مطالب مرتبط:
ایده پردازی و کارآفرینی در علوم اسلامی و معارف دینی بررسی می شود
ایده جالب جمع آوری سیگار با رای دادن به مسی و رونالدو!+ عکس
ایده جالب برای جمع آوری فیلترهای سیگار در لندن/ عکس
استقلال همچنان دور از ترکیب ایده آل شفر
برپایی جشنواره ایده های برتر روستای خلاق در خراسان شمالی
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
یکشنبه، 2 اردیبهشت 1397 ساعت 00:512018-04-21سياسي

رابطه ی عقل با ایده نزد فلوطین و مقایسه ی آن با نظر ملاصدرا درخصوص وحدت و کثرت عقل - بخش اول انگیزه فلوطین دراعتقاد به عینیت عقل و صور


در این مقاله، پس از تبیین نظریه فلوطین و زمینه های آن، به آرای ملاصدرا درباره وجوه وحدت و کثرت عقل و تأثیرپذیری او از اثولوجیا -در کنار آیات و احادیث- می پردازیم.

- رابطه ی عقل با ایده نزد فلوطین و مقایسه ی آن با نظر ملاصدرا درخصوص وحدت و کثرت عقل - بخش اولانگیزه فلوطین دراعتقاد به عینیت عقل و صور در این مقاله، پس از تبیین نظریه فلوطین و زمینه های آن، به آرای ملاصدرا درباره وجوه وحدت و کثرت عقل و تأثیرپذیری او از اثولوجیا -در کنار آیات و احادیث- می پردازیم.

چکیده فلوطین دمیورژ را عقل به شمار می آورد و صور افلاطونی را به درون عقل می برد و در عین حال، هر صورت را نه اندیشه ای وابسته به عقل، بلکه عقلی می پندارد که با اندیشیدن به خود، به همه صور می اندیشد و بدین ترتیب با کل اقنوم عقل عینیت می یابد.

این نظریه که به نظریه درون بودگی مشهور است، از مشخصات بارز فلسفه فلوطین و یکی از بحث انگیزترین مسائل در حیطه فلسفه های نوافلاطونی است.

این نظریه تا حدی در اثولوجیا انعکاس یافته و از منابع ملاصدرا برای واحد و کثیر انگاشتن عقل به عنوان صادر اول است.

در این مقاله، پس از تبیین نظریه فلوطین و زمینه های آن، به آرای ملاصدرا درباره وجوه وحدت و کثرت عقل و تأثیرپذیری او از اثولوجیا -در کنار آیات و احادیث- می پردازیم.

کلیدواژه ها فلوطین، ملاصدرا، عقل، عقول جزیی، واحدِ کثیر برخی از حکمای اسلامی مراد از امر واحد خدا را در آیه و ما امرنا الا واحده (قمر،50)، عبارت از صادر اول و عقل اول می دانند (سهروردی، 1375، ج 4: 116)؛ اما به نظر ملاصدرا، امر خدا در این آیه دلالت بر کل عالم عقل دارد که از فرط فعلیت و کمال، گویی حقیقتی واحد است.

وی در همین خصوص، عالم عقل را متصف به وصف واحد کثیر دانسته است.

همان‎طور که در این مقاله خواهیم دید، ملاصدرا در اتصاف عقل به این صفت، تحت تأثیر فلوطین است.

صفت واحد کثیر 1از صفات برجسته عقل در انئادهاست، اما در اثولوجیا نه خود این لفظ، بلکه تنها بخشی از مفاد آن ذکر شده است.

با وجود این، همان طور که در این مقاله روشن خواهد شد، ملاصدرا تحت تأثیر اثولوجیا و در عین حال، به دلیل مؤیداتی که در آیات و روایات بر این نظر یافته است، این صفت را برای عقل به کار برده است.

به بیان دیگر، شباهت ملاصدرا با فلوطین در این موضوع، حتی فراتر از اثولوجیاست.

با این حال، واحد کثیر بودن عقل در اندیشه ملاصدرا و فلوطین به یک معنا نیست.

تفاوت تفسیر دو فیلسوف از این صفت، به‎ویژه زمانی نمود می یابد که تفاوت زمینه فکری آن دو را مد نظر داشته باشیم.

ملاصدرا از سویی تحت تأثیر متون دینی و برداشت خود از دلالت آن ها بر موضوع صادر اول است؛ و از سوی دیگر، از طریق اثولوجیا، که ترجمه ای آزاد از انئادهای چهارم تا ششم است، متأثر از آرای فلوطین در خصوص وحدت عالم عقل و اشتمال آن بر عقول جزیی است.

در مقابل، فلوطین زمینه های فکری متفاوتی دارد.

وی به عنوان یک نوافلاطونی می کوشد تا از نظریات افلاطون در مقابل نقدهای ارسطو دفاع کند.

همین مسئله، فلسفه او را به صورت سنتزی از آرای افلاطون به عنوان تز، و آرای ارسطو به عنوان آنتی‎تز در آورده است.

عقل در اندیشه فلوطین حاصل تلفیق عقل خوداندیش و نامتحرک ارسطویی با دمیورژ افلاطون است.

عقول نیز ناشی از به درون عقل آوردن صور افلاطونی، و عقل انگاشتنی آن ها به منظور حفظ استقلالشان است.

بنابراین مراد از تعدد عقول در اندیشه فلوطین صرفاً تعدد عقول عرضی است؛ درحالی که بحث ملاصدرا به علاوه، ناظر بر وحدت عقول طولی است.

