مطالب مرتبط:
کاوش های باستان شناسی در محوطه باستانی پاسارگاد آغاز شد  خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان
آغاز فصل دوم کاوش های باستان شناسی و بازشناسی خطوط معماری مجموعه تاریخی ربع رشیدی
آغاز کاوش مشترک باستان شناسان ایران، چین و فرانسه در ارگ نادری شیروان
کاوش باستان شناسی روستای کنزق سرعین آغاز شد
موزه ملی ایران باستان میزبان کاوش های باستانی گیلان می شود
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
شنبه، 31 شهریور 1397 ساعت 08:162018-09-22سياسي

50 درصد ایران هنوز کاوش نشده/آمریکایی های باستان شناس هرگز به ایران نیامدند/باروت باستان شناسی رو به اتمام است


مهرداد ملک زاده به این نکته اشاره دارد که در بزنگاه تاریخی در عرصه باستان شناسی قرار داریم.

این درحالی است که در کشورهای پیشرفته کار باستان شناسان به نوشتن مقاله و حفاری ختم نمی شود بلکه در مهندسی فرهنگی جامعه خود نقش پررنگی دارند.

- --> کد خبر: 669779 1397/06/31 08:15:06 مهرداد ملک زاده به این نکته اشاره دارد که در بزنگاه تاریخی در عرصه باستان شناسی قرار داریم.

این درحالی است که در کشورهای پیشرفته کار باستان شناسان به نوشتن مقاله و حفاری ختم نمی شود بلکه در مهندسی فرهنگی جامعه خود نقش پررنگی دارند.

به گزارش سایت قطره و به نقل ازخبرنگار ایلنا، یکی از جوان های عرصه باستان شناسی است با این وجود گنجینه ای از تاریخچه باستان شناسی را در دل خود جای داده.

در سال 1368 در نخستین سال تأسیس و پذیرش رشته باستان شناسی در مرکز آموزش عالی میراث فرهنگی، به این عرصه وارد شد و اکنون با تالیف کتاب های متعدد به عنوان دبیر کار گروه تخصصی واژه گزینی باستان شناسی فرهنگستان زبان ادب و فارسی و استاد یار پژوهشی گروه باستان شناسی دوران تاریخی پژوهشکده باستان شناسی فعالیت دارد.

نام مهرداد ملک زاده (باستان شناس، نویسنده، پژوهشگر و منتقد) با مفرغین لرستان گره خورده چنانکه از کاوش و کشف بیش از سه هزار قلم از مفرغین لرستان در روستای سنگ تراشان واقع در 55 کیلومتری شهر خرم آباد به عنوان شیرین ترین تجربه زندگی اش یاد می کند.

با او ازآنچه که بر باستان شناسی ایران گذشت؛ شروع کردیم و به بزنگاه تاریخی برای باستان شناسی، مفرغین لرستان و کاوش های تخریبی برخی باستان شناسان و حسادت هایی که در میان آنها وجود دارد؛ رسیدیم.

پژوهشکده باستان شناسی یکی از مهم تری و تاثیرگزارترین پژوهشکده های، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری است.

حال و احوال این روزهای باستان شناسی خوب است؟ پژوهشکده باستان شناسی یکی از بخش های پژوهشگاه تابعه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری است.

در این پژوهشگاه، پژوهشکده های مختلفی ازجمله حفاظت و مرمت، باستان شناسی، مردمشناسی، زبان شناسی؛ کتیبه ها و متون، ابنیه و بافت و چند گروه پژوهشی دیگر که در حال ارتقا به پژوهشکده هستند، فعالیت می کنند که از آن جمله می توان به هنرهای سنتی، گردشگری، میراث طبیعی اشاره داشت.

در کل، هشت مرکز در پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری فعال هستند که پیوندهای جدی با یکدیگر دارند.

سالانه طرح های پژوهشی مختلف و متنوعی در هر یک از این پژوهشکده ها مورد بررسی قرار می گیرد در این میان باتوجه به آنکه باستان شناسی به صورت میدانی، پژوهشی و کتابخانه ای انجام می شود، نیاز است تا پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری مجوزهای لازم برای کاوش و بررسی مناطق باستانی را به پژوهشکده باستان شناسی جهت کاوش ارائه دهد.

هیچ کار میدانی باستان شناسی بدون مجوز در هیچ کجای ایران انجام نمی شود.

از این نگاه می توان گفت ما منبع همه خبرهای باستان شناسی هستیم.

اما اگر از من بپرسید دقیقا چه خبر؟! می توانم بگویم.

؛ با توجه به شرایط ناخوشایند سیاسی و اقتصادی و رکودی که در جامعه وجود دارد، این فشارها متوجه بخش باستان شناسی نیز است چراکه این پژوهشکده جدای از بدنه دولت و جامعه نیست.

در حال حاضر سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری یکی از واحدهای تابع دولت به حساب می آید و قرار است به زودی در قالب یک وزارتخانه تجدید ساختار پیدا کند البته شاید.

مشخص است که وضع امسال با سال گذشته متفاوت است و نتیجه مجموع فشارهایی که به بدنه دولت وارد می شود، متوجه حوزه باستان شناسی نیز هست.

هر چند اعضای علمی بسیار دانشمندی داریم و بهترین باستانشناسان در این پژوهشکده فعال هستند و بدنه هیئت علمی بسیار قوی ای داریم اما با بیان یک شوخی ای می توانم عمق ماجرا را برای شما توضیح دهم.

می گویند در روزگار قاجار، هنگام تحویل سال نو، صدای توپ نیامد و ناصرالدین شاه از این موضوع برافروخته شد و به مسئول زنبورک خانه گفت: چرا در تحویل سال، صدای توپ در نیامد؟ آنها در پاسخ گفتند به هزار و یک دلیل؛.

ناصرالدین شاه گفت خب یکی از این دلایل را بگویید آنها گفتند باروت نداریم.

هرچند ما در مرحله نهایی اتمام باروت نیستیم، اما باروت مان خیلی کم است و تمام جامعه در چنین شرایطی به سر می برد.

می توان گفت خیلی خبرهای خوبی نداریم.

این درحالی است که تلاش های زیادی انجام می شود، کتاب های زیاد و مقالات علمی پژوهشی خوبی نوشته و منتشر می شود.

