مطالب مرتبط:
شهدا، مظهر صلابت و ایستادگی جامعه اسلامی
نخستین شعبه نمونه بانکداری اسلامی بانک انصار در ارومیه افتتاح شد
مراسم روز ملی جمهوری اسلامی ایران در سوریه
انقلاب اسلامی نقش بسزایی در بیداری امت مسلمان داشت
آغاز نشست علنی مجلس شورای اسلامی
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
سه شنبه، 24 بهمن 1396 ساعت 09:212018-02-13سياسي

حرف های ناگفته روانشناسی اسلامی!/نوشتن در کنج خانه دردی از جامعه دوا نمی کند


ممکن است پژوهشگر ما در کنج کتابخانه خود بنشیند و تصور کند که روانشناسی اسلامی را تالیف کرده که به درد جامعه ما می خورد، در حالی که چنین نیست؛ - به گزارش سایت قطره و به نقل ازخبرنگار گروه اندیشه خبرگزاری شبستان": یکی از مهمترین آثاری که انقلاب اسلامی بر بدنه علمی و دانشگاهی کشور گذاشت، تغییر نگرش های تک بُعدی و صرفا ترجمه ای بود که سال ها بر فضای علمی کشور سایه افکنده بود.

در واقع با پیروزی انقلاب، توانمندی و خوداتکایی در گستره علم به شکل قابل توجهی افزایش پیدا کرد و سبب شد تا پژوهشگران نسبت به تولید علم بومی تلاش کنند.

در این میان، روانشناسی اسلامی از جمله عرصه هایی بود که به ویژه بعد از انقلاب در فضای علمی کشور رو به رشد و پیشرفت نهاد و پژوهش های متعددی در این رابطه صورت پذیرفت.

از این رو، بر آن شدیم به مناسبت سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، گفت وگویی با حجت الاسلام دکتر حمید رفیعی هنر داشته باشیم و ارزیابی وی را از آثار و پژوهش های منتشره در عرصه روانشناسی اسلامی جویا شویم.

وی عضو هیات علمی گروه روانشناسی اسلامی پژوهشگاه قرآن و حدیث است و در دانشگاه و حوزه نیز تدریس دارد.

در ادامه حاصل این گفت وگو به حضورتان تقدیم می شود: به عنوان اولین سوال، ارزیابی تان را در مورد پژوهش های عرصه روانشناسی اسلامی پس از انقلاب اسلامی بفرمایید، از نظر شما آیا روند رو به رشدی را شاهد بوده ایم؟ برای پاسخ به این پرسش و ارزیابی ام از پژوهش هایی که در این حوزه در طول چند دهه اخیر و به ویژه بعد از انقلاب صورت گرفته است ابتدا می خواهم مقدمه ای را در مورد اصل شکل گیری روانشناسی اسلامی بیان کنم.

ایده روانشناسی اسلامی حدود شصت سال قبل توسط یکی از اندیشمندان مسلمان مصری مطرح شد با این هدف که ما به جای اینکه به روانشناسی موجود که مبنای انسان شناختی اش یک مبنای سکولار یا انسان محور است توجه کنیم، بیاییم و بر اساس مبنای اسلامی و انسان شناسی اسلامی، روانشناسی را بنا کنیم.

با چنین دیدگاهی، مطالعات مقدماتی برای نیل به این هدف آغاز شد ولی به دلیل عدم توانایی لازم و نبود امکانات کافی به طور جدی ادامه پیدا نکرد.

در سال های بعد برخی از اندیشمندان مسلمان در کشورهای مختلف این دغدغه را دنبال کردند و حتی در میان اندیشمندان مسلمان ایرانی نیز تا پیش از انقلاب اسلامی، این دغدغه شکل گرفته بود اما شرایط قبل از انقلاب به گونه ای نبود که بتوانیم به صورت رسمی در این حوزه وارد شویم و طبیعتا اتفاقات مثبتی که در عرصه روانشناسی اسلامی افتاد، پس از انقلاب بود.

