مطالب مرتبط:
احساس شکست از خود شکست مخرب تر است/جوانان را به مطالعه دعوت کنیم
ریشه مشکلات اقتصادی، مسائل سیاسی نیست/ افزایش نقدینگی عامل مخرب در اقتصاد کشور است
سازوکارهای اقامه نماز ظهر عاشورا در حرم حضرت معصومه(س)
ویدئو / تأثیر مخرب چراغ های LED بر سلامت انسان
حفاظت از 3000 سایت دولتی و مقابله با 53 دسته بدافزار مخرب توسط مرکز ماهر
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
سه شنبه، 3 مهر 1397 ساعت 02:552018-09-24اقتصادي

سازوکارهای مخرب


کوبیدن چماق بر سر نظام بانکی به خاطر خلق نقدینگی هم بی انصافی و ضعیف کُشی است.

نظام بانکی آخرین خاکریز ناترازی های اقتصاد کشور است.

- ناترازی وقتی به نظام بانکی می رسد که از همه خاکریزهای قبلی گذشته و راه بر آن بسته نشده است.

وضعیت کنونی اقتصاد ایران و درگیر شدنش در مشکلات مختلفی که جملگی در آستانه بحرانی شدن قرار دارند محصول و نتیجه چیست؟ فرهاد نیلی با اشاره به چهار سازوکار عمده که با قدمت و سرعت متفاوت در رساندن اقتصاد به جایگاه کنونی نقش داشته اند از اثرات و تبعات آنها می گوید.

این اقتصاددان معتقد است ناترازی ها و عدم تعادل ها، فزون بودن انتظارات مردم بر توان اقتصاد، فشارهای خارجی و نظام حکمرانی، چهار سازوکاری هستند که فعالانه در شکل گیری معضلات امروز از مشکلات محیط زیستی گرفته تا نقدینگی فزاینده و تورم و فشارهای بین المللی نقش مخرب ایفا کرده اند.

او همچنین شماتت دولت مستقر به خاطر بروز و نمود مشکلات در زمان حاضر را بی انصافی می داند و معتقد است این ساختار از چند دهه قبل به طور مزمن دچار عدم تعادل هایی بوده که دائم خود را بازتولید کرده اند.

فرهاد نیلی با تاکید بر اینکه دیگر فرصتی برای تداوم خطا وجود ندارد، توصیه می کند با تامل و محور قرار دادن اشتراک نظرها و ایجاد تغییرات سیاستی به تناسب زمان و وضعیت، اصلاح سازوکارها در دستور کار قرار گیرد تا از گسترش بیشتر بی اعتمادی اجتماعی و یأس و سرخوردگی که همراه با سازوکارهای مخرب، ممکن است به نتایج پیش بینی نشده ای منجر شوند، ممانعت به عمل آید.

برای تحلیل وضعیت موجود اقتصاد ایران و درک درست از مشکلات مزمن و در آستانه بحران، شاید بهتر باشد تصویری کلی از چگونگی شکل گیری و ایجاد این مشکلات داشته باشیم؛ مشکلاتی که در نیمه نخست امسال وضع ملتهبی به خود گرفته است.

فکر می کنید مشکلات کنونی در چه روندی به وجود آمده و چه تحلیلی متفاوت از کلیشه های رایج و دیدهای سیاسی و سیاست زده این روزها می توان ارائه داد؟ ریشه مشکلات امروز در کجاست؟ از دید من شرایط فعلی اقتصاد کشور برآیند چهار سازوکار است که همزمان با هم اما در اندازه های متفاوت و با سرعت های مختلف فعال هستند.

در واقع آنچه می بینیم حاصل کارکرد این چهار مکانیسم است.

در شبیه سازی این وضعیت، بیماری را در نظر بگیرید که چهار سیستم در داخل بدنش فعالیت اثرگذار دارند؛ مثلاً نارسایی سیستم تنفسی، ضعف سیستم عصبی، دیابت و یک مشکل خونی مادرزادی.

پزشک برای درمان این بیمار باید از هر چهار سیستم اطلاع کافی داشته باشد تا بداند انجام چه اقدامات و تجویز چه داروهایی مجاز است و کدام ها غیرمجاز.

پزشک باید بداند کدام مسیر درمان می تواند وضع بیمار را بهبود بخشد چون ممکن است استفاده از روش های متعارف بهبودی برای هر یک از بیماری ها، به دلیل اثر سرریز بر بیماری های دیگر او، شُدنی نباشد.

این چهار سازوکار عبارتند از: ناترازی های نهادینه شده در اقتصاد کشور که با سرعت های متفاوتی به جلو حرکت می کنند؛ ناترازی هایی که برخی بسیار قدیمی اند و شاید بیش از چند دهه سابقه دارند و برخی نیز جدیدترند.

دومین سازوکار انتظارات مردم است؛ خواسته ها و توقعاتی که مردم از زندگی خود دارند و علت برآورده نشدن آ نها را حکومت می دانند.

سومین سازوکار فشارهای خارجی است که بار آن بر اقتصاد کشور گاه زیاد و گاه کمتر می شود.

چهارم هم نظام تدبیر کشور است که در مواجهه با ناترازی های مزمن و فشارهای خارجی باید پاسخگوی انتظارات و خواسته های مردم باشد؛ ناترازی ها را تراز، فشارهای خارجی بر کشور را از طریق دیپلماسی حداقل و تهدیدها را تبدیل به فرصت کند.

این چهار سازوکار طی دهه های گذشته در کنار هم فعال بوده اند و با سهم متفاوت ما را به اینجا رسانده اند.

گاه یکی از آنها بسیار پرقدرت شده و گاه یکی به محاق رفته و مجدد احیا شده است.

در نهایت آنچه که در وضعیت کنونی شاهدش هستیم، کارکرد تقریباً قوی و با تمام قوای هر چهار سازوکار در ساختار سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشور است.