وضعیت پژوهشگاه در حال ارتقای درجه علمی در وزارت علوم است اما با توجه به شرایط اقتصادی اگر سال گذشته می توانستیم در هگمتانه همدان با روزی 70 هزار تومان یک کارگر را استخدام کنیم، رقم دستمزد در سال جاری بین 150 تا 200 هزار تومان است.

این نشان می دهد که شاید کارگران سال گذشته با روزی 70 هزار تومان روزگارشان می گذشت اما امسال با توجه به تورم اقتصادی نمی تواند با چنین دستمزدهایی زندگی خود را بچرخاند.

اگر پارسال می توانستیم پروژه باستان شناسی را برای 45 روز کاوش میدانی در تپه هگمتانه همدان مثلا با صد میلیون تومان به پایان برسانیم این رقم در سال جاری از 150 تا 200 میلیون تومان نیز بیشتر شده است.

این در حالی است که بودجه های ما با توجه به تورم موجود دو سه برابر نشده و در شرایط انقباضی قرار دارد.

در وجه عملی باستان شناسی می توان گفت در یک حالت انقباض و فشار قرار داریم.

اگر نخواهیم شعار دهیم باید گفت که اندیشه پژوهشی منطقا نباید در قید و بند یک یا 10 میلیون تومان باشد، اما در شرایط کنونی در قید و بند این ارقام قرار گرفته است.

به نظر شما در شرایط کنونی چه آینده ای می توان برای باستان شناسی تصور کرد؟ معتقد هستم، اندیشه علمی می تواند خود را با شرایط موجود تنظیم کند و با شیوه های دیگر در حوزه پژوهش های میدانی عمل کند و نتایج خودرا بر مبنای هدف گذاری های محدودتر و شاید پر وسواس تر به نتیجه برساند.

همانطور که می دانید خرید کتاب در سبد روزانه خانواده های ایرانی جایی ندارد.

فرهنگ، پژوهش و علم وقتی در اولویت های جامعه قرار نداشته باشند رسیدن به آن دشوارتر است.

شاید در این نقطه با بزنگاهی در تاریخ باستان شناسی روبرو هستیم و نیاز است تا توانایی خود را در شرایط فشار و محدودیت بسنجیم.

شاید نیاز باشد پژوهشگران باستان شناسی که بنا بر تصادف تقویمی در سال 1397 خورشیدی قرار گرفته اند، با خود بیاندیشند که آیا می توانند راهکارهای جدید و متنوع با توجه به شرایط فعلی ارائه دهند ؟ در اینجا می خواهم به بخشی از تاریخ اشاره کنم.

پیش از بالا گرفتن آتش جنگ جهانی دوم، یکی از نخستین نقاطی که توسط آلمان ها تصرف شد، اتریش بود.

در آن زمان روشنفکران اتریشی به چند گروه تقسیم شدند و عکس العمل های متنوعی از خود نشان دادند؛ یک گروه تفنگ در دست گرفتند و تبدیل به پارتیزان شدند.

گروه دیگری از اساتید دانشگاه ها از مرزهای اتریش فرار کردند و به سوییس و از آ نجا به انگلستان رفتند و مبارزه را از این طریق ادامه دادند.

گروه دیگر سرسختانه در برابر اتفاقی که افتاده بود، ایستادند و در نهایت تیرباران شدند و از صحنه روزگار محو شدند.

اما گروهی دیگر از این اساتید، تصمیم گرفتند تفنگ در دست نگیرند و به کوه ها نروند و مقابله جدی نداشته باشند.

در عین حال فرار نکنند و مخالف آنچه که اتفاق می افتد باشند و در دانشگاه فعالیت کنند و خودشان را با شرایط موجود وفق دهند.

باید دید در هر گذرگاه زمانی با توجه به شرایط موجود، پژوهشگران و دانشمندان چه عکس العملی از خود نشان می دهند.

اینکه یافته های آنها تا چه اندازه می تواند به مجموعه علمی، بیفزاید مهم است.

در شرایط موجود، نگران وضعیت باستان شناسی نیستم چراکه در بسیاری از موارد ناچار بودیم با شرایط کنار بیاییم.

اگر سلسله اندیشه ایران و دنیا را به عنوان یک زنجیره متصل به هم در نظر بگیریم و هر یک از باستانشناسان یک حلقه از این زنجیره باشند، باید مقام و موقعیت خود را در این مجموعه پیدا کنیم.

حتی معتقد هستم، نسل های قبل از من با ناملایمت هایی بیش از این ساخته اند بنابراین نباید فقط به شکل ایده آلی بیندیشیم.

بی تعارف باید گفت؛ ایران ازجمله کشورهای جهان سوم است؛ شاید شکل جهان سومی بودن آن مانند کشور اتیوپی یا افغانستان نباشد اما شرایط اقتصادی ایران در چه جایگاهی از اقتصاد دنیا قرار دارد؟ آیا شرایط و امکاناتی که برای پژوهشگری که در دانشگاه آکسفورد، کمبریج یا هاروارد و میشیگان فعالیت می کند با شرایط دانشمندان ما یکی است؟ تولیدات علمی ما تا چه اندازه می تواند تحت الشعاع جهان سومی بودن ما قرار بگیرد؟ درواقع می توان گفت؛ ما به عنوان نسل اندیشمندی که در سال 1397 زندگی می کنیم با این چالش ها روبرو هستیم.

به نسل گذشته و آینده حوزه باستان شناسی ایران اشاره داشتید این حوزه طی سال های گذشته با فراز و فرودهای مختلفی روبرو بوده.

اگر بخواهیم نگاهی به تاریخچه باستان شناسی داشته باشیم نقاط قوت و ضعف آن کجا بوده و آیا باستان شناسی ما توانسته به اهداف غایی خود دست یابد؟ پیشینیه باستان شناسی در ایران نه آنقدر بلند است که بتوانیم به آن تاریخ بگوییم و نه آنقدر کوتاه است که بتوانیم از آن گذر کنیم.

به طور رسمی در سال 1315 که رشته باستان شناسی در دانشگاه تهران فعالیت خود را آغاز کرد تاریخچه این حوزه نیز در ایران کلید خورد.