از زمان دستور امام راحل، مبنی بر انقلاب فرهنگی، ایده های اولیه شکل گرفت ولی به دلیل عدم استمرار، رشد چشمگیری پیدا نکرد تا اینکه پس از دستورات و توصیه های مقام معظم رهبری نسبت به لزوم جنبش نرم افزاری و نیز تحول علوم انسانی، این مساله به شکل جدی تری پیگیری شد و شاید بتوان گفت متولی راه اندازی روان شناسی اسلامی حوزه علمیه قم بود.

در واقع به واسطه دفتر همکاری حوزه و دانشگاه که متشکل از مجموعه ای از اساتید برجسته حوزه و دانشگاه بود که این ایده پردازش شد و بعدها به دو مجموعه علمی یعنی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه تبدیل شد که آغاز کننده آموزش ها و پژوهش های روانشناسی اسلامی شدند.

حاصل این دو دهه و نیم پژوهشی در عرصه روانشناسی اسلامی چه بود؟ اجمالا ماحصل پژوهش های انجام شده را می توان در سه قالب پایان نامه ها، کتاب ها، و فصلنامه ها خلاصه کرد.

آن مقدار که بنده بررسی کرده ام تاکنون حدود 300 پایان نامه در مقاطع ارشد و دکتری روان شناسی ارایه شده که اکثر موضوعات آنها مبتنی بر مباحث دینی است.

کتاب هایی نیز در شاخه های مختلف روانشناسی از جمله روانشناسی اجتماعی، روانشناسی رشد، روانشناسی شخصیت، روانشناسی خانواده، روان درمانی با نگاه اسلامی منتشر شده است.

علاوه بر این، اکنون حداقل چهار یا پنج فصلنامه علمی-پژوهشی یا علمی-ترویجی در مراکز و موسسات علمی حوزوی با موضوعات روانشناسی اسلامی منتشر می شود.

در کنار این موارد ما شاهد شکلگیری انجمن روانشناسی اسلامی با بیش از 500 عضو پیوسته و وابسته از میان فارغ التحصیلان رشته روانشناسی و رشته های مرتبط هستیم که اقدام به برگزاری نشست ها و همایش های علمی با رویکرد اسلامی، و برگزاری دوره های آموزشی روانشناسی اسلامی می کنند.

بنابر این، به نظر می رسد حرکت های خوبی نسبت به دو دهه گذشته شکل گرفته است.

با این تفاصیل اگر این روند پزوهشی را به نسبت داخل کشور بررسی کنیم، امتیاز خوبی می گیرد اما در مقایسه با پژوهش های هم سطح در خارج از کشور چه طور؟ به این مساله باید از چند زاویه نگاه کرد.

به عبارتی کمبودها، نقص ها، یا ضعف های پژوهش در روانشناسی اسلامی را حداقل از چهار زاویه می توان مورد بررسی قرار داد.

موضوع اول میزان و سرعت پژوهش های داخلی در مقیاس جهانی است.

قطعا پژوهش های ما در مقیاس جهانی و در مقایسه با آنچه که دیگران در حوزه روانشناسی انجام می دهند، روند کندی دارد، برای مثال ممکن است ما در یک مؤسسه علمی تمام توان و امکانات خود را جمع کنیم و نهایتا یک کتاب در حوزه روانشناسی اسلامی منتشر کنیم در حالی که در همان زمان در شرایط یکسان ما در دنیا صدها جلد کتاب در حوزه روانشناسی در حال تالیف و یا انتشار است.

شاید بتوان یک علت را در امکانات و سرمایه های مالی دانست که در کشورهای توسعه یافته بیشتر است.

موضوع دومی که به عنوان ضعف در پژوهش های ما در حوزه روانشناسی وجود دارد عدم اطلاع رسانی پژوهش هاست.

