مطالب مرتبط:
شعرهای منزوی حلقه اتصال ادبیات معاصر است
ششمین همایش ملی متن پژوهی ادبی نگاهی تازه به ادبیات داستانی معاصر
کنگره «سه نسل با ادبیات معاصر» در تبریز آغاز بکار کرد
ایجاد حفره در ادبیات معاصر
بدون منزوی ادبیات معاصر را نمی توان تعریف کرد
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
جمعه، 26 مرداد 1397 ساعت 13:052018-08-17سياسي

ردپای «دژ سنگدل» بر ادبیات معاصر


زندان قصر محل نگارش کتاب های مختلف بوده و سوژه شعر و داستان بسیاری از زندانیان شده است.

زندان قصر نخستین زندان مدرن ایران به حساب می آید که افراد مهم و سرشناسی را در خود جا داد.

- اگر زندان قصر نبود و جمعی از افراد سرشناس در بند سیاسی آن روزگار نمی گذراندند، امروز نه نامی از کتاب کلیدر محمود دولت آبادی بود، نه ورق پاره های زندان و 53 نفر بزرگ علوی.

شعار سال:" زندان در تمام فرهنگ ها و در همه کشورهای دنیا به عنوان یکی از بدترین و نامناسب ترین فضاها شناخته می شود؛ جایی که انسان را به بند می کشند و بزرگ ترین نعمت زندگی یعنی آزادی را از او سلب می کنند.

جدا از حبس کردن مجرمان و تبهکاران، افرادی هم هستند که از سرشناسان عالم ادب و سیاست محسوب می شوند و فقط به جرم داشتن اندیشه های آزادی خواهانه و فعالیت های سیاسی، حبس در زندان های مختلف را تجربه کرده اند.

یکی از این زندان های مخوف در کشور ما قصر است که نخستین زندان مدرن ایران به حساب می آید و در مدت 90 سالی که از آن به عنوان زندان استفاده می شد افراد مهم و سرشناسی را در خود جا داد.

اما به واقع باید بپذیریم که اگر این زندان نبود بسیاری از شاهکارهای ادبیات فارسی ما هیچ وقت خلق نمی شدند.

واقعیت این است که اگر زندان قصر نبود و جمعی از افراد سرشناس در بند سیاسی آن روزگار نمی گذراندند، امروز نه نامی از کتاب کلیدر محمود دولت آبادی بود، نه ورق پاره های زندان و 53 نفر بزرگ علوی.

مهدی اخوان ثالث هیچ وقت مجموعه شعرهای در حیاط کوچک پاییز و پاییز در زندان را به چاپ نمی رساند و آیت الله محمود طالقانی فرصت نگارش کتاب تفسیر پرتوی از قرآن را پیدا نمی کرد.

در این گزارش به بررسی تأثیر زندان قصر بر ادبیات فارسی پرداخته ایم.

یکی از زندانیان بند سیاسی زندان قصر، بزرگ علوی است؛ نویسنده شهیر معاصر که همه نامش را شنیده اند و کم و بیش با آثارش آشنا هستند.

این زندانی سیاسی از همان روزی که پایش به زندان قصر باز شد یعنی از سال 1316 شروع به نوشتن خاطرات روزانه اش در این زندان کرد.

از آنجایی که هیچ کتاب و دفتری در اختیارش نبود هرچه را می خواست بنویسد روی مقوای سیگار و پاکت های میوه و شیرینی می نوشت و در فرصتی مناسب به خارج زندان می فرستاد.

تا چهار سال کار این نویسنده و روزنامه نگار معروف همین بود و وقتی سال 1320 از زندان آزاد شد همه خاطرات روزانه اش را در قالب کتابی با عنوان ورق پاره های زندان به چاپ رساند.

علوی در مقدمه کتابش می نویسد: عنوان ورق پاره های زندان اسم بی مسمایی برای این یادداشت هایی که اغلب آن در زندان تهیه شده، نیست.

درواقع اغلب آن ها روی ورق پاره، روی کاغذ قند، کاغذ سیگار اشنو یا پاکت هایی که در آن برای ما میوه و شیرینی می آوردند نوشته شده است و این کار بدون مخاطره نبود.

در زندان اگر مداد و پاره کاغذی، مأموران زندان در دست ما می دیدند جنایت بزرگی به شمار می رفت.