می توان گفت به جز سال های انقلاب فرهنگی، هر سال شاهد تدریس دروس باستان شناسی در دانشگاه ها بودیم.

تشکیلات رسمی باستان شناسی به اواخر دوره قاجار بازمی گردد در آن زمان اداره کل عتیقات تشکیل شد که ایرج میرزا شاعر نامی آن دوران در راس این اداره قرار داشت.

از آن اداره کل عتیقات تا وزارتخانه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شاهد اتفاقات مختلفی بودیم.

طی این سال ها تا چه اندازه توانستیم حرکت قافله پیشرفت را با برنامه ریزی و سازماندهی جدی در عرصه باستان شناسی ارتقا دهیم؟ باید بگویم در این خصوص کارنامه قابل قبولی نداریم.

با یک سیر صعودی اما نه آنچنان پرشتاب در حوزه باستان شناسی و فرهنگ روبرو هستیم.

هرچند باستان شناسی طی این سال ها پیشرفت خوبی داشته اما همیشه در ذات این پیشرفت برنامه ریزی جدی که به آن سرعت دهد و هدفمند باشد، محقق نشده.

به طور مثال در سال 1357 با انقلاب اسلامی روبرو بودیم.

انقلاب سال 57 بنیان های اساسی را زیر و رو کرد چراکه ذات انقلاب زیر و رو کردن است.

در آن زمان طبقه بوروکرات حرفه ای که در اواخر دوره قاجار پرورش داده شده بودند، در دوره پهلوی اول کارآزموده و در دوره پهلوی دوم در حال امتحان پس دادن بودند؛ به یکباره از مراکز تصمیم گیری علمی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی حذف شدند.

تمام این صحبت ها بدون ارزش گذاری در خصوص تفکر مذهبی و دینی و سمت و سو داشتن با موضوع خاصی مطرح می شود و منظور ما اهمیت تعهد و تخصص افراد است و به شکل آمار و ارقام به موضوعات مطرح شده نگاه می کنیم.

با این حذف باید طبقه بوروکرات حرفه ای دیگری را برای جایگزین کردن تعلیم می دادیم.

این درحالی است که بعد از انقلاب 57 به یک نفس عمیق کشیدن و تجدید قوا کردن نیاز داشتیم اما به یکباره شاهد وقوع انقلاب فرهنگی بودیم و بخش بزرگی از نیروهایی که می توانستند به هر شکل در حوزه فرهنگ و هنر دخیل باشند، حذف شدند.

بعد از انقلاب فرهنگی تا آ مدیم به خودمان بیاییم شاهد وقوع جنگ تحمیلی بودیم در این دوره نیز شاهد توقف بسیار طولانی در این عرصه باستان شناسی بودیم.

آیا طی سال های انقلاب و بعد از آن جنگ تحمیلی، حوزه باستان شناسی فعالیتی در عرصه کاوش و پژوهش فعالیت داشت یا کار متوقف شد؟ کاوش ها متوقف نشدند اما به کندی انجام می شد.

جامعه ای را فرض کنید که یک انقلاب را پشت سر گذاشته است و تا آمد خود را پیدا کند، درگیر جنگ شد.

بنابراین تمام توان مملکت برای دفاع از مرزها هزینه شد.

در چنین شرایطی هرچند باستان شناسی به طور کامل متوقف نشد اما کاوش ها به اندازه انگشتان دست بود.

چنانکه از سال 57 تا سال های سال، شاهد حضور هیچیک از باستان شناسان خارجی در ایران نبودیم.

درعین حال، با پایان جنگ، بلافاصله شاهد رونق در عرصه باستان شناسی نبودیم اما شاهد بروز هوشمندی خاصی در این حوزه بودیم.

از سال 57 به بعد وارث ده ها مرکز، نهاد و موسسه علمی فرهنگی شدیم.

به طور مثال در آن زمان، مرکز باستان شناسی ایران و مرکز مردم شناسی ایران، سازمان ملی حفاظت از آثار باستانی، دفتر آثار تاریخی و چندین و چند نهاد دیگر مانند اداره کل موزه ها داشتیم.

در طول سال هایی که نتوانستیم کارهای میدانی متعدد در حوزه باستان شناسی انجام دهیم در نهایت وارث این مراکز شدیم.

چنانکه در اواخر سال های پایانی جنگ تحمیلی قانونی توسط مجلس تصویب شد و در سال 1366 نمایندگان مردم، رای به تاسیس سازمان میراث فرهنگی کشور دارند که بسیار قانون اندیشیده شده ای بودغ چراکه چندین و چند نهاد متفرقه که گاهی اوقات موازی کاری و گاهی اوقات به یکدیگر لطمه می زدند و حتی جلوی کار یکدیگر را می گرفتند، در قالب یک سازمان فعالیت خود را آغاز کردند.

حتی معتقد هستم چارت سازمانی آ ن دوران بسیار کارآمدتر از آن چیزی است که امروز با آن روبرو هستیم.

این سازمان موفق شد در سال های پایانی جنگ با فرصتی که به دست آورد بودجه های خوبی را متوجه میراث فرهنگی و باستان شناسی بکند.

در سال 73 که واحدهای متعدد سازمان میراث فرهنگی تبدیل به پژوهشگاه می شدند بودجه های فراوانی به سازمان جاری شد و بعد از یک دوره نسبتا رکود، شاهد رونق کارهای میدانی باستان شناسی در کشور بودیم.

شعار دولت سازندگی در حوزه باستان شناسی نیز تاثیرگذار بود البته سدسازی های آن دوران صدمه های بسیاری به بدنه باستان شناسی وارد کرد.

این گونه به نظر می رسد که سازندگی برای عرصه میراث فرهنگی و باستان شناسی همانند شمشیر دولبه بود.

اما اگر بخواهیم به شکل آماری به آن نگاه کنیم می توان گفت به یکباره حجم آمار کارهای میدانی در عرصه باستان شناسی آنچنان پرشمار شد که با سال های قبل، قابل مقایسه نبود.

حتا می توان این تفاوت را از صفر تا صد عنوان کرد.

