مطالب مرتبط:
اعلام تشکیل «گروه اقدام ایران» در وزارت خارجه آمریکا در آستانه سالروز کودتای 28 مرداد/مشاور جان بولتون به عنوان رییس این گروه منصوب شد
برایان هوک، مسئول «گروه اقدام ایران»:تشکیل این نهاد در آستانه ی سالگرد 28 مرداد کاملا تصادفی است / دولت هایی که از ایران نفت وارد کنند را تحریم خواهیم کرد / توپ در زمین تهران است / به دنبال تغییر رفتار ایران هستیم / 12 شرط پمپئو و پیشنهاد مذاکره بدون پیش
اتحادیه اروپا محکم پشت برجام ایستاده است/ آمریکا و انگلیس باید از نتیجه کودتای 28 مرداد درس گرفته باشند
رییس جمهور: اصل 59 رفراندوم قانون اساسی مگر کمرش بیل خورده؟ چرا اجرا نکنیم؟ با همان اصولی که در آن ذکر شده / حاضریم با آمریکا در زمینه پرداخت غرامت کودتای 28 مرداد مذاکره کنیم / تا مردم ما در صحنه هستند و تا نیروهای مسلح ما هستند، خطر جنگی وجود ندارد
سه شنبه 9 مرداد | شاخص بورس در آستانه فتح قله تاریخی 121 هزار واحدی
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
شنبه، 27 مرداد 1397 ساعت 11:112018-08-18سياسي

در آستانه سالگرد کودتای 28 مرداد؛ آیا فرمان عزل مصدق قانونی بود؟


بر اساس اصل شصت و چهارم متمم قانون اساسی، در صورت وجود احکام شفاهی و کتبی از سوی پادشاه، وزرا نمی توانند این احکام را دستمایه قرار داده و از سمت خود استعفا دهند.

- این اصل بدین شرح است: وزراء نمی توانند احکام شفاهی یا کتبی پادشاه را مستمسک قرار داده سلب مسئولیت از خودشان بنمایند .

خبرگزاری فارس ـ تایخ : در طول سالیان اخیر، بسیاری از زوایای پنهان کودتای 28 مرداد سال 32 آشکار شده است.

از نقش پر رنگ انگلیس و آمریکا گرفته تا اشغال خانه مصدق به وسیله ی افرادی همچون شعبان جعفری و دار و دسته اش.

آنچه در این بین از سوی بسیاری از کارشناسان و صاحبان اندیشه، کماکان محل بحث و نظر است، شرایط عزل دکتر مصدق و قانونی بودن یا نبودن آن است.

موضوع مهم دیگر، نحوه واکنش مصدق نسبت به کودتا است.

البته باید مد نظر داشت که منظور ما در این خصوص به اتفاقات پس از کودتا محدود نمی شود بلکه نوع رفتار مصدق در دوران نخست وزیری وی را نیز دربر می گیرد.

بسیاری بر این باورند که عزل مصدق از سوی محمدرضاشاه یک عمل قانونی بوده و شخص شاه بر اساس قانون این امکان را داشته است که دستور عزل نخست وزیر را صادر نماید.

بخشی دیگر خلاف این نظر را دارند و معتقدند بر اساس اصل بیست و ششم متمم قانون اساسی مشروطه، هر قدرتی در کشور باید مطیع نظر و انتخاب مردم باشد و از این رو، عزل مصدق به معنای بی اعتبار کردن نظر مردم و خلاف قانون اساسی مشروطه است.

در این یادداشت علاوه بر اینکه به بررسی این دو دیدگاه می پردازیم، به این مسئله نیز توجه می کنیم که ورای قانونی بودن یا نبودن عزل مصدق، وی از مشروعیت و مقبولیت بسیار بالایی نزد مردم برخوردار بود و اگر برخی اشتباهات نمی شد، بدون شک شاه و نزدیکانش با مشکلات جدی تری در مسیر عزل مصدق مواجه بودند.

