مطالب مرتبط:
مهم ترین جمله رهبر معظم انقلاب در سال 96 چیست؟
فراخوان طراحی گرافیکی مهم ترین جمله رهبر انقلاب در سال 1396
نامه نگاری دختر لبنانی با رهبر انقلاب
دعوت شورای عالی حوزه علمیه خراسان برای حضور در مراسم سخنرانی رهبر معظم انقلاب
تلگرام؛ مردم ایران و جریان ضد انقلاب
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
دوشنبه، 28 اسفند 1396 ساعت 13:062018-03-19سياسي

جستاری در رمان انقلاب/1 رمان انقلاب چیست؟


رمان انقلاب چیست و چه ویژگی هایی دارد؟ آیا اصولاً می توان چیزی به عنوان رمان انقلاب یا دینی - و به طریق اولی: دینی انقلابی- داشت؟ - خبرگزاری فارس"- گروه کتاب و ادبیات: محمدرضا سرشار نویسنده و پژوهشگر حوزه ادبیات در مقاله ای بلند به بررسی ماهیت رمان انقلاب پرداخته که در چند بخش منتشر خواهد شد.

رمان انقلاب چیست؟ رمان انقلاب چیست و چه ویژگی هایی دارد؟ آیا اصولاً می توان چیزی به عنوان رمان انقلاب یا دینی - و به طریق اولی: دینی انقلابی- داشت؟ در یک نگاه کلی، پاسخ به این پرسش ها ممکن است ساده و روشن به نظر رسد.

اما از آنجا که عده ای در داخل و خارج کشور و از گذشته تا حال، در این مورد تشکیک هایی کرده اند که اصل موضوع را نشدنی و غیرممکن جلوه داده است، به ناچار باید در ابتدا تکلیف خود را با این مقوله، روشن کرد.

چه، کار تبلیغات منفی و تشکیک ها به جایی رسیده که حتی در منتقدان و نویسندگان مذهبی و انقلابی نیز تأثیر گذارده است.

برای مثال یکی از فعالان این جریان، در مطلبی در این باره، آورده است: ادبیات داستانی انقلاب اگر بخواهد تحلیلی بر مبنای داستانی پیدا کند نخست باید در تعریفی داستان و رمان بودن خود را ثابت کند؟ چگونه می توان با تعریفی اومانیستی از رمان یا تعریفی مارکسیستی از جامعه، رمان انقلاب را، به لحاظ ادبی، رمان دانست؟[1] بنابراین باید ابتدا دید رمان چیست؟ سپس به این پرسش پاسخ داد که رمان دینی یا انقلابی یا روشن تر از آن، رمان انقلاب اسلامی می تواند نوشته شود؟ ضمن آنکه در صورت دریافت پاسخ مثبت برای این پرسشها، باید تعریف و منظور از رمان انقلاب را نیز مشخص کرد.

رمان چیست؟ رمان یک گونه (Genr) داستانی است، که از دو وجه مورد توجه قرار گرفته و تعریف شده است: جنبه ماهوی و جنبه ساختاری.

از نگاه ساختاری، کسی مدعی این نشده است و نمی تواند بشود، که رمان دینی، انقلابی یا دینی_انقلابی نوشت.

(که ما در ادامه بحث، به تفصیل به این موضوع خواهیم پرداخت).

اما از جنبه ماهوی، عده ای به این تشکیک و رد پرداخته اند.

به همین سبب نیز، در ابتدای بحث، ما به این جنبه بحث و نظرها خواهیم پرداخت.

ماهیت رمان نخستین تعریف از ماهیت رمان، که بعدها اساس تمام تعریف هایی شد که در مورد امکان پدید آمدن رمان دینی و اخیراً رمان انقلاب اسلامی ، تشکیک و تردید می کنند یا آن را به کل غیرممکن می دانند، تعریفی است که هگل(1831-1770م.

) در حدود صد و نود سال پیش، از رمان جدید (مدرن) در درس گفتارهای فلسفه و هنر خود عرضه کرده است.

[2] نخستین بار، او رمان را حماسه عصر جدید (یا به ترجمه مارکسیست ها حماسه جدید بورژوایی یا حماسه انسان بورژوایی ) معرفی کرد؛ که تعارض میان شعر دل و نثر روابط اجتماعی را به تصویر می کشد.

بر همین اساس، مارکسیستها و دیگر پژوهشگران غربی ادبیات، نتیجه گرفته اند که رمان، شکلِ داستانیِ خاص عصر سرمایه داری صنعتی جدید است.

در این عصر، در ساختارهای اجتماعی و نظام سیاسی و اقتصادی پیشین، دگرگونیهای اساسی صورت گرفت.

تا جایی که به هنر رمان ربط دارد، باید گفت، یکی از مهم ترینِ آن دگرگونیها، این بود که طبقه متوسط، قدرت سیاسی و اجتماعی یافت؛ و فردگرایی، رواج و قوام پیدا کرد.

[3] از نظر لوسین گلدمن و همفکرانش، خصایص زمانه ای که قالب رمان را برای بیان هنری خود و انسانش پدید آورده یا برگزیده است، با خصایص دوران پیش از خود، تفاوتهای جدی دارد: رمان سرگذشت جست وجویی تباه است _که لوکاچ آن را اهریمنی می نامد_؛ جست وجوی ارزشهای راستین، در جهانی که آن نیز در سطحی بسیار گسترده تر و به گونه ای متفاوت، تباه است.

