مطالب مرتبط:
امروز؛ جلسه ویژه ستاد اقتصادی به ریاست روحانی / تصمیم گیری درباره بسته «حمایت معیشتی» و بسته مدیریت اقتصاد کشور در دوره «تحریم»
امروز؛ جلسه ویژه ستاد اقتصادی به ریاست روحانی / تصمیم گیری درباره بسته «حمایت معیشتی» و بسته مدیریت اقتصاد کشور در دوره «تحریم»
امروز؛ جلسه ویژه ستاد اقتصادی به ریاست روحانی / تصمیم گیری درباره بسته «حمایت معیشتی» و بسته مدیریت اقتصاد کشور در دوره «تحریم»
بررسی استیضاح وزیر اقتصاد
استفاده از «رمز ارزها در اقتصاد ملی» بررسی شد
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
پنجشنبه، 29 شهریور 1397 ساعت 11:052018-09-20اقتصادي

بررسی اقتصاد معیشتی گیلانی ها در دوره قاجار


استان گیلان یکی از استان های شمالی کشورمان است که دارای طبیعتی زیبا و پوشیده از جنگل و سرشار از منابع آبی است، به طوری که گیلان پرباران ترین استان کشور و میزان بارش سالانه آن حدود 1359 میلی مترمربع است.

- شعار سال": اقتصاد گیلان بر پایه کشاورزی و دامداری، صید ماهی و پرورش زنبورعسل و کرم ابریشم استوار است و می توان از آن به عنوان یک قطب اقتصادی قوی در ایران نام برد.

در این مقاله می خواهیم به بررسی اقتصاد معیشتی مردم گیلان از نگاه ایران شناسان عهد قاجار بپردازیم.

نوشته های ایران شناسان و سیاحانی که در دوره قاجار به گیلان سفر کرده اند می تواند اطلاعات خوبی از نحوه امرارمعاش و نحوه چرخه قدرت بین زمین داران و دهقانان و نوع زندگی مردم گیلان در دوران قاجار را به ما منتقل کند.

رابطه مالک و دهقان مردم گیلان را به دو دسته می توان تقسیم کرد: 1- ساکنان دهکده ها و شهرها، کشاورزان برنج و تربیت کنندگان کرم ابریشم.

2- ساکنان دامنه کوه ها و دره ها و دهکده های پای کوه: این مردم در فصول معتدل در آنجا زندگی می کنند و در فصل گرما بالای کوه ها می روند.

آنان دارای رمه هایی از گوسفند و بز و سایر چهارپایان اهلی هستند.

دهقان ها بر روی زمین های طبقه مرفه و متوسط کار می کنند و به عنوان مزد سهم خوبی دریافت می کنند.

چون ملک یا خریداری است یا موروثی تنها مالکان در مقابل حکومت ازنظر مالیات مسوولیت دارند.

عده کمی از افراد در حقیقت صاحب زمین اند.

برای کشت توت مالک نهال را می خرد و چون پس از چند سال شروع به جمع آوری ابریشم می کند دهقانی که کرم ابریشم پرورش می دهد، یک سوم محصول را دریافت می کند.

مالک محل توتزار یا برنجزار را به عنوان اجاره به دهقان واگذار می کند و دهقان در مقابل یک سوم سهم توتزار را دریافت می کند.

دهقان اجاره ای برای کلبه خود نمی پردازد.

دهقان ها می توانند در اطراف کلبه خود سبزی بکارند و آنها را به نفع خود بفروشند.

مالک علاوه بر سهم خود، به عنوان احترامی که برای خود قائل است نوبر محصولات را دریافت می کند، اجاره دار علاوه بر اینها، هدایایی مانند مرغ و جوجه به ازای هر زن و مرد دهقان به مالک تقدیم می دارد.

(رابینو،13،14،15:1357) دهقان هیچ گاه بدون داشتن داس به مزرعه نمی رود زیرا که لازم است پیوسته در میان علف زار راهی برای خود باز کند، خلاصه زحمت زارع زیاد است.

دهقان گیلک شعری می خواند که معنی آن این است: بهار می آید و با او سه غم همراه است، پرورش کرم ابریشم، کار کردن در مزارع برنج، فکر معشوقه .

