مطالب مرتبط:
شهدا، مظهر صلابت و ایستادگی جامعه اسلامی
نخستین شعبه نمونه بانکداری اسلامی بانک انصار در ارومیه افتتاح شد
مراسم روز ملی جمهوری اسلامی ایران در سوریه
انقلاب اسلامی نقش بسزایی در بیداری امت مسلمان داشت
آغاز نشست علنی مجلس شورای اسلامی
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
سه شنبه، 24 بهمن 1396 ساعت 10:212018-02-13سياسي

حرف های ناگفته روانشناسی اسلامی!/نوشتن در کنج خانه دردی از جامعه دوا نمی کند


ممکن است پژوهشگر ما در کنج کتابخانه خود بنشیند و تصور کند که روانشناسی اسلامی را تالیف کرده که به درد جامعه ما می خورد، در حالی که چنین نیست؛ - به گزارش سایت قطره و به نقل ازخبرنگار گروه اندیشه خبرگزاری شبستان": یکی از مهمترین آثاری که انقلاب اسلامی بر بدنه علمی و دانشگاهی کشور گذاشت، تغییر نگرش های تک بُعدی و صرفا ترجمه ای بود که سال ها بر فضای علمی کشور سایه افکنده بود.

در واقع با پیروزی انقلاب، توانمندی و خوداتکایی در گستره علم به شکل قابل توجهی افزایش پیدا کرد و سبب شد تا پژوهشگران نسبت به تولید علم بومی تلاش کنند.

در این میان، روانشناسی اسلامی از جمله عرصه هایی بود که به ویژه بعد از انقلاب در فضای علمی کشور رو به رشد و پیشرفت نهاد و پژوهش های متعددی در این رابطه صورت پذیرفت.

از این رو، بر آن شدیم به مناسبت سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، گفت وگویی با حجت الاسلام دکتر حمید رفیعی هنر داشته باشیم و ارزیابی وی را از آثار و پژوهش های منتشره در عرصه روانشناسی اسلامی جویا شویم.

وی عضو هیات علمی گروه روانشناسی اسلامی پژوهشگاه قرآن و حدیث است و در دانشگاه و حوزه نیز تدریس دارد.

در ادامه حاصل این گفت وگو به حضورتان تقدیم می شود: به عنوان اولین سوال، ارزیابی تان را در مورد پژوهش های عرصه روانشناسی اسلامی پس از انقلاب اسلامی بفرمایید، از نظر شما آیا روند رو به رشدی را شاهد بوده ایم؟ برای پاسخ به این پرسش و ارزیابی ام از پژوهش هایی که در این حوزه در طول چند دهه اخیر و به ویژه بعد از انقلاب صورت گرفته است ابتدا می خواهم مقدمه ای را در مورد اصل شکل گیری روانشناسی اسلامی بیان کنم.

ایده روانشناسی اسلامی حدود شصت سال قبل توسط یکی از اندیشمندان مسلمان مصری مطرح شد با این هدف که ما به جای اینکه به روانشناسی موجود که مبنای انسان شناختی اش یک مبنای سکولار یا انسان محور است توجه کنیم، بیاییم و بر اساس مبنای اسلامی و انسان شناسی اسلامی، روانشناسی را بنا کنیم.

با چنین دیدگاهی، مطالعات مقدماتی برای نیل به این هدف آغاز شد ولی به دلیل عدم توانایی لازم و نبود امکانات کافی به طور جدی ادامه پیدا نکرد.

در سال های بعد برخی از اندیشمندان مسلمان در کشورهای مختلف این دغدغه را دنبال کردند و حتی در میان اندیشمندان مسلمان ایرانی نیز تا پیش از انقلاب اسلامی، این دغدغه شکل گرفته بود اما شرایط قبل از انقلاب به گونه ای نبود که بتوانیم به صورت رسمی در این حوزه وارد شویم و طبیعتا اتفاقات مثبتی که در عرصه روانشناسی اسلامی افتاد، پس از انقلاب بود.