منظورتان از ناترازی ها و عدم تعادل هایی که به عنوان اولین سازوکارهای فعال عنوان کردید چیست؟ اقتصادی هستند یا غیراقتصادی و اثرشان چه بوده است؟ سازوکار نخست که احتمالاً بخش بسیار غمناک و تراژیک اقتصاد ماست مجموعه ای از ناترازی های بنیادی دربرگیرنده مساله آب، آلودگی هوا، نظام مالی دولت، نظام بانکی و صندوق های بازنشستگی است.

البته این ناترازی ها را می توان بیش از این بسط داد اما به نظر می رسد برای ادامه بحث ما همین پنج مساله عمده کفایت کند.

ناترازی بخش آب در کشور ما که یک سابقه طولانی دارد، ناشی از آن است که در طول زمان سرعت برداشت اقتصاد از منابع آبی کشور بیش از سرعت احیای آنها بوده است.

این عدم تعادل در بخش هایی از کشور بیشتر و در بخش های دیگری کمتر بوده اما در نهایت کشور ایران به عنوان سرزمینی که هیچ جزیی از آن برای ما قابل تفکیک از اجزای دیگر نیست، با تهدید بزرگ کم آبی روبه روست.

تاکید دارم که مساله آب مربوط به دولت فعلی یا دولت های قبل تر نیست بلکه مساله ای بسیار قدیمی و مزمن است و هرچه زمان گذشته، این عدم تعادل بیشتر از آستانه تحمل دور شده است.

به طور طبیعی مردمی که در بخش های شرقی و مرکزی کشور زندگی می کنند، از این ناترازی آسیب بیشتری متحمل شده اند؛ برخی مجبور به مهاجرت اجباری شده، برخی معیشت شان را تغییر داده اند و برخی همان معاش قبل را در سطح بسیار نازل تری از بهره وری ادامه داده اند.

در مقابل ساکنان استان های شمالی و دامنه زاگرس کمتر در معرض این مشکل بوده اند.

بنابراین توزیع این ناترازی برای 80 میلیون جمعیت کشور یکنواخت نبوده است اما وقتی به ایران به عنوان یک سرزمین نگاه کنیم، قطعاً مساله آب به عنوان یکی از ناترازی های بزرگ کشور پیش روی ماست.

حالا اینکه مساله آب از چه زمان و در چه ابعاد و به چه دلایلی وارد بحران شده است در حوزه تخصص من نیست اما ادله مختلف نشان می دهد که مدیریت کمبود آب در ترسیم آینده کشور بسیار حائز اهمیت است.

ناترازی بزرگ دوم مساله آلودگی هواست؛ وضعیتی که در آن سرعت ایجاد آلاینده ها در شماری از شهرها بیش از سرعت تصفیه آنهاست.

آلاینده ها در شهری مانند تهران ناشی از سوخت خودروها، به خصوص اتوبوس ها و کامیون هاست، در شهرهای صنعتی ناشی از کارخانه هایی است که فیلتر ندارند یا ترکیب سوخت آنها نامناسب است و در شهرهای جنوبی هم ناشی از ریزگردهاست.

در واقع در کشور سه منبع آلاینده اصلی هوا با توزیع غیریکنواخت، بخش زیادی از کشور را پوشش داده اند.

تصفیه هوا هم از طریق مکانیسم های طبیعی مانند فضای سبز و باد و بارندگی صورت می گیرد.

آلودگی هوا فقط مساله ایران نیست، مثلاً ریزگردها مساله بخشی از منطقه خاورمیانه است.

آلودگی ناشی از سوخت و فعالیت های صنعتی در بسیاری شهرهای دیگر دنیا هم وجود دارد.

به همین دلیل در بسیاری از کشورها به سمت کاهش آلایندگی خودروها و کارخانه ها با اصلاح سوخت، فیلترینگ قوی تر و وضع مالیات بر سوخت های آلاینده حرکت کرده اند که ما در این زمینه عقب هستیم.

در این حوزه نیز من متخصص نیستم که بتوانم در مورد آستانه بحران آلودگی هوا اظهارنظر کنم، اما می بینم که تا زمانی که برای این عدم تعادل تدبیری اندیشیده نشود، با گذشت زمان ناترازی اش بدتر و مخرب تر خواهد شد.

ناترازی سوم نظام بانکی کشور است.

قدمت ناترازی نظام بانکی کشور به اندازه آب و آلودگی هوا نیست اما سرعت آن بسیار تندتر بوده؛ بنابراین به رغم اینکه جدیدتر است با سرعت بالایی رو به وخامت گذاشته.

ناترازی دارایی ها و بدهی ها و عدم تعادل درآمدها و هزینه ها، به دلایل مختلف که تشریح آن خارج از حوصله این گفت وگوست، در بطن نظام بانکی کشور نهادینه شده و بانک مرکزی یا وزارت اقتصاد هم نمی توانند آن را به تنهایی حل کنند.

سامان دهی ناترازی نظام بانکی احتیاج به یک تعدیل بزرگ دارد که البته تجربه این ناترازی و چگونگی حل وفصل آن در برخی کشورها به تفصیل وجود دارد، اما علاقه زیادی به یادگیری در این خصوص در کشور دیده نمی شود.

البته این حل وفصل پُردرد و احتمالاً پرهزینه خواهد بود اما گریزی از آن نیست و باید اتفاق بیفتد.

تا زمانی هم که اراده سیاسی برای حل آن شکل نگیرد، همچنان رو به وخامت می گذارد و هزینه و درد فیصله دادن به آن را بیشتر می کند.

ناترازی چهارم مربوط به نظام مالی دولت است، جایی که به طور تاریخی هزینه ها بیش از درآمدها و تعهدات فراتر از قابلیت هاست.

در مقیاس خرد، شرکت های دولتی و در مقیاس کلان، بودجه های سالانه دولت مصداق این ناترازی اند.

شمار زیاد طرح های عمرانی نیمه تمام نیز نشانگر غم انگیز این ناترازی است.

بالاخره پنجمین ناترازی مربوط به صندوق های بازنشستگی و بدهی های دولت و سایر کارفرماها به این صندوق هاست که باعث شده تعهدات صندوق ها به جای تامین از محل ذخیره افرادی که بازنشست می شوند، از محل آورده افرادی که ملحق می شوند پرداخت شود.

