مطالب مرتبط:
امروز؛ جلسه ویژه ستاد اقتصادی به ریاست روحانی / تصمیم گیری درباره بسته «حمایت معیشتی» و بسته مدیریت اقتصاد کشور در دوره «تحریم»
امروز؛ جلسه ویژه ستاد اقتصادی به ریاست روحانی / تصمیم گیری درباره بسته «حمایت معیشتی» و بسته مدیریت اقتصاد کشور در دوره «تحریم»
امروز؛ جلسه ویژه ستاد اقتصادی به ریاست روحانی / تصمیم گیری درباره بسته «حمایت معیشتی» و بسته مدیریت اقتصاد کشور در دوره «تحریم»
بررسی استیضاح وزیر اقتصاد
استفاده از «رمز ارزها در اقتصاد ملی» بررسی شد
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
پنجشنبه، 29 شهریور 1397 ساعت 11:052018-09-20اقتصادي

بررسی اقتصاد معیشتی گیلانی ها در دوره قاجار


استان گیلان یکی از استان های شمالی کشورمان است که دارای طبیعتی زیبا و پوشیده از جنگل و سرشار از منابع آبی است، به طوری که گیلان پرباران ترین استان کشور و میزان بارش سالانه آن حدود 1359 میلی مترمربع است.

- شعار سال": اقتصاد گیلان بر پایه کشاورزی و دامداری، صید ماهی و پرورش زنبورعسل و کرم ابریشم استوار است و می توان از آن به عنوان یک قطب اقتصادی قوی در ایران نام برد.

در این مقاله می خواهیم به بررسی اقتصاد معیشتی مردم گیلان از نگاه ایران شناسان عهد قاجار بپردازیم.

نوشته های ایران شناسان و سیاحانی که در دوره قاجار به گیلان سفر کرده اند می تواند اطلاعات خوبی از نحوه امرارمعاش و نحوه چرخه قدرت بین زمین داران و دهقانان و نوع زندگی مردم گیلان در دوران قاجار را به ما منتقل کند.

رابطه مالک و دهقان مردم گیلان را به دو دسته می توان تقسیم کرد: 1- ساکنان دهکده ها و شهرها، کشاورزان برنج و تربیت کنندگان کرم ابریشم.

2- ساکنان دامنه کوه ها و دره ها و دهکده های پای کوه: این مردم در فصول معتدل در آنجا زندگی می کنند و در فصل گرما بالای کوه ها می روند.

آنان دارای رمه هایی از گوسفند و بز و سایر چهارپایان اهلی هستند.

دهقان ها بر روی زمین های طبقه مرفه و متوسط کار می کنند و به عنوان مزد سهم خوبی دریافت می کنند.

چون ملک یا خریداری است یا موروثی تنها مالکان در مقابل حکومت ازنظر مالیات مسوولیت دارند.

عده کمی از افراد در حقیقت صاحب زمین اند.

برای کشت توت مالک نهال را می خرد و چون پس از چند سال شروع به جمع آوری ابریشم می کند دهقانی که کرم ابریشم پرورش می دهد، یک سوم محصول را دریافت می کند.

مالک محل توتزار یا برنجزار را به عنوان اجاره به دهقان واگذار می کند و دهقان در مقابل یک سوم سهم توتزار را دریافت می کند.

دهقان اجاره ای برای کلبه خود نمی پردازد.

دهقان ها می توانند در اطراف کلبه خود سبزی بکارند و آنها را به نفع خود بفروشند.

مالک علاوه بر سهم خود، به عنوان احترامی که برای خود قائل است نوبر محصولات را دریافت می کند، اجاره دار علاوه بر اینها، هدایایی مانند مرغ و جوجه به ازای هر زن و مرد دهقان به مالک تقدیم می دارد.

(رابینو،13،14،15:1357) دهقان هیچ گاه بدون داشتن داس به مزرعه نمی رود زیرا که لازم است پیوسته در میان علف زار راهی برای خود باز کند، خلاصه زحمت زارع زیاد است.

دهقان گیلک شعری می خواند که معنی آن این است: بهار می آید و با او سه غم همراه است، پرورش کرم ابریشم، کار کردن در مزارع برنج، فکر معشوقه .