علوی مدتی پس از انتشار ورق پاره های زندان، کتاب 53 نفر را نوشت که شرح حال خودش و 52 نفر دیگر از زندانیان سیاسی زندان قصر است.

او ابتدای این کتاب در توصیف زندان قصر می نویسد: دیوارها و حیاط های این زندان قصر چیزها دیده اند.

در دل این سلول ها اسرار تاریخ ایران پنهان شده است.

در حیاط کوچک پاییز یکی دیگر از زندانیان اهل قلم زندان قصر مهدی اخوان ثالث است؛ کسی که یکبار بعد از کودتای 28 مرداد سال 1332 روانه زندان شد و بار دیگر سال 1344 در پی یک شکایت شخصی به زندان قصر افتاد.

داستان این شکایت هم از این قرار بود که اخوان ثالث در آن روزگار بارها و بارها قصه مردمی را که زیر فشار حکومت زندگی می کردند روایت می کرد که بر سر یکی از شعرهایش از او شکایت شد و برایش دادگاهی برگزار کردند.

گفته می شود که اخوان ثالث در این دادگاه به جای انکار، درباره اوضاع نابسامان کشور صحبت کرد و همین صحبت های تند باعث شد به زندانی شدن در زندان قصر محکوم شود.

اگرچه این زندانی شدن باعث شد خانواده این شاعر به سختی بیفتند و در تنگنای مالی قرار بگیرند اما حضور او در زندان، زمینه ساز خلق یکی از آثار ماندگار ادبیات فارسی به نام در حیاط کوچک پاییز شد.

تمامی این کتاب شعر که شامل 23 شعر سپید و نیمایی است در زندان قصر سروده شده.

علاوه بر این، شاعر نام آشنای معاصر در مجموعه شعرهای پاییز در زندان و زندگی می گوید: اما باز باید زیست.

هم اشاره ای به زندان قصر دارد و داستان های این زندان را تصویر کرده است.

یکی از معروف ترین شعرهای اخوان ثالث درباره زندان قصر، قصیده من این پاییز در زندان.

است: من این زندان به جرم مرد بودن می کشم، ای عشق / خطا نسلم اگر جز این خطای دیگری دارم/ سزایم نیست این زندان و حرمان های بعد از آن / جهان گر عشق دریابد، جزای دیگری دارم/عجایب شهر پرشوری است این قصر قجر، من نیز / در این شهر عجایب روستای دیگری دارم/ سیاست دان شناسد کز چه رو من نیز چون مسعود / هرازگاهی مکان در قصر و نای دیگری دارم کلیدر در بند محمود دولت آبادی بعد از آزادی از زندان، کتاب کلیدر را نوشت که به گفته خودش داستان این اثر ماندگار را در ذهنش و در زندان قصر ساخته و پرداخته کرده است.

دولت آبادی که در فاصله سال های 1353 تا 1355 به جرمی که حتی خودش هم نمی داند به زندان افتاد در یکی از مصاحبه هایش گفته است: زمانی که مرا بازداشت کردند و به زندان انداختند پرسیدم: برای چه مرا گرفته اید؟ گفتند: کتاب هایی که تو نوشته ای در خانه تمام کسانی که ما بازداشت کرده ایم پیدا شده است.

به تدریج به من گفته شد زمانی که بچه ها را می گیریم و می آوریم همه آنها می گویند که چرا دولت آبادی راست راست می گردد و کتابش در بازار هست ولی ما را به جرم مطالعه این کتاب ها و داشتن چنین عقایدی زندانی می کنید؟ همین می شود که این نویسنده نام آشنای معاصر هم راهی زندان قصر می شود.

اما نکته مهم در زندانی شدن دولت آبادی این است که او قبل از دستگیری، مشغول نگارش رمان کلیدر بود و در تمام روزهای حبسش در زندان قصر فقط به این کتاب می اندیشید.

به همین دلیل دولت آبادی در مدت زمان حضورش در زندان قصر داستان رمان کلیدر را در ذهنش ادامه داد و به انتها رساند و تنها دو سال بعد از آزادی اش از زندان، کتاب 10 جلدی کلیدر را روانه بازار کرد.

پرتوی از قرآن تا مستطاب آشپزی سکوت سلول ها و اوقات فراغت اجباری که برای زندانیان سیاسی دست به قلم فراهم شده بود باعث شد تا آثار دیگری هم از زندان قصر ماندگار شوند.

یکی از این آثار کتاب تفسیر پرتوی از قرآن اثر مرحوم آیت الله محمود طالقانی است که تماماً در زندان نگاشته شده است.

