم برادر بزرگ خانواده است و هم برادر بزرگ (Big Brother) [i] جامعه ای کوچک که در حاشیه ساخته است.

بی اعتنا به سلطه تهران (مرکز) بر حاشیه (حلبی آبادِ او و زیردستانش)، او جامعه ای کوچک با مناسباتی پدرسالارانه ایجاد کرده و خود در رأس آن قرار گرفته است و هم مستقیم و هم با سلسله مراتبی از واسطه ها، رفتار و گفتار اعضای این جامعه را کنترل می کند.

بااین حال، این کنترل شدن به معنای کنش یک سویه مبتنی بر اِعمال زور نیست: او شکلی از مراقبت و تنبیه (discipline and punishment) را برقرار کرده است: همان طور که شاهین تأکید می کند، شکور چوپانی دلسوز است و در عین استبداد ، به فرزندخواندگانش عنایت هم دارد؛ برادر بزرگ به رمه اش سرپناه و معاش و امنیت می فروشد و درمقابل، زمان و نیروی کارشان را می خرد.

بااین حال، مراقبت او از فرزندان رهاشده و بی سرپرست مشروط به اطاعت محض آنان از او و قرارگیری شان در نظم شکل گرفته به دست اوست.

بنابراین، زیردستان نه صرفا بر اثر اعمال زور از سوی شکور، بلکه بیشتر با رضایت خود و به منظور برخورداری از مراقبت او به این نظم تن می دهند؛ زیرا خروج هرکدامِ زیردستان از این نظم به معنای قطع حمایت و مراقبت شکور از آنان و تنبیهشان به دست اوست.

برجسته ترین و هولناک ترین نمود این قطع مراقبت و اعمال تنبیه در فیلم، خفه شدن شهره (مرجان اتفاقیان)، خواهر شکور، به دستور او و به دست برادر نوجوانشان، شهروز ، است.

شاهین در تک گویی آغاز فیلم علت وابستگی مطلق گوسفندان به چوپان را بی مغزبودن آنها می داند.

در فیلم، استعاره بی مغزبودن گوسفندان در ناتوانی ذهنی و عملی زیردستان شکور برای کسب استقلال اقتصادی و خروج از وابستگی به او نمود یافته است.

درواقع، هم جبر محیطی و هم اِعمال غیرمستقیم قدرت از سوی شکور مغزهای آنها را کوچک و زنگ زده کرده است: کوچک بودن مغز اتفاقی خارج از اراده انسان است و در اینجا بر ناتوانی جبری افراد دلالت دارد و زنگ زده بودن مغز نیز استعاره ای از پذیرش قدرت اعمال شده از سوی شکور بر زیردستان است.

در نتیجه، کوچک و زنگ زده بودن مغزهای زیردستان عامل بسط دیالکتیکی قدرت در این جامعه حاشیه ای است: شکور با اِعمال قدرت بر زیردستان و سلب امکان خروج آنها از نظم مراقبتی، بر اقتدار و نظارت خود می افزاید؛ زیردستان هم با باور به ناتوانی خود برای خروج از این نظم، خود را در جایگاه سوژه های نقش پذیر تعریف می کنند و در عوض، از امنیت معاش برخوردار می شوند.

در این میان، دو شخصیت به این نظم تن نمی دهند و در مقابلش برمی خیزند: شهره و شاهین.

شهره متفاوت با سایر زیردستان شکور است: او استقلال اقتصادی دارد و در یک آرایشگاه در تهران کار می کند.

همین کارِ او در آرایشگاه در تقابل با دنیای پیرامونش قرار می گیرد: او به زیباکردن دیگران -و نیز خود- می پردازد، درحالی که دنیای خانواده و محل سکونتش لبریز از زشتی ها و پلشتی های ظاهری و رفتاری است.

همین عوامل او را از رمه مغزهای کوچک و زنگ زده جدا می کند: او هم میل و اراده برای خروج از نظم مراقبتی شکور را دارد و هم در حال افزایش توان خود (استقلال اقتصادی) برای این کنشگری است.

اما -همان طور که پیش تر ذکر شد- خروج یا حتی تلاش برای خروج از نظم مراقبتی شکور روی دیگر سکه برادر بزرگ را عیان می کند: تنبیه.

خبر انتشار فیلمی از شهره در ماشینی شاسی بلند در حال نشان دادن موی هفت رنگ خود به مردی غریبه گناهی نابخشودنی است و تنبیهش نه تنها خروج از نظم مراقبتی او که خروج از زندگی است: به دستور شکور، شهروز خواهرش را خفه می کند.