[4] طبعاً منظور از ارزشهای راستین، ارزشهایی نیست که منتقد یا خواننده، آنها را راستین می شمارد.

بلکه ارزشهایی است که بدون حضور آشکار در رمان، مجموعه جهان رمانی را، به طور ضمنی سامان می دهند.

بدیهی است که هر رمانی، ارزشهای راستین ویژه خود را دارد، و ارزشهای هر رمان، با ارزشهای رمان های دیگر، متفاوت است.

رمان، آن نوعِ حماسی است که برخلاف حماسه یا افسانه، با گسستِ رفع نشدنی میان قهرمان و جهان مشخص می شود.

در نظریه لوکاچ [: نظریه پرداز مارکسیست]، ماهیت دو تباهی (تباهی قهرمان و تباهی جهان) بررسی شده است.

این تباهیها باید درعین حال، زمینه تقابلی ذاتی -که بنیاد این گسست رفع نشدنی است- و نیز یک اتحاد کافی را، که پیداییِ صورتِ حماسی را ممکن می کند، پدید می آوردند.

در واقع، گسست قاطع و صرف، به تراژدی یا شعر غنایی می انجامد.

نبودِ گسست و یا وجود گسستِ صرفاً تصادفی به حماسه یا افسانه می رسد.

رمان، که در میان تراژدی و حماسه واقع شده، دارای ماهیتی دیالکتیکی است.

زیرا که از یک سو اتحاد بنیادینِ قهرمان و جهان را _که لازمه همه صورت های حماسی است_ و از سوی دیگر گسستِ رفع نشدنی آن ها را دربردارد.

اتحاد قهرمان و جهان، حاصل آن است که هم قهرمان و هم جهان، در مقایسه با ارزش های راستین، تباه هستند.

تقابل میان قهرمان و جهان نتیجه تفاوت ماهوی میان هر یک از این دو تباهی است.

قهرمان اهریمنی رمان، دیوانه یا جنایتکار و در هر حال _همانطور که گفته ایم_ شخصی پروبلما تیک است که در جهانِ سازگاری و هم رنگی با جماعت و عرف و سنت، به جست وجوی تباه و در نتیجه، ناراستین ارزش های راستین برمی آید.

و همین جست وجو، محتوای این نوعِ ادبیِ جدید را می سازد که نویسندگانی در جامعه فردگرا آفریده اند، و رمان نام گرفته است.

[5] لوکاچ، بر مبنای همان تحلیل هایی که به آن ها اشاره شد، به الگوشناسی رمان پرداخته، و بر اساس نوع رابطه شخصیت اصلی و جهان، رمان های غربیِ رایج در قرن نوزده میلادی را، در سه نوع کلی دسته بندی کرده است: الف) رمان ایده آلیسم انتزاعی؛ که با پویایی قهرمان و آگاهی بسیار محدود او نسبت به پیچیدگی های جهان مشخص می شود (دن کیشوت، سرخ و سیاه ).

ب) رمان روان شناختی؛ که به بررسی زندگی درونی اشخاص می پردازد، با انفعال و قهرمان و آگاهی بسیار گسترده او مشخص می گردد.

بدین معنی که، او به آنچه دنیای مرسوم می تواند در اختیارش بگذارد دل خوش نمی دارد( ابلوموف و پرورش احساساتی به این نوع تعلق دارند.

) ج) رمان آموزشی؛ که به نوعی خودبازدارندگی می انجامد؛ خودبازدارندگی­ای که گرچه از جستجویی پروبلماتیک دست می کشد، نه در حکم پذیرش جهان مرسوم است و نه به معنای دست کشیدن از مقیاس ضمنی ارزش های راستین.

این خودبازدارندگی را باید با عبارت پختگی مردانه تعریف کرد( ویلهم مایستر اثر گوته؛ هانری سبز اثر گوتفرید).

[6] در نظر [رنه] ژیرار، رمان نویس، هنگامی که اثر خود را می نویسد، جهان تباهی را ترک می کند تا ارزش راستین، یعنی استعلای عمودی را بازیابد.

به همین سبب، ژیرار معتقد است که اکثر رمان های بزرگ، با گرویدن قهرمان رمان به این استعلای عمودی پایان می پذیرند و خصلت انتزاعی پایان برخی از رمان ها ( دن کیشوت ، سرخ و سیاه ؛ می توان شاهدخت دوکلو را نیز ذکر کرد) یا نتیجه پنداربافی خواننده است یا حاصل بازمانده های گذشته در آگاهی نویسنده.

[7] چنین حکمی، تضادی شدید با زیبایی شناسی لوکاچ دارد؛ که در آن، هر صورت ادبی( و به طور کلی هر صورت بزرگ هندی) از ضرورت بیان یک محتوای اساسی زاده می شود.

[8] با این همه، به نظر لوکاچ، از آنجا که رمان دقیقاً عبارت است از آفرینش تخیلی جهانی که زیر سیطره تباهی جهان گستر درآمده، فراتر رفتن نویسنده نیز، خود باید ضرورتاً تباه و انتزاعی و مفهومی(ذهنی) باشد و نه رویدادی واقعی، به مثابه واقعیت عینی و ملموس.