(نیکیتین، 134:1326) مشاغل گیلانی ها: گیلانی ها در محلی بنام تلمبار به پرورش کرم ابریشم می پردازند.

ابریشم سودبخش ترین صنعت گیلان است.

گیلانی ها بیشتر به پرورش اردک و مرغ و خروس توجه نشان می دهند.

(خودزکو، بی تا: 50) گیلان به پرورش کرم ابریشم شهرت دارد و در کلیه روستاهای گیلان سفلی ابریشم جمع آوری و طبقه بندی می شود.

ابریشم از گیلان به مارسی، قسطنطنیه، ایروان و بعضا روسیه صادر می شود.

(ملگونف، 324: 1376) گیلان به سبب تربیت کرم ابریشم موردتوجه بازرگانان اروپایی است و به همین جهت گیلان درنظر خارجیان مشهورترین ولایت ایران است.

پس از تجارت ابریشم دادوستد ماهی سفید از سودبخش ترین مشاغل گیلان است و بزرگ ترین رقم نیروی کار را به خود اختصاص داده است.

یک هزار و صد ماهی سفید تازه در محل صید، به مبلغ 36 فرانک فرانسه، معادل 3 تومان به فروش می رسد.

یک هزار ماهی شور به مبلغ 240 تا 360 فرانک فرانسه یعنی تقریبا بین 20 تا 30 تومان فروخته می شود و هرگز بی مشتری نمی ماند.

چای به وسیله کاشف السلطنه که چند سالی از طرف مظفرالدین شاه جهت مطالعه در امر نباتات به هندوستان اعزام شده بود، در سال 1322 هجری وارد گیلان شد، آزمایش کشت چای در لاهیجان شروع شد و اکنون در فومن نیز کشت می شود، ولی محصول چای تاکنون ازنظر بازرگانی اهمیت و موقعیتی پیدا نکرده است.

خاک گیلان ازنظر کشت پنبه قابل توجه و مساعد است اما این امر از طرف بومیان این منطقه مورد استقبال قرار نگرفته است.

در رودبار و رحمت آباد درخت زیتون فراوان است و در این نقاط به ساخت روغن زیتون و صابون اشتغال دارند.

گندم و جو در مناطق مرتفع و مقدار کمی در زمین های پست کاشته می شود.

مرکبات به کثرت و وفور در این منطقه وجود دارد.

(رابینو، 11،46،47:1357؛ نیکیتین، 143:1326؛ خودزکو، بی تا: 89) توتون و تنباکو در سال 1875 میلادی به گیلان آورده شد و هرسال بر کشت آن افزوده می شود.

(فیلد، بی تا: 193) باران در گیلان به کثرت نازل می شود و آب ها زیاد می شود و آبادی و جمعیت و زراعت و غنا و ثروت روزبه روز رو به ترقی می رود و همه چیز زیاد می شود.

(اولیویه، 131:1371) دهقان ها در پاییز و زمستان چوب قطع می کنند و زغال می سازند و این کار مطلوب و مخصوص مردم ماسوله است.

(رابینو، 16: 1357) مردم ماسوله همه یا قاطرچی هستند یا سوداگران خرده پایی که با بلوک مجاور و در میان اراضی پست و بلند در داد و ستدند.

آنان نه بذری می کارند نه چیز دیگر جز انواع معدودی از سبزی ها اما چنانکه دیدیم از حیث دارا بودن گله و رمه غنی بودند.

(فریزر، 581:1364) تمام مردم گیلان شکارچی اند و هرکدام تفنگ و چاقویی دارند که مثل گرجی ها آن را به کمر خود می آویزند.

(تره زل، 73:1361) در حدود هزار خانوار در انزلی زندگی می کنند.

اغلب مردم آن به ماهیگیری، قایقرانی و باغبانی اشتغال دارند.

هنگام فصل صید ماهی بر تعداد جمعیت به نحو چشمگیری اضافه می شود و آنها در کار شیلات به نمک سود کردن ماهی ها و تهیه خاویار مشغول می شوند.