علی رغم اینکه روانشناسان مسلمان در ایران در حوزه روانشناسی اسلامی در حال انجام پژوهش های مختلفی هستند ولی به جرات می توان گفت مراکز علمی دنیا از بیش از نود درصد این پژوهش ها مطلع نیستند و دلیل این امر روشن است چون پژوهش های بین المللی بر مدار زبان انگلیسی می چرخد اما پژوهش های ما به زبان فارسی است و در داخل کشور منتشر می شود، پژوهشگران و ایده پردازان اسلامیِ ما در نشست ها و همایش های بین المللی اصلاً حضور نمی یابند؛ و متقابلاً محققان دیگر کشورها به خصوص روان شناسان مسلمان دیگر کشورها نیز، حضور چشمگیری در همایش های علمی داخل کشور ندارند.

در نتیجه مراکز علمی دنیا و محققان کشورهای مختلف در جریان آثار اندیشمندان ما قرار نمی گیرند و در نتیجه تضارب آراء رخ نمی دهد، و پویش علمی به درستی اتفاق نمی افتد و این ضعف بزرگی به شمار می آید.

برای ملموس تر شدن بحث، به یک نمونه اشاره می کنم، سال 2000 میلادی انجمن روانشناسی آمریکا دایره المعارف هشت جلدی (Encyclopedia of Psychology) را منتشر کرد و در یکی از جلدهای آن، مقاله ای تحت عنوان روانشناسی اسلامی را آورده؛ و ضمن ارائه توضیحی، اشاره به ایران کرده و می گوید: از ایران خبرهایی به گوش می رسد که آنها در پی اسلامی کردن روانشناسی هستند ولی تا به حال آثار پژوهشی منتشر شده ای از آنها ندیده ایم ! چرا باید چنین اتفاقی بیفتد در حالی که این همه پژوهش در این حوزه در ایران انجام می شود؟! آیا نقیصه ای دیگر در این مسیر مانع ایجاد می کند؟ بله، موضوع سوم یا کمبود سوم در عرصه های پژوهش های اسلامی به متن این آثار مربوط می شود.

متاسفانه، اکنون ما روش شناسی منسجم و جامعی برای پژوهش های روانشناسی اسلامی نداریم و هر پژوهشگر با نگاه خودش وارد منابع اسلام شده و کتاب یا مقاله ای را تالیف می کند.

تبیین روانشناسی اسلامی مستلزم آن است که روش شناسی مشخصی برایش داشته باشیم.

پژوهشگر ما نمی داند که باید سراغ روش های اجتهای حوزه علمیه برود یا از روش های تجربی استفاده کند یا اصلا روش جدیدی را طراحی کند.

وقتی روش شناسی مشترکی وجود نداشته باشد عملا زبان مشترکی هم برای انتقال علم وجود نخواهد داشت، این مساله کمبود جدی در پژوهش های روانشناسی اسلامی به شمار می آید.

موضوع چهارم، متمایز نکردن سه عنوان روان شناسی اسلامی، روان شناسی فرهنگی، و روان شناسی بومی در پژوهش های دو دهه گذشته است.

در سه عنوان مذکور سه خاستگاه متفاوت و سه موقعیت تاریخی مجزا مطرح شده است.

ممکن است برخی از کشورها دغدغه روانشناسی فرهنگی داشته باشند اما در پی روان شناسی دینی یا اسلامی نباشند، اما در کشور ما که از سنت های بومی، فرهنگی، و اسلامی برخوردار است چطور؟ در اینجا ممکن است دچار دو اشتباه شویم؛ یکی روان شناسی اسلامی را روان شناسی فرهنگی و بومی تلقی کرده؛ و یکی را جای دیگری به کار برده و یا قالب کنیم؛ و اشتباه دوم این است که احساس کنیم با وجود یکی؛ از دیگری بی نیاز هستیم.

