مطالب مرتبط:
شعرهای منزوی حلقه اتصال ادبیات معاصر است
ششمین همایش ملی متن پژوهی ادبی نگاهی تازه به ادبیات داستانی معاصر
کنگره «سه نسل با ادبیات معاصر» در تبریز آغاز بکار کرد
ایجاد حفره در ادبیات معاصر
بدون منزوی ادبیات معاصر را نمی توان تعریف کرد
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
جمعه، 26 مرداد 1397 ساعت 13:052018-08-17سياسي

ردپای «دژ سنگدل» بر ادبیات معاصر


زندان قصر محل نگارش کتاب های مختلف بوده و سوژه شعر و داستان بسیاری از زندانیان شده است.

زندان قصر نخستین زندان مدرن ایران به حساب می آید که افراد مهم و سرشناسی را در خود جا داد.

- اگر زندان قصر نبود و جمعی از افراد سرشناس در بند سیاسی آن روزگار نمی گذراندند، امروز نه نامی از کتاب کلیدر محمود دولت آبادی بود، نه ورق پاره های زندان و 53 نفر بزرگ علوی.

شعار سال:" زندان در تمام فرهنگ ها و در همه کشورهای دنیا به عنوان یکی از بدترین و نامناسب ترین فضاها شناخته می شود؛ جایی که انسان را به بند می کشند و بزرگ ترین نعمت زندگی یعنی آزادی را از او سلب می کنند.

جدا از حبس کردن مجرمان و تبهکاران، افرادی هم هستند که از سرشناسان عالم ادب و سیاست محسوب می شوند و فقط به جرم داشتن اندیشه های آزادی خواهانه و فعالیت های سیاسی، حبس در زندان های مختلف را تجربه کرده اند.

یکی از این زندان های مخوف در کشور ما قصر است که نخستین زندان مدرن ایران به حساب می آید و در مدت 90 سالی که از آن به عنوان زندان استفاده می شد افراد مهم و سرشناسی را در خود جا داد.

اما به واقع باید بپذیریم که اگر این زندان نبود بسیاری از شاهکارهای ادبیات فارسی ما هیچ وقت خلق نمی شدند.

واقعیت این است که اگر زندان قصر نبود و جمعی از افراد سرشناس در بند سیاسی آن روزگار نمی گذراندند، امروز نه نامی از کتاب کلیدر محمود دولت آبادی بود، نه ورق پاره های زندان و 53 نفر بزرگ علوی.

مهدی اخوان ثالث هیچ وقت مجموعه شعرهای در حیاط کوچک پاییز و پاییز در زندان را به چاپ نمی رساند و آیت الله محمود طالقانی فرصت نگارش کتاب تفسیر پرتوی از قرآن را پیدا نمی کرد.

در این گزارش به بررسی تأثیر زندان قصر بر ادبیات فارسی پرداخته ایم.

یکی از زندانیان بند سیاسی زندان قصر، بزرگ علوی است؛ نویسنده شهیر معاصر که همه نامش را شنیده اند و کم و بیش با آثارش آشنا هستند.

این زندانی سیاسی از همان روزی که پایش به زندان قصر باز شد یعنی از سال 1316 شروع به نوشتن خاطرات روزانه اش در این زندان کرد.

از آنجایی که هیچ کتاب و دفتری در اختیارش نبود هرچه را می خواست بنویسد روی مقوای سیگار و پاکت های میوه و شیرینی می نوشت و در فرصتی مناسب به خارج زندان می فرستاد.

تا چهار سال کار این نویسنده و روزنامه نگار معروف همین بود و وقتی سال 1320 از زندان آزاد شد همه خاطرات روزانه اش را در قالب کتابی با عنوان ورق پاره های زندان به چاپ رساند.

علوی در مقدمه کتابش می نویسد: عنوان ورق پاره های زندان اسم بی مسمایی برای این یادداشت هایی که اغلب آن در زندان تهیه شده، نیست.

درواقع اغلب آن ها روی ورق پاره، روی کاغذ قند، کاغذ سیگار اشنو یا پاکت هایی که در آن برای ما میوه و شیرینی می آوردند نوشته شده است و این کار بدون مخاطره نبود.

در زندان اگر مداد و پاره کاغذی، مأموران زندان در دست ما می دیدند جنایت بزرگی به شمار می رفت.