صنعت مخصوص این شهر بوریابافی است، این حصیرها که خیلی سفت و محکم هستند توسط زن ها بافته می شود و جای فرش را در خانه های گیلان گرفته اند.

این صنعت چندان سودی ندارد که برای کارگران این منطقه منبع درآمدی محسوب شود.

(سرنا، 293:1364) ساکنان رودبار به کشت زیتون اشتغال دارند.

(خودزکو، بی تا: 90) تجارت در رشت قابل ملاحظه است، تمام مال التجاره ای که از قسمت شمالی ایران به خارج صادر یا از خارج به داخل وارد می شود، از این شهر عبور می کند و برای این شهر منبع عایداتی فراهم می سازد.

تجار در این شهر بیشتر به کارهای ترانزیت اشتغال دارند.

بازارها پر از محصولات و مصنوعات روسی است که در تمام ایالت گیلان به مصرف می رسد.

(آلمانی، 1129:1335) روا این است که بگوییم که در هیچ کشور دیگر دنیا شهری را با این همه مزایای ورودی و خروجی که دارد تا این اندازه به حال بیچارگی و آشفتگی رها نکرده اند.

(کرزن، 507:1369) رابطه ارباب و رعیت و تاثیر آن بر معیشت گیلانی ها ملگونف درباره معیشت و ستم اربابان می نویسد: ساکنان معمولا درنهایت فقر زندگی می کنند و اربابان تقریبا همگی دامدارند.

غنای طبیعت و رستنی ها سودی عاید این سرزمین نمی کند.

حرص و طمع حکام و مالیات های بیش از اعتدال، مردم را زیر فشار دارد.

حتی آزادی اهالی برای مهاجرت و سکونت درجایی دیگر نفعی در پی ندارد زیرا در کشور خود به هر جا که روند با همین اوضاع روبه رو هستند.

(ملگونف، 67:1376) اورسل می نویسد: به رغم ثروت طبیعی این سرزمین اهالی ظاهر بسیار فلاکت باری داشتند.

لباس اغلب مردها را یک زیرپیراهنی ساده تشکیل می داد.

مردم اغلب پابرهنه راه می رفتند.

(اورسل، 177:1382) تقسیم نامساوی هزینه های مالیاتی مالکان را وا می دارد تا در وصول سهمی که باید از دهقانان دریافت کنند از درستکاری منحرف شوند، غالبا مالک سهم زیادتری را به خود اختصاص می دهد و دهقان مغبون می شود.

در بسیاری از دهات گیلان دهقانان به سبب نرخ ظالمانه تنزیل، زیر فشار سنگین وامی که از مالکان خود گرفته اند، از بین می روند و گاهی وضع بدی که ازنظر برداشت محصول با آن روبه رو می شوند آنان را وادار به ترک دهکده می کند.

(رابینو، 16:1357) خان لاهیجان مانند همه ایرانیان والامقام، غاصب است، مدت بیست سال است که در این ولایت حکومت می کند و در این مدت ثروت هنگفتی جمع کرده، سالانه مبلغ 15000 تومان مالیات از برنج جمع آوری می کند.

می گویند زمانی که به او دستور دادند که برای جهاد علیه انگلیس ها 10 هزار تومان جمع کند او دو برابر مبلغ را از مردم بدبخت گرفته بود، درنتیجه حرص و آز او، تجارت لاهیجان صدمه دیده آذوقه گران تر از رشت و تهران شده.

وضع اسف انگیز این ولایت را که ازجمله ثروتمندترین ولایات ایران است درنتیجه حکومت ظالمانه به این روز افتاده است.

(مکنزی، 26،1359:34) گیلان به سبب غنای طبیعی و وفور نعمات طبیعی جزو بهترین سرزمین های ایران بوده است، از نوشته های ایران شناسان چنین می توان نتیجه گرفت که وضعیت معیشتی مردم گیلان نسبت به مناطق جنوبی و مرکزی ایران به مراتب بهتر بوده و برای امرارمعاش مشقت کمتری را متحمل می شده اند.

بزرگ ترین مشکلات مناطق مرکزی و جنوبی ایران اعم از کم آبی و خشکسالی و ناتوانی طبیعت در باروری و تولید محصول، از مشکلاتی بود که مردم گیلان از آنها مبرا بودند.