  فرمان عزل مصدق غیرقانونی بود موافقان غیر قانونی بودن عزل دکتر مصدق، بر این باورند که اساساً وقوع انقلاب مشروطه و تشکیل مجلس بر این اساس صورت گرفته که از اختیارات شاه کاسته شود و مانند گذشته، شاه در تمامی مسائل داخلی و خارجی تصمیم گیرنده نهایی نباشد.

قانون اساسی مشروطه اختیارات و حدودی را برای شاه معین نموده و دخل و تصرف در خارج از حدود را از شاه سلب نموده است.

بر همین اساس، اصل پنجاه و هفتم متمم قانون اساسی، اختیارات شاه، خارج از قوانین مصوبه مجلس را نمی پذیرد.

 1علاوه بر این و صرف نظر اینکه قانون اساسی مشروطه، مقام تشریفاتی برای شاه قائل است، بر اساس اصل 45 متمم قانون اساسی، شاه در هیچ شرایطی حق عزل مقام مسئول و از جمله وزرا و نخست وزیر را ندارد.

این اصل مقرر می دارد: کلیه قوانین و دستخطهای پادشاه در امور مملکتی وقتی اجرا می شود که به امضای وزیر مسئول رسیده باشد و مسئول صحت مدلول آن فرمان و دستخط همان وزیر است .

2 آنچه از فحوای این اصل قابل درک است، مسئله امضای وزیر برای اجرایی شدن فرامین پادشاه است.

در خصوص نحوه عزل دکتر مصدق نیز اسناد و شواهد بدین شرح روایت می کند که نیمه شب 25 مرداد سرهنگ نصیری فرمان شاه مبنی بر عزل مصدق و نخست وزیری زاهدی را در اختیار محمد مصدق قرار می دهد و با توجه به اینکه نخست وزیر پیش از این از ماجرا خبر داشته، دستور بازداشت نصیری را صادر می کند و عملاً کودتای 25 مرداد نافرجام باقی می ماند.

3 آنچه مسلم است، عزل مصدق تنها در شرایطی قانونی بوده که وی پس از دریافت فرمان عزل از سوی شاه، شخصاً از سمت خود استعفا بدهد.

نکته قابل تأمل اینجاست که بر اساس اصل شصت و چهارم متمم قانون اساسی، در صورت وجود احکام شفاهی و کتبی از سوی پادشاه، وزرا نمی توانند این احکام را دستمایه قرار داده و از سمت خود استعفا دهند.

این اصل بدین شرح است: وزراء نمی توانند احکام شفاهی یا کتبی پادشاه را مستمسک قرار داده سلب مسئولیت از خودشان بنمایند .

این بدان معناست که در صورت وجود فرمان عزل ، استعفای مصدق از سمت نخست وزیر یک اقدام قانونی نبوده است.

علاوه بر اصول ذکر شده در قانون اساسی، بخش دیگری از استدلال طرفداران غیرقانونی بودن عزل دکتر مصدق از سوی شاه، اختیاراتی است که مجلس قانونگذاری در دوران نخست وزیری مصدق، مصوب کرده است.

یکی از این اختیارات بدین شرح می باشد: قانون تمدید مدت اختیارات شش ماهه اعطایی به شخص آقای دکتر محمد مصدق، نخست وزیر از تاریخ انقضاء برای مدت یک سال ـ مصوب شب 30 دی ماه 1331 .

در اینجا باید به این مسئه اشاره کرد که با توجه به شرایط خاص اقتصادی آن زمان و تحریم نفت ایران از سوی کشورهای اروپایی، دولت در مسیر اجرای برنامه های خود با مشکلاتی مواجه بود.

پس از ترور شاه در سال 1327، او با استفاده از فرصت پیش آمده توانست اختیار انحلال مجلس شورای ملی و مجلس سنا را از مجلس مؤسسان بگیرد.

برخی برآنند شاه که توانسته بود امکان انحلال مجلس را به دست آورد، عملا امکان عزل نخست وزیر در نبود مجلس نیز از سوی مجلس مؤسسان به او داده شد.