علوی مدتی پس از انتشار ورق پاره های زندان، کتاب 53 نفر را نوشت که شرح حال خودش و 52 نفر دیگر از زندانیان سیاسی زندان قصر است.

او ابتدای این کتاب در توصیف زندان قصر می نویسد: دیوارها و حیاط های این زندان قصر چیزها دیده اند.

در دل این سلول ها اسرار تاریخ ایران پنهان شده است.

در حیاط کوچک پاییز یکی دیگر از زندانیان اهل قلم زندان قصر مهدی اخوان ثالث است؛ کسی که یکبار بعد از کودتای 28 مرداد سال 1332 روانه زندان شد و بار دیگر سال 1344 در پی یک شکایت شخصی به زندان قصر افتاد.

داستان این شکایت هم از این قرار بود که اخوان ثالث در آن روزگار بارها و بارها قصه مردمی را که زیر فشار حکومت زندگی می کردند روایت می کرد که بر سر یکی از شعرهایش از او شکایت شد و برایش دادگاهی برگزار کردند.

گفته می شود که اخوان ثالث در این دادگاه به جای انکار، درباره اوضاع نابسامان کشور صحبت کرد و همین صحبت های تند باعث شد به زندانی شدن در زندان قصر محکوم شود.

اگرچه این زندانی شدن باعث شد خانواده این شاعر به سختی بیفتند و در تنگنای مالی قرار بگیرند اما حضور او در زندان، زمینه ساز خلق یکی از آثار ماندگار ادبیات فارسی به نام در حیاط کوچک پاییز شد.

تمامی این کتاب شعر که شامل 23 شعر سپید و نیمایی است در زندان قصر سروده شده.

علاوه بر این، شاعر نام آشنای معاصر در مجموعه شعرهای پاییز در زندان و زندگی می گوید: اما باز باید زیست.

هم اشاره ای به زندان قصر دارد و داستان های این زندان را تصویر کرده است.

یکی از معروف ترین شعرهای اخوان ثالث درباره زندان قصر، قصیده من این پاییز در زندان.

است: من این زندان به جرم مرد بودن می کشم، ای عشق / خطا نسلم اگر جز این خطای دیگری دارم/ سزایم نیست این زندان و حرمان های بعد از آن / جهان گر عشق دریابد، جزای دیگری دارم/عجایب شهر پرشوری است این قصر قجر، من نیز / در این شهر عجایب روستای دیگری دارم/ سیاست دان شناسد کز چه رو من نیز چون مسعود / هرازگاهی مکان در قصر و نای دیگری دارم کلیدر در بند محمود دولت آبادی بعد از آزادی از زندان، کتاب کلیدر را نوشت که به گفته خودش داستان این اثر ماندگار را در ذهنش و در زندان قصر ساخته و پرداخته کرده است.

دولت آبادی که در فاصله سال های 1353 تا 1355 به جرمی که حتی خودش هم نمی داند به زندان افتاد در یکی از مصاحبه هایش گفته است: زمانی که مرا بازداشت کردند و به زندان انداختند پرسیدم: برای چه مرا گرفته اید؟ گفتند: کتاب هایی که تو نوشته ای در خانه تمام کسانی که ما بازداشت کرده ایم پیدا شده است.

به تدریج به من گفته شد زمانی که بچه ها را می گیریم و می آوریم همه آنها می گویند که چرا دولت آبادی راست راست می گردد و کتابش در بازار هست ولی ما را به جرم مطالعه این کتاب ها و داشتن چنین عقایدی زندانی می کنید؟ همین می شود که این نویسنده نام آشنای معاصر هم راهی زندان قصر می شود.

اما نکته مهم در زندانی شدن دولت آبادی این است که او قبل از دستگیری، مشغول نگارش رمان کلیدر بود و در تمام روزهای حبسش در زندان قصر فقط به این کتاب می اندیشید.

به همین دلیل دولت آبادی در مدت زمان حضورش در زندان قصر داستان رمان کلیدر را در ذهنش ادامه داد و به انتها رساند و تنها دو سال بعد از آزادی اش از زندان، کتاب 10 جلدی کلیدر را روانه بازار کرد.

پرتوی از قرآن تا مستطاب آشپزی سکوت سلول ها و اوقات فراغت اجباری که برای زندانیان سیاسی دست به قلم فراهم شده بود باعث شد تا آثار دیگری هم از زندان قصر ماندگار شوند.