و دیگر مزیت سرزمین گیلان راه تجاری دریای خزر بود که یکی از مهم ترین قطب های مبادلات تجاری ایران و روس را رقم می زد؛ بندر انزلی به عنوان بزرگ ترین بندر گیلان توانسته بود شرایط اقتصادی و اشتغال زایی خوبی را در مناطق مختلف گیلان مخصوصا بازارهای رشت ایجاد کند.

اختلاف طبقاتی در بین ارباب و رعیت در گیلان بسیار زیاد بوده و رابطه خوبی بین آنها برقرار نبوده است.

تمام مطالبی که در بررسی وضعیت اقتصادی معیشت مردم گیلان آورده شد، مسلما تمام واقعیت جامعه آن زمان نیست، اما می تواند بخشی از وضعیت گیلانی ها در عهد قاجار را مشخص کند.

پی نوشت: - الکساندر خودزکو در سال 1830 در عصر محمدشاه قاجار به عنوان کنسول روسیه در رشت خدمت کرد.

- ه.

ل.

رابینو دوبور گومال در سال 1906 م/ 1324 ه.

ق به مدیریت بانک شاهی در رشت منصوب شد، او تا سال 1330 ه.

ق در گیلان بود.

- موسی وب نیکیتن در سال های 1912 تا 1919 در ایران در کنسولگری روسیه در رشت مشغول به کار شد.

- گریگوری ملگونف آکادمیسین روس است که با هدف نظامی و تهیه اطلاعات جغرافیایی در سال 1860 (برابر با 1239 خورشیدی) به ایران سفر کرد.

- جیمز بیلی فریزر بازرگان دانشمند اسکاتلندی است که در سال 1821 م/ 1236 ه.

ق در لباس ایرانی راهی خراسان شد سپس از کرانه دریای خزر خود را به تبریز رساند.

- چارلز فرانسیس مکنزی: بعد از جنگ ایران و انگلیس بر سر مساله هرات در سال 1856 م/ 1273 ه.

ق و شکست ایران و قبول معاهده پاریس که طبق آن دولت ایران حق گماشتن کنسول در شهرهای این کشور را به انگلیس داد، چارلز مکنزی کنسول گیلان شد.

او اولین کنسول انگلیس در شمال ایران بوده وی گزارش سفر خود را از رشت تا استرآباد در کتابی بانام سفرنامه شمال گردآورد.

- ارنست اورسل، سیاح و پژوهشگر بلژیکی است که در سال 1882 از طریق باکو و انزلی به ایران آمد.

- جرج کرزن انگلیسی در سال 1899 از طریق خراسان وارد ایران شد و پس از مدتی به کشورش بازگشت اما هشت سال بعد مجددا در سال 1907 مجددا به ایران بازگشت و این بار از وزارت فرهنگ فرانسه اجازه حفاری در ایران را کسب کرده بود.

- مادام کارلاسرنا یک جهانگرد دوره حکومت قاجار، 1877 میلادی و هم زمان با سلطنت ناصرالدین شاه از طریق دریای خزر به ایران آمد.

- ژنرال آلفونس تره زل فرانسوی به همراه هیات ژنرال گاردان به نمایندگی از ناپلئون به ایران آمد.

او از سال 1801 الی 1850 (1267 – 1216 ه.

ق) در ایران به کارهای نظامی مشغول بود.

شعار سال، با اندکی تلخیص و اضافات برگرفته از روزنامه دنیای اقتصاد، تاریخ انتشار 27 شهریور 97، شماره: 3441460
کلید واژه ها: گیلان - کرم ابریشم - اقتصاد - دوره قاجار - مردم - ایران - استان - اجاره - برنج - زمین - دوران قاجار - زندگی - دهکده - عهد قاجار - کشور - کلبه - کشاورزان - فصل گرما - کشاورزی - اقتصادی - اطلاعات - مالیات - گوسفند - همراه - میزان - حکومت - مزرعه - تربیت - رابطه - مقاله

آخرین اخبار سرویس:
عملیات احداث بندهای سنگی ملاتی در قیر و کارزین آغاز شد

خرید از عمده فروشی ها شیوه جدید مردم برای تأمین نیازهای ضروری!