علاوه بر این، گروهی نیز در مجلس به دنبال ضربه زدن به دولت بودند به طوری که از تصویب بسیاری از طرحهای ارائه شده از سوی دولت، اجتناب می کردند.

در چنین شرایطی مصدق برای تسریع در اجرای برنامه های خود در تاریخ 12 مرداد درخواست همه پرسی برای انحلال مجلس شورای ملی را صادر کرد که این همه پرسی با قاطعیت از سوی مردم در راستای برنامه های مصدق انجام و مجلس منحل شد.

هرچند بسیاری این اقدام مصدق را یکی از دلایل سقوط دولتش می دانند ولی در اینجا باید گفت که بر اساس مصوبه مجلس، اختیارات مصدق در دوران انحلال مجلس تا 30 دی ماه 1332 ادامه داشته است و طبیعتاً این اختیارات امکان عزل نخست وزیر از سوی شاه را غیر قانونی می کند.

4 فرمان عزل شاه قانونی بود در کنار مخالفان قانونی بودن عزل مصدق از سوی محمدرضاشاه، برخی نیز بر این باورند که تحت شرایطی شاه می تواند نخست وزیر را عزل کند که اتفاقاً این شرایط در دوران نخست وزیری مصدق فراهم بوده است.

آنچه استدلال این افراد را قابل اتکا می کند، موضوع انحلال مجلس است.

برای درک بهتر مسأله باید کمی به عقب بازگردیم.

ترور نافرجام شاه در پانزدهم بهمن سال 1327، این امکان را برای شاه فراهم کرد که نسبت به گذشته اختیارات بیشتری برای خود اعمال کند.

این ترور نافرجام در وهله اول به غیرقانونی شدن فعالیت حزب توده و در ادامه برقراری نوعی انسداد سیاسی منجر شد.

با این حال امتیازاتی که در پی آن شاه از مجلس گرفت، اثرات بسیار زیان بار تری به ارمغان آورد.

شاه برای افزایش اختیارات سلطنتی، در فضای ایجاد شده پس از ترور نافرجام خویش، نهایت استفاده را برد.

در تاریخ 8 اسفند سال 1327، مجلس با طرح شاه برای تشکیل مجلس مؤسسان و بازنگری در قانون اساسی رأی مثبت داد.

در چنین شرایطی، شاه تلاش نمود افراد وابسته به خود را به مجلس مؤسسان بفرستد و اولین جلسات مجلس مؤسسان در اردیبهشت سال 28 برگزار شد.

شاه با استفاده از فرصت پیش آمده توانست اختیار انحلال مجلس شورای ملی و مجلس سنا را از مجلس مؤسسان بگیرد.

5 بر اساس یک دیدگاه، شاه که توانسته بود امکان انحلال مجلس را به دست آورد، امکان عزل نخست وزیر در نبود مجلس نیز از سوی مجلس مؤسسان به او داده شد.

حال در نظر بگیریم که فرمان عزل مصدق دقیقا چند روز پس از انحال مجلس از سوی مصدق اعلام می شود.

با این حال باید گفت اینکه این اختیار قانونی به شاه در تناقض با دیگر اصول قانون اساسی قرار می گیرد یا خیر بحث دیگری است و طبیعتاً باید از سوی جامعه حقوقی مورد دقت و نظر قرار گیرد.

با این همه، به نظر می رسد محمد مصدق چه با کمک قانون و چه با حمایت مردمی می توانست از این بحران عبور کند زیرا اگر حتی بپذیریم که شاه بر اساس قانون امکان عزل مصدق را داشته است، بدون شک این اقدام به راحتی ممکن نبود.

خطاهای استراتژیک آنچه مسلم است، مصدق پس از تلاشهای بی وقفه ای که در مسیر ملی کردن صنعت نفت نمود، از مقبولیت و مشروعیت بسیار بالایی نزد مردم برخوردار بود.