یکی از این آثار کتاب تفسیر پرتوی از قرآن اثر مرحوم آیت الله محمود طالقانی است که تماماً در زندان نگاشته شده است.

آن هایی که آیت الله طالقانی را از نزدیک می شناختند نقل می کنند که این روحانی نویسنده بارها از روزهای حبس در زندان قصر با عنوان بهترین دوران زندگی اش یاد می کرد.

چون آنجا توانست کتاب تفسیر پرتوی از قرآن را بنویسد.

یکی دیگر از کتاب های برخاسته از زندان قصر کتاب مستطاب آشپزی، از سیر تا پیاز نجف دریابندری است.

البته این کتاب سال ها بعد از آزادی دریابندری و با همکاری همسرش فهیمه راستکار نگارش شده، اما از آنجا که دریابندری در دوران حضورش در زندان قصر با آشپزی آشنا شده و از همانجا جرقه نگارش این کتاب در ذهنش زده شده، مستطاب آشپزی را هم در زمره کتاب های برخاسته از زندان قصر طبقه بندی می کنند.

بازتاب زندان قصر در شعرهای شاملو و فرخی این کتاب ها تنها آثار برجا مانده از روزگار تیره و تار زندان قصر نیست.

نخستین زندان مدرن تهران و ایران در تک شعرهای محمد فرخی یزدی و احمد شاملو نیز نمود پیدا کرده است.

شاملو که بعد از کودتای 28 مرداد 1332 به زندان افتاد یک سال از عمرش را در زندان قصر سپری کرد و در همان زمان به واسطه کشته شدن دو نفر از هم سلولی هایش به نام های وارطان سالاخانیان و مرتضی کیوان شعرهای مرگ نازلی و از عموهایت را سرود.

شاملو در شعر از عموهایت که پس از تیرباران مرتضی کیوان آن را سروده، خطاب به پسرش گفته است: به خاطر یک سرود / به خاطر یک قصه در سرد ترین شب ها، تاریک ترین شب ها / به خاطر عروسک های تو / نه به خاطر انسان های بزرگ / به خاطر سنگفرشی که مرا به تو می رساند، نه به خاطر شاهراه های دوردست / به خاطر تو / به خاطر هر چیز کوچک، هر چیز پاک / بر خاک افتادند / به یاد آر / عموهایت را می گویم / از مرتضی سخن می گویم محمد فرخی یزدی هم یکی دیگر از زندانیان بند سیاسی زندان قصر بود که مرگ مشکوکش در زندان، هیچ گاه اجازه حبسیه نویسی را به او نداد.

اما هم بندی های این شاعر آزادی خواه نقل می کنند که او شعرهایش را روی دیوار زندان می نوشت یا با صدای بلند می خواند تا بلکه کسی آنها را به خاطر بسپارد.

سال ها پس از مرگ این شاعر و سردبیر روزنامه طوفان، روی دیوار سلولش مصرع هایی پیدا می کنند که زیر رنگ های سال به سال سلول مدفون شده بود.

یکی از این تک مصرع های این شاعر که نشان از رنج او در سال های حبس دارد و به تنهایی به یکی از حبسیه های ماندگار زندان قصر تبدیل شده، این مصرع است: ای دژ سنگدل قصر قاجار ! سایت شعار سال، با تلخیص و اضافات برگرفته از سایت روزنامه همشهری، تاریخ انتشار 24 مرداد 97، کد مطلب: 27150، www.

newspaper.

hamshahri.

org
کلید واژه ها: زندان - زندان قصر - محمود دولت آبادی - کتاب - بزرگ علوی - سیاسی - ادبیات فارسی - ادبیات - زندانی - زندانیان - بزرگ - علوی - نویسنده - مهدی اخوان ثالث - آزاد - نخستین - روزنامه نگار - پاییز - فارسی - آزادی - امروز - ایران - بزرگ ترین - کشور - دولت - آیت الله - نامناسب - روزنامه - طالقانی - شیرینی

