مطالب مرتبط:
شعرهای منزوی حلقه اتصال ادبیات معاصر است
ششمین همایش ملی متن پژوهی ادبی نگاهی تازه به ادبیات داستانی معاصر
کنگره «سه نسل با ادبیات معاصر» در تبریز آغاز بکار کرد
ایجاد حفره در ادبیات معاصر
بدون منزوی ادبیات معاصر را نمی توان تعریف کرد
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
جمعه، 26 مرداد 1397 ساعت 14:052018-08-17سياسي

ردپای «دژ سنگدل» بر ادبیات معاصر


زندان قصر محل نگارش کتاب های مختلف بوده و سوژه شعر و داستان بسیاری از زندانیان شده است.

زندان قصر نخستین زندان مدرن ایران به حساب می آید که افراد مهم و سرشناسی را در خود جا داد.

- اگر زندان قصر نبود و جمعی از افراد سرشناس در بند سیاسی آن روزگار نمی گذراندند، امروز نه نامی از کتاب کلیدر محمود دولت آبادی بود، نه ورق پاره های زندان و 53 نفر بزرگ علوی.

شعار سال:" زندان در تمام فرهنگ ها و در همه کشورهای دنیا به عنوان یکی از بدترین و نامناسب ترین فضاها شناخته می شود؛ جایی که انسان را به بند می کشند و بزرگ ترین نعمت زندگی یعنی آزادی را از او سلب می کنند.

جدا از حبس کردن مجرمان و تبهکاران، افرادی هم هستند که از سرشناسان عالم ادب و سیاست محسوب می شوند و فقط به جرم داشتن اندیشه های آزادی خواهانه و فعالیت های سیاسی، حبس در زندان های مختلف را تجربه کرده اند.

یکی از این زندان های مخوف در کشور ما قصر است که نخستین زندان مدرن ایران به حساب می آید و در مدت 90 سالی که از آن به عنوان زندان استفاده می شد افراد مهم و سرشناسی را در خود جا داد.

اما به واقع باید بپذیریم که اگر این زندان نبود بسیاری از شاهکارهای ادبیات فارسی ما هیچ وقت خلق نمی شدند.

واقعیت این است که اگر زندان قصر نبود و جمعی از افراد سرشناس در بند سیاسی آن روزگار نمی گذراندند، امروز نه نامی از کتاب کلیدر محمود دولت آبادی بود، نه ورق پاره های زندان و 53 نفر بزرگ علوی.

مهدی اخوان ثالث هیچ وقت مجموعه شعرهای در حیاط کوچک پاییز و پاییز در زندان را به چاپ نمی رساند و آیت الله محمود طالقانی فرصت نگارش کتاب تفسیر پرتوی از قرآن را پیدا نمی کرد.

در این گزارش به بررسی تأثیر زندان قصر بر ادبیات فارسی پرداخته ایم.

یکی از زندانیان بند سیاسی زندان قصر، بزرگ علوی است؛ نویسنده شهیر معاصر که همه نامش را شنیده اند و کم و بیش با آثارش آشنا هستند.

این زندانی سیاسی از همان روزی که پایش به زندان قصر باز شد یعنی از سال 1316 شروع به نوشتن خاطرات روزانه اش در این زندان کرد.

از آنجایی که هیچ کتاب و دفتری در اختیارش نبود هرچه را می خواست بنویسد روی مقوای سیگار و پاکت های میوه و شیرینی می نوشت و در فرصتی مناسب به خارج زندان می فرستاد.

تا چهار سال کار این نویسنده و روزنامه نگار معروف همین بود و وقتی سال 1320 از زندان آزاد شد همه خاطرات روزانه اش را در قالب کتابی با عنوان ورق پاره های زندان به چاپ رساند.

علوی در مقدمه کتابش می نویسد: عنوان ورق پاره های زندان اسم بی مسمایی برای این یادداشت هایی که اغلب آن در زندان تهیه شده، نیست.

درواقع اغلب آن ها روی ورق پاره، روی کاغذ قند، کاغذ سیگار اشنو یا پاکت هایی که در آن برای ما میوه و شیرینی می آوردند نوشته شده است و این کار بدون مخاطره نبود.

در زندان اگر مداد و پاره کاغذی، مأموران زندان در دست ما می دیدند جنایت بزرگی به شمار می رفت.