[9] همچنان که، تحلیل های ژیرار در این زمینه نیزـ پس از گذشت چهل سال ـ اغلب، به تحلیل های لوکاچ می رسند.

در نظر او نیز، رمان، سرگذشت قهرمان پروبلماتیکی است که در جهانی تباه، به جستجوی تباهِ (که خود آن را جستجوی تعصب آمیز می نامد) ارزش های راستین می پردازد.

[10] لوکاچ در کتاب روح و صورت ها بر آن است که آشتی ای که صورت (فرم) انجام می دهد، خصلت پروبلماتیک دارد.

در واقع، حال که ذات [از جهان] رخت بربسته و خدا پنهان شده، صورت هنری فقط می تواند این موقعیت را به روشن ترین وجه ممکن نشان دهد: معنای کنونی زندگی عبارت است از بیگانگی جهان بیرونی با تمایل فروکش ناپذیر روح، که پیوسته از تنگنای این جهان فراتر می رود، و طلب ذات است.

در یک کلام، فقدان معنای جهان مرده ای که دیگر مظهر ارزش ها نیست و دیگر به دست آن ها ساخته نمی شود و.

پیوسته با تمایلات روح، با شعور متافیزیکی ذهن ناسازگار است.

رمان حماسه جهان بدون خداست.

آشتی ای که فرم رمانی عرضه می دارد، آشتی روح است با موقعیت استعلایی زمان او، با محو ذات.

و خصلت پروبلماتیک این آشتی، از همین جا ناشی می شود.

این آشتی، نوعی پاسخ نیست.

صورت قادر نیست از فراز زمانه خود بجهد و به ذات نزدیک شود .

صورت می­تواند مسائل را به قاطع­ترین وجه ممکن، مطرح سازد و شاید امکان خروج از وضعیت گناهکاریِ تمام عیار را پیش بینی کند.

آشتیِ زندگی و معنا، ممکن نیست؛ و رمان، این را نشان می دهد.

[11] گلدمن در مقاله امکان های فعالیت فرهنگی از رهگذر رسانه های جمعی می نویسد: رمان پروبلماتیک اساساً بر پایه ناروشنیِ ویژگی زندگی اجتماعی و بر مبنای دشواری فرد آدمی در هدایت، و معنا دادن به زندگی خود بنا شده است.

جستجوی عبث قهرمان سرانجام، به کسب آگاهی او از این امر می انجامد، که دست یافتن به ارزش های راستین و معنا دادن به زندگی، ناممکن است.

[12] باید پرسید: مبنا و مستندات این حکم قطعیِ سیاه نمایانه شیطانی، که رمان صرفاً سرگذشت جستجویی تباه[یا اهریمنی] در جهانی که آن نیز در سطحی گسترده تر و به گونه ای متفاوت، تباه است، یا اینکه رمان، آن نوع حماسی است که برخلاف حماسه و افسانه با گسست رفع نشدنی میان قهرمان و جهان مشخص می شود، چیست و از کجا آمده است؟! برای نمونه، با این تعریف، جنگ و صلح که به زعم اکثر صاحب نظران، بزرگ ترین رمان طول تاریخ و جهان معاصر است، یا آثار عظیم و بی بدیلی همچون جنایت و مکافات و برادران کارامازوف یا مرد پیر و دریا ، دیوید کاپرفیلد ، بلندی های بادگیر ، موبی دیک ، عصر تحقیر و ده ها شاهکارِ بزرگ دیگر جهان، که در آن ها هم آرامانگرایی هست و هم تحقیق آرمان ها، را چگونه می توان رمان دانست؟! و در آن صورت، آن ها ربا باید چه نامید؟! و اصولاً با حذف آن ها از فهرست رمان های جهان، دیگر تهِ این جریان، چه آثار قابل ذکر و تأملی باقی می ماند!؟ یکی از درونمایه های بسیار مورد علاقه و پشتیبانیِ دنیای استکباری و جهان سلطه، که در ترویج آن، خاصه در آثار هنری و ادبی، اهتمامی ویژه به خرج می دهند، پوچگرایی و ناممکن بودنِ تغییر وضعیت آرایش نیروهای سیاسی و اجتماعی حاکم بر جهان، و لزوم حفظ وضع موجود است؛ که ضامن بقای سلطه زرمندان و زورمندانی است که اداره و هدایت سمت و سوی بسیاری از حکومت های جهان را در اختیار دارند.

به عکس اغلب، برترین رمان های بزرگ جهان، حاوی جستجوی آرمانی قهرمانان آن ها است؛ که با سرانجامی نیک و درست و کامروایی و کامکاری به پایان می رسد.

آیا درونمایه و سمت و سوی محتوایی نیست انگارانه طیفی خاص از رمان ها را که از قضا جز در میان جریان های روشنفکری و شبه­روشنفکری مشتریان و طرفداران واقعی ندارد به کلِ رمان های جهان در دو قرن اخیر نسبت دادن، همان قطره سنخی و گروهی خود را اقیانوس جهانی پنداشتن نیست؟ آری؛ جهان همیشه انباشته از زشتی و پلشتی و ظلم و بی عدالتی و انواع و اقسام انسان ها و صفات بد بوده است و خواهد بود.