در این مقاله نخست می کوشیم با توجه به دغدغه ها و زمینه فکری فلوطین، نظریه او را آن‎گونه که هست، معرفی کنیم؛ سپس ناظر بودن نظریه ملاصدرا را درباره وحدت و کثرت صادر اول بر آیات و احادیث، که به نظر نگارندگان مهم ترین زمینه فکری ملاصدراست، در کنار تأثیرپذیری او از آرای فلوطین، آن‎گونه و با آن محدودیتی که در اثولوجیا مطرح شده است، نشان می دهیم.

2- رابطه عقل با عقول جزیی در فلوطین بر اساس فلسفه فلوطین، نظامی وحدت‎محور وجود دارد که قله آن وحدت محض احد است و به‎تدریج طی دو مرحله کثرت پیدا می شود: مرحله اول: واحدِ کثیر، مرحله دوم: واحد و کثیر2 (Armstrong, 1984, vol.

5 : 43).

واحدِ کثیر همان عقل و صادر اول است.

فلوطین درباره اینکه چرا عقل را واحد کثیر نامیده است، می گوید: این چیز واحد نیست، بنابراین کثیر است.

با این حال، طالب واحد است؛ بنابراین، واحد کثیر است (ibid: 123).

در واقع، در فلوطین، عقل حتی پیش از اینکه ایجاد شود، محکوم به کثرت است؛ زیرا واحد یکی است و ماسوای او کثیرند و به واسطه بهره‎مندی از وحدت او موجود می شوند.

از همین روست که گفته می شود عقل پیش از ایجاد، دویی نامتعین است.

پس از ایجاد نیز، عقل به دو دلیل کثیر است: اول اینکه هم متعلق اندیشه خویش است و هم فاعل این اندیشه (ibid: 145)؛ و دوم اینکه، همه چیز است ؛ یعنی با هستی عینیت دارد و به تعبیر دیگر، به همه چیز می اندیشد، اما نه به این طریق که صورتی از موجودات در خود ایجاد کند، بلکه به این طریق که موجودات حقیقی را که عبارت از ایده های افلاطونی هستند، در خود دارد (ibid: 149).

به عبارت دیگر، سخن فلوطین درباره اینکه معقولات درون عقل هستند، ناظر بر تفسیر او از رابطه ایده ها با دمیورژ در فلسفه افلاطون است.

آرمسترانگ درباره تفسیر فلوطین می گوید: نظریه ὁτι ουχ εξ̔ω του νου τα νοητα [یعنی معقولات خارج از عقل نیستند ] که بر اساس آن، عقل الهی - که بزرگ ترین و نخستین واقعیتی است که از منشأ هستی تولید شده- وحدت در کثرتی جدایی‎ناپذیر با محتوای خود (جهان صور) دارد، همواره متمایزترین و مهم ترین قسمت فلسفه فلوطین محسوب شده است.

این نظریه برانگیزنده جدی ترین تضاد فلسفی در زمانه فلوطین است (Armstrong, 1960: 393).

2-1- رابطه عقل و صور به عنوان جدی ترین مسئله مورد نزاع در زمانه فلوطین در زمان فلوطین میان مفسران افلاطون اختلاف چشمگیری درباره رابطه میان عقل الهی و صور وجود داشته است.

اُمیرا فقره 39e از تیمائوس افلاطون را دلیل اصلی این نزاع می داند (O’Meara, 1993: 35) افلاطون در این فقره می گوید: عقل صوری را که در هستی حقیقی زنده هستند می بیند .

صانع [دمیورژ] چنین طرح‎ریزی کرده بود که آنچه عقل در باشنده حقیقی زنده می بیند، این جهان نیز باید آن ها را داشته باشد (Zeyl, 1997: 1243).

فلوطین در تفسیر این فقره، معتقد است که عقل، دمیورژ و باشنده حقیقیِ زنده یک چیزند.

بنابراین صور نیز نه مقدم بر عقل یا خارج از آن، بلکه هم‎زمان با عقل و درون آن هستند.

وی در فقره 3-9-1، پس از نقل عبارت بالا، به طرح و بررسی تفسیر کسانی می پردازد که صور را خارج از عقل و مقدم بر آن می دانند (Armstrong, 1967: 407).

یکی از معتقدان به این تفسیر، فُرفُریوس بوده است.

از متن زندگینامه ای که فرفریوس برای فلوطین نوشته، می دانیم که وی در ابتدای آشنایی با فلوطین، صور را خارج از عقل می دانسته است: مردم در زمان زندگی فلوطین .

چون منظورش را در نمی یافتند او را یاوه‎گو می پنداشتند .

من نیز نخستین بار که سخن او را شنیدم همین حال را داشتم و ازاین‎رو خطابه ای علیه او نوشتم و کوشیدم نشان دهم که متعلق اندیشه بیرون از عقل قرار دارد (Armstrong, 1989: 49-50) بر اساس این گزارش، فرفریوس معقولات را خارج از عقل می دانسته است؛ اما از شرح پروکلس بر تیمائوس، به علاوه می دانیم که فرفریوس صور را مقدم بر عقل می دانسته است.

پروکلس در شرح فقره 29a از تیمائوس، پس از آنکه می گوید افلاطون گفته است دمیورژ عقل است و صورت را معقول نامیده است (Taylor, 2010: 275) درباره آرای مختلفی که درباره رابطه عقل و صور وجود دارد می گوید: برخی فلاسفه باستان، مانند فلوطین، خود دمیورژ را شامل تمامی صور می دانند؛ برخی دیگر، مانند فرفریوس، این سخن را درباره دمیورژ تصدیق نکرده اند، بلکه صورت را مقدم بر او دانسته اند و برخی مانند لونگینوس3 صور را متأخر از دمیورژ دانسته اند (Taylor, 2010: 276).

بنابراین نظر دیگر درباره اختلاف مورد بحث، نظر لونگینوس (213-272 م.