(نیکیتین، 134:1326) مشاغل گیلانی ها: گیلانی ها در محلی بنام تلمبار به پرورش کرم ابریشم می پردازند.

ابریشم سودبخش ترین صنعت گیلان است.

گیلانی ها بیشتر به پرورش اردک و مرغ و خروس توجه نشان می دهند.

(خودزکو، بی تا: 50) گیلان به پرورش کرم ابریشم شهرت دارد و در کلیه روستاهای گیلان سفلی ابریشم جمع آوری و طبقه بندی می شود.

ابریشم از گیلان به مارسی، قسطنطنیه، ایروان و بعضا روسیه صادر می شود.

(ملگونف، 324: 1376) گیلان به سبب تربیت کرم ابریشم موردتوجه بازرگانان اروپایی است و به همین جهت گیلان درنظر خارجیان مشهورترین ولایت ایران است.

پس از تجارت ابریشم دادوستد ماهی سفید از سودبخش ترین مشاغل گیلان است و بزرگ ترین رقم نیروی کار را به خود اختصاص داده است.

یک هزار و صد ماهی سفید تازه در محل صید، به مبلغ 36 فرانک فرانسه، معادل 3 تومان به فروش می رسد.

یک هزار ماهی شور به مبلغ 240 تا 360 فرانک فرانسه یعنی تقریبا بین 20 تا 30 تومان فروخته می شود و هرگز بی مشتری نمی ماند.

چای به وسیله کاشف السلطنه که چند سالی از طرف مظفرالدین شاه جهت مطالعه در امر نباتات به هندوستان اعزام شده بود، در سال 1322 هجری وارد گیلان شد، آزمایش کشت چای در لاهیجان شروع شد و اکنون در فومن نیز کشت می شود، ولی محصول چای تاکنون ازنظر بازرگانی اهمیت و موقعیتی پیدا نکرده است.

خاک گیلان ازنظر کشت پنبه قابل توجه و مساعد است اما این امر از طرف بومیان این منطقه مورد استقبال قرار نگرفته است.

در رودبار و رحمت آباد درخت زیتون فراوان است و در این نقاط به ساخت روغن زیتون و صابون اشتغال دارند.

گندم و جو در مناطق مرتفع و مقدار کمی در زمین های پست کاشته می شود.

مرکبات به کثرت و وفور در این منطقه وجود دارد.

(رابینو، 11،46،47:1357؛ نیکیتین، 143:1326؛ خودزکو، بی تا: 89) توتون و تنباکو در سال 1875 میلادی به گیلان آورده شد و هرسال بر کشت آن افزوده می شود.

(فیلد، بی تا: 193) باران در گیلان به کثرت نازل می شود و آب ها زیاد می شود و آبادی و جمعیت و زراعت و غنا و ثروت روزبه روز رو به ترقی می رود و همه چیز زیاد می شود.

(اولیویه، 131:1371) دهقان ها در پاییز و زمستان چوب قطع می کنند و زغال می سازند و این کار مطلوب و مخصوص مردم ماسوله است.

(رابینو، 16: 1357) مردم ماسوله همه یا قاطرچی هستند یا سوداگران خرده پایی که با بلوک مجاور و در میان اراضی پست و بلند در داد و ستدند.

آنان نه بذری می کارند نه چیز دیگر جز انواع معدودی از سبزی ها اما چنانکه دیدیم از حیث دارا بودن گله و رمه غنی بودند.

(فریزر، 581:1364) تمام مردم گیلان شکارچی اند و هرکدام تفنگ و چاقویی دارند که مثل گرجی ها آن را به کمر خود می آویزند.

(تره زل، 73:1361) در حدود هزار خانوار در انزلی زندگی می کنند.

اغلب مردم آن به ماهیگیری، قایقرانی و باغبانی اشتغال دارند.

هنگام فصل صید ماهی بر تعداد جمعیت به نحو چشمگیری اضافه می شود و آنها در کار شیلات به نمک سود کردن ماهی ها و تهیه خاویار مشغول می شوند.