اما در کنار آن، خیر و نیکی، زیبایی، عدالت، فداکاری، مهر، ایثار و انواع و اقسام انسان ها و صفات خوب نیز بوده است و خواهد بود.

تا بوده و هست، عرصه زندگیِ هم درونی و هم اجتماعی انسان، میدان نبرد بین خیر و شر و خوبی و بدی و زشتی و زیبایی و ظلمت و نور و.

بوده است و خواهد بود.

هم تجربه های تاریخی و هم تجربه های اجتماعی و هم بصیرت، نشان داده است و حکم می کند که لزوماً این گونه نیست که هر تلاشی برای تحقق آرمان های والای انسانی محکوم به شکست باشد و جهان و جان قاطبه مردم جهان را چنان فساد و تباهی و تیرگی گرفته باشد که امکان ایجاد تغییر و تحول مثبت در آن ها نباشد.

از آن گذشته و به فرض اینکه جهان و انسان ها به همین گونه که امثال لوکاچ و گلدمن و.

مدعی اند فاسد و تباه و در سراشیبی سقوط باشد، بازتاب صرف چنین انسان ها و جهانی - آن هم آمیخته با مبالغه های منفی رایج در آثار هنری و ادبی- چه فضیلتی برای این آثار و پدیدآورندگانشان یا فایده ای برای بشریت دارد!؟ از قضا هنر موردِ نیاز چنین جهان و جان هایی؛ واقعیت گرایی آرمانگرا یا تعالی طلب است.

یعنی هنر و ادبیاتی که اگر هم وضع موجود را به تصویر می کشد، به قصد متمایل ساختن و سوق دادن مخاطبان به سو و سمت وضعیت مطلوب و فراموش شده، برای اوست.

حال آنکه واقعیت به این تلخی و یأس آمیزی که اینان می گویند، نیست.

با این وصف رمان هایی که با دارا بودن خصایص ساختاری لازم، به ترسیم و تصویر قهرمانانی می پردازند که دارای آرمان ها و ارزش های والایی هستند و برای تحقق آن ها مبارزه می کنند و سختی ها را به جان می خرند و سرانجام نیز به هدف خود می رسند یا حتی ظاهراً نمی رسند، با کدام دلیل عقلی و فنی باید از دایره تعریف رمان خارج کرد؟! اصولاً چرا و بر اساس کدام دلیل زیبایی شناختی یا عملی، باید وظیفه رمان را صرفاً بیان تباهی ها و ناکامی ها و تعمیم این مسائل به کل جوامع بشری و انسان ها و انتشار زهر یأس و بدبینی و شکست به کالبد انسان ها دانست؟! البته همان گونه که اشاره شد، اصل این سخن با استناد به مشهورترین و مطرح ترین رمان های موجود، غیرقابل اثبات و تعمیم، به شکل یک اصل این­گونه قطعی است.

اما با فرض تایید و پذیرش نظریه مذکور در مورد منشا و فلسفه پیدایش رمان، می­توان گفت: مگر نبوده­اند گونه ها و مکاتب ادبی و هنری ای که با زمینه ها، انگیزه ها و اهدافی خاص پدید آمده اند، اما در طول زمان و با دگرگونی شرایط، با پذیرش تغییراتی در خود، کارکردهایی متفاوت پیدا کرده اند؟! برای مثال، در شعر کلاسیک ایران، در دوران پس از انقلاب، مگر ما شاهد ابداع قالبی کاملاً تازه و متمایز از غزل به نام غزل حماسی توسط زنده یاد نصرالله مردانی و کسانی که راه او را ادامه دادند، نبودیم و نیستیم.

چرا این اتفاق درباره رمان اومانیستی فردگرایِ غربی و ابداع شکلِ تازه ای از آن به اقتضای شرایط و خاستگاه متفاوت آن در نظام جمهوری اسلامی ایران یا دیگر کشورهای مسلمان، نباید بتواند رخ بدهد؟! رمان با آغاز بحران غرب مدرن و پیداییِ انحطاط پسامدرن، رو به افول نهاد و تا حدود زیادی تغییر صورت و حالت داد؛ به گونه ای که بسیاری از منتقدان ادبی، از مرگ رمان سخن گفتند.

در واقع [اگر هم] رمان به عنوان یک صورت ادبی در نسبت با ساحت تاریخی_فرهنگی مدرنیته بوده است، اما با به تمامیت رسیدن تاریخ مدرنیته و بحران زدگی رمان و افول نسبی ستاره آن هرگز و هرگز به معنای پایان قصه گویی و قصه نویسی و روایتگری داستانی نیست.

همراه با افق تاریخی تازه ای که طلوع می کند، صورت ادبی دیگری نیز(که حداقل در یکی دو سده آغاز ظهور خود، بی نسبت با رمان نبوده و ارتباط ها و پیوندهایی با آن داشته و از جهات زیادی از ساختار آن متأثر است تدریجاً پدید می آید، که متناسب با بسط افق تاریخی ـ فرهنگی ظاهر گردیده و از اجمال به تفصیل می رود.