) است.

وی محقق، سخن‎دان و یکی از شاگردان آمونیاس ساکاس (Armstrong, 1989: 51) و معلم قبلی فرفریوس در آتن بوده (O’Meara, 1993: 36) و به گفته فرفریوس، تیزبین ترین و سختگیرترین منتقد زمانه فلوطین است (Armstrong, 1989: 55).

فرفریوس در فصل چهاردهم از زندگینامه می گوید زمانی که کتاب های درباره اصول و دوستدار دوران قدیم نوشته لونگینوس، برای فلوطین خوانده شد، او گفت: لونگینوس یک محقق است، اما قطعاً یک فیلسوف نیست (Armstrong, 1989: 41).

همان طور که آرمسترانگ نیز استنباط کرده است (Armstrong, 1960: 394)، این سخن بدین معناست که بر خلاف تفسیر فلسفی و آزاد فلوطین، تفسیر لونگینوس از افلاطون محققانه و مقید به متن آثار او بوده است.

بنابراین می توان گفت دلیل اصلی مخالفت لونگینوس با نظریه فلوطین درباره رابطه ایده ها با عقل، این است که او این نظریه را در هیچ‎یک از آثار افلاطون نیافته است (Armstrong, 1960: 394)؛ کما اینکه افلاطون از نظاره ایده ها توسط دمیورژ سخن می گوید و نه اندیشیدن آن ها .

2-2- پیشینه نظریه فلوطین مبنی بر اعتقاد به عینیت عقل و صور دیدگاه فلوطین درباره رابطه صور و عقل الهی پیش از او توسط آلکینوس4 بیان شده است.

از نظر آلکینوس (به عنوان یک افلاطون گرا)، صور، اندیشه های عقل الهی و فعالیت اندیشیدن او هستند و ازاین‎رو با عقل الهی (دمیورژ) متحدند (O’Meara, 1993: 35-36).

وی با ترکیب نظریه ارسطویی عینیت اندیشه و متعلق آن در مورد موجودات غیرمادی، با این نظریه که ایده های افلاطونی اندیشه های خدا هستند، به این نظریه دست یافت که برای خدا، اندیشیدن به خود به معنای اندیشیدن به ایده ها -یعنی اندیشیدن به کل واقعیت معقول- است (Armstrong, 1960: 404).

در واقع، استفاده نقادانه و در عین حال ایجابی از ارسطو، که ویژگی برجسته فلوطین به عنوان یک افلاطون‎گراست، نخستین بار در آلکینوس دیده می شود.

اما این نظریه که ایده های افلاطونی اندیشه های خدا هستند، از کجا آمده است؟ آرمسترانگ معتقد است این اندیشه که یک صنعتگر، پیش از آغاز کارش، نقشه یا الگویی از آنچه قصد انجامش را دارد، در ذهن دارد، اندیشه ساده ای است و نیازی نیست توسط فیلسوف برجسته ای طرح شده باشد.

به علاوه، افلاطون παραδειγμα (پارادیگما، صورت) را هم برای ایده متعالی خارجی به کار برده و هم برای اندیشه درونی (جمهوری، 561E و 472D) (Armstrong, 1960: 400).

لذا این ایده که الگوهای سرمدی که دمیورژ جهان را بر اساس آن ها می سازد، اندیشه های ذهنی دمیورژ هستند و با او متحدند، توسط هر کسی می تواند مطرح شده باشد.

با این حال محتمل ترین کسی که می توان او را پایه‎گذار این نظریه دانست که ایده ها افکار خدا هستند (به همان شکل ساده دمیورژیک آن)، انتیاکوسِ اسکولانی5 است (Armstrong, 1960: 401).

2-3- وجه تمایز دیدگاه فلوطین از پیشینیانش فلوطین و آلکینوس، با فرض اینکه معقولی (نوئتون) که عقل خوداندیش ارسطویی به آن می اندیشد، همان نوئتای (جمع نوئتون) افلاطونی و جهان ایده هاست، این نظریه مشاییان را برای مخالفت با افلاطون گرایانی که صور را خارج از عقل قرار می دادند، به کار گرفته اند (ibid: 408-409).

با این حال، بین فلوطین و آلکینوس تفاوتی اساسی وجود دارد و آن، دمیورژیک نبودن وحدت عقل و معقولات در فلوطین است.

پیش از اینکه این مطلب روشن شود، لازم است کمی در خصوص جایگاه دمیورژ در فلسفه فلوطین سخن بگوییم.

2-3-1- جایگاه دمیورژ در فلسفه فلوطین با اینکه در نگاه نخست چنین می‎نماید که در مفهوم فلوطین از فیضان (که در آن جهان از نفس، نفس از عقل و عقل از احد فیضان می یابد)، برای دمیورژِ افلاطون که جهان را از ماده قبلی و بر اساس الگوی ازپیش‎ساخته می سازد، جایی نیست، اما در واقع فلوطین مدافع نظر افلاطون درباره دمیورژ است و می کوشد تا از نظر او درباره صفات عالی دمیورژ، در مقابل اعضای نحله گنوسی که معتقد بودند افلاطون در عمق واقعیت معقول نفوذ نکرده است و ایجاد جهان حاصل هبوط دمیورژ و نادانی اوست دفاع کند (Armstrong, 1966: 235-237).

منتها وی، تفسیر افلاطون را از دمیورژ در رساله تیمائوس، تفسیری استعاری می داند (Song, 2012: 84).

در رساله تیمائوس، دمیورژ قرار است انتظار برآورده‎نشده سقراط را از عقل آناکساگوری برآورده کند.

