مطالب مرتبط:
موضوعات کرسی های آزاد اندیشی از نگاه مقام معظم رهبری
راهکارهای موفقیت کرسی های آزاد اندیشی
باید ها و نبایدهای کرسی های آزاد اندیشی
شاخصه های کرسی آزاد اندیشی از منظر قرآن
انتقام گیری سیاسی از حریف در جام جهانی/ مهاجمان کوزوو نشان ارتش آزاد را به نمایش گذاشتند (+ عکس)
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
یکشنبه، 3 تیر 1397 ساعت 17:352018-06-24سياسي

اسلام و عقلانیت و آزاد اندیشی عقلی


از مهم ترین موهبت ها و نعمت هایی که خداوند به بنده اش افاضه کرده ، عقل است که هم او را از حیوانات جدا می کند و هم با فرماندهی درون و کمک گرفتن از وحی الهی ، - متفکران غربی درباره جایگاه عقل در قلمرو دین و شریعت سه دیدگاه دارند : یکم : دیدگاه اول کسانی هستند که ایمان را مقدم و برتر از عقل می دانند ، از آغاز ظهور مسیحیت عده ای افراطی بودند که با اصالت دادن به وحی در حوزه الهیات می گفتند چون خدا با ما سخن گفته است حاجتی به تفکر عقلی نیست و برای نیل به رستگاری باید شریعت آموخت و به آن عمل کرد .

8 دوم : دیدگاه دوم از آن کسانی است که اصالت را به عقل می دهند اینها که سرمست از پیشرفت تکنولوژی و فناوری بودند با اصیل داشتن عقل و عدم نیاز به وحی سعادت و رستگاری خود را در عمل به فتاوی عقل ابزاری که بریده از عقل معاد بوده می بینند .

سوم : گروه سوم کسانی هستند که به هماهنگی بین عقل و وحی وعقل و ایمان باورداشتند .

اعتقاد و باور آنان بر این بوده که ایمان و علم و عقل دو نوع معرفت متمایزند که هیچ یک جایگزین دیگری نمی شود از این رو می گفتند : ایمان به معنای پذیرفتن چیزی است که خداوند آنرا وحی کرده اما علم به معنای پذیرفتن چیزی است که ما آنرا به صورت طبیعی در پرتو نور عقل درست می دانیم .

از صاحب نظران این گروه (تومایس آکویناس) است که گزاره های دینی را سه دسته می داند : الف : گزاره های خردپذیر که هم عقل آنها را اثبات می کند و هم می توانند متعلق ایمان باشند .

ب : گزاره های خرد گریز که عقل نه آنها را اثبات و نه نفی می کند بلکه بی طرف است این گزاره ها متعلق ایمان قرار می گیرند .

ج : گزاره های خرد ستیز گزارهایی که عقل دلیلی بر رد آنها در اختیار دارد ، که در تعارض بین گزاره های دینی و فتوای عقل متکلم تلاش می کند با تأویل ظاهر متون دینی آن تعارض را حل کند .

9 ● نقش عقل در نظام اعتقادی از نظر متفکران غربی درباره نقش عقل در تبیین نظام های اعتقادی در تفکر غربی سه دیدگاه نقل می شود .

1-عقل گرایی حداکثری : بر اساس این دیدگاه برای اینکه نظام اعتقادات دینی واقعاً و عقلاً مقبول باشد باید صدق آنرا اثبات کرد و صدق آن را باید بگونه ای روشن کرد که جمیع عقلا قانع شوند.

10 2-ایمان گرایی : بر اساس این دیدگاه نظام های اعتقادات دینی موضوع ارزیابی و سنجش عقلانی قرار نمی گیرد می گویند اگر به وجود خداوند یا کمال نامحدود و حکمت و علم و قدرت او … ایمان داریم این را مستقل از هر گونه قرینه و استدلال پذیرفته ایم و هر گونه کوششی را که برای اثبات یا انکار عشق خداوند نسبت به انسانها صورت پذیرد مردود می دانیم .

11 3-عقل گرایی انتقادی : بر پایه این دیدگاه نظام های اعتقادی دینی را می توان عقلاً مورد نقد و ارزیابی قرار داد در عقل گرایی انتقادی حداکثر توانایی های عقلی خود را برای سنجش اعتقادات دینی به کار می گیریم و از بهترین براهین برای تأیید این نظام اعتقادی استفاده می کینم … در این دیدگاه انسان اعتقادات را گزینش و برای اطمینان به فهم دقیق آن کوشش می کند و نیز دلایلی تأیید یا رد آن اعتقاد را بررسی و ارزیابی می کند .

● عقل و دین در تفکر اسلامی : از میان متفکران مسلمان هم بوده اند عده ای که یا راه افراط پیموده اند و یا تفریط لذا سه گروه ظهور کرده اند : 1-عقل گرایان : اینها می گویند همه معارف دینی با عقل درک می شود .

(المعارف کلها معقوله بالفعل واجبه بنظر العقل و شکر النعم واجب قبل ورود السمع والحُسن و القُج صفتان ذاتیتان للحَسَن والقبیح) 13 – یعنی همهٔ معارف در حیطهٔ درک عقل قرار می گیرند و وجوب خود را به نظر عقل دریافت می کنند و شکر منعم را پیش از آنکه فرمانی از ناحیهٔ شرع وارد شود واجب می دانند و نیکی و بدی در ذات اشیای نیک و بد ریشه دارد .

اینها (بویژه فلاسفه قدیم) واقعی انسان و جوهر اساسی او را عقل می دانند و می گویند حقیقت انسان همانست که فکر می کند نه آنکه می بیند یا تخیل می کند یا دارای شهوت و خشم است .

در مقابل این مکتب عده ای بوده اند که به مبارزه برخاسته و این دیدگاه را به این نحو مردود شمرده اند از جمله مکتب عرفا و اهل عشق و کتب اهل حدیث و مکتب حسیون که عقل را خدمتگزار و نوکر حواس معرفی کرده اند .

ولکن از نظر اسلام اینگونه نیست که تمام حقیقت انسان عقل او باشد بلکه عقل را به عنوان یکی از وجود و هستی او می دانیم و اینطور نیست که ایمان اسلامی همان شناخت باشد بلکه شناخت جزیی از ایمان و رکن ایمان است و شناخت تنها ایمان نیست به جهت اینکه در ایمان عنصر تسلیم و خشوع و خضوع و علاقه و عشق خوابیده که در شناخت مسئله گرایش نیست .

14 2-ظاهر گرایان : کسانی اند که بر ظواهر دین تکیه و با هر گونه تأمل و تدبر و تعمق یا اندیشه عقلی در معانی دین مخالفت می کنند وقتی از مالک بن انس معنای اِستواء در آیه (الرحمن علی العرش استوی )15 پرسیده شد در جواب گفت : الاِستواء معلوم و الکیفیه مجهوله و الایمان به واجب و السئوال عنه بدعه 16 یعنی معنای استوا روشن است و کیفیت آن مجهول و ایمان به آن واجب و سئوال از آن بدعت است از جمله اینها اخباریها هستند که معتقدند عقل حق دخالت در احکام شرع را ندارد و شرع آمده تا باب عقل را مسدود کند و در هنگام تعارض میان دلیل عقلی و نقلی دلیل نقلی را ترجیح می دهند و هکذا اصول عقلی را در ادراک حسن و قبح اشیا حجت نمی دانند .