بار ناترازی صندوق های بازنشستگی وقتی که روی دولت نمی افتد به نکول می انجامد، و وقتی که روی دولت می افتد کسری بودجه را بزرگ می کند.

همان طور که ابتدا اشاره کردم، قطعاً ناترازی های اقتصاد ایران بیش از این پنج مورد است اما ناترازی های بزرگ و اصلی همین موارد است.

در واقع برای نشان دادن اینکه کشور با مجموعه ای از عدم تعادل های بنیادین روبه روست، تمرکز بر این پنج ناترازی کفایت می کند.

ویژگی مشترک این پنج ناترازی آن است که 1- هزینه اجتماعی و سیاسی مدیریت آنها از طریق راه حل های قیمتی و غیرقیمتی بالا و مستلزم سرمایه سیاسی و اجتماعی کافی است؛ 2- هزینه های تراز کردن و کنترل ناترازی ها، کوتاه مدت ولی منافع آن بلندمدت است.

لذا به فرض درک صحیح از ابعاد مشکل و راه حل ها، هیچ دولتی انگیزه و سرمایه سیاسی لازم و عمر مدیریتی کافی برای مواجهه و مدیریت این معضلات را نداشته است؛ 3- قلمرو تک تک این ناترازی ها فراتر از اختیارات و ظرفیت های حقوقی، سیاسی و مالی دولت هاست و نظام تدبیر کشور تمام قد مسوول در برابر این معضلات است و انگشت اتهام گیری به سمت دولت ها، آدرس غلط دادن به مردم است.

همان طور که می دانید یکی از مسائل مهم اقتصاد کشور که این روزها زیاد به آن پرداخته می شود، مساله نقدینگی است.

به نوعی فصل مشترک همه نقدهای اقتصادی به دولت کنونی روند فزاینده و غیرقابل توقف نقدینگی است که در نهایت به تورم خواهد انجامید و احتمالاً دستاورد تورم یک رقمی را از ما بگیرد.

این مساله ذیل کدام یک از سازوکارهای بالا قرار می گیرد و چگونه تا این حد تشدید شده است؟ نقدینگی به میزان زیادی ناشی از ناترازی سوم و چهارم است.

اگر بخواهیم کل اقتصاد کشور را در یک ترازنامه نمایش دهیم، این ترازنامه کاملاً ناتراز است.

در واقع هزینه های اقتصاد ایران بیش از درآمدی است که می تواند حاصل کند.

یک اقتصاد یا باید از درون درآمدزایی داشته باشد یا از بیرون از طریق سرمایه گذاری یا وام منابعی کسب کند تا بتواند هزینه هایش را پوشش دهد.

در صورت عدم کفایت یا نبود این دو منبع، اقتصاد ناتراز مجبور است نه از طریق خلق ارزش افزوده که از طریق خلق پول، درآمد خلق کند.

ما به راهکار آخر رسیده ایم و مدت هاست که از این محل خلق درآمد کرده ایم.

این مساله صرفاً به دولت آقایان روحانی، احمدی نژاد، خاتمی یا هاشمی هم بازنمی گردد؛ بیش از چهار دهه است که در کشور ما تقریباً به طور متوسط، نقدینگی سالی 25 درصد رشد می کند و این روند پایدار به یکی از نظم های بنیادین اقتصاد کشور تبدیل شده است.

در خصوص روندی با این قدمت و پایداری نمی توان یک دولت یا مجلس را مقصر دانست چون به امری نهادینه بدل شده است.

رمز رشد مستمر نقدینگی در اقتصاد ایران آن است که این اقتصاد در بخش واقعی از طریق خلق ارزش به تراز نمی رسد.

و متاسفانه از بلوغ یا شهامت لازم برای تراز کردن هزینه ها متناسب با درآمدها هم برخوردار نیست.

لذا در بخش اسمی، از طریق خلق نقدینگی خود را به تراز می رساند.

به همین خاطر بخش عمده ای از خلق نقدینگی در سه ماهه پایان هر سال اتفاق می افتد چون در پایان سال مالی است که ناترازی ها باید تراز شوند.

بنابراین اینکه به خاطر رشد نقدینگی انگشت شماتت را به سمت افراد نشانه رویم، اشتباه است.

ریشه رشد نقدینگی بسیار بنیادی و راه چاره اش هم بنیادی است.

قربانی کردن یک دولت یا دو سه مسوول صرفاً زمان خریدن و نادیده گرفتن ریشه مشکل است.

نقدینگی یا پول وسیع، بدهی نظام بانکی به مردم، بابت پول نقد و سپرده های بانکی است.

خلق آن هم دو جزو درونی و بیرونی دارد.

پول بیرونی را بانک مرکزی و پول درونی را بانک ها خلق می کنند.

کوبیدن چماق بر سر نظام بانکی به خاطر خلق نقدینگی هم بی انصافی و ضعیف کُشی است.

نظام بانکی آخرین خاکریز ناترازی های اقتصاد کشور است.

ناترازی وقتی به نظام بانکی می رسد که از همه خاکریزهای قبلی گذشته و راه بر آن بسته نشده است.

حال کسانی که خود در خاکریزهای قبلی نتوانسته اند در برابر ناترازی ها مقاومت و آن را چاره کنند، نظام بانکی را به خاطر ایجاد نقدینگی مورد سرزنش قرار می دهند.

نظام بانکی برای اینکه اقتصاد به لحاظ اسمی تراز شود ناگزیر به خلق نقدینگی است.

ناترازی مانند گلوله برف کوچکی است که از بالای کوه به پایین غلتانده و به تدریج بزرگ و بزرگ تر می شود و وقتی به پایین کوه می رسد آ نقدر بزرگ شده است که نتوان مهارش کرد.

نمی توان ساکنان پایین کوه را به دلیل مهار نکردن گلوله ای که زمان رسیدن به آنها تبدیل به بهمن شده است، شماتت کرد.

وقتی تراز شرکت های دولتی بسته نمی شود، وقتی تراز بودجه کشور بسته نمی شود، وقتی تراز صندوق های بازنشستگی بسته نمی شود، وقتی تراز موسسات مالی و اعتباری بسته نمی شود راه حلی جز خلق نقدینگی وجود ندارد.