ممکن است ما بر اساس متون دینی، مباحث روان شناختی را استخراج و آنها را در قالب کتاب و مقاله منتشر کنیم؛ بی آنکه آن را با فرهنگ کشورمان، یا با جمعیت های بوم شناختی آن تطبیق دهیم، و یا بدون آنکه مطالعات مشترک دینی فرهنگی داشته باشیم؛ آیا می توان انتظار داشت روان شناسی مطابق با جامعه خود نوشته ایم؛ به طوری که یک فرد ایرانی بی نیاز از مراجعه به روان شناسی غربی باشد؟ آیا ما به درستی به نیازهای جامعه پاسخ داده ایم؟ به نظر می رسد اگر عملا سنت های سالم ایرانی را مورد توجه قرار ندهیم، شاید نتوانیم روان شناسی کاملی را برای کشور خودمان ارائه دهیم.

برای کاهش آسیب ها در این حوزه، چه پیشنهاداتی دارید؟ به هر صورت همان طور که اشاره داشتید تلاش های خوبی بعد از انقلاب در عرصه روانشناسی اسلامی شده است اما با این وجود آسیب ها نیز کم نبوده است، برای رفع این مشکلات باید چه کرد؟ به طور طبیعی برای ارائه پیشنهادات، جلسات مجزایی باید تشکیل شود اما به طور کلی با توجه به نکته اخیر می توانم بگویم در گام اول باید نشست های علمی برگزار شده و اشتراکات و تمایزات میان سه مفهوم روان شناسی اسلامی، روان شناسی فرهنگی و روان شناسی بومی مشخص شود و معلوم شود که هر پژوهشگر می خواهد دقیقاً در چه حوزه ای کار کند.

ممکن است پژوهشگر ما در کنج کتابخانه خود بنشیند و تصور کند که روانشناسی اسلامی را تالیف کرده که به درد جامعه ما می خورد در حالی که چنین نیست و ارایه مباحث باید بر اساس نیاز مردم و آسیب شناسی وضعیت جامعه باشد.

اگر این چنین رویکرد یک جانبه ای وجود داشته باشد ممکن است در آینده نسبت به روانشناسی اسلامی سرخوردگی ایجاد شود.

از نظر من باید محصولات و ایده ها را به اشتراک بگذاریم تا در آینده بتوانیم ادعا کنیم که مبتنی بر سنت ایرانی اسلامی، مباحث روان شناسی ویژه ای را ارایه کرده ایم.

پایان پیام/248
کلید واژه ها: اسلامی - انقلاب اسلامی - بعد از انقلاب - مسلمان - کشور - علمی - انسان - دانشگاه - صورت - قبل از انقلاب - جامعه - هیات علمی - پژوهشگاه - هایی - کتابخانه - خانه - خبرگزاری - عضو هیات - خبرنگار - سالگرد - ایرانی - اندیشه - افزایش - پیشرفت - گزارش - ترجمه - رابطه - تولید - اولین - شرایط

آخرین اخبار سرویس:
گل های یخ زده در ژاپن + عکس

احتمال سقوط هواپیما در قله بیژن

جایگاه والای حضرت مادر از لسان مبارک پیامبر عظیم الشان اسلام

شهادت 3 تن از دلاورمردان سبزپوش ناجا/ هشدار پلیس به برهم زنندگان امنیت و اقدامات هر کسی با هر هویتی

جزییاتی از نوشته بر قفل درب خانه حضرت زهرا (س)+ عکس

2 هزار و 100 سند املاک علوی در استان گلستان واگذار می شود

جنایت دراویش گنابادی در پاسداران + فیلم

پهپادهای سپاه در منطقه سقوط هواپیما هستند

رهبر انقلاب قوی ترین رهبر جهان در شرایط کنونی است / جمهوری اسلامی خانه این مردم و دولتمردان نوکر خانه هستند / حریف های بی آبرویی داریم /

علت عدم پذیرش پروازهای خاورمیانه در فرودگاه دبی

مسیر مذاکرات آستانه و سوچی باید ادامه یابد/ راه رفع نگرانی های امنیتی و توطئه های تجزیه طلبانه در منطقه، همکاری است

آغوش بارانی مازندران در استقبال از 12 کبوتر خونین بال

آغاز همکاری جهاددانشگاهی با ستاد توسعه فناوری های نرم و هویت ساز معاونت علمی ریاست جمهوری