[13] این، همان رمان معنویتگرای آرمان طلب الهی است که به تصویرگری حماسه انسان دوران بازگشت به مذهب و معنویت و آرمان ها و ارزشهای انسانی ـ الهی می پردازد؛ و در حال حاضر ما شاهد پدید آمدن نمونه هایی از آن در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی و خاصه جنگ تحمیلی هشت ساله در ایران بوده ایم و هستیم.

تعریف هگل و همفکرانش از رمان تا چه حد متقن، فراگیر و برای مردم این زمان قابل استناد و پیروی است؟ زیبایی چیست و ارتباط آن با هنر چیست؟ آیا زیبایی یک حقیقت بیرونی(زیبایی فی نفسه) است یا یک حقیقت درون ذاتی(وابسته به نظرگاههای ذوقی و ارزشی افراد) یا هر دوی اینها است؟ آیا زیبایی منحصر به زیباییهای حسی(ظاهری) است یا زیبایی عقلی نیز وجود دارد؟ منظور از زیبایی شناسی در هنر چیست؟ رابطه میان ارزش زیبایی و ارزش اخلاقی چیست؟ آثار هنری تا چه حد باید نمایشگر واقعیت باشند و تا چه حد باید هیجانات خالقشان را بیان کنند؟ تفاوت در پاسخهایی که به پرسشهای فوق داده می شود می تواند منشأ تعاریف متفاوتی از زیبایی شناسی و هنر، و آن نیز منجر به تعیین وظایف و کاربردهای متفاوتی برای هنرمند و اثر هنری شود.

همچنان که در طول تاریخ دراز عمر بشر بر زمین، از زوایای متفاوتی به مقوله زیبایی نگریسته شده و وظایف و کارکردهای متفاوت ـ و حتی گاه متضادـ ی برای هنر و آثار هنری تعیین و بیان شده است.

برای مثال، دیدگاه افلاطون درباره ادبیات، دیدگاهی کاملاً محتوا محور است.

او به محتوای بیان شده در آثار ادبی و تأثیر آن در مخاطبان یا مصرف کنندگان ادبیات نظر دارد؛ و در پی پاسخ­گویی به این پرسش است که رسالت و ارزش ادبیات چیست؟ متقابلا ارسطو، از منظری شکل­محور (فرمالیستی) به عناصری نظر دارد که متن ادبی را واجد ساختاری زیباشناختی می داند و می کوشد این موضوع را روشن می کند که نحوه تأثیرگذاری ادبیات چیست؟[14] هنر و ادبیات، شاخه هایی از علوم انسانی اند.

مبنای تمام تعاریف در همه رشته های علوم انسانی ـ از جمله هنر و ادبیات ـ تعاریف مطرح شده از انسان است.

تعاریف از انسان نیز دقیقاً ایدئولوژیک و مبتنی بر جهان بینی های مختلف است.

به عبارت روشن تر، تمام تعاریف از زیبایی، هنر و ادبیات، تعاریفی صد در صد ایدئولوژیک اند.

به همین سبب، در طول تاریخ، جهان بینی ها، ایدئولوژی­ها و نحله ها و مکاتب فکری، فلسفی و عرفانی مختلف، هریک تعاریف خاص خود را از زیبایی شناسی و هنر داشته اند و وظایف و کارکردهای خاص خود را برای هنر و ادبیات و محصولات مربوط به آن ها تعیین کرده و از آن ها انتظار داشته اند.

طبیعی است که در این مسیر، برخی از این جهان بینی ها و ایدئولوژی­ها، تعاریف و وظایف تعیین و ارائه شده از سوی جهان بینی ها و ایدئولوژی­های مخالف برای هنر و ادبیات را رد کرده و به طور کل، قبول نداشته باشند.

با این همه، این مکاتب هنری و ادبی متفاوت و حتی گاه متضاد و متناقض، در طول تاریخ و _گاه دهه ها و سده ها ـ در کنار یکدیگر به حیات خویش ادامه داده، هریک پیروان و طرفداران خاص خود را داشته اند و بعضاً همچنان دارند.

که گفته اند: متاع کفر و دین بی مشتری نیست/ گروهی این، گروهی آن پسندند! این ماهیت علوم انسانی و یکی از تفاوت های اساسی آن، با علوم تجربی و ریاضی است.

در علوم انسانی، آن گونه و با آن ابزارهایی که در علوم تجربی و ریاضی مرسوم است، نه می توان و نه می شود، برتری نظریه و تعریفی را بر نظریه و تعریف دیگری به اثبات رساند، و دیگران را مجبور به پذیرش و پیروی از آن نظریه و تعریف خاص کرد.

یعنی این گونه نیست که برای یک موضوع واحد، فقط یک نظریه و تعریف وجود داشته باشد؛ به گونه ای که نپذیرفتن آن نظریه و تعریف واحد، حیات مادی و علمی ناباوران به آن را، متزلزل یا حتی مخدوش سازد.

نقد ادبی با دموکراسی پیوندی دیرینه دارد؛ پیوندی که سابقه آن [.

] به یونان باستان می رسد.

[15] ظاهراً فیلسوفان یونان باستان [نیز] در مقام پیشگامان نظر و نقد ادبی، مدت­ها پیش از پیدایش پساساختارگرایی و طیف متنوع نظریه های نقد ادبی پس از دهه 1960، به این نتیجه رسیده بودند که هر نظریه ادبی، حکم نوعی گفتمان را دارد و برساخته­ای [construction] بیش نیست.