17 ضرر این جمود بر ظاهر روایات بدون اینکه از عقل و اندیشه مدد گرفته شود از ضرر افراطی گری عقل گرایان که با شعار عنصر عقل و با تکیه بر علوم تجربی صرف بدون توجه به جایگاه اصلی عقل نیست با اینکه متون دینی ما و بویژه قرآن کریم مشحون از دعوت به تعمق وتفکر است و هر گونه افراط و تفریط را محکوم و مردود دانسته است .

3-عقل گرایان نقل پذیر : این گروه با اعتقاد به هماهنگی عقل و شرع و عقل و نقل می گویند همانگونه که عقل شریعت درون است شرع و دین هم عقل بیرون اند لذا اگر وحی و شریعت از منابع معرفت انسان می باشد عقل نیز از منابع شناخت و معرفت انسانی است که هر دو از حقیقت عینی و خارجی گزارش می کنند .

● آیا تعقل با تعبد تنافی و تعارض دارد ؟ خاستگاه این بحث مغرب زمین و در فرهنگ مسیحی است که تفسیر درستی از آموزه های پیامبر خود یعنی حضرت عیسی (ع) ندارند و انحراف از تعالیم حضرت عیسی (ع) مشهود و معلوم است کسانی مثل (کی یر کگار) راه عقل را از ایمان کاملاً جدا می دانند و معتقد استنمی توان از عقل در وادی ایمان سخن گفت ایشان که بنیانگذار فلسفه اگزیستانس محسوب می شود نظرات او امروز خیلی مطرح است افرادی مثل پاسکال معتقد است عقل در وادی امور دینی چیزهایی را به گونه ای مجمل می فهمد اما در نهایت ایمان نمی تواند دستاورد عقل باشد .

این در حالی است که در ساحت مسائل اعتقادی و دینی اگر ظاهر عبارتی با حکم واضح علقی منافات داشت آن ظاهر را باید به حکم عقل تأویل کرد مثلاً در آیه (یدالله فوق ایدیهم) 18 دست خدا بالای دست آنها است ظاهر آیه اینکه خداوند دستی دارد بالاتر از دست کفار و ستمگران .

عده ای از مسلمانان که (مجسمه ) هستند معتقدند خداوند جسم دارد و به این آیات تمسک می کنند ولکن علمای ما گفته اند وقتی عقل را به حکمیت و داوری بیاوریم می گوید موجودی که دارای بدن باشد نیازمند به ابزار است در حالی که خداوند باید بی نیاز از همه کس و همه چیز باشد لذا با توجه به این برهان عقلی ظاهر آیه را تأویل و آنگونکه با عقل بسازد معنا می کنند که می گوید منظور از (ایدالله) همان قدرت الهی است چرا که دست ، تجسم قدرت می باشد .

19 پس از نظر اسلام نه تنها بین تعقل و تعبد منافاتی نیست بلکه تعبد از ثمرات عقل است.

حضرت آیت ا… جوادی آملی سه نکته را درباره رابطهٔ عقل و نقل ذکر می کند که خلاصه ای از آنها را جهت ایضاح بیشتر می آوریم .

1- برهان عقلی که از دو منظر بیرون و درون مورد بحث است مراد ما از عقل برهان عقل از منظر برون است توضیح آنکه در فلسفه و اخلاق و فقه و اصول که از برهان عقلی استفاده می شود نگاه به عقل از درون است ولی آنجا که سخن از ارزیابی و مقایسهٔ بین عقل و نقل است نگاه به عقل از بیرون است .

2- اعتبار عقل از ملاحظات عاقل جداست زیر عقل و برهان عقلی معصوم ولی عاقل و حکیم و متکلم و اصولی و فقیه معصوم نیستند گرچه می توان براهین عقلی را با مضامین آیات و روایات ارزیابی کرد اما نمی توان عقلاء ، حکما ، متکلمان و فقیهان را با انبیاء مقایسه نمود .

3- چون برهان عقلی حجت خداست هر کس با سرمایه های عقلی به سراغ متون مقدس رود علوم مقدس متراکم نصیب او می شود که برهان عقلی همانند دلیل معتبر نقلی از الهامات الهی است که در ظرف اندیشه بشر تجلی یافته است .

20 ● جایگاه عقل : آیا جایگاه آن پیش از نقل است یا همراه نقل یا پس از نقل ؟ الف- در مسائل کلامی بویژه اصول دین برهان عقلی قبل ازنقل است به دلیل اینکه عقل اثبات می کند احتیاج انسان را به دین ، لذا عقل نظری ، ضرورت وجود انبیاء و تعالیم آسمانی را برای هدایت و سعادت فتوا می دهد و عقل عملی .

گسترش پیام وحی و اطاعت از سفیران الهی را حَسن و ممانعت از تبلیغ و تفسیر احکام و رشد و تعالیم نبوی را قبیح می داند .

ب- در محدودهٔ دین دو دلیل عقلی و نقلی همسنگ و همتای یکدیگرند همانگونه که دو دلیل عقلی به همدیگر کمک و معین هم هستند وهکذا دو دلیل نقلی معاون هم اند دو دلیل عقلی و نقلی می توانند با هم باشند .

ج : در علم اصولی فقه جاهایی که عقل پس از نقل می آید مبسوطاً بحث شده است و اگر در مواردی عقل تلاش خود را کرد و دلیل معتبر نقلی هم یافت نشد از موارد (مالانص فیه) این جاگاهی عقل به برائت و گاهی به احتیاط و گاهی به تخییر و گاهی به نفی حرج و ضرر فتوا می دهد .

عقل که به عنوان حجت باطنی و وحی درونی در روایات آمده و به عنوان نیرویی الهی و خدادادی کار او ادراک است به دو قسم گردیده : 1-عقل نظری 2-عقل عملی .

کار عقلی نظری هم مسائل حکمت نظری را درک و هم مسائل حکمت عملی را توضیح آنکه ادراک انسان دو دسته اند .

الف- ادراکاتی که متعلق آن ، حقایق و هست و نیست است نظیر الهیات و ریاضیات و طبیعیات و منطقیات که اینگونه از علوم را حکمت نظری گویند .

ب- ادراکاتی که متعلق آن باید ونبایدهاست نظیر فقه و اخلاق و حقوق و … که این گونه از علوم را حکمت عملی گویند لذا عقل نظری هم هست و نیست ها و هم باید و نبایدها را درک می کند .

اما عقل عملی که قوه ای محرکه است کارش عزم و اراده و تصمیم ومحبت و اخلاص و ایمان و … است .

روایت امام صادق (ع) که فرمود (العقل ما عبد به الرحمن واکتسب به الجنان)21 عقل آنست که با آن خدا عبادت و بهشت کسب شود ناظر به تضمین عقل عملی است .