از زمان دستور امام راحل، مبنی بر انقلاب فرهنگی، ایده های اولیه شکل گرفت ولی به دلیل عدم استمرار، رشد چشمگیری پیدا نکرد تا اینکه پس از دستورات و توصیه های مقام معظم رهبری نسبت به لزوم جنبش نرم افزاری و نیز تحول علوم انسانی، این مساله به شکل جدی تری پیگیری شد و شاید بتوان گفت متولی راه اندازی روان شناسی اسلامی حوزه علمیه قم بود.

در واقع به واسطه دفتر همکاری حوزه و دانشگاه که متشکل از مجموعه ای از اساتید برجسته حوزه و دانشگاه بود که این ایده پردازش شد و بعدها به دو مجموعه علمی یعنی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه تبدیل شد که آغاز کننده آموزش ها و پژوهش های روانشناسی اسلامی شدند.

حاصل این دو دهه و نیم پژوهشی در عرصه روانشناسی اسلامی چه بود؟ اجمالا ماحصل پژوهش های انجام شده را می توان در سه قالب پایان نامه ها، کتاب ها، و فصلنامه ها خلاصه کرد.

آن مقدار که بنده بررسی کرده ام تاکنون حدود 300 پایان نامه در مقاطع ارشد و دکتری روان شناسی ارایه شده که اکثر موضوعات آنها مبتنی بر مباحث دینی است.

کتاب هایی نیز در شاخه های مختلف روانشناسی از جمله روانشناسی اجتماعی، روانشناسی رشد، روانشناسی شخصیت، روانشناسی خانواده، روان درمانی با نگاه اسلامی منتشر شده است.

علاوه بر این، اکنون حداقل چهار یا پنج فصلنامه علمی-پژوهشی یا علمی-ترویجی در مراکز و موسسات علمی حوزوی با موضوعات روانشناسی اسلامی منتشر می شود.

در کنار این موارد ما شاهد شکلگیری انجمن روانشناسی اسلامی با بیش از 500 عضو پیوسته و وابسته از میان فارغ التحصیلان رشته روانشناسی و رشته های مرتبط هستیم که اقدام به برگزاری نشست ها و همایش های علمی با رویکرد اسلامی، و برگزاری دوره های آموزشی روانشناسی اسلامی می کنند.

بنابر این، به نظر می رسد حرکت های خوبی نسبت به دو دهه گذشته شکل گرفته است.

با این تفاصیل اگر این روند پزوهشی را به نسبت داخل کشور بررسی کنیم، امتیاز خوبی می گیرد اما در مقایسه با پژوهش های هم سطح در خارج از کشور چه طور؟ به این مساله باید از چند زاویه نگاه کرد.

به عبارتی کمبودها، نقص ها، یا ضعف های پژوهش در روانشناسی اسلامی را حداقل از چهار زاویه می توان مورد بررسی قرار داد.

موضوع اول میزان و سرعت پژوهش های داخلی در مقیاس جهانی است.

قطعا پژوهش های ما در مقیاس جهانی و در مقایسه با آنچه که دیگران در حوزه روانشناسی انجام می دهند، روند کندی دارد، برای مثال ممکن است ما در یک مؤسسه علمی تمام توان و امکانات خود را جمع کنیم و نهایتا یک کتاب در حوزه روانشناسی اسلامی منتشر کنیم در حالی که در همان زمان در شرایط یکسان ما در دنیا صدها جلد کتاب در حوزه روانشناسی در حال تالیف و یا انتشار است.

شاید بتوان یک علت را در امکانات و سرمایه های مالی دانست که در کشورهای توسعه یافته بیشتر است.

موضوع دومی که به عنوان ضعف در پژوهش های ما در حوزه روانشناسی وجود دارد عدم اطلاع رسانی پژوهش هاست.