اما درست در همین بخش از فیلم که ظاهرا اوج اقتدار و بی رحمی شکور را نمایش می دهد، این اقتدار شروع به تَرَک خوردن می کند: قبل از دفن جسد خواهرش، به او خبر می رسد که پلیس در آستانه حمله به آشپزخانه اش است.

در دقایق درگیری مسلحانه شکور و زیردستانش با پلیس، شهره جان دوباره می یابد و به زیرزمین خانه پناه می برد.

این زنده شدن و نیز فرار او به همراه دوست مورد اعتماد شاهین که از گذشته به شهره علاقه مند بوده است، هم زمان تنبیه و پاداش خروج از نظم مراقبتی را دلالت می کند: تنبیهش ازدست دادن خانواده است و پاداشش رهایی از قدرت سلطه گر و داشتن آزادی عمل و امکان بازتعریفی از خود و زندگی نه در جایگاه سوژه نقش پذیر، بلکه در جایگاه عامل کنشگر.

دیگر شخصیتی که برای خروج از نظم مراقبتی شکور تلاش می کند، شاهین است.

او مدام در پی متقاعدکردن شکور برای ارتقای جایگاهش در تشکیلات ساخت و فروش مواد مخدر است، اما شکور به او بی اعتماد است.

پس از درگیری مسلحانه شکور با پلیس و زندانی شدن او و شهروز، غیاب برادر بزرگ تر به شاهین فرصتی برای جانشینی شکور و تغییر مناسبات قدرت در میراث او می دهد.

اما درست هنگامی که او در ملاقات با شکور در زندان در مقابلش می ایستد و برای نخستین بار از فرمان هایش سرپیچی می کند، ناتوانی این انسان ها در برابر جبر زیستی بار دیگر عیان می شود: شکور اعلام می کند که شاهین فرزندخوانده این خانواده بوده است و به دلیل نداشتن اشتراک خونی، شایسته ریاست جامعه حاشیه ای بعد از اعدام شکور نیست.

در مناسبات پیشامدرن این جامعه حاشیه ای، قدرت حقی موروثی است؛ بنابراین شکور برادر نوجوان خود شهروز را برای جانشینی خود مناسب تر از شاهینِ جوان می داند و با بی تقصیر معرفی کردن شهروز در درگیری مسلحانه و پذیرفتن حکم اعدام، زمینه آزادی برادر نوجوان را فراهم می کند.

در پایان و هم زمان با خراب شدن خانه های این حلبی آباد با بولدوزر و کوچ ساکنانش به احتمالا حلبی آبادی دیگر، شهروز و شاهین رودررو می شوند.

همسو با ناتورالیسمی که همه عناصر این فیلم را به هم پیوند می دهد، تقابل شاهین و شهروز تقابل امکان و عدم امکان چوپان بودن و رمه بودن بر مبنای جبر وراثتی و محیطی است.

به نظر می رسد در دنیای بسته ای که شخصیت های این فیلم را اسیر کرده، هم سلطه گری و هم سلطه پذیری سرنوشت ناگزیر آنهاست: شهروز نوجوان که چاقو می کشد، خواهرش را خفه می کند و در درگیری مسلحانه به سمت نیروهای پلیس شلیک می کند، به همان اندازه در بند جبر وراثت و محیط است که شاهین جوان که موسیقی گوش می کند، در وان شکسته، حمام آفتاب می گیرد و در مقابل حمله پلیس، مخفی می شود.

بر این اساس، ظاهرا سرنوشت گریزناپذیر شهروز ادامه راه شکور و تبدیل شدن به یک برادر بزرگ دیگر است و سرنوشت جبری شاهین معلق بودن در میان میل به کسب و اِعمال قدرت و ناتوانی اش در انطباق خود با الزامات آن.

مغزهای کوچک زنگ زده ، برخلاف سنت رایج در سینمای ایران، حاشیه تهران را در مرکز توجه قرار می دهد و آن را نه به منزله دیگری مرکز، بلکه به مثابه فضایی خودبسنده تعریف می کند.

این حاشیه قوانین ویژه خود در اِعمال و بسط قدرت را دارد و بی اعتنا به قدرت مرکز است.

حمله پلیس به آشپزخانه شکور یعنی مرکز ثقل این حاشیه شهر و نیز تخریب آنجا و خانه ها به معنای تسلیم حاشیه در مقابل مرکز و ادغامش در آن نیست: شهروز نوجوان، سرشار از خشم و نفرت، می آید تا احتمالا حاشیه ای جدید با نظمی جدید برای اِعمال و بسط قدرت بسازد تا مانند شکور، خود در مرکز این حاشیه قرار گیرد و در جایگاه برادر بزرگ جدید، نظمی تمامیت خواه را برقرار کند؛ نظمی که شاید دیگر نه مبتنی بر مراقبت، بلکه سراسر تنبیه باشد.