رشد نقدینگی معلول ناترازی های اقتصاد است.

آنقدر هم مزمن و قدیمی است که تبدیل به یک نظم آهنین و خدشه ناپذیر شده و با سرعت سالانه 25 درصد بخش اسمی اقتصاد را منبسط می کند تا بتواند به حیات خود ادامه دهد.

یعنی در تمام این سال ها یک مسیر حرکت ناتراز و ایجاد الزام برای خلق نقدینگی وجود داشته و تغییری نکرده است؟ الزامات رشد نقدینگی طی 10 دولت گذشته، تامین مالی کسری بودجه دولت از طریق نظام بانکی بوده است.

تفاوت در ماهیت رشد نقدینگی در دولت یازدهم و دوازدهم آن است که طی پنج سال گذشته بستن ناترازی بانک ها و موسسات اعتباری به این نظم قدیمی اضافه شده، هرچند سرعت و کمیت آن را تغییر نداده است.

تا قبل از دولت آقای روحانی در اقتصاد سلطه مالی داشتیم؛ یعنی بانک ها با نرخ بهره واقعی منفی، منابع جذب می کردند؛ در واقع بانک ها از سپرده گذار به تسهیلات گیرنده یارانه می دادند.

در دولت آقای روحانی به دلایلی که در این گفت وگو نمی گنجد، این فرآیند معکوس شد.

نرخ بهره واقعی مثبت شد و در نتیجه سپرده گذار سود واقعی گرفت؛ سودی که در اقتصاد خلق نشده و صرفاً نوعی جایزه به سپرده گذار بود تا پولش را در بانک نگه دارد.

یعنی زمانی که مثلاً نرخ تورم 14 درصد بوده، بانک 18 درصد سود بدون ریسک به سپرده گذار داده است.

بنابراین جنس نقدینگی خلق شده در پنج سال گذشته متفاوت است و بانک ها در آن سهم زیادی داشته اند.

اتفاقاً دولت یازدهم به میزان تحسین برانگیزی سعی کرد به انضباط مالی پایبند باشد.

به همین علت سهم بانک مرکزی در نقدینگی ایجادشده در پنج سال گذشته کمتر و سهم شبکه بانکی بیشتر است.

البته در نتیجه ماجرا تفاوتی حاصل نمی شود چون اثر نقدینگی مستقل از منشأ ایجاد آن است؛ بنابراین فارغ از سازوکار ایجاد، اثر خودش را در اقتصاد گذاشته است.

انتظارات مردم که از آن به عنوان سازوکار دوم نام بردید هم احتمالاً جای مناقشه است.

اینکه انتظارات مردم تا چه اندازه بحق است و سیاستگذار خود چه نقشی در تشدید این انتظارات ایفا کرده است.

انتظارات مردم ما در مقایسه با کشورهای دیگر به دلایل عدیده ای که اینجا جای بحثش نیست و تحلیل جامعه شناختی-روانشناختی می طلبد؛ فراتر از ظرفیت پاسخگویی اقتصاد است.

رشد انتظارات هم تناسبی با سرعت درآمدزایی اقتصاد ندارد.

سرپرست یک خانواده که صبح از خانه بیرون می رود، بحق انتظار دارد شب با دست پر به خانه برگردد.

در یک اقتصاد رقابتی، میانگین ارزش مایحتاج و ملزومات خانه که این فرد در انتهای روز به خانه می برد باید متناسب با ارزشی باشد که در طول روز خلق کرده است.

اگر این فرد به جای مثلاً سه عدد نان و یک کیلو سیب زمینی و یک ظرف ماست انتظار دارد بتواند گوشت قرمز باکیفیت، مرغ و میوه های مختلف بخرد که قاعدتاً مستلزم هزینه بزرگ تری است، باید توانسته باشد درآمد متناسب با این هزینه مورد انتظار را در طول روز خلق کرده باشد.

اگر هم نتوانسته دولت را مسوول این ناترازی نمی داند.

کارت های اعتباری سازوکار پیش بینی شده در سایر اقتصادها برای پر کردن شکاف درآمد و هزینه افراد است.

نظام مالی به افراد اجازه می دهد بیش از درآمد خود هزینه کنند، اما نمی گذارد این شکاف غیرقابل مدیریت شود.

نظام مالی افراد را بابت بلندپروازی هایشان بدهکار و برای بازپرداخت بدهی ها وادار به انضباط مالی و کار زیاد می کند.

از طریق بازی با نرخ بهره هم سرعت بزرگ شدن بدهی ها را تنظیم می کند.

از سوی دیگر افرادی که ظرفیت درآمدزایی و بلندپروازی های هزینه ای شان مستمراً ناتراز است، موقتاً یا دائماً از قابلیت ایجاد بدهی جدید منع می شوند تا انتظارت خود را تعدیل کنند.

نقش دولت در این چرخه صرفاً تنظیم مسیر نرخ بهره است و بقیه سازوکار بر اساس یک نظام تجاری و انتفاعی می چرخد.

در اقتصاد ما نقدینگی سالی 25 درصد بزرگ می شود، یعنی توان خرید کردن 25 درصد نسبت به سال قبل افزون می شود؛ در حالی که تنها چهار درصد کالا و خدمت بیشتر تولید می شود.

بنابراین در بلندمدت قیمت ها باید حدود 21 درصد بیشتر شود تا اقتصاد به تراز برسد.

در میان مدت امکان پذیر نیست که خرید مردم بیشتر از موجودی تولید و انبارها بشود.

در نتیجه ظرف چند سال فاصله بین رشد نقدینگی و رشد ارزش افزوده باید به رشد قیمت ها تبدیل شود که همان تورم است.

واقعیت این است که انتظارات مردم ما با درآمد سرانه کشور سازگار نیست.

مردم ما خود را با ویتنام، فیلیپین، اردن، مالزی، اندونزی و چین و لهستان مقایسه نمی کنند.

بلکه با اروپا، بخش اروپایی ترکیه، قسمت های مرفه کوآلالامپور و جاکارتا مقایسه می کنند و نه بیغوله های آنجا.