علوی مدتی پس از انتشار ورق پاره های زندان، کتاب 53 نفر را نوشت که شرح حال خودش و 52 نفر دیگر از زندانیان سیاسی زندان قصر است.

او ابتدای این کتاب در توصیف زندان قصر می نویسد: دیوارها و حیاط های این زندان قصر چیزها دیده اند.

در دل این سلول ها اسرار تاریخ ایران پنهان شده است.

در حیاط کوچک پاییز یکی دیگر از زندانیان اهل قلم زندان قصر مهدی اخوان ثالث است؛ کسی که یکبار بعد از کودتای 28 مرداد سال 1332 روانه زندان شد و بار دیگر سال 1344 در پی یک شکایت شخصی به زندان قصر افتاد.

داستان این شکایت هم از این قرار بود که اخوان ثالث در آن روزگار بارها و بارها قصه مردمی را که زیر فشار حکومت زندگی می کردند روایت می کرد که بر سر یکی از شعرهایش از او شکایت شد و برایش دادگاهی برگزار کردند.

گفته می شود که اخوان ثالث در این دادگاه به جای انکار، درباره اوضاع نابسامان کشور صحبت کرد و همین صحبت های تند باعث شد به زندانی شدن در زندان قصر محکوم شود.

اگرچه این زندانی شدن باعث شد خانواده این شاعر به سختی بیفتند و در تنگنای مالی قرار بگیرند اما حضور او در زندان، زمینه ساز خلق یکی از آثار ماندگار ادبیات فارسی به نام در حیاط کوچک پاییز شد.

تمامی این کتاب شعر که شامل 23 شعر سپید و نیمایی است در زندان قصر سروده شده.

علاوه بر این، شاعر نام آشنای معاصر در مجموعه شعرهای پاییز در زندان و زندگی می گوید: اما باز باید زیست.

هم اشاره ای به زندان قصر دارد و داستان های این زندان را تصویر کرده است.

یکی از معروف ترین شعرهای اخوان ثالث درباره زندان قصر، قصیده من این پاییز در زندان.

است: من این زندان به جرم مرد بودن می کشم، ای عشق / خطا نسلم اگر جز این خطای دیگری دارم/ سزایم نیست این زندان و حرمان های بعد از آن / جهان گر عشق دریابد، جزای دیگری دارم/عجایب شهر پرشوری است این قصر قجر، من نیز / در این شهر عجایب روستای دیگری دارم/ سیاست دان شناسد کز چه رو من نیز چون مسعود / هرازگاهی مکان در قصر و نای دیگری دارم کلیدر در بند محمود دولت آبادی بعد از آزادی از زندان، کتاب کلیدر را نوشت که به گفته خودش داستان این اثر ماندگار را در ذهنش و در زندان قصر ساخته و پرداخته کرده است.

دولت آبادی که در فاصله سال های 1353 تا 1355 به جرمی که حتی خودش هم نمی داند به زندان افتاد در یکی از مصاحبه هایش گفته است: زمانی که مرا بازداشت کردند و به زندان انداختند پرسیدم: برای چه مرا گرفته اید؟ گفتند: کتاب هایی که تو نوشته ای در خانه تمام کسانی که ما بازداشت کرده ایم پیدا شده است.

به تدریج به من گفته شد زمانی که بچه ها را می گیریم و می آوریم همه آنها می گویند که چرا دولت آبادی راست راست می گردد و کتابش در بازار هست ولی ما را به جرم مطالعه این کتاب ها و داشتن چنین عقایدی زندانی می کنید؟ همین می شود که این نویسنده نام آشنای معاصر هم راهی زندان قصر می شود.

اما نکته مهم در زندانی شدن دولت آبادی این است که او قبل از دستگیری، مشغول نگارش رمان کلیدر بود و در تمام روزهای حبسش در زندان قصر فقط به این کتاب می اندیشید.

به همین دلیل دولت آبادی در مدت زمان حضورش در زندان قصر داستان رمان کلیدر را در ذهنش ادامه داد و به انتها رساند و تنها دو سال بعد از آزادی اش از زندان، کتاب 10 جلدی کلیدر را روانه بازار کرد.

پرتوی از قرآن تا مستطاب آشپزی سکوت سلول ها و اوقات فراغت اجباری که برای زندانیان سیاسی دست به قلم فراهم شده بود باعث شد تا آثار دیگری هم از زندان قصر ماندگار شوند.