● مواد و جهات قضایای حکمت نظری و علمی : مواد و جهات قضایای حکمت نظری سه چیز است که ضرورت و امکان و امتناع باشد برای اینکه شئ نسبتش با هست و نیست یا ضروری الوجود است (ضرورت) یا ضروری العدم (امتناع) ویا مساوی است (امکان) اما حکمت عملی که با باید و نباید ارتباط دارد مواد و جهات قضایای آن پنج چیز است: 1- باید صد درصد(واجب) 2- باید غیرصددرصد(مستحب) 3- نباید صددرصد(حرام) 4- نباید غیرصددرصد(مکروه) 5- چیزی که فعل وترک آن متساوی است و هیچ یک رجحانی ندارد (مباح)22 ● رسالت عقل نظری و عملی : 1- رسالت عقل نظری جزم عملی است چون مطالب بدیهی و روشن را به دلیل بداهت آن ها درک می کند ومطالب نظری را با ارجاع به بدیهیات اولیه مبیّن و درک می کند .

2- رسالت عقل عملی ایمان – پذیرش – اعتقاد – تسلیم و سرانجام عزم عملی است .

● فرق عقل با بنای عقلا: در اصول فقه این بحث شده که بعضی ازمبانی اثبات و تبیین می شود و بعضی با بنای عقلا مثل حجیت خبر واحد اما عقل از سنخ علم است (یعنی برهان عقلی) ولی بنای عقلا از سنخ عمل عقل چون اعتبار و حجت او ذاتی است یا بیّن است و یا مبیّن ولی بنای عقلا که سیره مستمر آنهاست اعتبار و حجیت ذاتی ندارد و دلیل اثباتی دین نیست اما آنچه را عقل می فهمد دلیل اثباتی دین است .

● عقل در علم کلام: 1- بعضی مانند اشاعره با نفی هر گونه نوآوری از عقل و انکار حسن و قبح عقلی می گویند عقل حسن و قبح چیزی را درک نمی کند آنچه را شارع مقدس دستور داده حسن و آنچه را که نهی کرده قبیح است .

23 2- بعضی عقل را در احتجاج سهیم ، ولی آنرا زیر مجموعه سنت قرار می دهند .

3- بعضی مانند محققین امامیه برای عقل (برهان عقلی) استقلال و فتوا قائلند.

برای حسن و قبح عقلی سه محور وجود دارد که یکی از آنها را اشاعره نمی پذیرد .

1- محور اول آنجاست که حُسن یعنی آنچه برای قوه ای از قوای ظاهری یا باطنی ملایم باشد و قبح یعنی هر آنچه برای این قوا ناملایم است این نوع حسن وقبح مقبول همگان است.

2- محور دوم آنجاست که حسن به معنای کمال و قبح به معنای نقض باشد مثل علم و جهل این نوع هم مقبول همگان و از بحث بیرون است .

3- محور سوم که مقبول اشاعره نیست آنجاست که آیا عقل می تواند فتوا بدهد فلان کار خوب و فلان فعل بد است ؟ اشاعره می گویند این قسم از حسن و قبح را عقل نمی فهمد و فقط به دست شارع است .

پیامد انکار حسن و قبح از نظر اشاعره اینست که ناتوانی دین را در پاسخ گویی به انتظارات بشر بدنبال دارد لذا ما می گوییم افعال انسان سه دسته است که در همه اینها عقل کارآمد و توان جوابگویی را دارد .

1- افعالی که علت تامهٔ حسن و قبح است مثل عدل و ظلم که هر جا عدالت و احسان بود ، حسن و هر جا ظلم وبیدادگری بود ، قبیح .

2-افعالی که اقتضای حسن یا قبح دارد مثل صدق و کذب – عقل می گوید راست گویی حسَن است اما تحت شرایطی لذا اگر جان مؤمنی در خطر باشد نباید راست گفت .

3- افعال و عناوینی که نه اقتضای قبح دارد و نه حسن بلکه از مباحات اند، مانند قیام و قعود عادی که کاری مباح اند.

از نظر امامیه عقل هر سه قسم فعل را مستقلاً درک می کند .

● عقل انسان کامل رابط تکوین و تشریع: موجودات نظام تکوین در قوس نزول و صعود چهار مرحله دارند .

1- وجود طبیعی 2- وجود مثالی 3- وجود عقلی 4- وجود الهی ترقی و تعالی موجودات در قوس صعود بر اساس حرکت جوهری از عالم طبیعت به عالم مثال و از آنجا به عالم عقل تا وصول به لقاء ا… صورت می پذیرد و اگر موجود بخواهد در قوس نزول تنزل تجلی خداوند به صورت نشاء عقل در می آید و از آنجا به عالم مثال و از عالم مثال به عالم طبیعت تنزل می کند .

● عقل فلسفی و عقل دینی: اگر عقلی محدودهٔ حکمت نظری که هست و نیست ها باشد و قلمرو حکمت عقلی که باید و نبایدها باشد را درک کند عقل فلسفی گویند چون درک همه مسائل حکمت نظری و عملی به عهده عقل نظری است.

اما اگر محدودهٔ درک عقل مسائل درون دینی یعنی مسائل اخلاقی یا سیاسی ، حقوقی یا معارف الهی باشد آن عقل را عقل دینی گویند .

و این عقل فلسفی در متون نقلی دین مورد بهره برداری قرار گرفته که به چند مورد اشاره می کنیم : 1-خداوند در قرآن می فرماید (اَمْ خُلقوا من غیر شئ ام هم الخالقون ) 24 آیا انسان ها بدون مبدأ فاعلی خلق شده اند یا خودشان خالقند ؟ که این با یک استدلال عقلی می فرماید هیچ انسانی بطور صدفه و اتفاقی خلق نشده بلکه یک مبدأ فاعلی دارد و اگر بگویید این فاعل خودشان هستند دور لازم می آید و اگر بگویید دیگری او را خلق کرده تسلسل پیش می آید که هم دور محال است و هم تسلسل .

2-قرآن کریم حکمت را که کار عقل در برابر موعظه و جدال احسن قرار می دهد .

اُدع الی سبیل ربک بالحکمه و الوعظه الحسنه و جادلهم بالتی هی اَحسن 25 دعوت به خدا و راه خدا سه گونه است حکمت ، موعظه حسنه و جدال احسن .

(منظور از حکمت مقدماتی بینی است که عهده دار تبیین حقایق نظری است .

و منظور از موعظه اخلاقیات و باید و نبایدهایی که از آراء محمود کمک و منظور از جدال احسن استمداد از مشهور است و مسلمات و مقبولات است .

) 3-در آیاتی از قرآن برهان عقلی با نام عقل که همان عقل فلسفی است ذکر شده .

الف : اِنَ فی ذلک لذکری لاولی الالباب 26 ب : آیات لقوم یعقلون 27 ج : ان فی خلق السموات و الارض … لایات لقوم یعقلون 28 4-در نهج البلاغه برای اثبات عینیت صفات خدا با ذات براهین عقلی اقامه شده از جمله : و کمال توحیده الاخلاص له و کمال الاخلاص له نفی الصفات عنه لشهاده کل صفه انها غیرالموصوف و شهاده کل موصوف انه غیرالصفه 29 کمال توحید خدا اخلاص برای اوست کمال اخلاص برای او نفی صفات زاید از اوست .