در سفر یا از طریق رسانه ها و فضای مجازی مناطق مرفه نشین را می بینند و فکر می کنند فاصله ما با دنیا زیاد است.

بله، فاصله ما با کشورهای توسعه یافته و مرفه زیاد است اما رتبه درآمدی کشور ما در دنیا رتبه بدی نیست، مساله این است که انتظارات ما بسیار بیش از این رتبه است.

مردم فکر می کنند ما کشوری هستیم که نفت داریم، منابع و ذخایر طبیعی و کشور بزرگی داریم و باید رفاه بیشتری داشته باشیم.

دست ما در دارا بودن ذخایر و منابع پر است اما ناترازی هایی که به آنها پرداختیم ما را در وضعی قرار داده که نمی توان انتظارات مردم را برآورده کرد.

این مساله جدیدی نیست اما شبکه های اجتماعی، اینترنت و دسترسی مردم به گفت وگو در فضای مجازی، باعث تشدید و رشد فزاینده انتظارات شده است.

اتفاقات نامساعد، شکست ها، ناکامی ها، عدم موفقیت ها و همه مقایسه هایی که ما در آن بدتر هستیم و نه مقایسه هایی که در آن بهتریم، در این فضای مجازی دست به دست می چرخند.

بنا به تعریف اطلاعات، بُرد خبری یک اتفاق بد بسیار بیشتر از ده ها اتفاق خوب است.

اگر هزار هواپیما سالم از باند فرودگاه بلند شوند خبری مخابره نمی شود اما اگر یک هواپیما در زمان بلند شدن یا فرود با ترکیدگی لاستیک مواجه شود، خبرش به سرعت همه جا می پیچد.

همه جای دنیا همین است.

تیتر یک روزنامه ها و سایر رسانه ها اغلب خبرهای بد است.

متاسفانه خبررسانی در شبکه های مجازی از فرهنگ حرفه ای روزنامه نگاری فاصله گرفته و اخبار بد با سرعت سرسام آوری بین مردم دست به دست می چرخد و این اخبار بد، ناترازی های موجود را بسیار سیاه تر از آنچه هست نشان می دهد.

دسترسی مردم به اطلاعات زیاد و آگاهی از زندگی در دهکده جهانی، مردم ما را به سمت یأس و سرخوردگی برده است؛ بسیاری هستند که به طور ذهنی در اروپا و آمریکا و به طور فیزیکی در ایران زندگی می کنند؛ این گروه اغلب سرخورده هستند.

سوال دارند که چرا نمی توانند آن طور زندگی کنند یا فرزندان شان را به اروپا بفرستند.

اما وضعیت دنیا این گونه است.

اگر فردی از کشوری مانند ویتنام به لندن برود باید وحشتناک کار کند تا بتواند روی پای خودش بایستد.

توان و کیفیت کار کردن در این کشورها با آنچه در کشور ما در جریان است، تفاوت بسیار زیادی دارد.

اثر انتظارات در جامعه، به نوعی وضعیت ناترازی ها را هم بدتر کرده است.

به تصویر ناترازی ها در سازوکار اول تصویر ابجکتیو (Objective)و به درک مردم از آن ناترازی ها در سازوکار دوم، تصویر سابجکتیو (Subjective) می گوییم.

هر دو تصویر در ترسیم وضعیت اقتصاد مهم اند.

مشکل آن جاست که تصویر سابجکتیوی که مردم از اقتصاد می سازند از تصویر ابجکتیو بدتر بوده و به تدریج هم از آن فاصله می گیرد.

من امیدوارم دولتمردان، مدبران و مسوولان ما به این توجه داشته باشند که اثر ناکامی در انتظارات ممکن است ما را زودتر از ناترازی های ابجکتیو دچار بحران کند.

اگر مساله انتظارات مدیریت نشود؛ اگر با مردم با شفافیت، صراحت، انصاف و احترام صحبت نشود؛ اگر مسوولان بابت قول هایی که به مردم داده و به آن عمل نکرده اند، جریمه نشوند؛ اگر حاکمان بابت عدم صداقت با مردم تنبیه نشوند؛ احتمال قوی تری برای زمین خوردن سیستم وجود دارد.

مردم احتیاج دارند رعایت انصاف، سختگیری مدیران بر خود و برخورد مناسب با خطای بزرگان را ببینند.

اگر فردی در انجام وظایفش کوتاهی کرده، متناسب با زیانی که به جامعه وارد کرده باید تنبیه شود.

فارغ از اینکه در کدام یک از قوای سه گانه یا نهادها حضور دارد و فعالیت می کند، باید بابت خطا در تشخیص یا درمان تنبیه شود.

مساله واگرایی انتظارات به خصوص در نسل جدید باعث گسست از حاکمیت می شود و اگر با همین سرعت فعلی حرکت کند واقعاً مشخص نیست چه فرجامی برای کشور رقم بزند.

فشارهای بیرونی هم که همواره بوده و اکنون مزید بر علت شده است.

اگر اشتباه نکنم تحریم ها را باید ذیل همین سازوکار دانست.

بله، فشارهای بیرونی در طول زمان کم و زیاد می شود و وابستگی زیادی به دیپلماسی و تصویری که از ما در بیرون ساخته می شود، دارد.

ما در بسیاری از مجامع بیرونی حضور فعال و موثر نداریم و چهره های بین المللی اندکی تربیت کرده ایم.

در این زمینه آمارمان بسیار بد است.

همان اندک چهره های بین المللی هم که داریم دست شان بسته است و نمی توانند آن طور که باید فعالیت کنند.

با این روند طبیعی است که در دنیا شریک استراتژیک نداشته و عضو هیچ باشگاه یا مجموعه ای نباشیم.

دلیلش این است که در دوره ای به اشتباه، استقلال را عدم وابستگی تعریف کردیم؛ درحالی که استقلال پویا، وابستگی متقابل است.

باید به میزانی که به دیگران وابسته می شویم، در آنها وابستگی به خودمان ایجاد کنیم تا سرنوشت خودمان و دیگران را به هم پیوند بزنیم.