یکی از این آثار کتاب تفسیر پرتوی از قرآن اثر مرحوم آیت الله محمود طالقانی است که تماماً در زندان نگاشته شده است.

آن هایی که آیت الله طالقانی را از نزدیک می شناختند نقل می کنند که این روحانی نویسنده بارها از روزهای حبس در زندان قصر با عنوان بهترین دوران زندگی اش یاد می کرد.

چون آنجا توانست کتاب تفسیر پرتوی از قرآن را بنویسد.

یکی دیگر از کتاب های برخاسته از زندان قصر کتاب مستطاب آشپزی، از سیر تا پیاز نجف دریابندری است.

البته این کتاب سال ها بعد از آزادی دریابندری و با همکاری همسرش فهیمه راستکار نگارش شده، اما از آنجا که دریابندری در دوران حضورش در زندان قصر با آشپزی آشنا شده و از همانجا جرقه نگارش این کتاب در ذهنش زده شده، مستطاب آشپزی را هم در زمره کتاب های برخاسته از زندان قصر طبقه بندی می کنند.

بازتاب زندان قصر در شعرهای شاملو و فرخی این کتاب ها تنها آثار برجا مانده از روزگار تیره و تار زندان قصر نیست.

نخستین زندان مدرن تهران و ایران در تک شعرهای محمد فرخی یزدی و احمد شاملو نیز نمود پیدا کرده است.

شاملو که بعد از کودتای 28 مرداد 1332 به زندان افتاد یک سال از عمرش را در زندان قصر سپری کرد و در همان زمان به واسطه کشته شدن دو نفر از هم سلولی هایش به نام های وارطان سالاخانیان و مرتضی کیوان شعرهای مرگ نازلی و از عموهایت را سرود.

شاملو در شعر از عموهایت که پس از تیرباران مرتضی کیوان آن را سروده، خطاب به پسرش گفته است: به خاطر یک سرود / به خاطر یک قصه در سرد ترین شب ها، تاریک ترین شب ها / به خاطر عروسک های تو / نه به خاطر انسان های بزرگ / به خاطر سنگفرشی که مرا به تو می رساند، نه به خاطر شاهراه های دوردست / به خاطر تو / به خاطر هر چیز کوچک، هر چیز پاک / بر خاک افتادند / به یاد آر / عموهایت را می گویم / از مرتضی سخن می گویم محمد فرخی یزدی هم یکی دیگر از زندانیان بند سیاسی زندان قصر بود که مرگ مشکوکش در زندان، هیچ گاه اجازه حبسیه نویسی را به او نداد.

اما هم بندی های این شاعر آزادی خواه نقل می کنند که او شعرهایش را روی دیوار زندان می نوشت یا با صدای بلند می خواند تا بلکه کسی آنها را به خاطر بسپارد.

سال ها پس از مرگ این شاعر و سردبیر روزنامه طوفان، روی دیوار سلولش مصرع هایی پیدا می کنند که زیر رنگ های سال به سال سلول مدفون شده بود.

یکی از این تک مصرع های این شاعر که نشان از رنج او در سال های حبس دارد و به تنهایی به یکی از حبسیه های ماندگار زندان قصر تبدیل شده، این مصرع است: ای دژ سنگدل قصر قاجار ! سایت شعار سال، با تلخیص و اضافات برگرفته از سایت روزنامه همشهری، تاریخ انتشار 24 مرداد 97، کد مطلب: 27150، www.

newspaper.

hamshahri.

org
کلید واژه ها: زندان - زندان قصر - محمود دولت آبادی - کتاب - بزرگ علوی - سیاسی - ادبیات فارسی - ادبیات - زندانی - زندانیان - بزرگ - علوی - نویسنده - مهدی اخوان ثالث - آزاد - نخستین - روزنامه نگار - پاییز - فارسی - آزادی - امروز - ایران - بزرگ ترین - کشور - دولت - آیت الله - نامناسب - روزنامه - طالقانی - شیرینی

آخرین اخبار سرویس:
روزنما: گرامی داشت شهدای منا

تمام هزینه ها باید برای تامین آب باشد

دیدار سران کشورهای مختلف با رییس جمهوری ایران

باید ببینیم موضوع ایران را چگونه باید حل کنیم

پاسخ قابل تأمل امام(ره) به درخواست استخاره برای انجام عملیات «فتح المبین»