علی رغم اینکه روانشناسان مسلمان در ایران در حوزه روانشناسی اسلامی در حال انجام پژوهش های مختلفی هستند ولی به جرات می توان گفت مراکز علمی دنیا از بیش از نود درصد این پژوهش ها مطلع نیستند و دلیل این امر روشن است چون پژوهش های بین المللی بر مدار زبان انگلیسی می چرخد اما پژوهش های ما به زبان فارسی است و در داخل کشور منتشر می شود، پژوهشگران و ایده پردازان اسلامیِ ما در نشست ها و همایش های بین المللی اصلاً حضور نمی یابند؛ و متقابلاً محققان دیگر کشورها به خصوص روان شناسان مسلمان دیگر کشورها نیز، حضور چشمگیری در همایش های علمی داخل کشور ندارند.

در نتیجه مراکز علمی دنیا و محققان کشورهای مختلف در جریان آثار اندیشمندان ما قرار نمی گیرند و در نتیجه تضارب آراء رخ نمی دهد، و پویش علمی به درستی اتفاق نمی افتد و این ضعف بزرگی به شمار می آید.

برای ملموس تر شدن بحث، به یک نمونه اشاره می کنم، سال 2000 میلادی انجمن روانشناسی آمریکا دایره المعارف هشت جلدی (Encyclopedia of Psychology) را منتشر کرد و در یکی از جلدهای آن، مقاله ای تحت عنوان روانشناسی اسلامی را آورده؛ و ضمن ارائه توضیحی، اشاره به ایران کرده و می گوید: از ایران خبرهایی به گوش می رسد که آنها در پی اسلامی کردن روانشناسی هستند ولی تا به حال آثار پژوهشی منتشر شده ای از آنها ندیده ایم ! چرا باید چنین اتفاقی بیفتد در حالی که این همه پژوهش در این حوزه در ایران انجام می شود؟! آیا نقیصه ای دیگر در این مسیر مانع ایجاد می کند؟ بله، موضوع سوم یا کمبود سوم در عرصه های پژوهش های اسلامی به متن این آثار مربوط می شود.

متاسفانه، اکنون ما روش شناسی منسجم و جامعی برای پژوهش های روانشناسی اسلامی نداریم و هر پژوهشگر با نگاه خودش وارد منابع اسلام شده و کتاب یا مقاله ای را تالیف می کند.

تبیین روانشناسی اسلامی مستلزم آن است که روش شناسی مشخصی برایش داشته باشیم.

پژوهشگر ما نمی داند که باید سراغ روش های اجتهای حوزه علمیه برود یا از روش های تجربی استفاده کند یا اصلا روش جدیدی را طراحی کند.

وقتی روش شناسی مشترکی وجود نداشته باشد عملا زبان مشترکی هم برای انتقال علم وجود نخواهد داشت، این مساله کمبود جدی در پژوهش های روانشناسی اسلامی به شمار می آید.

موضوع چهارم، متمایز نکردن سه عنوان روان شناسی اسلامی، روان شناسی فرهنگی، و روان شناسی بومی در پژوهش های دو دهه گذشته است.

در سه عنوان مذکور سه خاستگاه متفاوت و سه موقعیت تاریخی مجزا مطرح شده است.

ممکن است برخی از کشورها دغدغه روانشناسی فرهنگی داشته باشند اما در پی روان شناسی دینی یا اسلامی نباشند، اما در کشور ما که از سنت های بومی، فرهنگی، و اسلامی برخوردار است چطور؟ در اینجا ممکن است دچار دو اشتباه شویم؛ یکی روان شناسی اسلامی را روان شناسی فرهنگی و بومی تلقی کرده؛ و یکی را جای دیگری به کار برده و یا قالب کنیم؛ و اشتباه دوم این است که احساس کنیم با وجود یکی؛ از دیگری بی نیاز هستیم.