در آن صورت است که این کشتی در عرصه امواج سهمناک می تواند پایدارتر باشد.

ما به هر دلیلی این کار را نکرده ایم و اکنون در شرایط ویژه ای از فشارهای بیرونی قرار گرفته ایم که ممکن است اثر مخرب سازوکار اول و دوم را تشدید و سرعت حرکت شان را بسیار بیشتر کند.

فشارهای بیرونی با یک نظم از پیش اعلام شده، قدم به قدم محدودیت ها را بر ما بیشتر می کنند.

دور جدید تحریم ها با دور قبل متفاوت و از جهاتی بهتر و از جهاتی بدتر است.

تحریم های جدید وجاهت حقوقی و اجماع بین المللی دور قبل را ندارند.

در مقابل برای پیشبرد آنها، دولت آمریکا چابکی بیشتری دارد و لازم نیست منتظر بقیه کشورهای جهان بماند.

از سوی دیگر این دور از تحریم ها کاملاً نتیجه محور است؛ یعنی قرار بر صرف تحریم نیست بلکه قرار است تحریم ها حتماً به نتیجه بینجامد.

واقعیت آن است که متاسفانه سومین سازوکار علیه ایران از دریچه اقتصاد در ابعادی فراتر از گذشته فعال شده است و ما باید به عنوان یک واقعیت با آن مواجه شویم؛ یعنی ابعادش را نه بزرگ تر و نه کوچک تر از آنچه که هست ببینیم.

تحریم و فشار بیرونی یک واقعیت مسلم است که ممکن است بتوانیم بخش هایی از آن را کم اثر کنیم و ممکن است از بخش هایی از آن متاثر شویم.

نقش سازوکار چهارم احتمالاً از همه مهم تر باشد.

چون در ابتدا اشاره داشتید که نظام حکمرانی می تواند انتظارات را تعدیل کند، ناترازی ها را به سوی تراز شدن سوق دهد و حتی با دیپلماسی، مساله فشارهای بیرونی را نیز کاهش دهد.

درست است.

نقطه فرود همه سازوکارهای قبلی در سازوکار چهارم است؛ جایی که نظام تدبیر ما کار می کند و باید به این سه سازوکار قبل توجه داشته باشد.

سفره مردم و جیب سرپرست خانوار را برآیند این چهار سازوکار با هم تعیین می کند.

اگر بگوییم کاری به انتظارات مردم نداریم، سازوکار دوم کار خودش را انجام می دهد و وضع را بدتر می کند.

اینجاست که نظام حکمرانی باید بتواند با یک راهبرد هوشمندانه و صادقانه و منصفانه در بلندمدت، تعاملی برای برخورد و مواجهه با مردم ایجاد کند.

آنچه که در قدیم با عنوان برخورد خطابه ای با مردم یا به اصطلاح مونولوگ در پیش گرفتیم، کار نمی کند.

مردم از مونولوگ خوششان نمی آید.

مردم دیالوگ دوست دارند و می خواهند گفت وگوی سیاستگذار با آنها دوطرفه و متقارن باشد؛ بپرسند و پاسخ بگیرند و اگر قانع نشدند حق تنبیه داشته باشند.

بنابراین باید از خودمان بپرسیم در کجا حرف مردم را شنیده ایم.

باید رواداری با مردم و توانایی شنیدن حرف مردم را حتی در برابر داد و فریادشان را بالا ببریم.

به هر حال هر کسی در هر گوشه ای از نظام حکمرانی حضور دارد، این اعتقاد را دارد که خادم و نوکر مردم است.

مکانیسم چهارم در حالی که باید واقعاً راهگشا و راهبردی باشد، متاسفانه علائم خوب به بیرون نمی فرستد.

قضاوت نمی کنم که این سازوکار در حال حاضر علائم خوب تولید می کند یا نه؛ یا علائم خوبش را برای روز مبادا بایگانی می کند یا نه؛ اما آنچه که بیرون می آید علائم و نشانه های خوبی نیست؛ مدت هاست که نظام حکمرانی تصمیم نگرفته و اندک تصمیماتی هم که گرفته نادرست بوده است.

مردم از مسوولان تصمیم خردمندانه می خواهند.

این تصمیمات باید اقتضایی و متناسب با شرایط بوده و در اجرا، چابک و چالاک باشد.

نظام حکمرانی در شرایط فعلی باید توان تدبیر خود را هم در تشخیص واقع بینانه و هم در درمان نشان دهد.

متوقف یا کند شدن سازوکار چهارم نگران کننده است.

بخشی از نظام حکمرانی بدون توجه به اینکه در فروردین 90 یا مرداد 94 یا شهریور 97 باشد، حرف های یکسانی را تکرار می کند.

یعنی فارغ از زمان و تغییر شرایط، ساکن و متوقف شده است.

نظام حکمرانی باید نشان دهد که مثلاً متوجه تغییر سازوکار خلق نقدینگی شده است، نشان دهد نگران تغییر سازوکار محیط زیست و مساله آب است، باید نشان بدهد که می فهمد شبکه های اجتماعی که می تواند بستری برای تولید اخبار خوب و امیدوارکننده باشد به پایگاه تولید خبرهای بد و دلسردکننده بدل شده که در حال از بین بردن تمام ظرفیت اعتمادپذیری نهاد حاکمیت است.

اینکه تغییر نقدینگی به هیچ وجه از تغییرات سیاسی تاثیر نپذیرفته، به نظرم درس بسیار بزرگی است.

نشان می دهد که دولت های اصولگرا، اصلاح طلب و معتدل می آیند و می روند و با وجود سروصدا و اختلافات سیاسی، همه در حوزه پولی و بانکی مثل هم عمل می کنند.

همه شان آخر کار یک ماله برداشته و سوراخ ها و ترک های دیوار را پوشانده اند و نقدینگی هم همان 25 درصد رشد کرده است.

عمق مسائل سیاسی ما بسیار کم است؛ در واقع اصلاً عمقی ندارد.