بر اساس رساله فایدون، سقراط انتظار داشت که عقل آناکساگوری همه چیز را منظم کند و هر چیز را در جایی قرار دهد که بهترین جا برای بودن آن است (Grube, 1997: 84).

اینکه سقراط عقل را با انتخاب آنچه برای هر چیز بهترین است مرتبط می کند، نشان می دهد عقلی که او در نظر دارد، نه‎تنها مجهز به دانشِ به نیک است، بلکه سبب موجودیت اشیا نیز همین دانش اوست.

بنابراین عقل سقراطی یا عقل اصلاح‎شده آناکساگوری، علت نظام‎بخشی است که دانسته و هدفمند عمل می کند و طبیعتاً جهانی که معلول چنین علتی است، ساختاری هدفمند دارد.

این علت هشیار و هدفمند در دمیورژ افلاطون نمود می یابد (Song, 2012: 87).

لذا اینکه فلوطین صانع راستین جهان را با عقل یکی می داند، اتفاقی نیست.

فلوطین در 2-3-18، 15 عقل را دمیورژ (Armstrong, 1966: 101) و در 5-9-3، 26 آن را دمیورژ حقیقی و صانع نامیده است (Armstrong, 1984, vol.

5: 293)؛ اما وی برخلاف آنچه از رساله تیمائوس به نظر می رسد، دمیورژ را علت بی‎واسطه ایجاد جهان محسوس نمی داند.

به‎علاوه وی، ظاهراً بر خلاف افلاطون و همسو با فکرِ فکر ارسطو، ایجاد باواسطه جهان توسط عقل را تعمدی و دانسته نمی داند.

در نظر فلوطین، همان طور که افلاطون می‎گوید، جهان به‎غایت نیک و هدفمند است (Armstrong, 1984, vol.

4: 417) و چنان ساخته شده که گویی صانع آن را تعمداً و دانسته ساخته است (Armstrong, 1988, vol.

7: 283)؛ اما در واقع، صانعِ جهان عقلی است که برخلاف عقل ما از اندیشه استدلالی منزه است (Emilsson, 2007: 199-177) و پیدایی نفس و سپس پیدایی جهان به واسطه نفس، از او به طور ناخواسته و غیرارادی سر می زند (Emilsson, 2007: 45-46).

ناخواسته و غیرارادی بودن ایجاد جهان توسط عقل، تقلیدی از صدور ضروری و ناآگاهانه عقل از احد است.

فلوطین همواره تأکید دارد که پیدایی عقل از احد، به هیچ طریقی احد را متأثر نمی سازد.

در همین راستا، وی معتقد است که در ایجاد عقل، از جانب احد هیچ تعمدی در کار نیست و هیچ اراده، نقشه، انتخاب و یا دغدغه ای برای آنچه ایجاد می کند، از جانب او وجود ندارد.

به‎علاوه از نظر وی آگاهی هشیارانه (اندیشیدن فرد به کاری که در حال انجام آن است)، مشخصه فعالیت هایی است که حتی از فعالیت های انسانی نیز پایین تر ند؛ زیرا یک انسان ایدئال، همواره کار صحیح را خودبه‎خود و فوراً انجام می دهد، بی آنکه نیاز باشد درباره آن بیندیشد (Armstrong, 2008, p.

240).

بنابراین از نظر فلوطین، ضروری بودن صدور، نقص فعل احد نیست، بلکه کمال آن است.

عقل نیز که تصویری از احد است، فعلش مشابه با فعل احد، ناخواسته و غیر ارادی سر می زند.

2-3-2.

دمیورژیک نبودن وحدت عقل و معقولات در فلوطین بنا بر آنچه گفته شد، وحدت عقل و صور در فلوطین دمیورژیک نیست؛ یعنی چنین نیست که عقل همانند دمیورژ ابتدا آنچه را می خواهد بسازد، در ذهن تصور کند و تصورات او عبارت از صور (ایده ها) باشند؛ زیرا اگر قرار بود چنین باشد، معنا نداشت که فلوطین میان عقل و جهان طبیعت، واسطه دیگری به نام اقنوم روح قایل شود؛ زیرا در این صورت عقل تنها باید با صور موجوداتی که آن ها را بی واسطه ایجاد می کند عینیت داشته باشد، نه با تمامی صور.

به‎علاوه دمیورژ کاملاً دانسته و هدفمند جهان را ایجاد می کند، درحالی‎که ایجاد باواسطه جهان توسط عقل در فلوطین، کاملاً نادانسته و غیرعمدی اتفاق می افتد.

تفاوت آخر هم اینکه در نظر فلوطین عقل اصلاً خالق صور نیست؛ بلکه تنها اندیشنده صور است و اتحاد عقل و صور نیز ناشی از همین موضوع است.

2-4- انگیزه فلوطین دراعتقاد به عینیت عقل و صور بنا بر آنچه تا کنون گفته شد، از نظر فلوطین صور در عقل هستند و با آن عینیت دارند.

با اینکه در سخن افلاطون شواهدی برای تفسیر فلوطین هست،6 شواهدی نیز برای تفاسیر مخالف وجود دارد.

بنابراین باید ببینیم دغدغه معرفت شناختی فلوطین در اینجا چیست؟ دغدغه او ممکن است این باشد که تنها دانشِ بی واسطه به آنچه به لحاظ وجودی نخستین است، شایسته عقل (که یک داننده ایدئال است) می باشد؛ چون در غیر این صورت، این اصل افلاطونی که دانش به آنچه کاملاً حقیقی است تعلق می گیرد، بر باد می رود.