دشمن با ترویج بی حجابی قصد ضربه زدن به انقلاب اسلامی را دارد

پدر شهیدان عبوری به فرزندان شهیدش پیوست

استاندار فارس: به کیفیت سازمان های مردم نهاد توجه بیشتری شود

تایید نامزدی دوازده نفر برای انتخابات آتی ریاست جمهوری در جمهوری آذربایجان/ تحلیل

بررسی فیلم مرگ سیدامامی در جلسه فوق العاده کمیسیون امنیت ملی/ تردیدی در خودکشی وجود ندارد

آخرین جزییات جست و جوی لاشه هواپیمای ATR/ توقف عملیات جست وجوی هوایی تا صبح فردا

یک سال حبس برای متخلف تخریب کننده محیط زیست

حقوق بهمن ماه و عیدی بازنشستگان پرداخت شد

دبیرخانه کمیته اینترنت اشیا تشکیل می شود

کشورهایی که بیشترین سوانح هوایی را داشته اند

لزوم شناسایی بهتر رویه ها و تجربه ها در مقام اجرا و تقویت و به اشتراک گذاشتن آن ها

مراسم شب شهادت حضرت فاطمه (س) در حضور رهبر انقلاب برگزار شد

تصاویر/ نمایشگاه نقاشی مانا کازرانی در گالری نگر

حذف برخی استعلام های غیرضروری در دستور کار دولت

روایتی مادرانه از آخرین وداع

مراسم عزاداری شب شهادت حضرت زهرا (سلام الله علیها)

دشمن با ترویج بی حجابی قصد ضربه زدن به انقلاب اسلامی را دارد

تازه ترین طرح دیوارنگاره میدان ولیعصر(عج) تهران +عکس

تعیین نقاط جدید برای عملیات روز سوم

آیت الله احمد خاتمی: برخی وسط میدان دین نمی آیند.

حضرت زهرا(س) در خطبه فدکیه خطاب به دشمنان ولایت چه فرمود؟

شهرداری های مناطق ویترین شهرداری تهران هستند

در حال پیگیری اختلاس در وزارت نفت هستیم

سراج: پیگیر اختلاس در وزارت نفت هستیم

سید حسن نصرالله: نامزدهای حزب الله در انتخابات پارلمانی را اعلام خواهیم کرد

اهداء نشان تعاون به رییس اتاق تعاون ایران

روحانی بگوید ؛ چرا ارزش پول ملی خدشه دار شده؟

عکس: سلفی طارمی با تراکتوری ها

11 هزار هکتار از اراضی ملی و ساحلی منطقه آزاد انزلی رفع تصرف شد

نصرالله: نامزدهای حزب الله در انتخابات پارلمانی را اعلام خواهیم کرد

متکدیان از سطح شهر اردبیل جمع آوری شوند

گزارش خبرنگار فارس از شب دوم پس از سقوط هواپیما تعیین نقاط جدید برای عملیات روز سوم

تشییع پیکر 10شهید دفاع مقدس و مدافع حرم در اصفهان

برخی به جای انجام وظایف خود آدرس غلط می دهند/ 98 درصد اقتصاد کشور دست دولت است

حجت الاسلام رییسی: برخی به جای انجام وظایف خود آدرس غلط می دهند/ 98 درصد اقتصاد کشور دست دولت است

پیش بینی ها برای پاکسازی شهر از معتادان متجاهر

تشییع پیکر شهدای دفاع مقدس و مدافع حرم در اصفهان

در حال پیگیری اختلاس در وزارت نفت هستیم

تجمع دراویش گنابادی در خیابان پاسداران

تسلیت سردار عظیمی فر به مردم استان کهگیلویه و بویراحمد

تشییع 6شهید گمنام به روی دستان مردم قم

اقدام فرهنگی باید با محوریت شهدا انجام شود

توسعه صادرات کشاورزی، راه خروج از اقتصاد نفتی

گذری بر زندگی حضرت فاطمه زهرا(س)

سفیر آمریکا با مقام ارشد نظامی روسیه دیدار کرد

حضور کلاه سبزهای ارتش در سومین روز عملیات جست و جو

طرح جدید دولت برای تبدیل نیروگاه های گازی به سیکل ترکیبی

از گیاهان گوشتخوار نترسید!