آخرین اخبار سرویس:
معرفی صاحبان قلم یکی از جلوه های ترویج کتابخوانی است

معاون حمل و نقل وزیر راه منصوب شد

نوازنده 17 ساله خیابانی در رشت: اگر می دانستیم شب شهادت است، ساز نمی زدیم

کشف وانهدام یک کارگاه ساخت و تولید مشروبات الکی در شهرستان عباس آباد

اعضای هیأت مدیره شرکت نیشکر هفت تپه هیچ نسبتی با معاون اول رییس جمهور ندارند

نوبخت به هجمه ها علیه ظریف پاسخ داد

آخرین سنگر داعش فتح گردید

فرهنگ جهاد و شهادت استکبار به هراس انداخته است

واکنش تند نوبخت به هجمه ها علیه ظریف

آیین بزرگداشت دفتر نشر فرهنگ اسلامی برگزار شد

تکذیبیه دفتر معاون اول در خصوص برخی اتهامات

افتتاح و آغاز عملیات اجرایی 35 پروژه زیربنایی و اقتصادی در آذربایجان غربی با حضور رییس جمهور

دیدار وزیر امور خارجه انگلیس با شمخانی (عکس)

فیلسوفان اگر تمایل به مدیریت تمدن نوین اسلامی دارند تاریخ بخوانند

انتظار رهبری از سازمان عقیدتی سیاسی ارتش

دعوای کارگر ایرانی با سرکارگر چینی پتروشیمی مسجدسلیمان را به تعطیلی کشید

اعضای جدید دفتر سیاسی حزب «هدی» انتخاب شدند

تاکید کرباسیان بر تسریع در توسعه میادین غرب کارون و تداوم عرضه نفت در بورس

واکنش تند نوبخت به هجمه ها علیه ظریف + تصویر

توجه رسانه های بین المللی به سخنان روحانی در سفر به آذربایجان غربی

بانک: برای الحاق چالدران به منطقه آزاد ماکو می کوشیم

انتقاد هشدار آمیز شمخانی به وزیر خارجه انگلیس

سیاست محدودسازی تلگرام شکست خورد

یک انتصاب جدید در ریاست جمهوری/ محمد امید معاون توسعه روستایی و مناطق محروم کشور شد

دانلود آهنگ جدید مهرداد بنایی بنام بارون

مدیریت و اقتدار، ملاک های مهم برای تصدی استانداری اصفهان است

آقای پمپئو! کمی بیشتر تاریخ بخوانید - مصطفی اعلایی*

دانلود آهنگ جدید پوریا پورضرابیان بنام اشک پاییز

دانلود آهنگ جدید میثم فرخنده بنام عشق دیونم

دانلود آهنگ جدید شهرام نیکیار بنام مست مستم

تکذیبیه دفتر معاون اول رییس جمهور در خصوص برخی اتهامات علیه جهانگیری

جشنواره فرهنگی عفاف و حجاب در قزوین برگزار می شود

چالش های ترویج علم در ایران/ سیاست گذاران ضرورتی احساس نمی کنند

برخورد نامناسب با سه جوان در پیاده راه رشت قابل پذیرش نیست

فساد سیستماتیک اژدهای هفت سر است

جشنواره بین المللی تئاتر کودک تجلی امید در جامعه است

جشنواره بین المللی تئاتر کودک تجلی امید در جامعه است

گفتمان های دینی در مدارس اهل سنت آستارا برگزار می شود

برخورد نامناسب با سه جوان در پیاده راه رشت قابل پذیرش نیست

گفتمان های دینی در مدارس اهل سنت آستارا برگزار می شود

کسی یادش هست «هدف، وسیله را توجیه می کند» شعار چه تفکر و گروهی بود؟

مدیریت و اقتدار، ملاک های مهم برای تصدی استانداری اصفهان است

گفت و گوی ادیان و مذاهب دچار نگاه سیاسی نشده است

خط انتقال 400 کیلوولت خوی- ماکو تا پایان دولت افتتاح می شود

صحنه های همدلی در زلزله به تصویر کشیده شد

50 برنامه ویژه هفته بسیج در هندیجان اجرا می شود

تفاوت معنی داری که مرحوم ‎نوربخش بوجود آورد

گزارشی از بزرگداشت همایون کاتوزیان، توفیق سبحانی و اسماعیل کهرم

امروز روز آزمون ملت ایران است

18 رام قطار فوق العاده برای مشهد در نظر گرفته شد

تکذیبیه درخصوص برخی اتهامات علیه جهانگیری

تکذیب انتساب فامیلی اعضای هیات مدیره شرکت نیشکر هفت تپه به جهانگیری

تکذیبیه دفتر معاون اول در خصوص برخی اتهامات

انتقاد از عدم همکاری مناسب اروپا در شرایط خروج آمریکا از برجام

مناظره «تحلیل و بررسی نظریه عدالت علامه طباطبایی» برگزار می شود

​استقبال دانشگاه المصطفی(ص) از گسترش همکاری های علمی با دانشگاه ها

اسطوره ها در همه اعصار حضور دارند/ضعف علوم انسانی در اسطوره پژوهی

صفر تا صد اورهال هرکولس ها توسط نیروی هوایی ارتش

کودکان، سه شنبه را آبی می کنند!