بسیاری از پروژه های میدانی باستان شناسی که بسیار اهمیت دارد و در ترسیم چشم انداز فرهنگی ایران توانسته اند موثر باشند، مانند کاوش های تپه هگمتانه همدان، زیویه سقز، شوش در خوزستان، تخت سلیمان تکاب، سلطانیه زنجان و .

در این دوران انجام شد.

چنانچه در تپه هگمتانه همدان چندین و چند سال کاوش ها ادامه یافت.

این دوران رونق تا سال 1379 در عرصه باستان شناسی ادامه یافت چراکه شکل مدیریت تغییر پیدا کرد.

در سال 1373 یکی از جوان های خوش فکر آن دوران ناصر نورزاده چگینی مدیریت پژوهشکده باستان شناسی را برعهده گرفت اما در سال 79 بود که صحبت تغییر در سازمان به میان آمد.

انتصاب مسعود آذرنوش به عنوان رییس پژوهشکده باستان شناسی نیز اتفاق خوبی در این حوزه بود.

در آن دوران وارد گفت وگوی تمدن ها شده بودیم و احساس می شد که زمانه، زمانه ای است که باید درهای گفت وگو به روی مردم دنیا باز شود از همان سال ها بود که هیئت های باستان شناسی خارجی به یکباره وارد ایران شدند.

این دوران رونق، نیز شش سال طول کشید و تا سال 84 ادامه یافت.

به جرات می توان گفت این دوران، دوران طلایی باستان شناسی ایران بود.

انتشارات پژوهشکده باستان شناسی رونق گرفت و موفق شدیم چندین جلد گزارشات باستان شناسی را منتشر کنیم همچنین شاهد برگزاری همایش های دوره ای باستان شناسی بودیم و سالانه یک همایش بزرگ ملی یا بین المللی باستان شناسی داشتیم.

این همایش ها در حوزه باستان شناسی جنوب، شمال غرب، شمال شرق، غرب و .

پیگیری می شد که در ارائه گزارش باستان شناسی و روند فعالیت های این حوزه بسیار تاثیرگذار بود.

کنش و کارکرد برگزاری چنین همایش هایی این مهم است که می توانیم بدانیم چه کارهایی انجام می دهیم و به کدام سو می رویم.

حضور هیات های باستان شناسی خارجی در ایران چگونه رقم خورد؟ چه گروه های خارجی بعد از انقلاب به عنوان نخستین گروه های باستان شناسی وارد ایران شدند؟ از آنجا که آذرنوش، چهره ای بین المللی بود و در بلژیک کار و در آمریکا درس خوانده بود، همچنین در موزه متروپلیتن نیویورک فعالیت داشت؛ یک چهره شناخته شده بین المللی محسوب می شد که توانست از این امر به خوبی بهره جوید.

ازجمله اتفاقاتی که در راستای نهضت سازندگی شاهد بودیم، نهضت ساخت سدها بود.

یکی از آن سدها سد سیوند بود که در استان فارس در دره های تنگ نزدیک به پاسارگاد ساخته شد.

ساخت این سد نیز بزنگاه تاریخی برای باستانشناسان بود چراکه گفته می شد با ساخته شدن این سد شاهد رسیدن آب به زیر ستون های کاخ های پاسارگاد خواهیم بود.

این در حالی است که اختلاف ارتفاع و شیب بندی زمین وجود داشت.

در آن روزها شاهد انتشار قصه های مختلف در خصوص زیر آب رفتن آرامگاه کورش بودیم در حالی که اطلاع دقیقی از چیستی سدسازی وجود نداشت.

در اینجا بود که آذرنوش به عنوان مدیر توانمند این تهدید را تبدیل به فرصت کرد؛ چنانچه با اعلام فراخوانی غیررسمی در عرصه بین الملل از گروه های باستان شناسی خارجی درخواست کرد تا با تشکیل گروه های مشترک باستان شناسی با ایرانی ها به بررسی پروژه سد سیوند و تاثیر آن در حوزه باستان شناسی بپردازند.

در نتیجه شاهد حضور گروه های ایرانی لهستانی، ایرانی فرانسوی، ایرانی آ لمانی برای کاوش های نجات بخشی در تنگه بلاغی بودیم.

جالب اینجاست که نسلی از باستان شناسان جوان مورد حمایت قرار گرفتند و با حضور در این هیئت ها آموزش های لازم را دیدند و بخشی از بدنه امروزی باستان شناسی ایران را شکل دادند.

این دوران پررونق، با ادغام سازمان میراث فرهنگی و سازمان ایرانگردی و جهانگردی و در نهایت روی کار آمدن دولت مهرورزی سرانجام ناخوشایندی پیدا کرد.

در 2 سال اول دولت مهرورزی همچنان سرخوش از رونق و اتفاقات خوب دوره طلایی باستان شناسی بودیم اما هرچه گذشت با ادغام صنایع دستی به سازمان میراث فرهنگی و گردشگری آخرین ضربه ها به پیکر باستان شناسی ایران زده شد.

چراکه دیگر باستان شناسی تبدیل به جزء کوچکی از سازمانی عریض و طویل به نام میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شد.

درواقع می توان گفت، باستان شناسی تنها سه درصد سازمان را دربرگرفت.

به عقیده من؛ حوزه باستان شناسی در آن دوران مرد.

تغییر مدیریت های پیاپی در سازمان میراث و گردشگری از یکسو و انتقال پژوهشکده های مختلف میراث به استان های مختلف طی ریاست دولت نهم و دهم از دیگر سو، آسیب های جبران ناپذیری به حوزه باستان شناسی وارد کرد.

پس از گذشت سال ها، می توان گفت با حضور سیدمحمد بهشتی به عنوان رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، حوزه باستان شناسی جان دوباره ای گرفت؛ با این وجود هنوز دوره نقاهت را پشت سر می گذارد چراکه ضرباتی که طی سال های گذشته به بدنه باستان شناسی وارد شد به اندازه ای شدید و عمیق بود که می توان گفت بعد از کما درآمدن در حال فیزیوتراپی است تا بتواند آرام و آهسته راه را در پیش بگیرد.

درواقع می توان گفت بعد از انقلاب ، هیات های باستان شناسی از فرانسه، لهستان، آلمان به ایران آمدند اما آمریکایی ها هرگز به ایران نیامدند طی سال های گذشته نیز گروه هایی از استرالیا، اتریش به ایران آمدند.