علاوه بر این، روحیه ملی گرایی و محدودیتهایی که برای شخص شاه و دربار ایجاد کرده بود، سبب شد بسیاری از مردم به طرفداری از وی برخیزند، همچنان که در ماجرای درخواست رفراندوم برای انحلال مجلس، بیش از 99 درصد مردم موافق انحلال مجلس شدند.

این میزان از آراء نشان از مشروعیت قابل توجه مصدق نزد مردم دارد.

البته باید اضافه کرد که طرفداری مردم از شخص نخست وزیر تنها به صندوقهای رأی خلاصه نمی شود بلکه پس از ناکام ماندن کودتای نیمه شب 25 مرداد بسیاری از مردم از جناحهای مختلف به خیابانها ریختند و حمایت خود را از مصدق اعلام کردند.

اشتباه استراتژیک مصدق در اینجا بود که به جای اعتماد به نیروهای داخلی و مشورت با نخبگان جامعه، از ترس اینکه مبادا حزب توده کشور را در دست گیرد، به خواست سفیر آمریکا تن داد و خیابانها از مردم خالی شد.

6 علاوه بر این، پافشاری مصدق بر انحلال مجلس و نادیده گرفتن قانون در دفعات متعدد، باعث اختلاف نظر میان وی و بخشی از نیروهای نزدیک به او شد.

بدون شک از دست دادن حمایت آیت الله کاشانی که گروه های زیادی از مردم حامی وی بودند، از دیگر دلایل اصلی در سقوط دولت وی محسوب می شود.

البته باید در کنار این عوامل، شرایط بد اقتصادی جامعه را نیز مد نظر قرار داد.

در آن برهه، به واسطه فشارهایی که از سوی آمریکا بر ایران می رفت، امکان فروش نفت به حداقل رسید و همین مسئله سبب یک بحران اقتصادی شده بود.

این وقایع باعث شد که شاه به کمک انگلیس و آمریکا، در تاریخ 28 مرداد با "کمترین هزینه"، دولت مصدق را عزل و دوران دیکتاتوری خود را شروع کند.

یادداشت : فرود نودهی منبع: موسسه مطالعات تاریخ معاصر انتهای پیام/ http://fna.

ir/bnwe1p
کلید واژه ها: قانون اساسی - قانون - مشروطه - کودتای 28 مرداد - اختیارات - کودتا - انقلاب مشروطه - خبرگزاری فارس - وزیر - مردم - شرایط - مصوبه مجلس - غیر قانونی - مجلس - دکتر - صورت - خبرگزاری - انتخاب - آمریکا - قوانین - انگلیس - سالگرد - مشکلات - استعفا - جعفری - رفتار - تصمیم - واکنش - خانه - فارس

آخرین اخبار سرویس:
چه کسانی شفاعت می کنند و چه کسانی شفاعت می شوند؟

حامیان دروغین حقوق بشر چشم خود را بر جنایت اهواز بستند

آموزش فقط حفظ کردن نیست / لزوم فهمیدن و سئوال کردن / اهمیت گفت وگوی ملی خانواده

در گزیده اخبار سیاسی یکم مهر بخوانید؛

شهدای حادثه تروریستی اهواز زیرپوشش بنیاد شهید قرار می گیرند

امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران و سیاست های دفاعی و امنیتی عربستان

سرپرست سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی آغاز سال تحصیلی جدید را تبریک گفت

10 نکته جالب در مورد استیو جابز که شاید نمی دانستید / از صرفه جویی در زندگی شخصی تا دریافت روزانه 800 ایمیل ناشناس