شعار سال، با اندکی تلخیص و اضافات برگرفته از روزنامه شرق، تاریخ انتشار 15 مهر97، شماره: 3261
کلید واژه ها: چوپان - گوسفند - شاهین - اقتصادی - حاشیه - مواد مخدر - فیلم - کوچک - اهمیت - تهران - تصویر - فرزند - زندگی - پدرخوانده - محیط - مخدر - بزرگ - فروش - آشپزخانه - فرزندان - خانواده - زندانی - فرهنگی - گرسنگی - درآمد - معتاد - تسلیم - تولید - تولد

آخرین اخبار سرویس:
مردمان سرزمین نوروز چه آیین هایی برای ازدواج دارند؟

سینما می تواند سفیر فرهنگی ایران باشد

آخرین بازمانده جنبش شعر حجم در ایران، درگذشت

آخرین بازمانده جنبش شعر حجم در ایران، درگذشت

در گفت وگو با فارس عنوان شد روایتی جنگی از سرباز، سنگر و دختر بچه ای بی نام و نشان

اتاق تاریک بهترین فیلم جشنواره کرالا شد

آسمان فارس صاف و آفتابی + فیلم

تقویم واوقات شرعی+فیلم

کنسرت زمستانه امید حاجیلی در سالن میلاد نمایشگاه

زخم شمشیر، بازیگران «شاه لیر» را بیمه کرد

تقویم و اوقات شرعی بیست و سوم آذر شیراز + فیلم

حاشیه های جشنواره فیلم فجر با راه ندادن فیلم های حساس در نطفه خفه می شود

دست هایی که برای هنرمندان 5 تا 14 ساله به صدا درآمدند/ پایان جشنواره بی ادعا و منت

جشنواره کتاب کودک و نوجوان مسیر پرافتخاری برای کاشان رقم می زند

تصاویر/ آیین رونمایی از کتاب «تاریخ تشیع در خوزستان»

زخم شمشیر، بازیگران «شاه لیر» را بیمه کرد

وعده ای برای فارغ التحصیلان رشته موسیقی

امارات با آثار ایرانیان برای خود تاریخ می سازد

بازگشت بیش از 11 هزار شی تاریخی به ایران

ویدئو / موسیقی فیلم؛ «دسته سیسیلی ها»

روایت بیژن بیرنگ از ساخت خانه سبز تا به قهقرا رفتن شام ایرانی

اتاق تاریک بهترین فیلم جشنواره کرالا شد

هشدار درباره ترجمه های قلابی

کاظم سیاحی در گفت وگو با فارس: «لیسانسه ها» فرم جدیدی از طنز را ارائه کرد/ سریالی که تلاش کرد واقعیت ها را تصویر کند

پشت صحنه «هیولا» به کارگردانی مهران مدیری

«منصور خورشیدی» شاعر مازندرانی درگذشت

گریم عجیب عاطفه رضوی در «خروس لاری» + عکس

وزیر ارشاد: میانگین بالای سن ازدواج نگران کننده است/ با خانواده می توان به آینده ایران امیدوار بود

پرش مرگبار دو نوجوان از حصار مرزی ایالات متحده +فیلم

دکتر استرنج 2 ساخته می شود/پیش تولید فیلم جدید کمپانی مارول کلید خورد

آغاز به کار نخستین جشنواره بین الملل کتاب کودک و نوجوان کاشان

نخستین تصویر از سریال جدید مهران مدیری منتشر شد

حاشیه های جشنواره فیلم فجر با راه ندادن فیلم های حساس در نطفه خفه می شود!