به نظر شما معرفی یافته های باستان شناسی ایران به جهانیان تا چه اندازه می تواند در تغییر چهره ایران در عرصه بین الملل موثر باشد؟ پاسخ به این سوال بسیار مفصل است و ساعت ها زمان نیاز دارد.

پرواضح است که نقش بسیار زیادی دارد.

نباید فراموش کرد که این امر باید هوشمندانه انجام شود؛ چراکه صرفا قدیمی بودن یک شی الزامی بر مهم بودن کشف آن نیست.

بر فرض آنکه قدیمی ترین سفال را در خاک ایران پیدا کنیم، مهم آن است که بدانیم آن سفال در زنجیره تحول فرهنگی جهانی چه نقشی داشته است.

اگر آن سفال تطور فرهنگی با خود به همراه نداشته باشد، صرف کشف آن مهم نیست.

اینکه بدانیم انسان امروزی چه پیشینه ای دارد و مردمان فلات ایران چه سهم و نقشی در آن داشته اند مهم است.

چراکه، مردمان فلات ایران همواره نقش مهم و پررنگی در فرهنگ سازی جهانی داشتند.

ما باید از چیستی و چرایی داشته هایمان آگاهی داشته باشیم و این مهم را معرفی کنیم که اگر تحولی در دانش بشری اتفاق افتاده است، مردمان فلات ایران در آن سهم داشتند.

آیا معرفی جاذبه های تاریخی، فرهنگی ایران نیز تا این اندازه می تواند اهمیت داشته باشد؟ منکر اهمیت معرفی و توجه به زیبایی های جاذبه های تاریخی و فرهنگی نمی شوم اما باید این نکته را مدنظر قرار دهیم که آن اثر تا چه اندازه توانسته در زنجیره فرهنگی جوامع تاثیرگذار باشد و در پیشرفت فرهنگ جهانی چه جایگاهی دارد.

در این صورت می توان گفت منشور کوروش یکی از مهمترین و بزرگترین آثار تاریخی است که ایران می تواند با معرفی هر چه بیشتر آن به خود ببالد چراکه این اثر در تمدن بشری بسیار تاثیرگذار بوده است.

آیا اثری موثرتر از منشور کوروش داریم؟ این مهم باید پژوهیده شود.

شاید وظیفه وزارت نوپدیدی که قرار است به وجود بیاید البته اگر قرار باشد به وجود آید، به جای انجام کارهای روتین صدور مجوز و در کنار ثبت آش محلی این باشد که بداند که انسان ایرانی (افرادی که در فلات ایران زیست کرده اند) چه ارمغانی به بشریت ارائه داد ه اند؟ آیا تاکنون در این خصوص تحقیقات و پژوهشی انجام نشده است؟ اگر تحقیقاتی انجام شده بود و پاسخ آن روشن بود، قطعا شما این سوال را از من نمی پرسیدید و از آن خبر داشتید.

به عقیده من ما باید سطح توقعمان را از خودمان بالا ببریم و به آنچه که الان در حال حرکت است بسنده نکنیم.

خواسته باستان شناسان باید مداخله و شرکت در تصمیم گیری های جامعه باشد.

من به طور تصادفی دبیر کار گروه تخصصی واژه گزینی باستان شناسی فرهنگستان زبان ادب و فارسی هستم.

قرار گرفتن واژه باستان شناسی در کنار کلمه آرکئولوژی شاید نامناسب باشد و کلمه مناسب آن فرهنگ شناسی باشد.

چراکه کار فرهنگ شناس، شناخت فرهنگ های باستانی و فرهنگ های دور است.

حتی باستان شناسانی که بسیار سختگیرانه در این حوزه فعال هستند، معتقدند دیروز نیز جزء باستان شناسی قرار می گیرد و می توان با نگاه باستان شناختی به آن نگاه کرد.

حتی یک ساعت پیش را نیز می توان با این نگاه باستان شناسی کرد.

این مهم از نگاه فلسفه باستان شناسی بسیار اهمیت دارد؛ این در حالی است که ما در این خصوص بسیار کم کاری می کنیم.

درحالی که در کشورهای پیشرفته کار باستان شناسان به نوشتن مقاله و حفاری ختم نمی شود بلکه در مهندسی فرهنگی جامعه خود نقش پررنگی دارند.

به این مهم توجه دارند که حرکت جامعه به چه سمت و سویی باشد و برای سمت و سوی بهتر آن برنامه ریزی می کنند.

باستان شناس پزشک فرهنگی است.

در دوره اکنون ایران، که با بیگانگی فرهنگی و ضد فرهنگی روبرو هستیم، باستان شناسان می توانند به این سوالات پاسخ دهند که تاکنون چه کرده ایم، چه می توانیم بکنیم و چه باید بکنیم؟ نباید به صورت ساده لوحانه خوشبین بود در عین حال بدبینی تاریک نگر نیز نباید داشته باشیم.

ذات باستان شناسی در درون خود واقع بینی دارد.

آیا طی سال های اخیر شاهد حضور هیات های باستان شناسی حرفه ای خارجی در ایران بوده ایم؟ امکانات کنونی ما این اجازه را داده است تا بتوانیم بنابر خواست و میل طرفین خارجی وارد تفاهمنامه های متقابل با گروه های هیات های باستان شناسی خارجی شویم.

اینکه بعد از این تفاهنامه ها چه اتفاقی بیفتد، همانند یک هنداونه سربسته است که باید فرصت دهیم تا طی سال های آینده نتیجه آن را ببینیم.

به طور مثال در حال حاضر گروه اتریشی در شمال غرب ایران حضور دارند و باید ببینیم نتیجه کاوش های آنها در مناطق اورارتویی چه نتیجه ای دربرخواهد داشت.

شاید نیاز باشد، 5 سال بعد در این خصوص داوری کنیم.

اما اکنون این مهم است که موفق شده ایم با همتایان اتریشی بدِه بستان داشته باشیم که به نفع ماست؛ چراکه آنها به ایران می آیند و در مناطق باستانی کار می کنند و توان خود را در این حوزه در اختیار ما می گذارند.