آن هایی که آیت الله طالقانی را از نزدیک می شناختند نقل می کنند که این روحانی نویسنده بارها از روزهای حبس در زندان قصر با عنوان بهترین دوران زندگی اش یاد می کرد.

چون آنجا توانست کتاب تفسیر پرتوی از قرآن را بنویسد.

یکی دیگر از کتاب های برخاسته از زندان قصر کتاب مستطاب آشپزی، از سیر تا پیاز نجف دریابندری است.

البته این کتاب سال ها بعد از آزادی دریابندری و با همکاری همسرش فهیمه راستکار نگارش شده، اما از آنجا که دریابندری در دوران حضورش در زندان قصر با آشپزی آشنا شده و از همانجا جرقه نگارش این کتاب در ذهنش زده شده، مستطاب آشپزی را هم در زمره کتاب های برخاسته از زندان قصر طبقه بندی می کنند.

بازتاب زندان قصر در شعرهای شاملو و فرخی این کتاب ها تنها آثار برجا مانده از روزگار تیره و تار زندان قصر نیست.

نخستین زندان مدرن تهران و ایران در تک شعرهای محمد فرخی یزدی و احمد شاملو نیز نمود پیدا کرده است.

شاملو که بعد از کودتای 28 مرداد 1332 به زندان افتاد یک سال از عمرش را در زندان قصر سپری کرد و در همان زمان به واسطه کشته شدن دو نفر از هم سلولی هایش به نام های وارطان سالاخانیان و مرتضی کیوان شعرهای مرگ نازلی و از عموهایت را سرود.

شاملو در شعر از عموهایت که پس از تیرباران مرتضی کیوان آن را سروده، خطاب به پسرش گفته است: به خاطر یک سرود / به خاطر یک قصه در سرد ترین شب ها، تاریک ترین شب ها / به خاطر عروسک های تو / نه به خاطر انسان های بزرگ / به خاطر سنگفرشی که مرا به تو می رساند، نه به خاطر شاهراه های دوردست / به خاطر تو / به خاطر هر چیز کوچک، هر چیز پاک / بر خاک افتادند / به یاد آر / عموهایت را می گویم / از مرتضی سخن می گویم محمد فرخی یزدی هم یکی دیگر از زندانیان بند سیاسی زندان قصر بود که مرگ مشکوکش در زندان، هیچ گاه اجازه حبسیه نویسی را به او نداد.

اما هم بندی های این شاعر آزادی خواه نقل می کنند که او شعرهایش را روی دیوار زندان می نوشت یا با صدای بلند می خواند تا بلکه کسی آنها را به خاطر بسپارد.

سال ها پس از مرگ این شاعر و سردبیر روزنامه طوفان، روی دیوار سلولش مصرع هایی پیدا می کنند که زیر رنگ های سال به سال سلول مدفون شده بود.

یکی از این تک مصرع های این شاعر که نشان از رنج او در سال های حبس دارد و به تنهایی به یکی از حبسیه های ماندگار زندان قصر تبدیل شده، این مصرع است: ای دژ سنگدل قصر قاجار ! سایت شعار سال، با تلخیص و اضافات برگرفته از سایت روزنامه همشهری، تاریخ انتشار 24 مرداد 97، کد مطلب: 27150، www.

newspaper.

hamshahri.

org
کلید واژه ها: زندان - زندان قصر - محمود دولت آبادی - کتاب - بزرگ علوی - سیاسی - ادبیات فارسی - ادبیات - زندانی - زندانیان - بزرگ - علوی - نویسنده - مهدی اخوان ثالث - آزاد - نخستین - روزنامه نگار - پاییز - فارسی - آزادی - امروز - ایران - بزرگ ترین - کشور - دولت - آیت الله - نامناسب - روزنامه - طالقانی - شیرینی

آخرین اخبار سرویس:
امام جمعه فلاورجان: بیانیه رهبر معظم انقلاب یک منشور راهبردی در دهه پنجم انقلاب اسلامی است