از نظر آنان، این برساخته ها می توانستند در عین تباین و تضاد ماهوی، با یکدیگر همزیستی داشته باشند.

و اصلاً تکامل هر برساخته ای، مستلزم ابطال برخی یا همه اجزاء به­وجودآورنده آن برساخته است.

[16] مجال دادن به پیدایش صداهای متباین، و امکان پذیر دانستن ادغام اجزاءِ این صداها در ترکیب های بی سابقه، نشان از جوهر دینامیک نقد ادبی دارد.

نقد مارکسیستی، نقد ساختارگرایانه، نقد روانکاوانه، نقد فمنیستی، نقد تاریخگرایانه جدید، نقد واسازانه، نقد فرهنگی، نقد پسااستعماری، نقد اسطوره ای و کهن الگویی، نقد فرمالیستی، نقد پدیدارشناسانه، نقد نشانه شناسانه و انواع نقدهای موسوم به پساساختارگرایانه، همه و همه می توانند بدون حذف یکدیگر، همزیستی داشته باشند.

حقیقت غایی، دست کم در نقد ادبی، وجود ندارد.

[در این زمینه] حقیقت، امری نسبی و برساخته است.

از این حیث، هر کسی که جوهر نقد ادبی را درک کرده باشد، به خوبی واقف است که هر قرائت نقادانه ای، حکم یک برساخته مناقشه پذیر را دارد.

[17] با این مقدمه، می توان گفت آنچه هگل و پیروان و همفکران او در تعریف رمان و وظیفه آن بیان داشته اند، صرفاً یک نظریه، تازه آن هم مشعر بر رمان­های نوشته شده مربوط به زمان خودشان، است؛ و به هیچ وجه یک حکم مطلق ِ خدشه ناپذیر صادق درباره همه زمان­ها و مکان­ها نیست.

افرادی چه بسا حتی هم زمان با آنان و به طریق اولی، صاحبنظران مربوط به زمان های بعد و با جهان بینی ها و ایدئولوژی­های متفاوت یا متضاد، می توانند تعاریف خاص خود را از رمان و وظایف آن را ارائه کنند، که چه بسا با آن تعریف، متفاوت، متضاد یا حتی متناقض باشد.

همچنان که این گونه نیز شده است و می شود.

منابع: [1] .

احمد شاکرانی؛ چهره نگاری آفتاب برآب؛ بهمن 1390؛ ص66.

[2] Quoted from Fiction/ The novel and social Reality; by Michel Zeraffa; translated into E Nnglish by chatherine Burhs and Tom Burns.

Landon: Penyuin Books; 1976.

P.

107.

نقل از: ایرانی، ناصر؛ هنر رمان؛ آبانگاه؛ چاپ اول: 1380؛ ص133.

[3] .

همان؛ ص133: (اما جالب است که همین مارکسیستها، در همین قالب به زعم خودشان متعلق به انسان بورژوا، صدها داستان بلند و رمان ضدبورژوایی نوشته و منتشر کرده اند!) [4] .

گلدمن، لوسین؛ جامه شناسی ادبیات؛ ترجمه محمد پوینده؛ هوش و ابتکار؛ چاپ اول: 1371؛ ص20.

[5] .

جامعه شناسی ادبیات؛ ص20ـ21.

[6] .

جامعه شناسی ادبیات؛ ص22.

[7] .

همان؛ ص27.

[8] .

پیشین؛ ص25.

[9].

همان؛ ص26.

[10] .

پیشین؛ ص22.

[11] .

جامعه شناسی ادبیات (به نقل از مؤخره ترجمه فرانسه روح و صورتها ؛ ص228)؛ ص46ـ47.

[12] .

به نقل از پیشین؛ ص50.

Lucien Goldmany; laceration calturalle dans La societe modem; editions Denoel; Paris; 1971.

[13] .

زرشناس، شهریار؛ جستارهایی در ادبیات داستانی معاصر؛ کانون اندیشه جوان؛ چاپ اول: 1387؛ ص353ـ 354.

[14] .

پاینده، حسین؛ نقد ادبی و دموکراسی؛ نیلوفر؛ چاپ دوم: 1388؛ ص215.

[15] همان؛ ص227.

[16] همان؛ ص218ـ 219.

[17] پیشین؛ ص234.

انتهای پیام/و http://fna.

ir/a4jaog
کلید واژه ها: رمان - انقلاب اسلامی - داستان - ادبیات - هایی - نخستین - اسلامی - جدید - حماسه - نویسندگان - خبرگزاری - تبلیغات - منتقدان - نویسنده - منتشر - ترجمه - مقاله - فلسفه - منفی - صورت - کتاب - کشور

آخرین اخبار سرویس:
آیین افتتاح خط لوله آب 1000 آبادان

اختلافات سیاسی نباید حج را تعطیل کند/ دشمنان میلیاردها دلار برای منزوی کردن شیعه هزینه می کنند

روزنامه های شنبه 30 تیرماه 97

حمیده پاکمهر، دکتر مقصود امین خندقی، دکتر سیدجواد قندیلی، دکتر محموذ سعیدی رضوانی ماهیت گفتمان سازی آموزه های انقلاب اسلامی و ویژگی های آن در برنامه های درسی نظام آموزش و پرورش