بسیاری از باستان شناسان بر این عقیده هستند که بدنه باستان شناسی ایران این قدرت را دارد که بتواند در حوزه های مختلف ورود کند و نیازی به حضور هیات های دست چندم خارجی در مناطق باستانی نداریم.

بنابراین چرا به جای استفاده از باستان شناسان ایرانی، از باستان شناسان دست چندم خارجی استفاده می کنیم؟ البته در این راستا مباحثی در خصوص بودجه و هزینه کرد گروه های خارجی در ایران نیز مطرح شد که با توجه به نوسانات بازار ارز این هزینه ها فقط صرف خورد و خورا ک و اقامت هیات های خارجی می شود.

بنابراین به عقیده شما، چه لزومی دارد که به هیات های باستان شناسی خارجی که مطرح نیستند اجازه کاوش دهیم؟ می گویند همه چیز را همگان دانند و همگان هنوز از مادرش زاییده نشده است.

می دانید که اگر شخصی فارغ التحصل رشته فلسفه از دانشگاه کمبریج باشد، حتی اگر درجه یک هم باشد بازهم کمبریج او را استخدام نمی کند، بلکه فارغ التحصیل رشته فلسفه از دانشگاه اکسفورد را برای تدریس استخدام می کند و استاد خود را به آن دانشگاه می فرستد! چراکه معتقد هستند هر آنچه که باید آموزش یا آموخته می شد، انجام شده است و آن فرد باید برای کسب آموخته های بیشتر به جایی دیگری برود و وارد محیط دیگری شود.

در دنیای بدِه بستان ها به سر می بریم.

هر اندازه که باستان شناسان ما درجه یک باشند باز امکان ندارد از فکر و اندیشه های جدید بی نیاز باشیم.

آیا گروه های دست چندم هیات های خارجی نیز می توانند برای ما آموزه های جدید به همراه داشته باشند؟ این درجه بندی توسط چه کسی انجام می شود؟ نمی گویم این هیات های باستان شناسی، درجه یک هستند اما می گویم آمده اند و کار می کنند.

حتی نباید گروه های هیات باستان شناسی چینی را دست کم گرفت.

چراکه آنها می توانند در آینده، جدیدترین ملزومات پیشرفته در حوزه باستان شناسی را با خود به همراه بیاورد.

حتی می توانند توانمندی هایی با خود همراه داشته باشند که ما در خواب نمی بینیم.

الان باید این فرصت را به آنها بدهیم تا چند سال دیگر نتیجه آن را ببینیم .

در میان باستان شناسان نیز رقابت وجود دارد؟ این رقابت منجر به بروز مشکلات خاص در این حوزه می شود؟ بله رقابت وجود دارد.

حتی گاهی این رقابت به حسادت نیز منجر می شود.

متاسفانه گاهی این حسادت به بدنه باستان شناسی آسیب وارد می کند.

همیشه رقابت که منجر به حسادت شود به شدت آسیب زننده است.

خاطره خاصی در حوزه باستان شناسی و فعالیت در این عرصه را دارید؟ سرتاسر این سالها که در حوزه باستان شناسی و کاوش گذشت، خاطره است.

اما یکی از شیرین ترین خاطراتم به کاوش محوطه سنگ تراشان و کشف هزاران اثر مفرغ بازمی گردد.

اگر به تمام موزه های دنیا سر بزنید حتما یک ویترین یا قفسه از آثار مفرغین لرستان می بینید چراکه مطالعه تاریخ هنر لرستان در حوزه فلات ایران بسیار اهمیت دارد؛ اما بیش از 90 درصد مفرغ های لرستان که در موزه های دنیا پراکنده هستند، حاصل کاوش علمی نیستند؛ بلکه از طریق حفاری های غیر مجاز به دست آمده اند.

من، افتخار این را داشتم که اوایل دهه 80 محوطه سنگ تراشان که در نزدیکی شهر خرم آباد قرار دارد را کاوش کنم.

در این کاوش، حدود سه هزار قلم شی تاریخی از مفرغین لرستان را کشف کردم.

از طریق این اشیا می توان گفت تاریخچه مطالعات مفرغ لرستان متحول شد چراکه برای اولین بار در یک کاوش کنترل شده علمی توانستیم این اشیا را مستند کنیم و بعد متوجه شدیم بسیاری از آثاری که در موزه های مختلف دنیا وجود دارد، می تواند تقلبی باشد.

درعین حال توانستیم قوری هایی کشف کنیم که تا آن زمان فقط 10 عدد از آن در کل دنیا وجود داشت.

این در حالی است که در این کاوش توانستیم 30 قوری کشف کنیم.

سنگ تراشان یکی از بزرگترین کاوش های مربوط به هنر هزاره اول قبل از میلاد است که در سال های اخیر انجام شده است.

آیا تاکنون این احساس را در خود کرده اید که بخواهید یکی از اشیایی که در کاوش ها پیدا می کنید برای خود نگه دارید؟ هرگز چنین فکری نکرده ام چراکه معتقد هستم هیچ باستان شناسی نباید این کار را بکند.

هرچه بگندد نمکش می زنند وای به آنکه بگندد نمک.

آیا طی این سال ها موردی به شما گزارش شده است که باستان شناسی نمونه ای از اشیای تاریخی کشف شده را برای خود نگه داشته باشد؟ اجازه بدهید پاسخ این سوال را ندهم.

محوطه های باستان شناسی چگونه برای کاوش انتخاب می شوند؟ انسا ن ها در هر جایی که زندگی می کنند از خود بقایایی به جای می گذارند.

در دوران گذشته که یگانه ماده مورد استفاده سنگ بود سنگ های مورد استفاده تراش های خاصی داشتند.

وجود این سنگ ها در محوطه های مختلف می تواند باستان شناسانی را که به پیمایش محوطه می روند متوجه بقایای سنگ افزارها و محوطه های باستانی کند.

مساحت ایران را به استان ها و شهرستان های مختلف تقسیم کرده ایم و طی یک برنامه اجرایی که به آن برنامه بررسی و شناسایی باستان شناسی می گوییم مورد بررسی قرار می دهیم.

حدود 70 سال است که این کار را انجام می دهیم اما هنوز این پیمایش ها کامل نشده است.

تاکنون چند درصد ایران مورد پیمایش باستان شناسان قرار گرفته است؟ شاید کمتر از 50 درصد چراکه ایران بسیار پهناور است.