● شبهه تعارض عقل و دین بعضی ها با عدم شناخت کامل از جایگاه عقل و محدود کاربرد آن و هکذا عدم معرفت به مسائل دین سؤالاتی را مطرح و وانمود می کنند که بین عقل و دین تعارض وجود دارد و چه بسا دین در مقابل عقل است از جمله در بسیاری از احکام کیفری مثل قصاص و اعدام و رجم یا محدود کردن آزادی و … اما جواب : 1-همانگونه که بیان شد کسانی که این سؤالات را مطرح می کنند اولاً با محدوده و قلمرو عقل که متولی آن اصول فقه است آشنایی ندارند و ثانیاً عقلی که دلیل اثباتی دین است هر عقلی نیست زیرا که خود عقل فتوا می دهد که از درک بسیاری از جزییات عاجز است و نیاز به راهنما دارد بعضی بزرگان مثل خواجه نصیر طوسی تصریح کرده اند که در جزییات نمی توان برهان عقلی اقامه کرد .

30 بنابراین این خود عقل است که نیاز خویش را به راهنمای غیبی و معصوم برای فهمیدن جزییاتی که مورد نیاز بشر هست اعلان دارد .

2-جواب دوم اینست که گاهی و هم که از قوای ادراکی و باید تحت ولّی خود یعنی عقل باشد کودتا می کند و بر عقل حاکم می شود آنگاه برای صاحب خود فتوا می دهد که بین عقل و دین سازگاری وجود ندارد در حالی که این فتوا نه حرف عقل است و نه پیام دین .

1 کار و هم ایجاد مغالطات است که از بدترین اقسام آن مغالطه در هویت انسان می باشد یعنی شیطان خود را به جای انسان می نشاند و خواسته و امیال گوناگون خود را از زبان او بازگو می کند .

3-اهل معرفت می گویند عقل برای شناخت دین لازم است ولی کافی نیست زیرا که عقل می فهمد بالاتر از علم حصولی درک شهودی قرار دارد که از دسترس عقل بیرون است لذا عقل کلیات طبیعت و شریعت را می فهمد و درک می کند اما جزییات آنها را نمی تواند درک کند مگر بواسطه آمدن سفیران و نمایندگی الهی یعنی انبیاء عظام و کتب آسمانی .

4-بر اساس نصوص ما عقل و دین نه تنها معارض نیستند بلکه هر دو به عنوان پیامبر درون و بیرون و حجتهای الهی در انسان با وظایف معلوم و مشخص مکمل همدیگر و یار و یاورند تا آنجا که گفته اند هر جا عقل باشد دین هم هست و هیچ بی دینی عاقل نیست .

در اول اصولی کافی کتاب عقل و جهل و آیاتی نقل شده که عظمت عقل و تلازم عقل و دین را بیان می کند امام باقر(ع) می فرماید چون خدا عقل را آفرید از او بازپرسی کرد و به او گفت پیش آی پیش آمد گفت باز گرد ، باز گشت فرمود به عزت و جلالم سوگند مخلوقی که از تو نزدم محبوب تر باشد نیافریدم و ترا به کسانی که دوستشان دارم بطور کامل دادم همانا امر ونهی کیفر و پاداشم متوجه تو است .

31 در رواینت دوم همین کتاب از امام علی (ع) روایت شده که فرمود : جبرییل بر آدم نازل شد و گفت ای آدم مأمور شده ام که ترا در انتخاب یکی از سه چیز مخیر سازم پس یکی را برگزین و دو تا را واگذار .

آدم گفت چیست آن سه چیز ؟ فرمود عقل و حیاء و دین .

آدم گفت عقل را برگزیدم جبرییل (ع) به حیا و دین گفت شما باز گردید و او را واگذارید آن دو گفتند ای جبرییل ما مأموریم هر جا که عقل باشد با او باشیم .

32 بنابراین عقل و حیاء و دین لازم و ملزوم اند هر کس متدین به دین الهی باشد حتماً عاقل است هر کس عاقل باشد دین دار با حیاء است .

● رابطه عقل و علم : بعضی در تلاشند تا بین عقل و علم بعضی از علوم نوعی تعارض دست و پاکنند و قلمرو عقل را در محدوده علوم تجربی محدود تجربی محدود نمایند که اگر کسی دنبال علم دین برود نسبت به آنهایی که علوم تجربی را می آموزند اُمل و کودن و عقب افتاده و … قلمداد نمایند .

ذهنیتی که در این زمینه فراهم آمده بعد از رنسانس و هجمه عظیم علیه آموزه های دینی مسیحی (که آنها هم با توجه به دین تحریف شده خود با هر گونه نوآوری مخالفت می کردند) این گونه مطرح شد که تنها علم نجات بخش علم تجربی است .

اما جواب: 1- در این بخش هم مثل رابطه عقل و دین عدم آگاهی و معرفت نسبت به عقل و علومی که در جهت سعادت و کمال بشری مفید است باید تحصیل شود عقل هم همین فتوا را بطور کلی می دهد و بر ایجاد مقدمات لازم برای تحصیل آن علوم تاکید می نماید .

2- علم به دو قسم نافع و ضار تقسیم می شود که علم نافع را به عنوان نور معرفی کرده اند العلم نور، یقذفه ا… فی قلب من یشاد 33 – علم نوری است که خداوند آنرا در قلب آنکه بخواهد می گزارد .

این علم همانست که آسمانها و زمین و .

.

.

را خداوند برای رسیدن به آن خلق کرده است و الله الذی خلق سبع سمواتٍ و من الارض مثلهن الامر بینهن یتعلموا ان الله علی کل شی قدیر و ان الله قد احاط بکل شی علماَ 34 خدا آن کسی است که هفت آسمان را آفرید و مانند آن هفت طبقه زمین را خلق فرمود و امر نافذ خود را در بین هفت آسمان و زمین نازل کند تا بدانید که خدا برهر چیز توانا و به احاطه علمی بر همه امور آگاهست .

و در تعقیب نماز عصر می گوییم اَللُهم اِنی اعوذ بک مِنْ علم لاینفع 35 خدایا به تو پناه می بریم از علمی که نافع نباشد .

علم ضار همان حجاب اکبر است که العلم هو الحجاب الاکبر .

بله، عقل، علم نافع را می طلبد نه علمی که حجاب اکبر باشد به دلیل اینکه عقل معصوم است و فتوای آنهم معصومانه با براهین مستدل و متقن بیان می شود .

2- اگر هفت آسمان و هفت زمین خلق شده اند برای اینکه انسان عالم بشود و اگر تمام علوم مورد نیاز سعادت و کمال انسان باید تحصیل شوند از نظر عقل و دین علوم تجربی را به عنوان قدم اول قبول دارند چرا که تا رسیدن به قلل رفیع کمال و سعادت در سایه علم و عمل صالح راه طولانی وجود دارد یعنی فراگیری علوم تجربی و ریاضی و فلسفی و عرفانی و در نهایت و حیانی در حد امکان بر همگان واجب می شود .

4-بر اساس روایات ما هر عالمی هم عاقل نیست امیر سخن و بیان حضرت علی بن ابی طالب علیه آلاف التحیه و الثنا فرمود : رُبَ عالمٍ قَدْ قتله جهله و علمُهُ معه لاینفعه چه بسا دانشمندی که جهلش او را از پای درآورده و دانش همراهش باشد و سودی به حالش نداشته باشد .

36 که اینجا جهل در مقابل عقل است نه در مقابل علم .

می فرماید دانشمندی که بی عقل است معلوم می شود هر عالمی عاقل نیست .

معیار انتخاب علم نافع عقل است و از آن جهت که عقل هر چیزی را جای خویش می گذارد .