ممکن است ما بر اساس متون دینی، مباحث روان شناختی را استخراج و آنها را در قالب کتاب و مقاله منتشر کنیم؛ بی آنکه آن را با فرهنگ کشورمان، یا با جمعیت های بوم شناختی آن تطبیق دهیم، و یا بدون آنکه مطالعات مشترک دینی فرهنگی داشته باشیم؛ آیا می توان انتظار داشت روان شناسی مطابق با جامعه خود نوشته ایم؛ به طوری که یک فرد ایرانی بی نیاز از مراجعه به روان شناسی غربی باشد؟ آیا ما به درستی به نیازهای جامعه پاسخ داده ایم؟ به نظر می رسد اگر عملا سنت های سالم ایرانی را مورد توجه قرار ندهیم، شاید نتوانیم روان شناسی کاملی را برای کشور خودمان ارائه دهیم.

برای کاهش آسیب ها در این حوزه، چه پیشنهاداتی دارید؟ به هر صورت همان طور که اشاره داشتید تلاش های خوبی بعد از انقلاب در عرصه روانشناسی اسلامی شده است اما با این وجود آسیب ها نیز کم نبوده است، برای رفع این مشکلات باید چه کرد؟ به طور طبیعی برای ارائه پیشنهادات، جلسات مجزایی باید تشکیل شود اما به طور کلی با توجه به نکته اخیر می توانم بگویم در گام اول باید نشست های علمی برگزار شده و اشتراکات و تمایزات میان سه مفهوم روان شناسی اسلامی، روان شناسی فرهنگی و روان شناسی بومی مشخص شود و معلوم شود که هر پژوهشگر می خواهد دقیقاً در چه حوزه ای کار کند.

ممکن است پژوهشگر ما در کنج کتابخانه خود بنشیند و تصور کند که روانشناسی اسلامی را تالیف کرده که به درد جامعه ما می خورد در حالی که چنین نیست و ارایه مباحث باید بر اساس نیاز مردم و آسیب شناسی وضعیت جامعه باشد.

اگر این چنین رویکرد یک جانبه ای وجود داشته باشد ممکن است در آینده نسبت به روانشناسی اسلامی سرخوردگی ایجاد شود.

از نظر من باید محصولات و ایده ها را به اشتراک بگذاریم تا در آینده بتوانیم ادعا کنیم که مبتنی بر سنت ایرانی اسلامی، مباحث روان شناسی ویژه ای را ارایه کرده ایم.

پایان پیام/248
کلید واژه ها: اسلامی - انقلاب اسلامی - بعد از انقلاب - مسلمان - کشور - علمی - انسان - دانشگاه - صورت - قبل از انقلاب - جامعه - هیات علمی - پژوهشگاه - هایی - کتابخانه - خانه - خبرگزاری - عضو هیات - خبرنگار - سالگرد - ایرانی - اندیشه - افزایش - پیشرفت - گزارش - ترجمه - رابطه - تولید - اولین - شرایط