سافت بانک از جدیدترین روبات خود رونمایی کرد / توانایی انجام 40 درصد از وظایف کارگران عادی

انتصاب یک عضو جدید هیئت مدیره پتروشیمی

چگونه منافذ باز پوستم را درمان کنم؟

رایزنی امیر قطر با رییس جمهور کرواسی در زاگرب

دادستان های گلستان مامور ویژه رسیدگی به گزارش های کودک آزاری شدند

خدا قوت رهبر انقلاب به مجموعه فعال ناجا در مدیریت اربعین

واگذاری شرکت های دولتی ناموفق بوده است

توضیحات پالایشگاه نفت جی درباره سخنان وکیل باقری درمنی

مراسم ترحیم رییس و معاون سازمان تامین اجتماعی در گرگان

تصادف زنجیره ای مرگبار در بلوار آیت الله هاشمی رفسنجانی-مشهد

ظریف:تحریم ایران را پای میز مذاکره نمی کشاند

سردار نقدی: تحریم های اقتصادی ساده ترین مشکل پیش روی انقلاب است

خودکفایی در تجهیزات فنی رسانه ای

شرکای گروه کارگری در جلسه کمیته مزد پیشنهاد جذابی ارائه نکردند/ از زیر بار مسئولیت شانه خالی می کنند

جامعه بین الملل برنامه موشکی و هسته ای ایران را متوقف کند

از شنیدن اخبار این روزها به خدا پناه می برم

​سمینار بین المللی روانشناسی اسلامی در هندوستان برگزار شد

گسترش همکاری ایران و سوریه در زمینه علوم دینی

ادامه فعالیت شرکت های اصلی نفت و گاز با مدیران جدید

مواردی که باعث شد دریاچه ارومیه به سمت خشک شدن پیش رود

نوبخت: معترضان به ظریف، درآمد قاچاق را پول کثیف نمی دانند؟

دلیل داد زدن های زیاد کواکبیان چیست؟+فیلم

آقای پمپئو! کمی بیشتر تاریخ بخوانید - مصطفی اعلایی*

مدیریت و اقتدار، ملاک های مهم برای تصدی استانداری اصفهان است

گفت و گوی ادیان و مذاهب دچار نگاه سیاسی نشده است

خطر نفوذی های آمریکا در وزارتخانه ها از ترامپ بیشتر است

18 رام قطار فوق العاده برای مشهد در نظر گرفته شد

متهم شدن وزارت معادن افغانستان به امضای قراردادهای غیرقانونی با آمریکا و انگلیس/تحلیل

دانلود آهنگ جدید فرهاد داروغه بنام حس تنهایی

دانلود آهنگ جدید محمد مهام بنام خیال باطل

تکذیب برخی اتهامات علیه جهانگیری

رییس جمهور: طرح تحول سلامت ایران از موفق ترین طرح ها در منطقه است

افتتاح و آغاز عملیات اجرایی 35 پروژه زیربنایی و اقتصادی

مرز زمینی ظرفیتی برای رفع محرومیت مرزنشینان است

نماینده مجلس: 11طرح راه سازی در شاهین دژ زمین گیر شده است

فعالیتهای وزارت نیرو در مناطق مرزی با شتاب بیشتر دنبال می شود

رسانه ها مروج اخلاق اسلامی در جامعه باشند

تشریح مبانی قانونی احکام مفسدان اخیر اقتصادی

چالش های ترویج علم در ایران/ سیاست گذاران ضرورتی احساس نمی کنند

جهل به روند محاکمات دلیل بر نادرست بودن رسیدگی ها نیست

الحوثی: آماده توقف عملیات نظامی هستیم

ردپای «دژ سنگدل» بر ادبیات معاصر

ردپای «دژ سنگدل» بر ادبیات معاصر