با این حال، دغدغه اصلی فلوطین چیز دیگری است: اگر [عقل و معقول] یکی نباشند، حقیقتی وجود نخواهد داشت؛ چون کسی که می کوشد آنچه را هست ادراک کند، انطباعی به دست می آورد که متفاوت با آن چیزی است که هست، و این حقیقت نیست (Armstrong, 1984, vol.

5: 87).

در واقع به نظر می رسد فلوطین، در جست‎وجوی راهی برای تضمین دانش عقل به حقیقت اشیاست.

دغدغه اصلی او پاسخ به این پرسش است که چرا عقل هرگز به چیزی که صحیح نیست باور ندارد و در خطرِ باور اشتباه نیست .

اگر صور خارج از عقل باشند، عقل حقیقت آن ها را نخواهد شناخت و تنها تصاویری را از حقیقت در خود می یابد، و چیزی جز کذب نخواهد داشت (Armstrong, 1984, vol.

5: 161).

عینیت عقل و صور از این منظر، حاصل تلاش فلوطین برای مقابله با شکاکیت زمانه خویش است (Emilsson, 2007: 169).

شکاک فرض می کند در همه مواردی که ادعا می شود دانش حقیقی به دست آمده، شیء شناخته‎شده غیر و خارج از فاعل شناسنده است و فاعل شناسا تنها تصویری را از شیء به دست می آورد؛ تصویری که چه‎بسا بازتابی از وضعیت قوای ادراکی ما (مثلاً کم‎سویی یا کوررنگی چشمان) است و لزوماً نشان‎دهنده حقیقت اشیا نیست.

بنابراین با رد کردن فرض شکاک و نشان دادن موردی که فاعل شناسایی با متعلق آن غیریتی ندارد، مخدوش بودن استدلال شکاک آشکار خواهد شد.

عینیت عقل و متعلق اندیشه آن، که همان صور هستند، ضامن صحت و خطاناپذیری دانش عقل به صور است؛ و اگر عقل حقیقت اشیا را در یابد، برای نیل انسان به معرفت حقیقی نیز راهی باز می شود (O’Meara, 1993: 38-39).

2-5- چه چیزهایی صورت دارند افلاطون دست‎کم درباره اینکه برای چه چیزهایی صورت (ایده) قایل شود، تردید داشت.

در رساله پارمنیدس، سقراط جوان در پاسخ به پارمنیدس که از او می پرسد آیا موجودات سخیف و پست مانند موی و گِل و فضولات نیز ایده دارند؟ پاسخ می دهد: به هیچ وجه.

بلکه من معتقدم که این چیزها همین‎طورند که ما آن ها را می بینیم و بسیار عجیب بود اگر در مورد آن ها به وجود ایده قایل می شدیم (افلاطون،1350: 593)؛ اما پارمنیدس به او پاسخ می دهد: سقراط، تو هنوز در عنفوان جوانی هستی و فلسفه هنوز چنان‎که باید گریبان تو را نگرفته است؛ اما چیزی نخواهد گذشت که تو چنان مسحور آن خواهی شد که هیچ یک از این چیزها را حقیر نخواهی شمرد.

تو هنوز به نظر و عقیده مردم اهمیتی بیش از حد قایل هستی و این اقتضای جوانی توست (افلاطون، 1350: 594).

در فلسفه فلوطین، زشتی و شر حاصل عدم غلبه صورت بر ماده است (Armstrong, 1989: 303).

بنابراین، مشکل ناموجه بودنِ صورت7 (ایده) نداشتنِ چیزهای زشت و سخیف -که در رساله پارمنیدس سقراط به خاطر آن سرزنش می شود- حل می گردد.

با این حال، فلوطین نیز در این حوزه تردیدهای خودش را دارد.

به طور کلی می توان گفت جهان معقول فلوطین که جایگاه صور (ایده ها) است، همان جهان محسوس است منهای مادیت آن یا در واقع، منهای تغییر.

به عبارت دیگر، جهان معقول شامل هر چیزی که در جهان محسوس هست می شود جز زمان و مکان (Bréhier, 1958: 92-93)؛ اما اینکه آیا جهان معقول آن‎گونه که افلاطون قایل بود- شامل افراد نیز می شود، یا تنها صور نوعی را در بر می‎گیرد، پرسشی است که به نظر می رسد فلوطین در پاسخ به آن تردید دارد.

پی نوشت ها: 1) One-Many 2) One and Many 3) Longinus 4) آلکینوس (Alcinus) فیلسوف افلاطون گرای میانه و نویسنده رساله افلاطون گرایی (Handbook of Platonism) است که در قرن دوم میلادی می زیسته و چیزی راجع به زندگی او نمی دانیم.

نام وی شبیه نام آلبینوس (Albinus)، شاگرد جالینوس حکیم و فیلسوف افلاطون گرایی است که در شهر ازمیر (در غرب ترکیه) در حدود سال 150 میلادی متولد شده و رساله کوتاهی به نام مقدمه بر محاورات افلاطون از او بر جای مانده است.

محققان تا قبل از سال 1974 که جان ویتاکر (John Whittaker) به تمایز آلبینوس و آلکینوس پی برد، این دو را یک نفر می پنداشتند.

برای مثال، آرمسترانگ در مقاله پیش زمینه این نظریه که معقولات خارج از عقل نیستند که در سال 1960 منتشر شده، کتاب ‏Episteme‏ را اثر آلبینوس پنداشته است، درحالی که امروزه می دانیم که این کتاب، نوشته آلکینوس است.

‏ 5) Antiochus of Ascalon 6) برای مثال، افلاطون در فقره 248e8-249a9 از رساله سوفسطایی، هستی را متصف به عقل (نوس) و حیات دانسته است (White,1997: 270-271).

ازآنجاکه در اندیشه افلاطون، هستی وصف صور است، عینیت هستی و عقل، تعبیر دیگری از عینیت عقل با صور است.