صنعت مخصوص این شهر بوریابافی است، این حصیرها که خیلی سفت و محکم هستند توسط زن ها بافته می شود و جای فرش را در خانه های گیلان گرفته اند.

این صنعت چندان سودی ندارد که برای کارگران این منطقه منبع درآمدی محسوب شود.

(سرنا، 293:1364) ساکنان رودبار به کشت زیتون اشتغال دارند.

(خودزکو، بی تا: 90) تجارت در رشت قابل ملاحظه است، تمام مال التجاره ای که از قسمت شمالی ایران به خارج صادر یا از خارج به داخل وارد می شود، از این شهر عبور می کند و برای این شهر منبع عایداتی فراهم می سازد.

تجار در این شهر بیشتر به کارهای ترانزیت اشتغال دارند.

بازارها پر از محصولات و مصنوعات روسی است که در تمام ایالت گیلان به مصرف می رسد.

(آلمانی، 1129:1335) روا این است که بگوییم که در هیچ کشور دیگر دنیا شهری را با این همه مزایای ورودی و خروجی که دارد تا این اندازه به حال بیچارگی و آشفتگی رها نکرده اند.

(کرزن، 507:1369) رابطه ارباب و رعیت و تاثیر آن بر معیشت گیلانی ها ملگونف درباره معیشت و ستم اربابان می نویسد: ساکنان معمولا درنهایت فقر زندگی می کنند و اربابان تقریبا همگی دامدارند.

غنای طبیعت و رستنی ها سودی عاید این سرزمین نمی کند.

حرص و طمع حکام و مالیات های بیش از اعتدال، مردم را زیر فشار دارد.

حتی آزادی اهالی برای مهاجرت و سکونت درجایی دیگر نفعی در پی ندارد زیرا در کشور خود به هر جا که روند با همین اوضاع روبه رو هستند.

(ملگونف، 67:1376) اورسل می نویسد: به رغم ثروت طبیعی این سرزمین اهالی ظاهر بسیار فلاکت باری داشتند.

لباس اغلب مردها را یک زیرپیراهنی ساده تشکیل می داد.

مردم اغلب پابرهنه راه می رفتند.

(اورسل، 177:1382) تقسیم نامساوی هزینه های مالیاتی مالکان را وا می دارد تا در وصول سهمی که باید از دهقانان دریافت کنند از درستکاری منحرف شوند، غالبا مالک سهم زیادتری را به خود اختصاص می دهد و دهقان مغبون می شود.

در بسیاری از دهات گیلان دهقانان به سبب نرخ ظالمانه تنزیل، زیر فشار سنگین وامی که از مالکان خود گرفته اند، از بین می روند و گاهی وضع بدی که ازنظر برداشت محصول با آن روبه رو می شوند آنان را وادار به ترک دهکده می کند.

(رابینو، 16:1357) خان لاهیجان مانند همه ایرانیان والامقام، غاصب است، مدت بیست سال است که در این ولایت حکومت می کند و در این مدت ثروت هنگفتی جمع کرده، سالانه مبلغ 15000 تومان مالیات از برنج جمع آوری می کند.

می گویند زمانی که به او دستور دادند که برای جهاد علیه انگلیس ها 10 هزار تومان جمع کند او دو برابر مبلغ را از مردم بدبخت گرفته بود، درنتیجه حرص و آز او، تجارت لاهیجان صدمه دیده آذوقه گران تر از رشت و تهران شده.

وضع اسف انگیز این ولایت را که ازجمله ثروتمندترین ولایات ایران است درنتیجه حکومت ظالمانه به این روز افتاده است.

(مکنزی، 26،1359:34) گیلان به سبب غنای طبیعی و وفور نعمات طبیعی جزو بهترین سرزمین های ایران بوده است، از نوشته های ایران شناسان چنین می توان نتیجه گرفت که وضعیت معیشتی مردم گیلان نسبت به مناطق جنوبی و مرکزی ایران به مراتب بهتر بوده و برای امرارمعاش مشقت کمتری را متحمل می شده اند.

بزرگ ترین مشکلات مناطق مرکزی و جنوبی ایران اعم از کم آبی و خشکسالی و ناتوانی طبیعت در باروری و تولید محصول، از مشکلاتی بود که مردم گیلان از آنها مبرا بودند.