آخرین اخبار سرویس:
نود و چهارمین محفل هفتگی قرآن شادگان برگزار شد

استخدام برشکار ماهر تریکو مسلط به الگو و دوخت در تهران

استخدام سالن کار ماهر جهت رستوران ایتالیایی در تهران

استخدام تعدادی بازاریاب در امور ساختمانی

دعوت به همکاری فتوشاپ کار بصورت دورکار در تهران

تقدیر رهبرانقلاب از آیات مصباح یزدی، جوادی آملی و سبحانی

استخدام همکار جهت امور اداری و حسابداری در استخر آفتاب

گسترش تعاملات و حمایت بیمه ایران از تولیدات دانش بنیان

چین در چابهار پارک پتروشیمی راه اندازی می کند

مرکز ارتباط با مشتریان بیمه رازی 24 ساعته شد

استخدام دستیار دندانپزشک در محدوده سهروردی شمالیِ تهران

نامه سازمان بازرسی کل کشور به کمیسیون اصل نود در خصوص تراریخته ها

50درصد فارغ التحصیلان آی سی تی زنان هستند

استخدام پزشک عمومی جهت مجتمع پزشکی در تهران

رفع کمبود های بهداشتی در مناطق زلزله زده کرمانشاه

یک هزار و 100 سکونتگاه غیررسمی در کشور وجود دارد

صادرات روزانه 700 هزار بشکه نفت ایران به هند

دبیر شورای عالی فضای مجازی: منعی برای فعالیت کانال ها در بستر تلگرام وجود ندارد

ویدیو: تخریب پنلهای خورشیدی بخاطر خشم خورشید

کافه های سیار اوتیسمی ها در تهران راه اندازی می شود

تحویل واحدهای مسکونی به زلزله زدگان کرمانشاه

اجلاس بی سابقه سران امنیتی جهان در سوچی و پیشنهاد طرف ایرانی

کمک مالی یک میلیارد یورویی آلمان به سوریه

تیمی از کارشناسان ایرانی برای ارزیابی فنی تلگرام به روسیه سفر کرد

هشدار رهبر انقلاب نسبت به حذف علم فلسفه

افزایش دما، پرندگان مهاجر را به مازندران کشاند

نرخ کرایه تاکسی ها در سال 97

مالکیت «جناب خان» به صدا و سیما واگذار شد

طی پیامی لاریجانی درگذشت آیت الله مهمان نواز را تسلیت گفت

مقابله با کانون های ریزگرد در خوزستان / یک پنجم وسعت ایلام با خطر بیابانی شدن روبروست

«ارواح ملموسی» که تا امروز باقی مانده اند

تذکرات کتبی نمایندگان به مسئولان اجرایی کشور

اشتراکات فراوان فرهنگی ایران و یونان عامل پیوند روابط دو کشور است

آخرین وضعیت آماده سازی نمایشگاه کتاب

اعلام جزییات برگزاری پانزدهمین جشن گرامیداشت روز تئاتر

برگزاری همایش «کی می توانیم ازدواج کنیم» در همدان

پیام تسلیت لاریجانی درپی درگذشت حجت الاسلام والمسلمین مهمان نواز

قطعی شدن حضور 53 کشور در نمایشگاه بین المللی کتاب تهران

معلمان 65سال فعالیت دانشگاه فرهنگیان گلستان گردهم می آیند

سلحشوری: حجاب با اجبار گشت ارشاد به مردم تحمیل نشود

تثبیت امنیت شغلی و ایجاد اشتغال مهمترین برنامه دولت است

معلمان 65سال فعالیت دانشگاه فرهنگیان گلستان گردهم می آیند

مجلس ترحیم نوه شیخ عباس قمی(ره) برگزار شد

برنامه های خراسان جنوبی براساس سند فرهنگی پیش می رود

پایداری ایران در برابر استکبار آینده این نظام را رقم خواهد زد

مرکز همایش‎های بین المللی تبریز بطور کامل به بهره برداری رسید

جهانگیری برای شفاف سازی در خصوص عملکرد ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی به دانشگاه شهید رجایی دعوت شد

تشکیل کانون سلامت محله در سراسر کشور

رییس جدید شورای عالی سیاسی یمن سوگند یاد کرد

تصویب یک هزار میلیارد تومان اوراق مشارکت برای مدرسه سازی/ افزایش مدارس غیرانتقاعی هنر نیست

تذکرات کتبی نمایندگان مجلس به مسئولان اجرایی کشور

طبل رسوایی آمریکا در صحرای طبس آن‎چنان کوبیده شد که فراموش نمی شود/ منتظرقائم به آرزویش رسید

برخی مسؤولان متدین در مقابل دشمن خود را باخته اند/ مشکل امروز کشور نفوذ سکولاریسم در مسؤولان است

جسد یا مومیایی کجاست؟

تشکیل کارگروه حمایت از کالای استاندارد ایرانی

بازدید اعضای کمیسیون امنیت ملی از مراکز هسته ای یزد

از شنود تلفن های هاشمی رفسنجانی روایت میکند

فینالیست های مسابقات بین المللی قرآن کریم اعلام شدند

دبیر شورای عالی فضای مجازی: ورود 12 میلیون نفر به پیام رسانهای داخلی

تجلیل از جوانان برتر قزوینی در هفته جوان

نماینده زن تهران: حجاب با اجبار گشت ارشاد به مردم تحمیل نشود/ چطور در شرایطی که اجبار حجاب در ترکیه وجود ندارد اقبال به آن بیشتر شده؟