وقتی از امام علی (ع) سؤال شد عاقل را برای ما توصیف نما فرمود : هوالذی یضع الشئ مراضیعه 37 خردمند کسی است که هرچیزی را جای خود بگذارد و جاهل به عکس چون بنابر اختصار است می گذاریم .

● عقل در خدمت انسانیت: مکتب نورانی و با عظمت اسلام بویژه مذهب تشیع بیشترین و بالاترین بها و ارزش را برای عقل قائل شده اند و آنرا از منابع اصیل دین در کنار قرآن و سنت قرار داده اند.

و بر اساس آموزه های تعالی بخش اسلام این عقل باید در خدمت جامعهٔ بشری بکار گرفته شود در دنیای کنونی بویژه کسانی که دم از انسانیت حقوق بشر ، آزادی ، دموکراسی … می زنند که عملکرد آنها حاکی از عدم عقلانیت و بی توجهی به این نعمت خدادادی است کسانی که یا شهوت آنها فرمانروایی را به عهده گرفته و یا غضب و بدترین و شنیع ترین جنایات را انجام می دهند لذا با اینکه قرآن خیلی مؤدبانه حرف می زند عده ای را در ردیف چهار پایان ذکر می کند که نشانگر از دست دادن قوهٔ عاقله آنها می باشد فرمود: اولئک کالانعام بَلْ هُم اصل 38 عده ای نه تنها مانند چهارپایانند بلکه از آنها هم گمراه ترند .

یا از وجود مبارک پیامبر عظیم الشأن اسلام (ص) نقل شده که در ذیل آیهٔ ( یوم ینفخ فی الصور فتأتون افواجاَ 39 آنروز که در صور دمیده شود مردم فوج فوج می آیند ) فرمود در قیامت عده ای به شکل حیوانات ، محشور می شوند .

مرحوم طبرسی در تفسیر مجمع البیان در ذیل همین آیه می گوید معاذ بن جبل از رسول خدا (ص) درباره این آیه سئوال کرد فرمود از امر بزرگی سئوال کردی سپس فرمود امت من ده صنف ، محشور می شوند که عده ای از اینها به شکل میمون و خوک و بعضی کور و کر … هستند .

40 اینها چون در دنیا اهل خدمتگزاری به مردم و حقوق آنها نبودند لذا چون آزار و اذیت و غضب حقوق مردم و افراط در شهوت و غضب و… سرلوحه کاری آنها بود ملکات درون بصورت حیوانی ظهور وبروز می کند .

اینجاست که جایگاه عقل در خدمت به مردم و عطا حقوق همگان ورعایت عدالت و مبارزهٔ با تبعیض و جلوگیری از فساد و فقر و … معلوم می شود .

آیا افرادی که ظاهری انسانی دارند و باطنی حیوانی ، می توانند جامعه بشری را به سعادت و کمال رهنمون باشند ؟ از این جا روشن می شود که کسی بدون دین، عقلش، شکوفا نمی گردد و نمی تواند مدارج انسان را کسب کند عقل ، بدون دین ، کارایی لازم را ندارد (چه اینکه بطور تجربی در دنیای فعلی می بینیم لذا عده ای محو جمال گربه می شوند وعده ای عمری را با سگ می گذرانند و بعضی در مقابل گاو و مدفوع آن تعظیم می نمایند ) اگر دین الهی باشد آنچنان عقل را شکوفا می کند که عقل و دین هر دو در جهت خدمت به عیال ا… و ایصال آنها به لقای حق کوتاهی نمی کنند از این جهت است که امام علی (ع) فرمود انبیاء آمدند تا عقلها را از دفینه ها در بیاورند و شکوفا نمایند .

و یبشروالهم دفائن القول.

41 ● عقلانیت سکولار و عقلانیت دینی : صاحبان تفکر سکولاریزم با شعار عقل گرایی و پیروی از تفکر و تعقل سعی در تضعیف تفکر مقابل یعنی صاحبان عقلانیت دینی داشته اند و تنها خود را اهل خرد و خردورزی می دانند لذا به خلاصه ای از عقلانیت سکولار و وجوه اختلاف آن با عقلانیت دینی اشاره می شود .

با اینکه پیروان نظریه سکولاریزم نظرات یکسانی ندارند اما به بعضی از شاخصه های عقلانیت سکولاریستی اشاره می کنیم .

استاد عظیم القدر علامه آیت ا… جوادی آملی پنج شاخصه را برای عقلانیت سکولاری بیان می کند .

1- نبود حقایق ثابت : از منظر بسیاری از نظریه پردازان سکولاری تغییر و تبدیل در همه چیز ، ساری و جاری و هیچ جایی برای حقایق متعین وجود ندارد تنها رای مردم است که می تواند این خلأ را پر کند.

2- میسرنبودن فهم حقایق : گر چه امور حقیقی در عالم وجود دارد اما هیچ کس نمی تواند به صحت فهم خود از حقیقت یقین داشته باشد تنها راه حل این مشکل اتکا به آرای عمومی مردم است.

3- جدا دانستن عقل و شرع : در امور حکومت به تفکیک عقل و شرع معتقدند می گویند در حکومت دینی دو بخش عمده وجود دارد یکی ایدئولوژی که دین اصول و مبانی کلی را تعیین و پی ریزی می کند و دیگری ، متدولوژی و روش شناسی .

اموری که برای جامعه به کار گرفته می شود مانند استفاده از آرای مردم و تفکیک قوا… که همگی ریشه در مدنیت جامعه دارد این دو بخش از هم جدا و مستقل اند این ها در بخش متدولوژی جایگاهی برای دین قائل نیستند بلکه تنها عقل کارآمد است .

4- اشکال بر مدیریت فقهی : اگر حکومتی بخواهد براساس مبانی دینی حاکم بشود به ناچار فهمی مشخص از دین که از طرف روحانیون مطرح می شود بر عموم جامعه تحمیل می شود.

می گویند دین نباید در انحصار عده ای خاص باشد و نباید تنها از منظر فقه مطرح شود .

5- منزوی دانستن مردم در حکومتی دینی : طبق عقل سکولاری رضایت مردم بالاترین ارزش را دارد و چون این امر با پذیرش دیدگاهی دینی در تعارض است لذا ارزشمند بودن آرای مردم را مخالف نظام دینی قلمداد می کنند.

محورهای پنج گانه مذکور در ضمن بحث عقلانیت دینی به طور مستقیم یا در ضمن مباحث بررسی می شود.

●● عقلانیت دینی : ● بعد معرفتی حکومتی ابتدا به معنای عقل در دین و چگونگی تعامل دین و عقل پردازیم سپس به بحث حق محوری و جایگاه آرای عمومی در بعد معرفتی و قدسی بودن برخی افهام اشاره می شود.

زیر مجموعه عقل را دو امر جامع به خود اختصاص داده : الف- عقل نظری که قضا و داروی او به بودن یا نبودن مسائل ختم می شود و قوای ادارکی زیر مجموعه این نوع ازعقل عبارت از وهم ، خیال و حس ، نتایج این عقل حق تکوینی است که جمع آن حقایق می باشد .

مواردی مثل اثبات وجود خدا و نبوت و معاد در عقل نظری بحث می شود .