و دیگر مزیت سرزمین گیلان راه تجاری دریای خزر بود که یکی از مهم ترین قطب های مبادلات تجاری ایران و روس را رقم می زد؛ بندر انزلی به عنوان بزرگ ترین بندر گیلان توانسته بود شرایط اقتصادی و اشتغال زایی خوبی را در مناطق مختلف گیلان مخصوصا بازارهای رشت ایجاد کند.

اختلاف طبقاتی در بین ارباب و رعیت در گیلان بسیار زیاد بوده و رابطه خوبی بین آنها برقرار نبوده است.

تمام مطالبی که در بررسی وضعیت اقتصادی معیشت مردم گیلان آورده شد، مسلما تمام واقعیت جامعه آن زمان نیست، اما می تواند بخشی از وضعیت گیلانی ها در عهد قاجار را مشخص کند.

پی نوشت: - الکساندر خودزکو در سال 1830 در عصر محمدشاه قاجار به عنوان کنسول روسیه در رشت خدمت کرد.

- ه.

ل.

رابینو دوبور گومال در سال 1906 م/ 1324 ه.

ق به مدیریت بانک شاهی در رشت منصوب شد، او تا سال 1330 ه.

ق در گیلان بود.

- موسی وب نیکیتن در سال های 1912 تا 1919 در ایران در کنسولگری روسیه در رشت مشغول به کار شد.

- گریگوری ملگونف آکادمیسین روس است که با هدف نظامی و تهیه اطلاعات جغرافیایی در سال 1860 (برابر با 1239 خورشیدی) به ایران سفر کرد.

- جیمز بیلی فریزر بازرگان دانشمند اسکاتلندی است که در سال 1821 م/ 1236 ه.

ق در لباس ایرانی راهی خراسان شد سپس از کرانه دریای خزر خود را به تبریز رساند.

- چارلز فرانسیس مکنزی: بعد از جنگ ایران و انگلیس بر سر مساله هرات در سال 1856 م/ 1273 ه.

ق و شکست ایران و قبول معاهده پاریس که طبق آن دولت ایران حق گماشتن کنسول در شهرهای این کشور را به انگلیس داد، چارلز مکنزی کنسول گیلان شد.

او اولین کنسول انگلیس در شمال ایران بوده وی گزارش سفر خود را از رشت تا استرآباد در کتابی بانام سفرنامه شمال گردآورد.

- ارنست اورسل، سیاح و پژوهشگر بلژیکی است که در سال 1882 از طریق باکو و انزلی به ایران آمد.

- جرج کرزن انگلیسی در سال 1899 از طریق خراسان وارد ایران شد و پس از مدتی به کشورش بازگشت اما هشت سال بعد مجددا در سال 1907 مجددا به ایران بازگشت و این بار از وزارت فرهنگ فرانسه اجازه حفاری در ایران را کسب کرده بود.

- مادام کارلاسرنا یک جهانگرد دوره حکومت قاجار، 1877 میلادی و هم زمان با سلطنت ناصرالدین شاه از طریق دریای خزر به ایران آمد.

- ژنرال آلفونس تره زل فرانسوی به همراه هیات ژنرال گاردان به نمایندگی از ناپلئون به ایران آمد.

او از سال 1801 الی 1850 (1267 – 1216 ه.

ق) در ایران به کارهای نظامی مشغول بود.

شعار سال، با اندکی تلخیص و اضافات برگرفته از روزنامه دنیای اقتصاد، تاریخ انتشار 27 شهریور 97، شماره: 3441460
کلید واژه ها: گیلان - کرم ابریشم - اقتصاد - دوره قاجار - مردم - ایران - استان - اجاره - برنج - زمین - دوران قاجار - زندگی - دهکده - عهد قاجار - کشور - کلبه - کشاورزان - فصل گرما - کشاورزی - اقتصادی - اطلاعات - مالیات - گوسفند - همراه - میزان - حکومت - مزرعه - تربیت - رابطه - مقاله

آخرین اخبار سرویس:
بیش از یک میلیارد تومان برای سبد غذایی کودکان نیازمند هرمزگانی هزینه شد