اولین تصویر از سریال «هیولا» مهران مدیری

جشن تولد « بتهوون » در تالار رودکی و جای خالی بزرگان

«بمب یک عاشقانه» صدرنشین جدول فروش سینما شد

«منصور خورشیدی» شاعر مازندرانی درگذشت

برگزیدگان دوازدهمین کنگره پیشگامان پیشرفت تجلیل شدند+اسامی

اولین تصویر از شاهکار مهران مدیری منتشر شد

آغاز به کار نخستین جشنواره بین الملل کتاب کودک و نوجوان کاشان

کلمات قصار/ فروغی بسطامی: کوته کن این افسانه را

دعوای توییتری ضرغامی و آشنا بالا گرفت

اولین تصویر از هیولای مهران مدیری

نمایی از پشت صحنه سریال جدید مهران مدیری و پیمان قاسمخانی+عکس

تبعات پیام تبریک به شهردار یزد + فیلم

بخش خبری 20,پنجشنبه ,22 آذر مرکز قزوین+فیلم

گریم متفاوت عاطفه رضوی در نمایش خروس لاری در نقش خانم آغا

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در تعریف هنر بازنگری کند

داستان بی پایان

تئاتر خصوصی با خودش موضوعاتی خارج از اراده را تحمیل می کند

نمایش لایه های پنهان زندگی غلامحسین دینانی در فیلم سالک فکرت

نمایی از پشت صحنه سریال جدید مدیری و قاسمخانی+عکس

اولین تصویر از هیولای مهران مدیری

برگزاری جشنواره طبخ غذای خانگی و محلی در مه ولات

برگزاری جشنواره الگوهای برتر مسجد محوری در اردبیل

پشت صحنه و جلوه های ویژه فیلم سینمایی انتقام جویان: جنگ ابدیت

ژست جالب حمیدرضا آذرنگ در کنار خانم بازیگر معروف + عکس

«قصه دلبری» روایت عاشقانه زندگی شهید مدافع حرم

برگزاری جشنواره فرهنگی و هنری انقلاب اسلامی در گیلان

پرفروش ترین فیلم های هالیوود در سال 2018

نخستین تصویر از ماهور الوند در «نهنگ آبی»

سفر وزیر ارشاد به کاشان

کاشان باید شاهد رویدادهایی در تراز ظرفیت هایش باشد

برگزاری جشنواره فرهنگی و هنری انقلاب اسلامی در گیلان

اولین تصویر از هیولای مهران مدیری! +عکس

ماهور الوند در نمایی از سریال «نهنگ آبی» +عکس

پرفروش ترین فیلم های هالیوود در سال 2018

موسیقی متن فیلم سینمایی تلقین ؛ هانس زیمر

واکنش توییتری دانشجویان به اکران فیلم هالیوودی مستهجن در سینمای بجنورد/ هدف؛ عادی سازی بی بند و باری است

عکاس مهابادی دیپلم افتخار جشنواره روسیه را کسب کرد

عکاس مهابادی دیپلم افتخار جشنواره روسیه را کسب کرد

نقد فیلم مارموز ، یک کمدی سیاسی تمام عیار

امواج سومین جشنواره فیلم موج بر سواحل مرجانی کیش

نخستین تصاویر از ماهور الوند در «نهنگ آبی» + عکس

دفاع هوشنگ گلمکانی از اصغر فرهادی: پنجه به صورت آدم موفق نکشیم

امواج سومین جشنواره سراسری فیلم موج بر سواحل مرجانی جزیره کیش

حرف های دردناک زیبا بروفه در مراسم ختم همسرش+ ویدیو

آتش گرفتن بنای تاریخی در املش

کارگاهی از آثار تجسمی استاد آویشی

مشارکت صدا و سیما در تولیدات فرهنگی دفاع مقدس+فیلم

شباهت جالب «ماهور الوند» و خواهرش/ عکس

وزیر ارشاد: سهم فرهنگ و هنر از بودجه بسیار اندک است

شفر با دوربین صدا و سیما مصاحبه نکرد

بازگرداندن الواح و اشیای تاریخی دوران هخامشی به کشور

زاویه هایی از ورزش گلستان + فیلم

وزیر ارشاد: سهم فرهنگ و هنر از بودجه بسیار اندک است

سهم فرهنگ و هنر از بودجه کشور بسیار اندک است

سهم فرهنگ و هنر از بودجه کشور بسیار اندک است

«قوانین مدیریت» منتشر شد

«منصور خورشیدی» شاعر مازندرانی درگذشت

خواجه امیری در کنسرت عقیلی تجلیل می شود

تجهیز 7 اثر تاریخی فارس به سامانه فروش بلیت الکترونیک

سهم فرهنگ و هنر از بودجه کشور همواره اندک بوده است

ماهور الوند در «نهنگ آبی»+ عکس

شهروند خبرنگار ما باشید + فیلم

اجرای طرح «هر شهروند یک کتاب» در سنندج

پول بدهید، تندیس از دست وزیر بگیرید! +فیلم

انیمیشن کوتاه هِی گوزن!

بمب معادی ترکید

معرفی و امضای کتاب نمایشنامه «گل ناز و گل یار»

مناسبات قدرت در فیلم «مغزهای کوچک زنگ زده»

مناسبات قدرت در فیلم «مغزهای کوچک زنگ زده»