7) واژه ایده برای افلاطون به عنوان اصطلاحی ‏خاص مطرح نبوده است.

آنچه امروزه ما آن را ایده افلاطونی می نامیم در فلسفه افلاطون، علاوه بر ایده با واژگان بسیاری بیان و توصیف شده است: آنچه به ‏واسطه طبیعتش به گونه ای شگفت انگیز زیباست ؛ موجود همیشگی که نه پدید می آید و نه از ‏بین می رود ؛ خود واقعیت ذاتی که ما آن را وجود حقیقی ‏می‎نامیم ؛ خود آنچه مساوی است ؛ خود آنچه زیباست ، خود هر آنچه که هست ؛ خود موجود ‏تک شکل برای خود ؛ خودِ ذات و .

.

به نظر می رسد تخصیص و تثبیت واژه ایده برای دلالت بر موجودات عالم مثال افلاطون، تأثیری ‏است که سیسرو بر جای نهاده است.

استفاده مکرر او از این واژه، برای دلالت بر موجودات عالم مثالِ افلاطون، باعث شده است تا ‏دلالت این واژه بر معنای مذکور، نزد خوانندگان آثار او تثبیت شود (بهشتی،1386: 251)‏.

در متون استفاده شده در این مقاله، محققان در کنار استفاده از لفظ ایده ها (ideas) و حتی بیش از آن، لفظ صور (forms) را برای دلالت بر ایده های افلاطونی به کار برده اند.

نگارنده نیز از یک سو، به دلیل مستقیم بودن برخی نقل قول ها و نیز حفظ ارتباط میان صور افلاطونی (ایده ها) با صور ارسطویی، گاه مجبور به استفاده از لفظ صورت ؛ و از سوی دیگر، به دلیل بار ارسطویی واژه صورت و مألوف تر بودن واژه ی ایده برای دلالت بر مثل افلاطونی، گاهی نیز مجبور به استفاده از واژه ایده شده است.

مراجع - ابن بابویه، محمد بن علی (1403 ق)، معانی الأخبار، تصحیح علی اکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

- افلاطون (1350)، مجموعه آثار (جلد دوم)، ترجمه محمدحسن لطفی، تهران: چاپخانه بیست و پنج شهریور (شرکت سهامی افست).

- سبزواری ، ملاهادی (1360)، التعلیقات علی الشواهد الربوبیه، تصحیح و تعلیق از سیدجلال‎الدین آشتیانی.

- سهروردی، شهاب‎الدین (1375)، مجموعه مصنفات شیخ اشراق ، ج 4، به تصحیح و مقدمه هانری کربن و سیدحسین نصر و نجفقلی حبیبی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

- فلوطین (1413)، اثولوجیا، تحقیق از عبد الرحمن بدوی ، قم: بیدار.

- قمی، علی بن ابراهیم (1404 ق)، تفسیر القمی ، تصحیح طیّب موسوی جزائری، قم: دارالکتاب.

- ملاصدرا (1354)، المبدأ والمعاد، تصحیح سید جلال الدین آشتیانی، تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران .

- ملاصدرا (1360)، الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه، تصحیح و تعلیق از سیدجلال‎الدین آشتیانی ، مشهد: المرکز الجامعی للنشر.

- ملاصدرا (1363)، مفاتیح الغیب ، مقدمه و تصحیح از محمد خواجوی، تهران: مؤسسه تحقیقات فرهنگی .

- ملاصدرا (1366)، تفسیر القرآن الکریم، تحقیق محمد خواجوی، ج 4، قم: بیدار.

- ملاصدرا (1378)، رساله فی الحدوث ، تصحیح و تحقیق سیدحسین موسویان ، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.

- ملاصدرا (1382)، الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.

- ملاصدرا (1383)، شرح أصول الکافی، تصحیح محمد خواجوی، ج 1، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی .

- ملاصدرا (1981 م.

)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، ج 6، بیروت: دار احیاء التراث .

- Armstrong, A.

H.

(1977), "Form, Individual and Person in Plotinus", Dionysius, vol.

1, pp.

49 68.

- ______________ (1962), Plotinus, United States of America: Collier Books, by arrangement with The Macmillan Company.

- ______________ (2008) "Plotinus", in: The Camidge History of Late Greek and Early Medieval Philosophy, Camidge: Camidge University Press.

- ______________ (tra.

) (1966), Plotinus Ennead 2, Camidge: Harvard University Press.

- ______________ (tra.

) (1967), Plotinus (6 vols.

), Volume 3, Camidge: Harvard University Press.

- ______________ (tra.

) (1984), Plotinus (7 vols.

), Volumes 4 & 5, Camidge: Harvard University Press.

- ______________ (tra.

) (1988), Plotinus (7 vols.

), Volumes 6 & 7, Camidge: Harvard University Press.

- ______________ (tra.

) (1989), Plotinus (7 vols.

), Volume 1, Camidge: Harvard University Press.

- ______________ (1960) ‘The Background of the Doctrine ‘‘that the Intelligibles are not Outside the Intellect’’ ’, In: Les Sources de Plotin, Geneva: Fondation Hardt, pp.

393 413.

- Blumenthal, H.

J.

(1966) ‘Did Plotinus Believe in Ideas of Individuals?’, Phronesis, vol 11, pp.

61 80.

- Bréhier, E.

(1958), The philosophy of Plotinus, Translated by Joseph Thomas, Chicago: The University of Chicago.

- Emilsson, E.

K.

(2007), Plotinus on Intellect, Oxford: Oxford University Press.

- Grube, G.

M.

A.

(tra.