روایت یک نماینده مجلس از تلاش لاریجانی برای تصویب «FATF»

مسئول سیاسی یمن: دوران سلطه گری به سرآمد

ایران همواره به دنبال روابط دوستانه با همسایگان و از جمله ارمنستان است

رییس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس: دولت بدون مجوز مجلس اجرای خواسته های FATF را آغاز کرد

منطقه با تروریسم مهاجر مواجه شده/رژیم صهیونیستی عامل فتنه است

حفظ برجام مسوولیت بین المللی است/ خواهان اقدامات عملی اتحادیه اروپا برای حفظ برجام هستیم

حفظ برجام مسوولیت بین المللی است/ خواهان اقدامات عملی اتحادیه اروپا برای حفظ برجام هستیم

ایران همواره به دنبال روابط دوستانه با همسایگان و از جمله ارمنستان است

حاضر نیستم به کمپین شفافیت آرا بپیوندم +تصاویر

انتقاد بی سابقه برادر پادشاه اردن از وضعیت این کشور

ایران از گسترش و توسعه روابط اقتصادی، علمی و فناوری با نروژ استقبال می کند

تاکید رؤسای جمهور ایران و فرانسه بر ضرورت حفظ و تقویت برجام و توسعه همکاریهای اقتصادی و بانکی

تحلیل مشاور روحانی از سخنرانی ترامپ در مجمع عمومی سازمان ملل

روحانی:درزمینه سوآپ انرژی آماده همکاری باارمنستان هستیم

طرح استیضاح «بطحایی» به کجا رسید؟

ترامپ به دنبال جلب توجه در شورای امنیت است

روحانی:درزمینه سوآپ انرژی آماده همکاری باارمنستان هستیم

دین شناسی و علم آموزی دو بال پرواز به سوی سعادت است

مردم توان خرید مسکن ندارند

با اماکن منسوب به امام زمان(عج) بهتر آشنا شویم

توصیه امام صادق(ع) هنگام خروج از خانه

واکنش سی ان ان به صحبت های ترامپ درباره ایران

لایحه جنجالی به صحن علنی مجلس ارجاع شد

میشل تمر:باید به عوام فریبی نه بگوییم

ثبت نام جام باشگاه های کتاب خوانی آغاز شد

جهان امروز با معضلی به نام “سازمان تروریسم” روبرو است

نسبت دانشجویان به کل جمعیت کشور چقدر است؟

عراقچی:بازگشت امریکا به 6 ماه قبل آسانتر از 6 سال قبل است ​

ایران همواره به دنبال روابط دوستانه با همسایگان و از جمله ارمنستان است/ تاکید بر ارتقاء روابط اقتصادی همپای روابط سیاسی

تفسیر آیاتی از سوره توبه

عراقچی:بازگشت امریکا به 6 ماه قبل آسانتر از 6 سال قبل است ​

ناظران در هیأت نظارت بر اندوخته اسکناس انتخاب شدند

ایران از گسترش و توسعه روابط اقتصادی، علمی و فناوری با نروژ استقبال می کند

درون گرا ها به کار تعهد بیشتری دارند یا برون گرا ها؟

موزه دانشگاه شهید چمران؛ موزه ای به وسعت عجایب علمی + تصاویر

به میز مذاکره ای که خودتان برهم زدید، بازگردید

تصاویری از خانه کشف شده تروریست ها در اهواز

موزه دانشگاه شهید چمران؛ موزه ای به وسعت عجایب علمی + تصاویر

رییس کمیسیون اقتصادی خبر داد؛ برگزاری نشست مشترک با رییس جمهور به منظور بررسی FATF