برداشت 110 هزار تن برگ سبز چای / پیش بینی صادرات 8 هزار تنی چای در سال جاری

افزایش قربانیان انفجار خط لوله نفت نیجریه به 60 نفر

ادعای وزیر انرژی عربستان: اگر ما نبودیم قیمت نفت سه رقمی شده بود

بیگدلی: باید با تغییر رفتارهای اشتباه، وضعیت اقتصادی را بهبود بخشیم

تعرفه اینترنت موبایل زیر قیمت است!

نفت، سرعت رشد اقتصاد را می گیرد

وزارت نیرو برنامه ای برای افزایش ظرفیت نیروگاه های برق آبی ندارد

راه شناسایی سکه تقلبی از سکه اصل +عکس

جزییات بدهی 1200000000000 تومانی شهرداری کرج!

وزیر انرژی روسیه با زنگنه دیدار کرد

سیلی که خواب مسئولان را پراند!

منچستر سهامش را به به ولیعهد سعودی نمی فروشد

رد پیشنهاد بن سلمان برای خرید منچستریونایتد

مدیرعامل سایپا تغییر کرد

شهرداری کرج 1200000000000 تومان بدهی دارد!

از «تورم 1.4 میلیون درصدی ونزوئلا تا پایان 2018» تا «سقوط سهام بورس عربستان به دنبال خط و نشان ترامپ»

حمایت ارزی 2 صندوق از شرکت های دانشی در شرایط تنش ارزی/کسب بالاترین رتبه از سوی صندوق یزد

از «تورم 1.4 میلیون درصدی ونزوئلا تا پایان سال 2018» تا «سقوط سهام بورس عربستان به دنبال خط و نشان ترامپ»

وزن مرغ ها کاهش یافت!

کاهش دلالی در بورس کالا

کمبود دان در کمین مرغداران

200 طرح عمرانی و خدماتی در نهبندان در دست اجراست

شهرداری کرج 1200000000000 تومان بدهی دارد!

نابسامانی یکی از زیباترین جاده های ایران

جریمه 7 میلیونی متقاضیان مسکن مهر

افت قیمت طلا با وجود افزایش نرخ جهانی

شهرداری کرج 1200000000000 تومان بدهی دارد!

سهام آسیایی به افت خود ادامه داد

افزایش400 هزار بشکه برای نفت اوپکی ها

واردات شیرخشک به کشور منتفی شد

صدور کارت بازرگانی به استان ها سپرده شد

خوزستان رتبه سوم صادرات کالاهای غیرنفتی را کسب کرد

هر شاخه تیرآهن با چه قیمتی در بازار معامله می شود؟

قیمت انواع دستمال توالت در بازار

جدیدترین قیمت محصولات کرمان خودرو در بازار و کارخانه

قیمت جدید انواع رنو در بازار تهران

سفر غیرمنتظره زنگنه به روسیه و تاکید مسکو بر افزایش تولید نفت

تشکیل کارگروه حقوقی و قضایی در ستاد اطلاع رسانی و تبلیغات اقتصادی

تفاهم نامه همکاری گمرک ایران و دولت ژاپن امضا شد

صدور کارت بازرگانی به استان ها سپرده شد

پایان مهر؛ آخرین مهلت ثبت شماره شبای بانکی مشمولان سهام عدالت

قیمت روز خودرو 23 مهر 97

همکاری سازمان همکاری های بین المللی ژاپن با بخش تعاون

توقف کالاها در خط تولید به دلیل کمبود کاغذ و کارتن

جزییات جلسه 180 دقیقه ای اقتصاددانان با روحانی

تغییر کیفیت بنزین ستاره خلیج فارس برای جبران رشد مصرف

سقوط دلار به زیر 7 هزار تومان قطعی است

خرید پژو کارکرده چقدر تمام می شود؟

تصاویر/ عزاداری شب شهادت حضرت رقیه (س) در دمشق

تصاویر/ استقبال از کاروان بازی های پاراآسیایی 2018

آموزش تبدیل شماره حساب به شبا + لینک دریافت شبای تمامی بانک ها

واردات مداد نوکی 36 میلیاردی شد / ژاپن بزرگترین صادر کننده + جدول

دولت شاید از بانک مرکزی استقراض نکرده باشد، اما خلق پول داشته است/ نقدینگی در دولت فعلی بیش از سه برابر شد/ در سال های آتی چند نرخی ارز باید برچیده شود