وقتی که اختلاف نظرهای سیاسی به تفاوت در تدابیر سیاستی نمی انجامد، اساساً معلوم است ما برنامه اصولی و ساختاری نداریم و صرفاً دعوا می کنیم.

این درس اول است.

درس دوم، آن است که تغییر افراد اصلاً مشکل کشور را حل نمی کند.

مشکل کشور ما با تغییر افراد حل نمی شود چون ساختار پابرجاست و هر فردی که تغییر کند این ساختار تغییر نمی کند و خروجی اش همانی است که تاکنون بوده است.

قیمت انرژی همچنان غیرتعادلی می ماند، بودجه های عمرانی همچنان سیاسی تخصیص می یابند و اصولاً تدوینش هم به خاطر فشار نمایندگان مجلس برای گرفتن طرح و اعتبار برای حوزه انتخابیه بوده است.

باید تحلیل جامعی شود که چرا با این همه تغییر سیاسی، چهار دهه است که تغییر سیاستی قابل تشخیصی رخ نمی دهد.

باید ببینیم چگونه می شود سطح بیداری و هوشیاری آنهایی را که پشت فرمان هستند بالا ببریم.

دوم اینکه یاد بگیریم توپ تمام مشکلات را به زمین دولت مستقر نیندازیم که بسیار بی انصافی است.

ما باید دودستی کشورمان را بچسبیم و سعی کنیم عزت، اقتدار، مصلحت، توان، ثروت، بهره وری، جوانان و سرمایه این کشور را تقویت کنیم و از بیشتر مستهلک شدن آن جلوگیری کنیم.

وگرنه شرمنده تاریخ می شویم.

من معتقد به یأس، ناامیدی، شکست و پشیمانی نیستم اما معتقدم اگر این لحظه را از دست بدهیم، فرصتی برای جبران نداریم.

اگر فکر می کنیم با دعواهای سیاسی و تغییر وزیر کار و اقتصاد و سوال از رییس جمهور، دولت را نسق کشی می کنیم و بار را روی دوش دولت می گذاریم اشتباه کرده ایم.

این طور نیست که دولت شکست بخورد و مجلس پیروز شود.

می توان تمام قوانین مصوب چند سال گذشته مجلس را مرور کرد.

اگر می گوییم فساد وجود دارد تحقیق و تفحص های مجلس قرار بود آن را ریشه یابی کند.

اگر بودجه نامتوازن است، دستپخت دولت و مجلس است.

در شرایط کنونی بازی چه کسی مقصر است راه نیندازیم، چون هیچ کمکی به حل مشکل نمی کند.

مدت هاست شمار زیادی از اقتصاددانان کاربلد با اشتراک نظر بسیار، شرح حال بیمار را شنیده، توان روحی و جسمی او را برای تحمل گزینه های درمانی بررسی و محدوده درمان را به بستگان بیمار ارائه کرده اند.

حال باید بدون فوت وقت، بهبود بیمار را مهم ترین مساله بدانیم؛ در درمان صرفاً از پزشکان حاذق کمک بگیریم، بر سر تخت بیمار دعوا به راه نیندازیم؛ دایه های مهربان تر از مادر را به اتاق انتظار راهنمایی کنیم؛ در کورتون درمانی افراط نکنیم؛ در فرآیند درمان از خون ریزی نترسیم؛ به بیمار امید بدهیم اما وعده توخالی ندهیم و از همه مهم تر برای شفای بیمار دعا کنیم.

سایت شعارسال، با اندکی اضافات و تلخیص برگرفته از سایت تجارت فردا، تاریخ انتشار: 10شهریور1397 ، کدخبر: 28388: www.

tejaratefarda.

com
کلید واژه ها: مشکلات - اقتصاد - مشکل - نظام بانکی - اقتصاد ایران - متفاوت - نظام - بانکی - نقدینگی - بیمار - فرهاد - امروز - ایران - بین المللی - اقتصاددان - کشور - بینی - پزشک - مجاز - نیلی - هایی - پیش بینی - اجتماعی - اعتمادی - تصویری - بیماری - ساختار - دیابت - درمان - اصلاح

آخرین اخبار سرویس:
قیمت گوشی امروز 19 آذر 97

مادورو: تمام نفت ونزوئلا با ارز دیجیتال فروخته خواهد شد

آپارتمان در دیباجی تهران متری چند؟

فارس گزارش می دهد اما و اگرها و 5 ابهام درباره معافیت جدید در مناطق آزاد

استخدام 4 ردیف شغلی در گروه صنعتی راگا در البرز

استخدام سرپرست انبار ، کارشناس تضمین کیفیت در البرز

استخدام مدیر فروش،رییس حسابداری فروش در تهران

استخدام بازاریاب در لابراتوار ارتودنسی بهمن در تهران

نشانه های اولیه آلزایمر چیست؟

شورای عالی مسکن بر بالین بازار شوک زده/همه باید پای کار بیایند

توصیه به خریداران بیت کوین و ارزهای دیجیتالی

چالش تجارت با بنگاه های جوان اروپایی

دغدغه های تولیدکنندگان پوشاک در غیاب رقیب خارجی

دلار آزاد زیر قیمت دلار دولتی/ صراف ها: چک تضمینی بازار سیاه ارز را فلج کرد

مسوولانی نقش آفرین در ساخت وسازهای غیر مجاز لردگان پاسخگو باشند

زمین زورخانه صفه عزاخانه تحت فشار به شهرداری داده شد

مظنه خودروهای میلیاردی در بازار تهران

فارس گزارش می دهد بلندپروازی سازمان محیط زیست در ارائه تعهدات ایران به توافق پاریس

اجرایی نشدن طرح اخذ مالیات از خانه های خالی تخطی از قانون است

آلمان 6 میلیون یورو برای مدیریت یکپارچه منابع آب زاینده رود سرمایه گذاری کرد

صرفه جویی 575 میلیون لیتری واحد های تجدیدپذیر در مصرف آب/کاهش 803 هزار تن گاز گلخانه ای