لغو ویزای ایران برای سفر شهروندان عمان

اولتیماتوم جدی به خودروسازان

اهداف حمله تروریستی اهواز

فلاحت پیشه: همکاری نکردن با FATF به معنای انزوای ایران است

واکنش مقتدی صدر به حمله تروریستی اهواز

حضور تاثیرگذار در نیویورک، پایان تشکیک ها

محکومیت ده ها عضو اخوان المسلمین مصر به حبس ابد

نشست خبری سخنگوی قوه قضاییه

نماینده ایران در اوپک: توییت ترامپ نشان دهنده دخالت در امور سازمان اوپک است

فرماندار شیراز:نگاه شهدا و خانواده آنها مادی نبوده و نیست

استراحت یا اختلاف بر سر انتخاب اعضای کمیسیون فرهنگی؟ جلسه شورا، شاید وقتی دیگر

بیانیه سازمان نظام پزشکی در محکومیت حمله تروریستی

آغازسال تحصیلی جدید حوزه های علمیه میبد

دیدار و رایزنی رییس سازمان ثبت اسناد کشور با شورای عالی سردفتران فرانسه

فلاحت پیشه: همکاری نکردن با FATF به معنای انزوای ایران است

اخبار ضد و نقیص از استعفای شریعتمداری

طرح سوال از وزیر ارتباطات درباره فیلترینگ تلگرام و فعالیت تلگرام طلایی

روند ثبت خاطرات شهدای سیستان و بلوچستان ادامه دارد

بررسی ادامه طرح اصلاح قانون نظام مهندسی در کمیسیون عمران

واکنش جنجالی احمدی نژاد به حادثه اهواز : ماهی گرفتن از خون

سخنگوی کمیسیون شوراها خبر داد؛ در خصوص حمله تروریستی اهواز به مجامع بین المللی شکایت می کنیم

برای مجازات عوامل حادثه تروریستی اهواز تلاش شود

عیادت خُدام حرم رضوی از مجروحین حادثه اهواز

وقتی احمدی نژاد به هر دری می زند/ حمله به نهادهای امنیتی/ یادآوری برخی حوادث به آقای رییس جمهور سابق

سپاه: در آینده نزدیک تروریست ها با انتقام مهلک و فراموش ناشدنی مواجه خواهند شد

استیضاح آخوندی تقدیم هیات رییسه شد

آخرین خبر ها از بررسی «سی اف تی» در هیئت رییسه مجلس

پشتیبانان تروریست ها منتظر پاسخ کوبنده باشند

نظام آموزشی باید از تحول بنیادین دیجیتال بهره گیرد

محسنی اژه ای: سیف ممنوع الخروج است

استیضاح آخوندی با 50 امضا تقدیم هیئت رییسه مجلس شد + متن طرح

استخدام مهندس مکانیک آقا مسلط به سالید ورک

مدیون شهدا، ایثارگران و خانواده های معظم شهدا هستیم

مروری بر جنایت های تروریستی گروهک های تجزیه طلب در خوزستان

تشکیل شورای آموزش عالی هرمزگان از حرف تاعمل

حضور تاثیرگذار در نیویورک، پایان تشکیک ها

ایرلند به دنبال تغییر ساختار نظام آموزشی خود

غبارروبی وعطر افشانی قبور مطهر شهدا در شهرستان خاتم

شناسایی سرنخ هایی از حمله تروریستی اهواز

دیوان عدالت اداری در پرونده بورسیه ها وارد احراز صلاحیت علمی افراد نشد

23 شرکت وزارت جهاد کشاورزی به 39 هزار ایثارگر واگذار شد

دو بیانیه ی هنری علیه حملات تروریستی اهواز

واکنش حبیبی به شهادت روحانی مشهدی

آخرین توضیحات دیوان عدالت اداری درباره پرونده بورسیه ها

استیضاح وزیر راه و شهرسازی تقدیم هیات رییسه مجلس شد

نمایشگاه توانمندی های دفاعی آذربایجان غربی پذیرای علاقمندان است

پشت پرده عجیب استعفای وزیرِ در آستانه استیضاح؛ معرفی شریعتمداری به عنوان وزیر کار! / آیا مجلس زیرِ بارِ عاملِ افتضاحِ ‏صنعت، این بار در قامت وزیر کار و تعاون می رود؟! ‏/ وزارت بحرانی «کار» چرا باید به فردی سپرده شود که در ماموریت قبلی خود، چنان عملکرد فاجعه باری داشت؟