با توجه به آنکه در عرصه کاوش ها با کمبود بودجه روبرو هستیم در بسیاری از موارد باستان شناسان ناچار می شوند تا محوطه باستانی را برای حفاظت زیر خاک دفن کنند.

البته گاهی نیز اتفاق می افتد که پس از یک فصل کاوش دیگر بودجه ای برای ادامه فصول کاوش تامین نمی شود در نتیجه به سراغ محوطه نمی روند و آن محوطه به مرور زمان از بین می رود.

در چنین شرایطی که در بسیاری از موارد آثار تاریخی از بین می رود؛ چرا اجازه کاوش داده می شود؟ ما یک کشور جهان سومی هستیم.

از این رو، در بسیاری از موارد بودجه ای خاص در دوره ای خاص اختصاص پیدا می کند و مدیر وقت با توجه به آگاهی خود از طرح های موجود درصدد اختصاص بودجه برمی آید.

اما ممکن است سال بعد با تغییر مدیری، آن پروژه ادامه پیدا نکند و بودجه ای به آن اختصاص نیابد.

به همین سادگی.

درعین حال نباید فراموش کرد که در حفاری های باستان شناسی، تمام مستندات علمی ثبت و ضبط می شود.

هرچند بنا بر فرمایشات شما ممکن است در حفاری های باستان شناسی تمام مستندات ثبت و ضبط شود اما اگر نتوانیم از آثار تاریخی آنچنان که باید حفاظت کنیم کاوش چه فایده ای می تواند داشته باشد؟ کار باستان شناسی حتی در بهترین شرایط، یک کار تخریبی است.

وقتی خاک یک محوطه باستانی را در کارگاه بازمی کنیم یک تجربه علمی تکرار ناپذیر را انجام می دهید چراکه دیگر نمی توانیم آن خاک را همانگونه که از قبل بود سرجای خود بگذاریم.

از این جهت است که کار باستان شناسان مبتنی بر ثبت و ضبط بسیار دقیق است چراکه تجربه میدانی غیرقابل تکرار و غیرقابل بازگشت را انجام می دهند.

بنا بر صحبت های شما می توان گفت باستان شناسان، تخریب گران میراث فرهنگی هستند؟ تمام فعالیت های باستان شناسی تخریبی است.

مهم آن است که تخریبی که انجام می شود برای پیشرفت دانش چه کمکی می کند؟ تئودور کایلر یانگ از دانشگاه تورنتو در گودین تپه کنگاور یک تالار ستون دار دوره ماد را بعد از آنکه ثبت و ضبط کرد، تخریب و به دور انداخت چراکه می خواست به لایه های زیرین آن دست پیدا کند.

در این کاوش با کشف لایه های زیرین دوره های ماد متوجه پیچیدگی فرهنگی بسیار عجیب شد که در نهایت الگوی فهم جوامع پیچیده بومی و مهاجران خوزستان را رقم می زد.

اگر او در آن زمان این تالار ستون دار دوره ماد را تخریب نمی کرد الان نمی دانستیم پیچیدگی های فرهنگی که در جنوب کشور وجود دارد از چه الگویی شکل گرفته است.


کلید واژه ها: باستان شناسی - پژوهشکده - میراث فرهنگی - باستان شناسان - فرهنگی - پژوهشگاه - کشورهای پیشرفته - گردشگری - سازمان میراث فرهنگی و گردشگری - میراث - تاریخی - ملک زاده - لرستان - سازمان میراث فرهنگی - ایران - فرهنگستان زبان - کاوش - زاده - عالی - مقاله - جامعه - زبان - خرم آباد - خبرنگار - روستای - نخستین - فارسی - حسادت - زندگی - آموزش

آخرین اخبار سرویس:
نگاه نو و نثر روان از ویژگی های تفسیر «شمس»

مراسم رونمایی پلاک افتخار شهید مدافع حرم درمشهد؛ امروز

اهدای نشان سقایی به استاندار

تشکیل جلساتی بین سران سه قوه برای تعدیل بودجه

هشدار مطهری درباره بدعت مجمع تشخیص مصلحت نظام

عکاسی در سفر نیازمند داشتن هدف و ایده است

با حضور کچویان بررسی می شود: «رفراندوم؛ آری یا نه؟»

میرمحمود موسوی: نمک به زخم حصر نپاشید

آغاز جشنواه قصه گویی با افتتاح نگارخانه شهید محمدطاها

جامعه روحانیت مبارز تغییر نام داد

پایبندی استرالیا به تصمیمش درباره قدس

نیازمند تغییرات در عرصه رسانه مکتوب هستیم

جزییات پرونده و دلیل فوت «وحید صیادی نصیری»، عضو گروهک تروریستی تندر

گره گشایی از مشکلات حاشیه نشین های تبریز به سبک دو روحانی جهادی

برگزاری کارگاه آموزشی «تفاوت های تاریخ شفاهی و خاطره نویسی»

رسولی: جوان گرایی در ساختار مدیریت شهری امری ضروری است

وضعیت پژوهش در کشور نگران کننده است/ باید تولیدکننده علم باشیم تا وابسته نشویم

وزیر راه: پرواز چارتر خلاف قانون است

ناظر مجلس در شورای عالی میراث فرهنگی و گردشگری انتخاب شد

انتخاب اعضای ستاد انتخابات جبهه پیشرفت، رفاه و عدالت برای انتخابات مجلس

ملت ایران جشن انقلاب را باشکوه تر از سال های گذشته برگزار می کند

دهمرده از پاسخ های صالحی قانع شد

خروج آمریکا از برجام کفایت نمی کند که بازهم اصرار دارند با آمریکا سازش کنیم

عذرخواهی هاشمی از شوخی ران مرغی!