دولت «مبارزه با فساد» را در صدر قرار دهد

محمد سربخشی بازگشت علوم حصولی به حضوری و حل مسئله صدق

اگر روحانی تیم اقتصادی را تغییر ندهد، مجلس اقدام می کند

ادامه فعالیت هاتگرام و طلاگرام تعیین تکلیف شود

مأموریت صدام براندازی 4مرحله ای جمهوری اسلامی بود/ زمزمه پذیرش قطعنامه598 از چه زمانی آغاز شد؟

غرویان: در برخورد با فساد باید شیوه امیرالمومنین(ع) را در پیش گرفت/ مسایل اقتصادی باید به صورت شفاف برای مردم بیان شود

کسانی که باید به مشکلات عراق رسیدگی کنند،در معرض اتهام هستند/ اعتراض ها به بهانه ها و اشکال دیگر سر باز می کند

فساد، خوره هر نظامی است/ با آمریکا تا زمانی که آدم نشود ارتباطی نخواهیم داشت

آشنا: رابطه مالی و تبلیغاتی صدا و سیما شفاف شود

معرفی 7 نماینده روحانی به مجلس برای بررسی سوال از رییس جمهور

حج را نمی توان با مسائل سیاسی تعطیل کرد/ فتنه انگیزی با هدف خدشه دار کردن حج

پیامدهای کارآمدی در قوه قضاییه از منظر امام خمینی و مقام معظم رهبری (مدظله العالی)

فرشچی نفر بیستم لیست 100 نفره مدیران دو تابعیتی است/ارسال لیست به دادستانی، قوه قضاییه و وزارت خارجه

درخواست رییس جمهور از وزرا برای تشکیل اتاق فکر با نخبگان/ افرادی به کابینه دعوت می شوند که توان اجرایی دارند

رضا امانی، زهرا رضایی، زهرا خوشناموند روش شناسی و ارزیابی ترجمه های قرآن کریم در برگردان ضرب المثل های اخلاقی قرآن

محمد محمدیان، محمد ابراهیم سنجقی، محمدرضا سلطانی طراحی الگوی فرهنگ انسان محور یکی از نهادهای انقلاب اسلامی

روزنامه استخدامی استان خراسان رضوی و شهر مشهد | شنبه 30 تیر 97

حضور قاتلان مردم در انتخابات پاکستان نگران کننده است/ انتخابات باید شفاف برگزار شود

وحید جلیلی: عدالتخواهی با حرف نمی شود

اقتصاد دانش بنیان چگونه شکل میگیرد؟!

محمد شتا بدرا الگوی اثربخشی آموزه های اسلام با رویکرد تحلیلی چشم انداز پردازی در آینده پژوهی تبادل اطلاعات

40 درصد خوابگاه ها در رتبه 3 و 4 قرار دارند/نتایج رتبه بندی آشپزخانه ها به زودی اعلام می شود

احد فرامرز قراملکی، مهدی باقری کاربست انتقادی نظریه آمیختگی مفهومی در خوانش «خزائن الهی» در المیزان

این انتخابِ آخر روحانی است/تفسیر جمهوری اسلامی از سیاست «نه شرقی – نه غربی» /اتاق فکر، نیاز همه بخش های حاکمیتی

خانه تاریخی «افتخار الاسلام» بروجرد

علت مشکلات معیشتی جامعه در بیان امام علی(ع)

بعید است موضوع «سپنتا نیکنام» در جلسه امروز مجمع مطرح شود

تحقیق و تفحص از شهرداری تهران

جذب تنها 16 میلیارد تومان از 807 میلیارد تومان تسهیلات توسعه اشتغال؟!

دلالان به اسم وام 400 هزار میلیارد تومان از ایران دزدیدند

فایده و ضرورت های گفتگو

احسان رحیمی خورزوقی، اسدالله گنجعلی تحلیل مبانی انسان شناسی پارادایم های جامعه شناختی سازمان و مدیریت از منظر اندیشه های علامه طباطبایی(ره)

توضیحات نماینده ایذه در خصوص تشکر از روسیه بابت سیر کردن شکم مردم

دخترانمان را به سندروم سیندرلا مبتلا نکنیم +عکس

دکتر سمیه رام، دکتر محمود مهرمحمدی، دکتر علیرضا صادق زاده قمصری، دکتر ابراهیم طلایی آموزش خویشتن بانی به کودکان سنین 7 تا 14 سال؛ با کدام منطق و رویکرد؟

حسن محیطی اردکانی بررسی نسبت اندیشه اخلاقی هیر با واقع گرایی اخلاقی

فرار از زندگی

عکس نوشته تیکه دار برای پروفایل

تسلیت آیت الله اعرافی به معاون امور ویژه دفتر مقام معظم رهبری

روحانیون خراسان شمالی «مهد کودک» راه اندازی می کنند

سه کالای که 4هزار سال پیش از ایران به چین صادر می شد

ابراهیم رجب پور، سعید شاکری بررسی رابطه بین سبک رهبری کریمانه و یادگیری سازمانی با تأکید بر فراموشی سازمانی هدفمند