) (1997), "Phaedo", in: Plato Complete Works, edited with introduction and Notes by John M.

Cooper, United States of America: Hacket Publishing Company.

- Kalligas, Paul (1997), "Forms of individuals in Plotinus: a re-examination", Phronesis, XLII/2, pp.

206-227 - O’Meara, D.

J.

(1993) Plotinus: An Introduction to the Enneads, Oxford: Oxford University Press.

- Song, Euree (2012), Plotinus on the World-Maker , Horizons, vol.

3, no.

1, pp.

81-102.

- Taylor, Thomas (tra.

) (2010), Proclus on the Timaeus of Plato (Books 1-5, with extended notes), Edited by Martin Euser - White, Nicholas P.

(tra.

) (1997), "Sophist", in: Plato complete works, edited with introduction and Notes by John M.

Cooper, United States of America: Hacket Publishing Company.

- Zeyl, Donald j.

(tra.

) (1997), "Timaeus", in: Plato complete works, edited with introduction and Notes by John M.

Cooper, United States of America: Hacket Publishing Company.

نویسندگان: محمدرضا موحدی نجف آبادی: دانشجوی دکتری، گروه فلسفه، دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین، ایران محمد حکاک: دانشیار گروه فلسفه، دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین، ایران فصلنامه متافیزیک شماره 19 ادامه دارد.

http://fna.

ir/a4hkxo
کلید واژه ها: مقاله - وحدت - انگیزه - اندیشه - فلسفه - رابطه - اسلامی - تفاوت - مشهور - صورت

آخرین اخبار سرویس:
مجری پیشکسوت تلویزیون درگذشت

یادداشت/ محمدابراهیم نیکزاد اتحاد هوشمندانه در برابر جنگ سخت، رمز پیروزی مردم در سوم خرداد

رییس کمیسیون عمران مجلس: حل مشکلات مردم به برجام ربطی ندارد/ بودن یا نبودن آمریکا و اروپا در برجام در اقتصاد ایران تأثیری نمی گذارد

مراسم تشییع پیکر سیدمصطفی موسوی

هشدار تخت روانچی به اروپا: تضمین عینی ندهید روش دیگری اعمال می کنیم/معاون سپاه:پمپئو40سال خواب بوده!

فاصله کم غواص با لاک پشت

انتقاد از حذف چهره بوعلی سینا از روی دفترچه های تامین اجتماعی

تشریح دستور کار نشست اضطراری کمیسیون مشترک برجام توسط عراقچی

انتخاب از سُفره خوبِ خدا؛به اندازه استعدادمان از عنایات ملکوتی بهرمندیم

سوختن دوربین عکاس ناسا حین پرتاب موشک فالکون 9

2 سانحه رانندگی خونین در محور جیرفت

افزایش خشونت گفتاری در میان خانواده های ایرانی

«مورگان فریمن» عذرخواهی کرد

عکس/تیپ متفاوت بهنوش بختیاری در مونیخ

واکنش فرانسه به شروط رهبری برای ماندن در برجام

جمعه خبر؛ از شرط و شروط های پمپئو تا یکسالگی حضور مردم برای انتخاب اعتدال

قیچی ظریف و سلیمانی در حال دریدن برنامه های آمریکاست

کندی سرعت اینترنت با حضور وزیر ارتباطات در مجلس بررسی می شود

شریک افریقایی ایرانسل:ممکن است در خارج کردن پول از ایران مشکل پیدا کنیم،اما به تعهداتمان پایبندیم

نوزادها به «خندوانه» آمدند/ یک مسابقه عجیب در برنامه رامبد جوان

عضو کمیته تعیین مصادیق مجرمانه: نمایندگان همچنان از تلگرام استفاده می کنند چون نیاز جامعه است

پیکر مجری تلویزیون با اشک های مردم تشییع شد

آزادسازی خرمشهر مواضع بین المللی را نسبت به انقلاب تغییر داد

باید از ظرفیت 20 میلیون زائر قم استفاده کرد

لاریجانی: باید از ظرفیت 20 میلیون زائر قم استفاده کرد

واکنش کوهکن در مورد تجارت پسرش در آمریکا

رسانه ها و جناح ها علیه صحبت های تفرقه افکنانه پمپئو بایستند

ضیافت افطار یادگاران دفاع مقدس و شرکت کنندگان در عملیات آزادسازی خرمشهر در آستارا

حال و هوای بیست و ششمین نمایشگاه قرآن کریم +عکس

کشورهای اسلامی بیش از هر زمان نیاز به وحدت و همکاری دارند

مذاکرات کارشناسی در اروپا، ظرف یکی دو روز آینده انجام می شود/ اجرای یکطرفه برجام منطقی نیست

تشریح دستور کار نشست اضطراری کمیسیون مشترک برجام توسط عراقچی

بازدید شبانه وزیر بهداشت از چندین بیمارستان پایتخت

تخت روانچی: اجرای یکطرفه برجام منطقی نیست/ در هرشرایطی در برجام نخواهیم ماند

برنامه های سالروز آزادی خرمشهر در بنیاد آذربایجان شرقی اعلام شد

تاکید پلیس بر تغییر رفتارهای پرخطر

یونان به 8 نظامی فراری ترکیه حق پناهندگی اعطا کرد

چرا پیام رسان های داخلی محبوب نیستند

پیام یک عضو تیم مذاکره هسته ای برای طرف های اروپایی

آزادراه قزوین- زنجان به دولت تحویل داده شد

دعوا بر سر آب، مسلمان و کافر نمی شناسد!