انتخابات شورایاری ها درانتظار پاسخ وزیرکشور

چهلمین دوره نمایشگاه بین المللی گردشگری در پاریس آغاز به کار کرد

اعلام آمادگی ایران برای توسعه همکاری ها در زمینه گردشگری

ملاقات باید زمانی انجام شود که واقعا به نفع دو ملت و دو کشور باشد

ایران باب مذاکره را برای کشوری نبسته است

عراقچی: دولت ترامپ ظرفیت گفتگو کردن ندارد

نشست شورای امنیت به جلسه ای در حمایت از برجام تبدیل خواهد شد

نقوی حسینی: رییس جمهور پاسخ سنجیده ای به یاوه گویی های ترامپ داد

دهقانی: منطق ایران در برابر صحبت های بی منطق ترامپ بیشتر از قبل مشخص شد

بررسی موادی از طرح قانون جامع بانکداری در کمیسیون اقتصادی

پایان رسیدگی به طرح اداره صدا و سیما در کمیسیون فرهنگی مجلس

رییسان جمهوری ایران و فرانسه با هم دیدار کردند

قاتل مربی بدنسازی گچسارانی اعتراف کرد ! + جزییات

پخش سخنان رییس جمهوری در سازمان ملل

چهلمین دوره نمایشگاه بین المللی گردشگری در پاریس آغاز به کار کرد

بررسی لایحه حمایت قضایی و بیمه ای از مأمورین یگان های حفاظت دستگاه های اجرایی

اعلام آمادگی ایران برای توسعه همکاری ها در زمینه گردشگری

کامکار: تحسین قورباغه خوانان در تلویزیون

برخلاف ترامپ،روحانی ایران رایک عضومسئول جامعه جهانی نشان داد

موقوفات آذربایجان شرقی تا سال 1400 سنددار می شود

لایحه CFT به صحن علنی مجلس ارجاع شد

لاریجانی: رژیم صهیونیستی عامل فتنه است

عراقچی: دولت فعلی آمریکا ظرفیت گفتگو ندارد

رییسان جمهوری ایران و فرانسه با هم دیدار کردند

حماس: عباس قبل از سخنرانی در سازمان ملل زمینه وحدت را فراهم کند

شلیک، شات، شهید!

دیدار روحانی با رییس جمهوری فرانسه

دید ما به عاشورا سطحی‎نگر شده است

برگزاری هفتمین جلسه ستاد تهیه و تدوین لایحه بودجه سال 1398

اعلام آمادگی ایران برای توسعه همکاری ها در زمینه گردشگری

نسخه طلایی امام علی(ع) برای درمان خستگی دِل

واکنش های جهانی به سخنرانی ترامپ

داعش گروه خفته تشکیل می دهد

واکنش روحانی به جمله ترامپ که وی را مردی دوست داشتنی خطاب کرد: به جای حرف، صداقت و جدیت لازم است/ او دو سال پیگیر دیدار است

جنایت هولناک با نقاب تصادف لو رفت +عکس

بازتاب گسترده سخنرانی روحانی در رسانه های روسیه

تصویب کلیات طرح اصلاح بودجه 97 در خصوص تهاتر قیر

ماجرای شوخی غیربهداشتی وزیر بهداشت چه بود

راه اندازی سامانه ثبت و پیگیری مکاتبات مردمی وزارت بهداشت

فرسودگی 50 درصد مدارس تهران

کنترل ساخت برعهده شهرداری است نه نظام مهندسی

دست و پای رسانه ها را برای مبارزه با فساد بسته اند

برای ترکان متاسفم؛ درخواست او غیرقانونی است

شلیک، شات، شهید!

برگزاری 3 مسابقه کتابخوانی در هفته دفاع مقدس

سخنرانی روحانی در مجمع عمومی سازمان ملل

عناوین روزنامه های سیاسی 4 مهر 97/ تهدید مقابل تهدید +تصاویر

روحانی بدرستی اشاره کرد که ­مذاکره تنها یک عکس گرفتن نیست و منطقی خاص دارد/ جلسه شورای امنیت برخلاف خواست و میل ترامپ برگزار خواهد شد

نخست وزیر نروژ با روحانی دیدار کرد

رییس جمهور روحانی: هیچگاه درخواستی برای ملاقات با رییس جمهور آمریکا نداشتیم/ به جای حرف، صداقت و جدیت لازم است/ ملاقات باید زمانی انجام شود که واقعا به نفع دو ملت و دو کشور باشد/ هیچ قدرت و دولتی نمی تواند در برابر یک ملت بایستد

اعلام آمادگی ایران برای توسعه همکاری ها در زمینه گردشگری

چهلمین دوره نمایشگاه بین المللی گردشگری در پاریس آغاز به کار کرد

داعش گروه خفته تشکیل می دهد

نقش مشاوره های پیش از ازدواج در موفقیت زندگی ها

شرط عجیب نماینده مجلس برای منتشرکردن فیش حقوقی اش

عملیات انتقام جویانه ایران در قبال حادثه تروریستی اهواز

ردپای «دژ سنگدل» بر ادبیات معاصر

ردپای «دژ سنگدل» بر ادبیات معاصر