دانلود آهنگ جدید مسعود سعادتمند بنام کار دادی دستم

عناوین روزنامه های سیاسی 30 تیر 97/ پایان 39 ماه رنج شیعیان فوعه و کفریا +تصاویر

محمد سعید ذکایی، آرام نوری زندگی در مناطق مرزی

زهرا محققیان تجلی اصل مادینه هستی در بیان قرآن کریم

گزارش تصویری: گشت وگذاری در یکی از آرامستان های نروژ / تورندهایم

کشاورزان حوضه زاینده رود خواهان تخصیص حقابه خود شدند

ظاهر متفاوت «سحر قریشی» در یک فیلم +عکس

ادامه تظاهرات در برخی مناطق عراق

شباهت عجیب «پیمان معادی» و خواهرش +عکس

بیانیه مشترک اتحادیه اروپا و چین درباره برجام

تصاویر سیاه و سفیدِ روزگار قدیم: از سوختگی سر مایکل جکسون تا خودکشی یک سامورایی

برخی مسئولان وزارت صنعت و معدن در پرونده واردات خودرو ممنوع الخروج و مورد بازجویی قرار گرفته اند/ مدیران برخی شرکتهای واردکننده خودرو احضار شدند

وزیر نیرو: پول آب و برق مشترکان پرمصرف تصاعدی محاسبه می شود

عجیب ترین تفنگ شکاری ساخته شده در قرن هیجدهم +تصاویر

فیلم/ تشدید درگیری ها در جنوب عراق، افزایش سطح هشدارهای امنیتی

فیلم/ منزل محمودرضا خاوری، در کانادا را ببینید

تصاویر : رزمایش نیروی هوایی روسیه

رسول خطیبی مالک ماشین سازی شد، برادرش سرمربی!

کشاورزان حوضه زاینده رود خواهان تخصیص حقابه خود شدند

کمیل رودی، علی نقی امیری، رضا برنجکار، علی اصغر پورعزت تبیین ارتباط میان گزاره های اسلام و گزاره های مدیریت

خشم تونسی ها از دخالت سفیر سعودی

کشاورزان حوضه زاینده رود خواهان تخصیص حقابه خود شدند

رانندگان کامیون هیچ اعتصابی در ابتدای مرداد ماه ندارند + جزییات و سوابق

تصویری ناگوار از خودکشی یک جوان در سینما آزادی

گزارش اختصاصی فرتاک پلاس از جشنواره روغن کرمانشاهی

نکاتی برای داشتن یک روز کاری مفید

حسینعلی شیدان شید، محمدهادی توکلی نوآوری‏ های حکیم سبزواری در ادله اتحاد عاقل و معقول

پیام تسلیت رییس شورای هیات های مذهبی کشور به مناسبت درگذشت پدر سید وحید حقانیان

رقابت های سنگ نوردی دختران نونهال کشور

پایان تجمع معترضان کم آبی و باز شدن مسیر شیراز- بوشهر+ عکس و جزییات

استفاده از «کودکان جاسوس» در عملیات های محرمانه

مغازه دونبش ادبیات متعهد و غیرمتعهد

پیام تسلیت رییس شورای هیات های مذهبی کشور به مناسبت درگذشت پدر وحید حقانیان

آرمان حیدری، عباس رمضانی باصری بررسی رابطه جهت گیری ارزشی مُـدرن با هویت دینی و مقایسه جنسیتی آن

پیام تسلیت رییس شورای هیات های مذهبی کشور به مناسبت درگذشت پدر سردار وحید حقانیان

هنر درمانی شیوه ای نو برای مشکلاتی کهن

احساسات منفی و زندگی مشترک ما

مرد 34 ساله ایرانی عامل حمله مرگبار به اتوبوس آلمانی+ عکس و جزییات

جزییات دستور روحانی در باره برخورد با متخلفان واردات خودرو + تصویر

اسلام، دین و حیثیات اسلام باید حفظ شود

واکنش مدیری به حواشی اخیر در یک پیام ویدیویی

یادداشت/ مهدی فضائلی آیا در این اوضاع رهبری اقدام نمی کنند؟

13 راز موفقیت از نگاه جیم ران، فیلسوف کارآفرین

یک منبع مطلع در مجمع تشخیص مصلحت نظام: بعید است موضوع سپنتا نیکنام در جلسه امروز مجمع مطرح شود

خدا را در نظر بگیرید و از جَو سازی های اشخاص نادان پیروی نکنید

مهران مدیری در دفاع از خود در ماجرای موسسه ثامن الحجج ویدئو منتشر کرد+فیلم

مصوبه نژادپرستانه رژیم صهیونیستی و آغاز دور تازه کوچ اجباری فلسطینیان

دیدگاه رهبر انقلاب درباره دست زدن در هیأت

اتاق فکر، نیاز همه بخش های حاکمیتی

تشریح محتوای گفت وگوهای ترامپ و پوتین در سفر نماینده رییس جمهوری روسیه به ایران

مردم عراق منتظر عملکرد مسئولان هستند/ شعار توخالی نتیجه منفی دارد

دنیا بعد از ظهور امام زمان (عج) چگونه خواهد شد؟

کاروان «زیر سایه خورشید» در بجنورد

ظریف: فروش نفت در برابر کالا جزو بسته همکاری ایران و روسیه نیست

جستاری در رمان انقلاب/1 رمان انقلاب چیست؟

جستاری در رمان انقلاب/1 رمان انقلاب چیست؟