ب- عقلی عملی که قضا و داروی او از نسخ بایدها و نبایدها است حاصل تلاش های این عقل حق اعتباری است که جمع آن حقوق می باشد مثل حق آزادی ، حق مالکیت، حق مسکن … قوای تحریکی زیر مجموعهٔ این نوع عقل عبارت از شهود و غضب که توسط آنها مراحل مختلف عزم و اراده شکل می گیرد .

ممکن است هر کدام از دو قسم عقل در بین راه متوقف شوند به جهت حاکمیت قوای دیگر بر آنها مثلاً قوهٔ واهمه در بخش نظر بر عقل نظری یا شهوت در بخش عملی به عقل عملی .

رجوع کند و عقل عملی عهده دار هر گونه انگیزه است به ایمان به حقایق تکوینی برگردد و خواه به انصاف و عزم به انجام حقوق اعتباری رجوع کند .

● عدم جدایی دین و عقل: دین هر دو بعد عقل را مورد تأکید قرار می دهد : 1- در سوره طلاق آیه 12 به عقل نظری اشاره می کند که تمام مجموعه کیهانی را خداوند برای دانا شدن انسانها آفرید که با توجه به اینکه عقل نظری عهده دار اندیشه و تفکر است ثمربخشی همه مجموعه کائنات و آفریده های عالم وابسته به آن است یعنی به هدف رسیدن انسان در استفاده خوب از عقل نظری است .

2- و در آیه 56 سوره ذاریات فرمود : ( و ما خلقت الجن و الانس الالیعبدون 42) یعنی خداوند جن و انس را برای عبادت و بندگی خویش خلق کرد و عبادت در گرو انگیزه درست و صائب است که بدون عقل عملی این انگیزه ، تحقق ناپذیر است .

ارزش تعقل تا آنجاست که از ادله قطعی شرع می باشد .

ارزش گذاری با در نظر گرفتن چهار مطلب می باشد .

1-محور شریعت حکم الله است .

2-تنها منبعی که حکم الله از آن نشأت می گیرد ارادهٔ الهی است .

3-ادله شرعی تنها کاشف ارادهٔ خداست .

4)ادله شرعی یا عقلی است یا نقلی و ادله نقلی یا قرآن است یا سنت معصومین (ع) نتیجه اینکه عقل ناب همتای نقل معتبر حجت خدا است از این عقل چه در بخش متدلوژی و چه در در بخش ایدئولوژی قابل تفکیک و جدایی نیستند .

بنابراین عقل در مقابل نقل است نه در مقابل دین چرا که خود عقل دین است .

● حق محوری : حق محوری از مسائل بنیانی و بنیادی دین اسلام است ، لذا خدای سبحان در قرآن دین خود را با واژه حق وصف کرده است .

هوالذی ارسل رسوله بالهدی و دین الحق 43 یا ارسال پیامبر اسلام (ص) را بر پایه حقیقت استوار می داند انا ارسلناک 44 یا نزول قرآن و محتویات آن را با واژه حق تعریف می کند .

و نزل الکتاب بالحق 45 همچنین مسئله معاد و وعده و وعیدهای داده شده را جز حقیقت نمی داند ذلک الیوم الحق 47 خلقت آسمانها و زمین را بر اساس حقیقت می داند نه پوچ و بیهوده خلق السموات و الارض بالحق 47.

همه اینها نشان می دهد که مکتب اسلام ، مکتبی حق محور و حقیقت طالب است وعقلانیت دینی جز از طریق حق امکان پذیز نیست .

● لوازم حق محوری: 1- وجود حقایق ثابت – عقلانیت سکولاری نفی هر گونه امر ثابت عینی و حقیقی بود در حالی که لوازم حق محوری در عقلانیت دینی وجود یک سری از اموری است که در عالم هستی عینیت دارند – تفکر سکولارها برگرفته از تفکر سوفسطاییان یونان است (نپذیرفتن حقیقت ثابت و جایگزینی پذیرش عمومی به جای حقایق عینی در مبنای سکولارها در دیدگاه های سوفسطاییان شهودی مثل گرگیاس و پروتوگوراس مورد تأکید واقع شده )48.

اگر عقلانیت سکولاری هیچ چیز را ثابت و حقیقی نمی بیند قطعاً گستره این تفکر شامل آرای عمومی که به آن پناهنده شده اند هم می شود چرا که آرای عمومی هم چیزی را نباید ثابت کند که حقیقت داشته باشد .

در عقلانیت دینی حقایق عینی و خارجی اند نه ذهنی و قراردادی تا هر روز تغییر کنند.

2- امکان دستیابی به حقیقت – عقلانیت سکولاری معتقد است دستیابی به حقیقت از راه تعقل و اندیشه امکان پذیر نیست لذا حق مداری و حق محوری حکومت دینی را شعار می دانند .

در جواب می گویئم اشتباه پذیری دست آوردهای عقلی انکار ناپذیر است ولکن به معنای عدم امکان وصول به حقیقت فقط برهان یقین آور است چون بین مقدمات و نتیجه رابطهٔ ضروری ایجاد می شود لذا نه تخلف راه پیدا می کند نه اختلاف.

تخلف نیست چون نتیجه بدست آمده با حفظ مبادی زوال پذیر نیست ونیز اختلاف نیست چون نتیجه ، همیشه واحد است و چیز دیگری جای او را نمی گیرد .

همانگونه که آیات متشابه را به آیات محکمات عرضه می کنند تا از اشتباه و خطا مصون بمانند هکذا اندیشه ها اشخاص را که احتمال خطا و اشتباه در آنها راه دارد به اندیشه افراد محکم وراسخ که انبیاء و ائمه (ع) باشد عرضه می کنند تا مصون بمانند.

اگر پژوهشگر امین در مسیر تعقل ضوابط برهانی را بررسی کرد و نتایج افکار خود را به محکمات عقل ونقل محک زد اما به معرفت خویش قطع نیافت می تواند به ظن و گمان خویش بسنده کند و از مسیر حق محوری خارج نشده است.

● جایگاه آرای عمومی وعقلانیت : پس از آنکه ساختار و مبانی کلی حاکمیت را آرای عمومی مردم معین کرد دیگر در جزییات ساختار و تعیین مسائل و ابعاد مختلف آن (اموری علمی و برهانی است ) دخالتی نخواهد داشت بلکه توسط کارشناسان و صاحبان اندیشه نظرات دین و مصالح حقیقی جامعه مورد ارزیابی قرار می گیرد و هیچ گونه بی توجهی به آرای عمومی نشده است.

● قدسی بودن برخی اندیشه ها: نابجا بودن این ادعا که فهم حکیمان و فقیهان به کلی نامقدس است و همه فهم های بشر آلوده است روشن می شود چرا ریشه این خطا آنجا بوده که تصور می شود وقتی حقایق الهی به فهم بشری در می آید نوعی افول و تنزل در آن ایجاد می شود در حالی که افهام برای نیل به حقایق صعود می کنند و نورانی می شوند به دیگر سخن روح ملکوتی انسان با سعی و تلاش بلیغی که برای نیل به حقایق به عمل آورده بعد از آنکه حجابها و ظلمت های جهالت را در نوردید به حقیقت نورانی و قدسی نایل شده سپس خود نیز لباس تقدس و تنزه بر تن می کند .