تسلیت رییس صدا و سیما در پی رحلت آیت الله مومن

تجهیزات نیروهای مسلح ما دیگر عاریه ای نیست

میز خدمت دستگاه قضایی درر محل نماز جمعه دایر شد

سه پیشنهاد وزیر بهداشت به رییس جدید سازمان نظام پزشکی

قالیباف درگذشت آیت الله مومن را تسلیت گفت

مسوولان جوان گرایی را از رهبر معظم انقلاب یاد بگیرند

لزوم گسترش همکاری ها در حوزه بهداشت با شورای شهر تهران

علم الهدی: مردم گوشت ندارند بخورند

پیام تسلیت تولیت آستان قدس رضوی درپی درگذشت آیت الله مؤمن

تجلیل مسوولان از مشی اعتدالی و ساده زیستی آیت الله مومن

ایران جز کم درآمد ترین کشور های جهان برای کارگران

بیانیه گام دوم انقلاب در تاریخ ایران اسلامی ماندگار است

یدالله ثمره درگذشت

دریادار سیاری: تمام تجهیزات و سامانه های رزمایش بومی هستند

میز خدمت دستگاه قضایی درر محل نماز جمعه دایر شد

واکنش سردار آزمون به شکستن رکورد علی دایی

آیت الله مقتدایی: امام اجازه دخالت به کسی نمی داد/ تردید در نامه های امام نتیجه خوبی برای تردیدکنندگان ندارد

بزرگداشت هفتیمن روز شهادت سه مدافع حریم امنیت

صدور حکم قطعی محکومان شهرداری و شورای شهر مرودشت

خداحافظی امام جمعه زاهدان با مردم سیستان وبلوچستان

شناسایی و اشراف کامل بر تهدیدها در منطقه داریم

عملیات تاخت آبخاکی تکاوران نیروی دریایی

ماجرای گلبرگ های یاسی که حمید بر سر بانو می ریخت، چه بود؟

وزیر آموزش و پرورش فردا به ایلام می اید

یدالله ثمره درگذشت

استقلال خوزستان یک - صنعت نفت آبادان یک

تسلیت رییس رسانه ملی در پی رحلت آیت الله مومن

آموزش وپرورش گرفتار بازی های سیاسی نشود

دولت با اقدامات تخریبی تندروها با تساهل و تسامح برخورد می کند؟

تبلیغ کتک زدن زنان در رسانه ملی!

وزارت اطلاعات 13 نفر از عناصر داعش را در کردستان دستگیر کرد

خاطره احمدی نژاد از مخالفان تعطیلات عید فطر: می گفتند مردم می روند گناه می کنند

وزیر آموزش و پرورش فردا به ایلام می اید

قدرتمندی امت اسلام با قرآن

خدمات آیت الله مومن فراموش نشدنی است

یدالله ثمره درگذشت

امام جمعه کبگیان: مسؤولان امنیتی پی گیر سوء قصد به رییس کل دادگستری و حادثه گچساران باشند

فارس من| اعزازی در گفت وگو با فارس: تصویب پالرمو مشکلات کشور را رفع نمی کند/ مجمع تشخیص با اقدامی انقلابی منافع ملی را حفاظت کند/ نظر آمریکا، اروپا و لوایحی که خاستگاه غربی دارند مهم نیست

قالیباف درگذشت آیت الله مومن را تسلیت گفت

مسؤول سازمان فضای مجازی سپاه انصارالرضا(ع) خراسان جنوبی: فضای مجازی در خراسان جنوبی رها شده است/ لزوم تشکیل شورای عالی فضای مجازی به ریاست استاندار

دولت وظیفه گسترش معنویت در جامعه را دارد/ فقط 5 واژه از 6 هزار کلمه در بیانیه گام دوم مربوط به رهبری است

شناسایی و اشراف کاملی بر تهدیدها در منطقه داریم

طرح ساماندهی دست فروشان چهار راه ولیعصر(عج) تهران آغاز شد

منابع آبی محدود با عدالت تقسیم شود

اقتصاد قوی عامل سلطه ناپذیری کشور است

مسئولان مردم را در برابر گرانی ها توجیه کنند

پنج هزار و 90 مهندس در قم فعالیت می کنند

معاون وزیر کشور:نیازمند کار جهادی برای رفع مشکلات هستیم

نیازمند کار جهادی برای رفع مشکلات هستیم

دامپزشکی قزوین کنترل بیماری تب مالت را در دستورکار دارد

برگزاری جشنواره «مدهامتان» استان تهران با حضور 760 قاری و حافظ + عکس

سیزدهمین جشنواره قرآنی مدهامتان استان تهران

رییس سازمان اتمی: ایران نظری به ثروت عربستان ندارد/ آماده مذاکره با آنها هستیم

وزیر صمت تخصص کافی برای ساماندهی حوزه صنعت ندارد

عملیات «تاخت آبخاکی» توسط تکاوران نداجا در سواحل مکران

وزیر خارجه پاکستان: آمادگی همکاری با ایران درخصوص حمله تروریستی سیستان هستیم

دیدار دبیرکل سازمان همکاری شانگهای و وزیر خارجه قرقیزستان

کتابی درباره نقش ارامنه در انقلاب اسلامی و دفاع مقدس نوشته ام/ باید امکان خرید کتاب برای همه فراهم شود