لزوم حفظ حداکثری شأن و کرامت تمامی مشتریان و کارکنان

مراسم عزاداری حضرت فاطمه (س) باحضور رهبری

لحظه شهادت سه مأمور ناجا+فیلم

10 نکته از زندگی حضرت فاطمه (س) به روایت رهبر انقلاب

شهردار اهواز استعفا نداده است

مصر سقوط هواپیمای مسافربری ایران را تسلیت گفت

سگ های جستجوگر هلال احمر در محل حادثه سقوط هواپیما

علت عدم پذیرش پروازهای خاورمیانه توسط فرودگاه دبی

مراسم عزاداری شب شهادت حضرت زهرا (س)

استقبال از طرح بازدید از اماکن اسلامی در انگلیس

برگزاری مراسم عزاداری شب شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) درحضور رهبرانقلاب

تجلیل از پیشکسوتان یاور مربیان و خبرنگاران پانا شهرستان مرودشت

افتتاح نمایشگاه مسیرعاشقی درآموزشگاه امام حسین (ع) شهرستان بیرجند

سفیر ایران از سفر دوم اسفند عراقچی به لندن خبر داد

تسلیت سردار عظیمی فر به مردم استان

مشروعیت این نظام از مردم است

دهمین سالگرد ارتحال آیت‎الله فاضل لنکرانی

ســـرور زنــــــان بـــــهشت

آیت الله نوری همدانی: زنانی که حجاب خود را برداشتند «نخاله» بودند/حجت الاسلام طباطبایی: به اسم اسلام در پوشش مردم تحکیم و زور نکنید

از معراج الشهدا تا خدا

تشییع 6 شهید گمنام به روی دستان مردم قم

عزاداری شب شهادت حضرت فاطمه(س) در حضور رهبرانقلاب

گسترده تر شدن طرح "از مسجد من بازدید کنید" در انگلیس

وزیر راه چهارشنبه در کمیسیون عمران مجلس درباره سقوط هواپیمای آسمان توضیح می دهد

معاون وزیر راه خبر داد: احداث 50 باب پاسگاه پیش ساخته تا نیمه سال 97

پیام وزیر ارشاد در پی سانحه سقوط هواپیمای مسافربری تهران- یاسوج

قائم مقام دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر: باید روش های نوین و خلاقانه برای کاهش اعتیاد پیشنهاد شود

استقبال از پیکر دو شهید گمنام دفاع مقدس

از حمایت بهارستان از صندوق رفاه دانشجویان تا معافیت جدید آموزش و پرورش از پرداخت برخی عوارض

مدیر کل قرآن آموزش و پرورش اعلام کرد: انتخاب آموزش وپرورش به عنوان برترین دستگاه در فعالیت های قرآنی

دولت ها بخش خصوصی را در مهارت آموزی جدی بگیرند

سراج: درحال پیگیری اختلاس در وزارت نفت هستیم

حضور بدون تشریفات قاسم سلیمانی در هواپیما! + عکس

شرایط جوی مانع کشف محل سقوط هواپیما شده

شرایط جوی، جست وجوی محل سقوط هواپیما را دشوار کرده است

تایید خبر تیراندازی در تجمع دراویش در تهران

پهپادهای سپاه در منطقه سقوط هواپیما هستند

تشکیل جلسه شورای تامین استان تهران در پی تجمع دراویش گنابادی/ تایید خبر شنیده شدن صدای تیراندازی

چه کسانی از محبت دیگران بی بهره اند؟

حرف های ناگفته روانشناسی اسلامی!/نوشتن در کنج خانه دردی از جامعه دوا نمی کند

حرف های ناگفته روانشناسی اسلامی!/نوشتن در کنج خانه دردی از جامعه دوا نمی کند