در شرع مقدس روح ملکوتی انسان با شهود بسیاری مورد تأکید قرار گرفته ان المتقین فی جنات و نهر فی مقعد صدق عند ملیک مقتدر 49 و نیز در روایتی چنین آمده که قلب المؤمن عرش الرحمن 50 ● عقل و آزادی و عقیده: تفکر که از مراتب عقل است یکی از مقدس ترین استعدادهای بشری که شدیداً نیازمند به آزادی است و در اسلام یکی از واجبات مسلم آزادی تفکر است و از بهترین عبادات در روایات ما مسئله تفکر است (تفکر ساعهٍ خیر من عباده سنه تفکر ساعته خیرُ من عباده سین سنه ، تفکر ساعته خیر من عباده سبعین سنه – یک ساعت فکر کردن از یک سال عبادت از شصت سال عبادت و از هفتاد سال عبادت افضل است ).

این کدام تفکر است که از سالها عبادت افضل است .

قطعاً همانطور که بعضی بزرگان گفته اند تفکر و تعقلی است که به اندازه همان سالهای عبادت انسان را جلو ببرد .

تمام ارکان و اصول مسلم اسلام باید با تعقل پذیرفته شوند بر عکس مسیحیت که در اصول اساسی دین مسیحی کسی حق تفکر ندارد بلکه محدوده ایمان می دانند و باید تسلیم باشند .

از نظر اسلام عقیده ای که از راه تعقل تفکر نباشد حتماً انسان را به تعصب و جمود و خمود و سکون رهنمون می کند نه به آزادی و آزاد اندیشی لذا اینکه هر کس هر عقیده ای داشته باشد آزاد است حرف بی مبنایی است استاد شهید مطهری در همین زمینه می فرماید : شما هیچ می توانید باور کنید که یک بشر با فکر و عقل آزاد خودش به اینجا برسد که بت را باید پرستش کرد مثلاً بن هبل را ؟ آیا شما می توانید احتمال این قضیه را بدهید که همین الان میلیونها انسان با فکر آزاد در هندوستان، گاو را پرستش کنند یا در ژاپن با فکر آزاد و منطقی به این جا برسد که اعضای تناسلی را باید پرستش کرد ؟ آیا آزادی عقلی یعنی اینکه انسان عقیده به این مسائل پیدا کند ؟ 51 در حقیقت عده ای عقل و فکر را به زنجیر امیال و هوسها و تعصبات خشک و تقلیدهای کورکورانه کشیده اند و اسم آن را آزادی عقلی و عقیده هم می گذارند .

شهید مطهری می فرماید کار کورش درست نبود که با اینکه خود بت پرست نبود اما وقتی وارد بابل شد گفت تمام بت پرستی اینجا محترم است بلکه کار حضرت ابراهیم (ع) صحیح بود که برای آزادی فکر و عقل بشر ونجات آنها از زنجیر بشر و نجات آنها از زنجیر عقاید سخیف تقلیدی منبر برداشت و تمام بت ها را (به جز بت بزرگ ) در هم شکست چون بنابر اختصار است در پایان این مقال برای تیمن و تبرک و حسن ختام ویژگیهای عقل یا به تعبیری جنود عقل را ذکر می کنیم که 75 مورد در نقطه مقابل آنها به عنوان لشکر جهل وجود دارد برای کسی که جنود عقل را ندارد .

سماعه می گوید نزد امام صادق (ع) بودم عده ای از دوستانش حضور داشتند که ذکر عقل و جهل به میان آمد و فرمود عقل و لشکرش و جهل و لشکرش را بشناسید … تا اینکه هفتاد و پنج لشکر به عقل و هفتادو پنج لشکر به جهل که بدین قرار است .

شعار سال، با اندکی تلخیص و اضافات برگرفته از ویستا ، کدخبر: 230107، تاریخ انتشار:3 ، تیر 97، www.

vista.

ir
کلید واژه ها: نظام - هایی - تکنولوژی - صورت - حیوانات - پیشرفت - افراطی - مسیحیت - فناوری - انکار - طبیعی - درست - آزاد - اصیل

آخرین اخبار سرویس:
اهدای قلم طلایی به مدیرمسؤول روزنامه اطلاعات

فاز یک زائرسرای رضوی افتتاح می شود

اعضای شورای شهر باید بیش از سایر مسئولان مطالبه گر باشند

محمدرضا خباز استاندار خراسان شمالی شد

شوراها در مسیر توسعه گیلان نقش اساسی دارند

اقدام ارزشمند بازاریان مشهد در اقامه نماز اول وقت

عکاسان و رویدادهای مهم روز

آیا شاهد حضور قابلیت اسپلیت اسکرین در بخش زامبی Black Ops 4 خواهیم بود؟

غرویان: در برخورد با اندیشه ها، انحصارطلبی را کنار بگذاریم

فرمانده نیروی زمینی ارتش: تنگه هرمز یا باید برای همه آزاد باشد یا برای همه ممنوع

تقدیر سفیر جمهوری آذربایجان از برنامه «سفیران»

انعکاس خبر سخنان مقام معظم رهبری در رسانه های جمهوری آذربایجان

40 نقطه حادثه ساز جاده ای آذربایجان غربی اصلاح می شود

هم زمان با دهه کرامت فاز یک زائرسرای رضوی افتتاح می شود

آملی لاریجانی: صحبت های رییس جمهور عزتمندانه بود/دختر خانمی در جایی رقصیده و فایل آن را در فضای مجازی گذاشته؛ این کار مجرمانه است/ قوه قضاییه از کنار آن گذشته و آزادش کرده اند/ صدا و سیما برنامه ای تهیه کرده که شاید جالب نبود؛ اما چه ربطی به قوه قضاییه دارد؟ /بست نشینی کردند که جلوی رس

اختصاص اعتبار برای رفع تنش آب شرب شهری در مناطق بحرانی

اعضای شورای شهر باید بیش از سایر مسئولان مطالبه گر باشند

هشدار رییس جمهور هشدار جدیدی نیست /تنگه هرمز یا باید برای همه آزاد باشد یا برای همه ممنوع

مطهری ول کن وضعیت مینو خالقی نیست

ست کردن مریلا و ملیکا زارعی در خودروشان+عکس

اعتراض به جهانگیری در حاشیه یک مراسم ختم

دفع زباله های بیمارستانی توسط برخی از بیمارستان ها غیرقانونی است

نظر سفرا درباره رهنمودهای رهبر انقلاب

کاروان زیرسایه خورشید در میان استقبال مردم وارد مهریز شد

استاندار آذربایجان غربی شهادت پاسداران در مریوان راتسلیت گفت

1900 مامور تلقیح مصنوعی دام در کشور فعالیت می کنند

دادگاه های تخصصی در ایران دچار آسیب هستند

حوزه توانایی پاسخگویی به همه نیازها را ندارد/ بررسی استنادات قرآنی دعای کمیل/ لزوم پا دررکابی روحانیت در مسائل جدید کلامی

افکار بد در شبکه رسانه ای کشور غالب است/ در اقناع افکار عمومی از رسانه ها درست بهره ببریم