هشدار استاندارخراسان شمالی به مدیران کم کاربرای جلوگیری از برگشت اعتبارات

اختصاص یک میلیارد ریال اعتبار برای خرید کتاب از ناشران خراسان شمالی

تقویت 24 واحدی شاخص کل بورس

بحران ارزی در کشور، یک حرکت از پیش طراحی شده بود/ تا زمانی که اعتماد در بازار ایجاد نشود، قیمت ها کاهش نمی یابد

ثبت نام جدید تسهیلات اشتغال روستایی متوقف شد

افزایش حقوق کارکنان بازهم پلکانی است

قیمت سکه و ارز در بازار چند؟ +جدول

تعرفه خدمات دامپزشکی برابر نرخ تورم باید افزایش یابد

کاهش 7.7 درصدی قاچاق در کالاهای سلامت محور

عواقب بانکی برای صاحبان چک های برگشتی

خرید و فروش طلای دست دوم رونق گرفت

نوبت بعدی عرضه نفت خام در بورس کی است؟

جهش قیمت نفت پس از توافق کاهش تولید اوپک

اصلاح آیفکس پس از 5 روز

عواقب بانکی برای صاحبان چک های برگشتی

امکان لغو یا ویرایش اطلاعات درخواست کارت سوخت المثنی

ایران خودرو از وزارت صمت مجوز پیش فروش داشته است

راستی آزمایی خصوصی سازی

خطای انتظاری در بورس تهران

نقشه راه آتی فولاد کاویان در زنجیره فولاد

طرح های معدنی موازنه گر در زنجیره فولاد

وضعیت بودجه 98 وزارت بهداشت و لزوم هدفمندی یارانه ها با اولویت سلامت

قاچاق کالاهای سلامت محور 8 درصد کاهش یافت

آب مشهد تا 20 سال آینده قابل شرب نخواهد بود

افزایش قیمت بنزین در ایران

نکاتی درباره ترشی

فارس گزارش می دهد شیر ارزان شد؟

برخورد شدید با سود سپرده بالای 20 درصد

اختصاص اعتبار فوری برای تعریض جاده برزک- کاشان

60 درصد از سهمیه مهارت آموزی مازندران تحقق یافت

داغ برداری و مرمت سقف ایوان چهلستون

بارندگی 92 میلیارد ریال به شهرستان لالی خسارت زد

صدور مدرک دریانوردی در خوزستان 

پرداخت حقوق ناظران دامپزشکی 250میلیارد تومان بودجه نیاز دارد

صنعت نساجی خمین نیازمند نوسازی خطوط تولید است

تک بازاری ؛ دغدغه صادرکنندگان اردبیل

اصناف: بازارهای محلی باید تعطیل شوند

نمایشگاه ویژه شب یلدا در مهاباد گشایش یافت

از لحاظ قانونی ملزم به پرداخت وجهی به ساکنان ده ونک نیستیم

افتتاح کتابخانه در فروشگاه بزرگ ایرانیان

ادامه ارزانی سکه و طلا در بازار امروز

120 میلیارد تومان طلب شهرداری تهران از دولت وصول شد

ورود ارز به کشور بدون محدودیت آزاد شد

کاهش قیمت مسکن بعید بنظر می رسد

افزایش قیمت نفت برنت تحت تاثیر تصمیم اوپک

نمایشگاه ویژه شب یلدا در مهاباد گشایش یافت

42 میلیارد ریال به ورزش روستایی گچساران اختصاص یافت

کاروانسرای «قلمدانی» و «یعقوب یاری» مرمت و بهسازی می شود

تک بازاری ؛ دغدغه صادرکنندگان اردبیل

بزرگترین اورژانس جنوب شرق کشور در رفسنجان افتتاح شد

آب مشهد فقط تا 20 سال دیگر قابل شرب است

مجموعه فرهنگی شمس خوی در 9 هزار مترمربع احداث می شود

اتهامات اساسی باقری درمنی چه بود؟/ حکم اعدام مجرمی که پولشویی تنها بخشی از اتهامات او بود