مسکو به دنبال ثبات در بازار نفت است

برخورد جدی با خودروهای آلاینده

مدیرعامل سایپا تغییر کرد

چگونه خام فروشی در صنعت سنگ ریشه کن می شود؟

آمار بارش ‎های ایران از سال گذشته پیشی گرفت + جدول

پسته در بازار تهران کیلویی 10 دلار

نابسامانی یکی از زیباترین جاده های جهان

چراغ کم فروغ صنعت سوخت رسانی به کشتی ها

سازوکار جدید واردات خودرو اعلام شد

افزایش بی سابقه کسری بودجه سالانه آمریکا

سفر غیرمنتظره زنگنه به روسیه

الزام بازگشت ارز صادرات به عراق و افغانستان

اطلاعات سامانه نیما سانسور شد!

چرا کیفیت کالای عمومی در ایران پایین است؟

پیشنهاد یک کارشناس برای دور زدن تحریم های نفتی

راهبی که شب ها تبدیل به جنایتکار می شد!+عکس

خودروسازان داخلی انگیزه ای برای بهبود کیفیت ندارند

حذف کارت سوخت یکی از زمینه های ایجاد قاچاق است/ حدود 10 میلیون لیتر در روز، حجم قاچاق سوختِ کشور

در آرزوی تعطیلی!

اختصاصی فارس/ جزییات عرضه نفت خام سبک ایران در ششم آبان ماه امسال/ بورس انرژی میزبان نخستین محموله یک میلیون بشکه ای

دیدار وزرای نفت و انرژی ایران و روسیه در زمینه افزایش تولید نفت

قیمت هایی که سر به فلک می کشد نرخ انواع میوه در بازار+جدول

مظنه اجاره بهای خانه نقلی در تهران

دولت از مجلس مجوز سهمیه بندی بنزین می گیرد؟

وضعیت اورژانسی پایتخت/ کمبود نیرو و تجهیزات فرسوده در 115

افتتاح خط تولید و شماره گذاری موتورسیکلت های برقی در استان اصفهان

تلاش دولت و مجلس برای کاهش قاچاق بنزین

مسکو به دنبال ثبات در بازار نفت است

دولت چه کند که ارز ارزانتر شود؟

مسکو به دنبال ثبات در بازار نفت است

چراغ کم فروغ صنعت سوخت رسانی به کشتی ها

قیمت خرید دلار در بانک‎ها

مسکو به دنبال ثبات در بازار نفت است

وضعیت اورژانسی پایتخت/ کمبود نیرو و تجهیزات فرسوده در 115

نتایج کامل دیدارهای امشب لیگ ملت های اروپا

نخستین خط تولید و شماره گذاری انبوه موتورسیکلت های برقی در استان اصفهان

چراغ کم فروغ صنعت سوخت رسانی به کشتی ها

تعرفه فاضلاب مناطق کم برخوردار شیراز بالاتر از مناطق مرفه پایتخت

دولت و مجلس بدنبال راه حل، برای کاهش قاچاق بنزین

نان در کردستان 22 درصد گران شد

دستگیری عامل اختلاس از 2 شعبه بانک در مشهد

تحریم های آمریکا علیه ایران، تورم را در انگلیس افزایش می دهد

وضعیت اورژانسی پایتخت/ کمبود نیرو و تجهیزات فرسوده در 115

توضیحات روابط عمومی اتاق بازرگانی اهواز دربارهٔ یک خبر

پرداخت تسهیلات قرض الحسنه به کارمندان همچنان ادامه دارد

بررسی اقتصاد معیشتی گیلانی ها در دوره قاجار

بررسی اقتصاد معیشتی گیلانی ها در دوره قاجار