با افزایش 20 درصدی حقوق معلمان مشکلاتشان حل نمی شود

نمایندگان عضو هیات مدیره خانه ملت مشخص شدند

تکذیب موضوع تعهد مهناز افشار در توییترش

سبحانی فر، نماینده مجلس: روحانی دستور ابطال حکم دامادش در وزارت صمت را صادر کرده

جشن ولادت امام عسکری(ع)در آستان حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)

نامزدهایی نهایی رمان جایزه «احمد محمود»

قاضی پور: از نمایندگان اصفهان برای حضور در جلسات مجلس دعوت شود

مصوبه جدید مجلس درباره اخذ مالیات

وضع معیشت بازنشستگان از کارگران هم بدتر است

آخرین فرصت نظام مهندسی ساختمان تهران

لزوم توجه به تعیین تعرفه ویراستاری

درخواست رییس جمهور سابق افغانستان برای تعویق انتخابات

قاضی پور: زیرساخت های ایجاد سامانه مودیان آماده نیست/ لاریجانی: وزارت ارتباطات برای ان کار 18 ماه زمان گذاشته است

حسن روحانی دستور ابطال حکم دامادش در وزارت صنعت را داد

پنج ضلعی اصلاح طلبان در انتخابات مجلس یازدهم

«اندیشه سیاسی آیت الله سیدعلی خامنه ای» خواندنی شد

اصلاح طلبان خود را قربانی کنند تا اصلاح طلبی در کشور هموار شود

مدیریت صحیح و قطع امید از خارج تفاوت اصلی حوزه دفاعی با صنعت خودرو سازی است

رونمایی از تفسیر 10 جلدی قرآن کریم

جمعی از کارکنان یگان های ویژه ناجا با آرمان های امام راحل تجدید میثاق کردند

برخی افراد دور این میز مانع توسعه مازندران هستند

شب درخشش 20 ستاره

نتایج تحقیقات دامپزشکی باید در سفره های مردم دیده شود

خبرنگار صدا و سیمای سیستان و بلوچستان درگذشت

دهمرده: از ظرفیت آزادی خواهان جهان برای برگزاری باشکوه راهپیمایی اربعین استفاده شود

مرکز آموزش های آزاد دانشگاه پیام نور لرستان به بهره برداری رسید

توییتر:: خطرناک ترین کشورها برای زنان

وزیر آموزش و پرورش: مدارس باید به سازمان پژوهنده تبدیل شوند

مردم در ساخت زائرسرای ایلامی ها در مشهد مشارکت کنند

توییتر:: چرا دولت هیچ وقت مقصر نیست؟

انفجار برای ایمن سازی یا احتمال صدمه به آثارتاریخی فیروزآباد

امام حسن عسکری(ع)؛ مبین اندیشه های شیعه و بشارت دهنده منجی موعود

پرنده نادر «بوچانگاه» در منطقه حفاظت شده خاییز مشاهده شد

رییس جمهوری عراق از تابعیت بریتانیایی خود انصراف داد

شهرداری پایتخت به معوقات و مطالبات پیمانکاران رسیدگی کند

200 نفر از مسئولین مثل اختاپوس و در قالب بخش خصوصی بر روی جمهوری اسلامی ریخته اند

348 واحد مسکونی تخریبی قصرشیرین ساخته شد

دستور رییس جمهور برای تعلیق حکم دامادش

امیر حاتمی: مدیریت صحیح و قطع امید از خارج تفاوت اصلی حوزه دفاعی با صنعت خودرو سازی است

تعیین مجازات هایی برای مؤدیان پنهان کار

دانشگاه‎ها هیچ وقت به خوبی امروز آرامش نداشته اند/ وزیر علوم دلسوز، آرام، کم حرف و پرکار است

بازی سازش از پکن و مسکو تا تهران

آغاز ساخت مسکن امید در بافت های فرسوده خرم آباد و بروجرد

ضرورت حمایت مسئولان از دستاوردهای نخبگان

همسر مهدی بازرگان درگذشت + تصاویر

خدمات الکترونیکی صدور شناسنامه ساختمان در قم راه اندازی شد

پژوهش اقتصاد بومی و مقاومتی از نیازهای مهم جامعه است

26 آذر استفاده از مترو تبریز رایگان است

کشف مقبره ای خاص در شهر مردگان مصر+عکس

انتخاب بازرس اصلی و علی البدل شرکت واحد اتوبوسرانی

معرفی 3 نفر برای عضویت در شورای فنی شهرداری تهران

دستور رییس جمهور برای تعلیق حکم دامادش

آغاز ساخت مسکن امید در بافت های فرسوده خرم آباد و بروجرد

هرمز؛ جزیره رنگها

جامعه روحانیت مبارز تغییر نام داد

سه دهه جنبش دانشجویی؛ از صدای جریان محذوف تا بازگشت به خویشتن

قرآن؛ کلامی جوشیده از چشمه سار آفرینش

آغاز ثبت نام ترم زمستانه مؤسسه سروش مشکات

دستگاه های نظارتی ضعیف عمل می کنند

برپایی گفتمان دینی «مهارت های زندگی خانواده» درمانه و سملقان

وقف زمین 10 میلیارد ریالی در شیروان

مسئول تغییر ذائقه جوانان کیست

اعلام مکان کرسی های تلاوت نفحات القرآن

شهید فهمیده؛ الگوی تمام عیار شجاعت و مقاومت

برگزاری هفدهمین دوره مسابقات قرآن مؤسسه بیت الاحزان در خوزستان

انسان های خداپرست بدبین نیستند

تفسیر «شمس» تفسیری عمیق و روزآمد به زبان ساده است

سند راهبردی توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور تصویب شد

«سلامت معنوی کودک و نوجوان؛ چالش ها و راهکارها» بررسی می شود

حافظان دارالقرآن خاتم الانبیاء دزفول تجلیل می شوند

سیاست خارجی نیازمند برخورداری از بینش قرآنی است

اوضاع ناشاد مراکز تحقیقاتی و کتاب های «مُرده»

حکیم عمر خیام؛ بزر گمرد گزیده گوی

پژوهش های قرآنی را دریابیم/ نیاز پژوهشگران به حمایت های مادی و معنوی

«راه شهیدان ادامه دارد» در زنجان برگزار می شود

تایید پیگیری ثبت جهانی حافظیه و سعدیه و خواجوی کرمانی

50 درصد ایران هنوز کاوش نشده/آمریکایی های باستان شناس هرگز به ایران نیامدند/باروت باستان شناسی رو به اتمام است

50 درصد ایران هنوز کاوش نشده/آمریکایی های باستان شناس هرگز به ایران نیامدند/باروت باستان شناسی رو به اتمام است