نوبت بعدی عرضه نفت خام در بورس کی است؟

ارائه شناسه کالا برای ترخیص تبلت و ساعت هوشمند وارداتی اجباری شد

مظنه آپارتمان نزدیک ایستگاه مترو

قیمت تلفن همراه کاهش می یابد

آبرسانی 8 هزار روستا با تانکر

کارگران امسال چقدر عیدی می گیرند؟

«حلقه دوم طرح ترافیک» آلودگی هوا را کاهش نمی دهد

زیرپوست بازار املاک بافت فرسوده

اصناف شهر اراک مشمول 50درصد تخفیف عوارض کسب می شوند

تلفن همراه؛ عامل افزایش 37 درصدی موارد بستری در بیمارستان

10 دسامبر؛ زادروز مردی که به کتابخانه ها نظم داد

راهکارهای یک نماینده به جای افزایش حقوق کارمندان دولت

استخدام فروشنده مجرب در فرشگاه برند پوشاک آقایان

مدل قیمت گذاری اینترنت تغییر می کند/ آزادسازی نرخ اتصال اولیه

واردات هر میزان ارز به کشور آزاد شد

استخدام مسئول دفتر و منشی خانم در یک شرکت معتبر

تکلیف کارت سوخت بعد از خرید و فروش خودرو چیست؟

استخدام تعدادی فروشنده خانم در کافه شیرینی 10

تیک افزایش قیمت، اقتصاد ایران را رها می کند؟

ماجرای کلیه فروشی پرسنل بیمارستانی در کرج

استخدام کارشناس مسلط به شبکه برای شرکتی در اصفهان

استخدام کارشناس کامپیوتر در شرکت فناوران شبکه چهلستون

فارس گزارش می دهد اما و اگرهای معافیت جدید مناطق آزاد / 5 ابهام درباره معافیت جدید در مناطق آزاد

روزنامه شوت| یک امتیاز به قیمت سنگ و فحاشی

افزایش 20 درصدی قیمت در ارتقای کیفیت نان در گیلان موثر است

«حلقه دوم طرح ترافیک» آلودگی هوا را کاهش نمی دهد

رشد قیمت مسکن به جنوب شهر سرایت کرد+ آمار

فراز و وفرود یارانه از89 تا97

معاملات نیمایی در آستانه 11 میلیارد یورو

کهن ترین جنگل های دنیا با انتقال آب خزر چه بلایی سرش می آید؟

فکر می کردید روزی البرز هم کانون ریزگرد شود؟!

سهم آب نخیلات غارت نشود/ نخل داران چشم انتظار تدبیر مسئولان

مظنه آپارتمان در محدوده نارمک

متخلف بهداشتی عرضه شیرخام در سبزوار به زندان محکوم شد

دلیل کاهش قیمت بلیت هواپیما

حسابرسی نشدن حدود 600 شرکت دریافت کننده ارز دولتی

از حدود 600 شرکت دریافت کننده ارز دولتی، حسابرسی نشده است

یادداشت/محمد حسین زاده پاریس در آتش «معاهده پاریس»

کسری تجاری آمریکا رکورد 10 ساله زد

یک هیات چینی برای سرمایه گذاری در فولاد به ابرکوه سفر کرد

چشمهایی که به دنبال نرخ ارز می دوند

یک هیات چینی برای سرمایه گذاری در فولاد به ابرکوه سفر کرد

یک هیات چینی برای سرمایه گذاری در فولاد به ابرکوه سفر کرد

52 رشته قنات شهرستان خاتم مرمت و بهسازی شد

گام دوم بانک مرکزی برای اصلاح نظام بانکی

بخش امنیت سایبری در کشور جدی گرفته نمی شود

قیمت انواع دستمال مرطوب در بازار

مظنه فروش دنا در بازار چقدر است؟

قیمت هر کیلو خاموت در بازار آهن چقدر است؟

قیمت خدمات خشکشویی ویژه آقایان

شرایط دریافت دفترچه رایگان بیمه سلامت

برنامه ریزی برای استقرار دومین شرکت خودروسازی در خراسان رضوی

52 رشته قنات شهرستان خاتم مرمت و بهسازی شد

احیا و راه اندازی مجدد 3000 واحدصنعتی تا پایان سال

ارزانی 7 تا 11 درصدی لبنیات از فردا

آخرین وضعیت بارش های ایران

چه کسانی «ترکِ کار» می کنند؟

غرفه ایران در نمایشگاه خیریه بلگراد نمونه شد

52 رشته قنات شهرستان خاتم مرمت و بهسازی شد

اینفوگرافی / نگاهی به وضعیت اقتصاد سلامت در ایران

معاملات نیمایی به 11 میلیارد یورو رسید

بی توجهی به مشکلات اقتصادی آسیب های جدی به همراه دارد

راهکارهای پرداخت آنلاین ارزی با نیک پرداخت

8 هزار روستا با تانکر آبرسانی می شود

معاون دریایی سازمان بنادر در گفت وگو با فارس عنوان کرد برگزاری نشست 5جانبه ارتقای ایمنی تردد شناورها در خزر

نکاتی راجع به فرانسه و اعتراضات اخیر/ اینها هیچ ربطی به طرح نقدی سازی یارانه بنزین در ایران ندارد

50 درصد مواد اولیه فرش فرش وارداتی است

کسانی که برای سود خودرو ثبت نام کردند ضرر هنگفتی خواهند کرد

فروش نفت که نشد کار!

تنها سنگ ریزه هایی یافت شده از ماه به قیمت 855 هزار دلار فروش رفتند

خودروسازی که لیاقت حمایت ندارد!

پرداخت وام 110 میلیونی به انبوه سازان مسکن

کپی برداری چین به محصولات ایرانی هم رسید‍!

جزییات اعمال محدودیت تراکنش‎ های بانکی اعلام شد

شرایط دریافت دفترچه رایگان بیمه سلامت

دستور جهانگیری برای تامین کالا های مورد نیاز شب عید

تماشا کنید: مک لارن 720S اسپایدر معرفی شد

آغاز مجدد تعاملات بانکی ایران و چین

نتایج یک نظرسنجی: چهره های محبوب ارزهای دیجیتال چه کسانی هستند؟

سازوکارهای مخرب

سازوکارهای مخرب