تولیت آستان قدس رضوی درگذشت آیت الله مؤمن را تسلیت گفت

امامان جمعه می توانند الگوی کارهای خوب باشند

تقویت مناسبات تهران و ‎پکن بزودی در قالب برنامه راهبردی 25 ساله تدوین و مبادله خواهد شد

شناسایی و اشراف کاملی بر تهدیدها در منطقه داریم

مسوولان هر چه سریعتر اوضاع اقتصادی کشور را ساماندهی کنند

دامپزشکی قزوین کنترل بیماری تب مالت را در دستورکار دارد

ارتش و سپاه جواب دندان شکنی به عاملان حادثه زاهدان خواهند داد

روحیه انقلابی مردم در دهه پنجم باید حفظ و تقویت شود

عضو مجمع تشخیص مصلحت: آیت الله مومن از سرمایه های ملی بود

گشایش نمایشگاه معرق کاشی با طرح بسم الله

حرکت در مسیر آموزه های الهی عامل اصلی دشمنی غرب با ایران است

پالایشگاه خلیج فارس نشانگر توانمندی متخصصان داخلی است

عملیات های تروریستی با هدف ضربه زدن به مردم انجام می شود

حضرت زهرا (س) الگوی تمام عیار یک بانوی مسلمان است

تلاش های نظام سلطه برای به انزوا کشیدن ما محکوم به شکست است

نوروز را بی تکلف و ساده برگزار کنیم

سیاری: تمام تجهیزات و تاکتیک های ما داخلی است

سه پیشنهاد وزیر بهداشت به رییس جدید سازمان نظام پزشکی

سیاست فعالانه؛ راه مقابله با هجمه های تبلیغاتی علیه گردشگری ایران

اشتباه بزرگ سوته دلان سیاست ایرانی

نوسازی و مقاوم سازی 2 میلیون مسکن در روستاهای کشور

آزادی دانشجوی گروگان در زاهدان

آمادگی سازمان نظام پزشکی برای تحقق نظام ارجاع و پزشکی خانواده

صحنه مرگ فروغ فرخزاد به روایت یک شاهد عینی +عکس

شهیدی بر مزار خویش! +عکس

تمام تجهیزات و تاکتیک های ما بومی است

امام جمعه ورزقان: مسئولان اقدام عملی برای بهبود مشکلات مردم انجام دهند

رمز موفقیت در چالش ها میدان دادن به جوانان است

مسوولان هر چه سریعتر اوضاع اقتصادی کشور را ساماندهی کنند

مگر چشم ندارید که گوسفند قاچاق می شود؟/ گزینه نظامی گفتن آمریکا مانند پارس کردن سگ است

ماجرای لغو کنسرت هوروش بند چه بود؟

رویکرد مقام معظم رهبری استفاده از جوانان است/ نقش محوری عدالت در قانون اساسی

شکست نقشه های آمریکا در منزوی کردن جمهوری اسلامی ایران

پیام تسلیت یادگار امام (ره) به مناسبت درگذشت آیت الله مومن

زنان جامعه اسلامی با الگوگیری از حضرت زهرا(س) زمینه جامعه سالم را فراهم کنند

سفیر اتریش: ایران نیروی محرک در خاورمیانه است

برگزاری جشنواره دوقلو ها و چند قلو ها در یزد

آماده همکاری برای تحقق نظام ارجاع و پزشک خانواده هستیم

تمام تجهیزات و تاکتیک های ما داخلی و بومی است

اسرار و اعمال غروب روز جمعه چیست؟

در خطبه نماز جمعه این هفته کیش مطرح شد لزوم مدیریت آب باران در جزیره کیش/ تذکر امام جمعه به برخی مهدکودک ها و پیش دبستانی ها

ردپای «دژ سنگدل» بر ادبیات معاصر

ردپای «دژ سنگدل» بر ادبیات معاصر