مجلس اندونزی قانون جدید مقابله با تروریسم را تصویب کرد

دلیل این همه تجلیل از خرمشهر چیست

نمایشگاهی برای دوستداران دنیای زیبای عروسکها

واکنش وزارت خارجه فرانسه به شروط رهبری برای ماندن در برجام

هرآنچه باید از قانون بازنشستگی پیش از موعد کارکنان دولت بدانید

آخرین وضعیت پرونده املاک نجومی

تجلیل از ایثارگران فتح خرمشهر با حضور رییس جمهور +تصاویر

مراسم تحلیف مادورو، 7 ماه زودتر برگزار شد

برنامه مسجد شهید بهشتی در دهه دوم ماه مبارک رمضان

هشدار تخت روانچی به اروپا: تضمین عینی ندهید روش دیگری اعمال می کنیم

واکنش وزارت خارجه فرانسه به شروط مقام معظم رهبری برای ماندن در برجام: شروط مطرح شده را مد نظر قرار می دهیم

بخش چهارم: «روحانیون و دین داران بی خبر از اسلام» برای اسلام خطرناک اند/ امام فقه و دین شناسی را در صورتی که از دو عنصر «زمان» و «مکان» خالی باشند، ناکارآمد بر می شمارند

حل مشکلات مردم به برجام ربطی ندارد/ بودن یا نبودن آمریکا و اروپا در برجام در اقتصاد ایران تأثیری نمی گذارد

عده ای در زلزله کرمانشاه به دنبال سیاه نمایی بودند تخصیص اعتبارات به زلزله زدگان بی سابقه بود

بیشترین دعاوی در دادگاه های خانواده با موضوع نفقه مطرح می شود

شی جینپینگ و مرکل خواستار افزایش روابط دو جانبه شدند

هک سایت فرودگاه هاشمی نژاد؛ برای دقایقی

شورای زکات در 3200 روستای مازندران

مراسم تشییع پیکر مرحوم موسوی

عده ای در زلزله کرمانشاه به دنبال سیاه نمایی بودند/ تخصیص اعتبارات به زلزله زدگان بی سابقه بود

تأکید بر رونق فعالیت های قرآنی رمضانیه در رباط کریم

باغ موزه دفاع مقدس دزفول

واکنش وزارت خارجه فرانسه به شروط رهبری برای ماندن در برجام

«جی جی» و «بلا» زیباترین خواهران مدلینگ جهان + عکس

لایحه حمایت از محیط بانان بزودی به صحن مجلس می رسد

مسابقه دو سرعتی نوزادان در خندوانه

توضیحات نجفی درباره گزارش جدید آژانس اتمی از روند اجرای برجام

سایت فرودگاه مشهد هک شد/پخش تصاویری از ناآرامی های دیماه 96

دادگاه انقلاب: 12 پرونده املاک نجومی به دادگاه کارکنان دولت ارجاع شد / تاکنون 15 نفر محکوم و 6 نفر تبرئه شده اند

واکنش فرانسه به شروط رهبر انقلاب برای ادامه برجام

حادثه رانندگی برای حسین الله کرم

واکنش معاون سیاسی سپاه به اظهارات وزیر خارجه آمریکا

آشفتگی "دیپلماسی ترامپی"؛ دوجانبه به جای چندجانبه

بروجردی: برجام با اطلاع رهبری، پذیرفته شد

ارجاع 12 پرونده املاک نجومی به دادگاه

امروز، نشست کمیسیون مشترک برجام

در مذاکرات برجام اروپایی باید تضامین محکمی در نظر گرفته شود / دولت باید سعی کند مسائل اقتصاد کشور را فارغ از مباحث برجام اروپایی دنبال کند

177 کلاس قرآن رمضانیه در سطح فرماندهی انتظامی تهران

کنگره آمریکا اختیار اعلام جنگ علیه ایران را از ترامپ گرفت

مراسم بزرگداشت مرحوم حاج سید علی صدر در قم

انتخابات هیئت رییسه مجلس 9 خرداد برگزار می شود

«انتقاد پذیری»؛ ویژگی جامعه قرآنی

واکنش معاون سیاسی سپاه به اظهارات پمپئو

دشمنان نظام ایمان و اعتقاد جوانان را نشانه گرفته اند

ضرورت برنامه ریزی برای جذب جوانان به مساجد

وداع با مجری برنامه ساز

ترجمه قرآن از تفسیر آن دشوار تر است/ ممیزه تفسیر افزودن اطلاعات به متن اصلی است

بالا رفتن سن ازدواج از عوامل افزایش طلاق است

صالحی: ما برای پیروزی می جنگیم

مادورو 7 ماه زودتر مراسم تحلیف خود را برگزار کرد

جایگاه بین المللی جدید برای محصول زعفران

از سرگیری مبادلات تجاری در مرز شیخ صله

بدافزار؛ بلای جان گوشی های ارزان قیمت اندرویدی

احتمال پرداخت دیه از سوی معلم قیچی به دست

روحانی:
 
 ملت ایران به عنوان ملتی بزرگ و عزیز در دنیا مطرح است/ دنیا در فتح خرمشهر پذیرفت ایران شکست ناپذیر است

تصادف حسین الله کرم سو قصد شد ! (اینستاپست)

دانستنی های جالب از دنیا/ 78

آخرین وضعیت پرونده املاک نجومی

باغ گلها گلباران می شود

رابطه ی عقل با ایده نزد فلوطین و مقایسه ی آن با نظر ملاصدرا درخصوص وحدت و کثرت عقل - بخش اول انگیزه فلوطین دراعتقاد به عینیت عقل و صور

رابطه ی عقل با ایده نزد فلوطین و مقایسه ی آن با نظر ملاصدرا درخصوص وحدت و کثرت عقل - بخش اول انگیزه فلوطین دراعتقاد به عینیت عقل و صور