اقتدار امروز ایران، دستاورد شاخص انقلاب اسلامی است

استاندار سیستان و بلوچستان حادثه تروریستی اهواز را محکوم کرد

شفقی همچنان شهردار منتخب شورای شهر کرج است/بر انتخاب قانونی خود اصرار می کنیم

پاسخ رهبر انقلاب به سوالی درباره آموزش رانندگی به زن توسط نامحرم

10 مهر مهلت پایانی رسیدگی به لایحه cft

تشییع پیکر شهید گمنام، در بارگاه امام زادگان یاسر و ناصر (ع)

همرزمان امام حسین علیه السلام را بشناسید

نماینده مجلس: طرح سوال از وزیر ارتباطات درباره تلگرام

استاندار سیستان و بلوچستان حادثه تروریستی اهواز را محکوم کرد

بررسی بهینه سازی مصرف انرژی در کمیسیون انرژی

مجلس ذره ای از مسائل اقتصادی و منافع مردم کوتاه نمی آید

تروریست ها و دنباله های آنها را تحت تعقیب قرار دهیم

نماینده قم:معاون پارلمانی رییس استعفای شریعتمداری را تایید کرد

آغاز جنب و جوش علمی یک هزار و 400 طلبه لرستانی

همایش ملی فقه و تربیت برگزار می شود

تتلو غیابی محاکمه می شود

کنایه سنگین محسنی اژه ای به احمدی نژاد

جلیلی: کسانی که مسئولیت ندارند به دولت کمک کنند

راه و چاه آموزش برای مقابله با آزار جنسی کودکان

حضور بیش از حد در فضای مجازی بلای عمومی شده است

حالا فهمیدید چرا مدافعان حرم در خارج از مرزها جنگیدند ؟ + تصاویر

وزیر کشور درباره ماندن یا رفتن افشانی نظر دهد/ نمی گذاریم شهر دچار مشکل شود

مدیرعامل بانک ملت در منطقه 16 تهران زنگ مهر را نواخت

سما بزرگترین مجموعه مدرسه داری در کل کشور است/ اخلاق مداری رویکرد اصلی سما

4 مدیر جدید چهارمحال و بختیاری منصوب شدند

اقتدار امروز ایران، دستاورد شاخص انقلاب اسلامی است

اعوانی نظرات سروش و حسین نصر نقد می کند

سلیمی: ایران در خصوص حمله تروریستی اهواز به مجامع بین المللی شکایت می کند

حمله تروریستی اهواز از زبان سربازان مجروح صف های اول رژه

مجلس و دولت توجه ویژه به استان خوزستان داشته باشند

دولت ایران با دولت های تازه به دوران رسیده منطقه مماشات نکند

کاردار امارات احضار شد

جزییاتی از دیدار مقتدی صدر با بارزانی

تا بخندی در روزگار دندان شکن

فرماندار شیراز:نگاه شهدا و خانواده آنها مادی نبوده و نیست

پامپئو: جلسه شورای امنیت درباره ایران نیست

آخرین تحولات در 27 روز مانده به انتخابات افغانستان

استاندار سیستان و بلوچستان حادثه تروریستی اهواز را محکوم کرد

23 شرکت وزارت جهاد کشاورزی به 39 هزار ایثارگر واگذار شد

نمایشگاه توانمندی های دفاعی آذربایجان غربی پذیرای علاقمندان است

توضیح استاندار خوزستان درباره مسئول تأمین امنیت رژه اهواز

درخواست سردار کمالی: این سرباز فداکار در حمله تروریستی اهواز را شناسایی کنید+ عکس

قرارداد کار و شرایط اساسی انعقاد آن در قانون چگونه است؟

حبیب الله یار سختکوش حبیب الله در پردیس شد

توییت ترامپ نشان دهنده دخالت در امور سازمان اوپک است

در آستانه سالگرد کودتای 28 مرداد؛ آیا فرمان عزل مصدق قانونی بود؟

در آستانه سالگرد کودتای 28 مرداد؛ آیا فرمان عزل مصدق قانونی بود؟