تاخیر در اجرای تعهدات برای مردم پذیرفتنی نیست/ مدیران پروازی آفت پتروشیمی ایلام هستند

معابر 69 روستای زنجان با قیر یارانه ای آسفالت می شوند

میزگرد راهکارهای کاهش حوادث کار در ایرنا قزوین برگزار شد

مردم در انتظار کاهش قیمت ها

خمینی شهر بزرگترین تولید کننده گل در استان اصفهان است

مبادلات بانکی و پولی ایران و چین از امروز

اعلام حداقل مبلغ عیدی کارگران

عناوین اولویت های پژوهشی دستگاه های اجرایی استان ابلاغ شد

70 درصد چشمه های خشکیده عشایر کهگیلویه و بویراحمد پر آب شد

جلوگیری از قاچاق و هرز روی 23 میلیون لیتر نفت سفید

تحقق 16 میلیون یورو سرمایه گذاری خارجی در استان مرکزی

صادقی: مردم تحمل بار گرانی بنزین را ندارند/ خرج دولت و نهادهای حاکمیتی کمتر شود

افتتاح تعدادی از طرحهای اشتغالزایی روستایی مورد حمایت بانک سینا

افزایش حقوق کارکنان بازهم پلکانی است

تثبیت اعتبار بانک شهر با عملکرد موفق در حوزه های اجتماعی

تثبیت اعتبار بانک شهر با عملکرد موفق در حوزه های اجتماعی

قیمت سکه 19 آذر 97 اعلام شد

قیمت طلا 19 آذرماه 97/ قیمت طلای دست دوم اعلام شد

اسراییل عضو FATF شد

درخواست بهزیستی برای نظارت بر «فشافویه»

هوشمندسازی سامانه حمل و نقل پاک در محدوده بازار کلید خورد

ضرورت هوشمندی در ثبات بازار ارز

ثبات نیاز امروز اقتصاد

رکوردشکنی قیمت مرغ در بازار

بانک ها ارز مسافرتی را چند می فروشند؟

امارات 400 کارشناس برای جاسوسی از شهروندانش استخدام کرد!

​ قاچاقچیان کتاب ایران سر از کابل درآوردند/ اژدهای هفت سر هر روز بزرگ تر می شود

امکان ویرایش اطلاعات کارت سوخت فراهم شد

هزینه 50 میلیارد تومانی برای مقاومت شبکه برق کرمانشاه در برابر زلزله

مراسم تجلیل از صادرکنندگان نمونه استان تهران

قیمت خودرو اصلاح شد/تیراژ تولید در ماههای گذشته کاهش یافت

اجرای مبحث 19 مقررات ملی ساختمان منجر به صرفه جویی 50درصدی می شود

صنعت نساجی خمین نیازمند نوسازی خطوط تولید است

پرداخت حقوق ناظران دامپزشکی 250میلیارد تومان بودجه نیاز دارد

بارندگی 92 میلیارد ریال به شهرستان لالی خسارت زد

افزایش 69 درصدی صادرات آبزیان در هرمزگان

کاهش 11 هزار تومانی قیمت طلا در قزوین

تجلیل از صادرکنندگان نمونه استان تهران

افزایش 5.5 درصدی تعرفه های درمان در شش ماهه دوم سال/ اعلام واریز مبلغ بسته حمایتی مستمری بگیران

تقویت همکاری های بانک ملت و صندوق بازنشستگی کارکنان سازمان صدا و سیما

بهره مندی 12 هزار دانش آموز و دانشجو از خدمات کمیته امداد

انتظارات مسکنی روحانی از وزیر تازه نفس

60 درصد از سهمیه مهارت آموزی مازندران تحقق یافت

فارس از آن سوی تالار شیشه ای گزارش می دهد تقویت 24 واحدی شاخص کل بورس/ بازار سهام متعادل اما کم حجم

تفاهم نامه ای برای حل مشکل گروه ملی فولاد امضا شد

امکان لغو یا ویرایش اطلاعات درخواست کارت سوخت المثنی فراهم شد

بررسی اقتصاد معیشتی گیلانی ها در دوره قاجار

بررسی اقتصاد معیشتی گیلانی ها در دوره قاجار