ماهانه 60 هزار نفر در تکیه حضرت ابوالفضل (ع) حضور می یابند

درگیری فیزیکی شدید 2 میهمان در برنامه زنده تلویزیونی + فیلم

ایجاد وزارت مدیریت بحران در کمیسیون اجتماعی رای نیاورد

تیپ خاص قاضی پور نماینده ارومیه در مجلس +عکس

طرح موسوم به معامله قرن راه به جایی نخواهد برد

متکدیان شهر ایلام ساماندهی می شوند

شهرها و روستاهای ملی صنایع دستی انتخاب شدند

شوراها در مسیر توسعه گیلان نقش اساسی دارند

واکنش شهردار تهران به طرح مجلس درباره عدم بکارگیری بازنشستگان

عربستان فکر می کند شرایط برای ایران بد است /بعید به نظر می آید عربستان تمایل به اصلاح روابط با ایران داشته باشد

سرپرست معاونت آب خیزداری اداره کل منابع طبیعی و آب خیزداری استان سمنان منصوب شد

برخی از تیم اطلاع رسانی دولت توقع کار سیاسی دارند/ وظایف سیاسی و اطلاع رسانی با هم خلط شده است

ترامپ: از ستاد انتخاباتی من جاسوسی شده

عصر شعر ملی امام رضا در شیراز + فیلم

برگزاری عصر شعر ملی امام رضا در شیراز

برق 18 نقطه کهگیلویه و بویراحمد روز دوشنبه قطع می شود

شاکیان پرونده فیلتر تلگرام به قرار منع تعقیب اعتراض کردند

پربازدید ترین های ایران آنلاین امروز یکشنبه 31 تیر

ماجرایی خواندنی از حج پیرزن 81 ساله

اولین واکنش طیب نیا به احتمال ریاستش بر بانک مرکزی

کسانی در سالیان قبل مورد اتهام قرار گرفتند اما صداوسیما فرصتی برای دفاع، به آن ها نداد / اگر به مجری یکی از شبکه ها برای دفاع از خود فرصت می دهیم، این فرصت را در اختیار تمامی افرادی که با تهمت و اتهام روبرو شدند، قرار دهیم

از تیغ تیز روزنامه نگاری تا حرکت بر لبه تیغ روابط عمومی

مخالفت نمایندگان با تشکیل وزارت آب و محیط زیست

دستگاه ها و نهادها موظف به حفظ فضاهای مشجر خود شوند

محمدرضا خباز استاندار خراسان شمالی شد

فرمانده کل سپاه به معاون امور ویژه دفتر مقام معظم رهبری تسلیت گفت

واکنش رضایی به سخنان واعظی درباره لایحه پالرمو

نامه جوانان احزاب اصلاح طلب و اصولگرا به رییس جمهور

تحویل اولین سری ست های 8 هزار سری جهیزیه به زوج های جوان فردا صورت می گیرد/نیروی زمینی سپاه ست های کامل جهیزیه را به زوج های جوان در 7 مرحله تحویل خواهد داد

در دولت اصلاحات پیشنهاد ایجاد پلیس آب را مطرح کردم

امیرعبدالهیان در دیدار با سفیر سوییس در تهران: طرح موسوم به معامله قرن راه به جایی نخواهد برد

واکنش محسن رضایی به اظهارات واعظی؛ مجمع در چهارچوب وظایف قانونی خود عمل می کند

"طالبان" نیمی از روستاهای فراه را در کنترل خود دارد

اولین گروه کاروان قرآنی به حج تمتع اعزام می شوند

«پژاک» مسئولیت حمله تروریستی مریوان را برعهده گرفت

قاسم سلیمانی در عملیات مرصاد چه می کرد؟

ماجرای تلفن کردن رهبر انقلاب به رییس بنیاد شهید

نقش چریک کت و شلواری را در جهان ایفا کنید

بررسی طرح قانون جامع انتخابات در کمیسیون شوراها کلید خورد

باید از انقلاب در برابر تهدیدات مراقبت کنیم

تمدید تغییر ساعات اداری دستگاههای اجرایی استان کرمان

محاسبه هزینه سفر حجاج با دلار 3900 تومان

سفرای ایران نقش چریک کت و شلواری را در جهان ایفا کنند

نمی شود گفت: جنگ است، مسئولین به تنهایی بروند جنگ را پیش ببرند

در تنگه هرمز قرار نیست جنگ کنیم /عربستان اگر تحول داشته باشد و با آن هم روابط داشته باشیم بد نیست

سیاست وزارت واگذاری امور به صنوف مطبوعاتی است

اتفاق تاسفباری که در پشت پرده مجلس در جریان است؛ معاونان پارلمانی با «کیسه امتیازات» در مجلس، برای «استثنا کردن رؤسا از طرح منع به کارگیری بازنشستگان» / «افکارعمومی» به میدان آیید تا «هزاران استثنا» به خانه بروند!

وزیر حج عربستان: حجاج ایرانی تفاوتی با دیگران ندارند

فرصت دفاع در صداوسیما را به همه جناح ها و گروه ها بدهیم

حجاج ایرانی با رفتار و کردارشان می توانند نماینده اسلام راستین باشند

تغییرات نباید محدود به تیم اقتصادی شود

پاسخ وزارت امور خارجه به ادعای وجود ده ها سفیر بازنشسته

​دومین نشست هیأت علمی سی و دومین کنفرانس بین المللی وحدت اسلامی برگزار شد

آملی لاریجانی: حکم آنکه روسری بر چوب کرد، 2 سال بود، در قضیه آن رقصنده به قوه قضاییه هجمه شد

ابوعوده: نقش ایران در حمایت از مقاومت ، روش واقعی امت اسلام است

خبرنگار بی بی سی، خبر جعلی آمدنیوز را تکذیب کرد +عکس

برگزاری مراسم ختم حاج سید حسن حقانیان

واکنش محسن رضایی به اظهارات واعظی؛ مجمع در چهارچوب وظایف قانونی خود عمل می کند

امن ترین مرزها، مرزهای ایران است/ هشدارهای رییس جمهور جدید نیست

سید حسن خمینی: ما بدون تردید از گردنه ها عبور می کنیم /خرد موجود در کشور، ناخدای اندیشمند، تجربه و گاهی جامعه باعث می شود از این مرحله عبور کنیم

فرصت دفاع در صداوسیما را به همه جناح ها و گروه ها بدهیم

بررسی وضعیت صادرات نفت در شرایط تحریمی در کمیسیون امنیت ملی

امن ترین مرز های دنیا، مرز های جمهوری اسلامی ایران است

دانلود آهنگ جدید ابوالفضل پیرهادی بنام اومدی که چی دوباره

آیت الله سبحانی: روحانیت باید نسبت به مسائل جدید در علم کلام روشنگری کنند

بازتاب هشدار روحانی به آمریکا در رسانه های جمهوری آذربایجان

اسیدپاشی کودک 3 ساله را مجروح کرد

دبیر شورای اطلاع رسانی دولت: تیم اطلاع رسانی دولت قرار نیست وظیفه حزب سیاسی را انجام دهد

حمایت محسن رضایی از رییس جمهور

شاکیان پرونده فیلترینگ تلگرام: اعتراض کردیم

نسل امروز باید به گونه ای اقدام کند که دشمن برای همیشه از فشار اقتصادی ناامید شود

اسلام و عقلانیت و آزاد اندیشی عقلی

اسلام و عقلانیت و آزاد اندیشی عقلی