عکس یادگاری سحر دولتشاهی، رضا گلزار و مهران احمدی در چین

حضور 3 هزار ناشر داخلی و خارجی در نمایشگاه کتاب

رییس دانشگاه کردستان:
 به کار بردن روش های جایگزین تجاری برای مناطق مرزی هزینه بر است

قانون فصل الخطاب حقوق یک ملت است

استخدام منشی مدیر عامل با روابط عمومی بالا در موسسه معتبر

استخدام تعدادی موتور سوار در پیک همشهری

استخدام منشیِ مطب در محدوده مطهری تهران

در کربلا پیروزی خون بر شمشیر را دیدم

استخدام بیرون بر ایثار

استخدام نیروی آقا جهت پخش تراکت در تهران

استخدام کمک حسابدار در محدوده قیطریه تهران

ارسال 70 مقاله به اولین همایش پژوهشی مدارس علمیه دشتی

مشاور ظریف: اگر برجام لغو شود، جهان دیگر به آمریکا اعتماد نخواهد کرد

استخدام 2 رده شغلی در شرکت پارسین گستر جنوب

نطق شدیدالحن یک نماینده اصلاح طلب علیه دولت: جای دولتمرد ناتوان در سطل آشغال است

بزرگداشت نهمین سالگرد ارتحال آیت الله العظمی بهجت (ره) برگزار شد

استخدام فروشنده در فروشگاه باسمه

بازتاب گسترده حمایت رهبر معظم انقلاب از مردم کشمیر در رسانه های پاکستانی

پلیس هوشمند هدف اصلی پلیس پیشگیری

وزیر ارتباطات: باید منتظر تصمیم مراجع ذیربط درباره پیام رسان های خارجی باشیم

حریرچی: رسانه ها نقش مهمی در ترویج امید و مثبت اندیشی در جامعه دارند

بحران خشکی دریاچه ارومیه

مسکو هنوز به سوریه سامانه اس 300 را تحویل نداده است

ناشران کودک امسال در نمایشگاه کتاب زیر چادر مستقر می شوند

نشست خبری رییس جمهوری در تبریز

کتاب" در کمین گل سرخ" از محسن مومنی

نخبگان قرآنی می توانند جهان را به سمت صلح و امنیت هدایت کنند

مسئولان انتقال به پیام رسان های داخلی را از خود شروع کنند/ صاحب تلگرام، سر بر فرمان صهیونیست ها و آمریکایی هاست

مرکز همایش‎های بین المللی تبریز بطور کامل به بهره برداری رسید

مسابقات قرآن کریم فرصت مناسبی برای اتحاد امت اسلامی است

برنامه های خراسان جنوبی براساس سند فرهنگی پیش می رود

زمان اختتامیه نخستین رزمواره مدافعان حرم اعلام شد

استخدام حسابدار خانم در یک شرکت معتبر در تهران

برگزاری مراسم تودیع و معارفه سرپرست جدید دانشگاه صنعتی شهدای هویزه

«تمرکز پلیس بر اجرای هرچه بیشتر ماده 619 قانون مجازات اسلامی»

قانون فصل الخطاب حقوق یک ملت است

اهواز- همایش بین المللی قاضی نورالله شوشتری

کاهش 2 درصدی گلایه مندی مردم جنوب تهران

کرامت کارگر در جایی است که کالای ایرانی اعتبار داشته باشد

حرف های ناگفته روانشناسی اسلامی!/نوشتن در کنج خانه دردی از جامعه دوا نمی کند

حرف های ناگفته روانشناسی اسلامی!/نوشتن در کنج خانه دردی از جامعه دوا نمی کند