مطالب مرتبط:
تهاجم نظامی آمریکا به عراق و ﺗﺄثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران - بخش دوم و پایانی جمهوری اسلامی ایران و تحوّلات عراق
دبیرکل موتلفه: در جمهوری اسلامی مردم این حس را دارند که فضایی آزاد برای ابراز نظر و اعتراض دارند/تجمع مشهد آرام بود/ بعدش هم نمازجماعت خواندند/ اختلاف اصولگراها را بزرگ نکنید
سیاست دفاعی و امنیتی آلمان در دوره پس از جنگ سرد: از راهبرد ملی تا مسئولیت منطقه ای و بین المللی - بخش دوم و پایانی ﻣﺆلفه های بیرونی ﺗﺄثیرگذار بر سیاست دفاعی و امنیتی آلمان
هدف آمریکا از حضور در افغانستان اختلاف افکنی میان کشورهای منطقه است
اختلاف نظر تیلرسون و ترامپ برای تحریم تلویزیون ایران
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
جمعه، 29 دی 1396 ساعت 04:262018-01-19سياسي

واکاوی معیار تشخیص جنسیت دوجنسه ها در فقه مذاهب اسلامی با رویکرد روایی - بخش دوم و پایانی اختلاف و اضطراب در متن های منقول روایت شریح


تشخیص جنسیت افراد دوجنسه، از جمله مسائلی است که در فقه اسلامی محل مناقشه بوده و طرفداران آن، به روایات آفرینش زن از دندهٔ مرد و آفرینش حواء از دندهٔ آدم استناد کرده اند؛ - اسناد روایت شریح تمام نقل های روایت شریح در منابع مختلف، با همهٔ اختلاف هایی که در متن دارند، با سه سند به شرح زیر نقل شده اند: 1.

عَبْدُاللّه بْنُ مُعَاوِیه از پدرش مُعَاوِیه از پدرش مَیسَرَه از پدرش شُرَیح (ابن بکار، 1416: 25)؛ روایت شریح با همین سند از منابع عامه در تهذیب نقل شده است (طوسی، 1365: 9/354).

راویان این سند در کتاب های رجالی شیعه، مجهول اند و با اینکه از آنها یاد شده، هیچ ارزیابی ای از وضعیت ایشان وجود ندارد (خویی، 1413: 12/84؛ 10/336 و 19/110) که همین، دلیل بی اعتمادی به روایت (عاملی، 1413: 13/245) و ضعف آن دانسته شده است (حرّ عاملی، بی تا: 8/217 ).

2.

حسن بن علی عبدی از سعد بن طریف از اصبغ بن نباته از شریح (مفید، 1413: 1/213)؛ در کتاب مناقب واسطه میان سعد بن طریف و شریح حذف شده است (ابن شهرآشوب، 1379: 2/376).

در منابع رجالی، توصیفی از حسن بن علی عبدی وجود ندارد و در معجم رجال الحدیث با عنوان ابوالحسن عبدی از او یاد شده است (خویی، 1413: 21/117)، اما سعد بن طریف، توثیق و از یاران امام باقر 7 و امام صادق 7 محسوب شده، ولی از سوی نجاشی و ابن غضائری تضعیف شده است (همان: 8/70).

علاوه بر اینکه واسطه های میان شیخ مفید و عبدی معلوم نیست.

3.

عَاصِمُ بْنُ حُمَید از مُحَمَّدِ بْنِ قَیس از امام باقر 7 (صدوق، 1413: 4/327)؛ علامهٔ حلی وضعیت راویان این سند را نامعلوم دانسته و از ابراز فتوا بر طبق آن خودداری کرده (حلی، 1413: 9/100) و در شرایع نیز روایت ضعیف دانسته شده است (محقق حلی، 1408: 4/39)، اما برخی آن را حسن (اردبیلی، 1403: 11/580 و 588؛ خوانساری، 1405: 5/380 )، حسن کالصحیح (عاملی، بی تا: 8/217 )، معتبره (سبزواری، 1413: 30/251)، قوی (مجلسی، 1406: 11/366) و صحیح توصیف کرده اند (نراقی، 1415: 19/448؛ سبحانی، 1415: 376؛ محسنی، 1424: 1/222).

طریق صدوق به کتاب القضایای محمد بن قیس چنین است: ابوعبداللّه بن شاذان از علی بن حاتم از محمد بن جعفر الرزاز از عبداللّه بن محمد بن خالد از عبدالرحمن بن ابی نجران از عاصم بن حمید از کتاب محمد بن قیس که گفته شده عبدالرحمن بن ابی نجران مطالب بسیاری بر آن کتاب افزوده است (خویی، 1413: 9/300)؛ و البته این طریق، صحیح ارزیابی شده است (همان: 21/222؛ 11/236؛ 15/173 و 10/93).

راوی کلیدی این سند محمد بن قیس ، مشترک میان چند راوی است (همان: 17/171) و چون صدوق، زمانی که طریق خود را به کتابقضایای امیرالمؤمنین 7 ذکر می کند، لقب او را ذکر نکرده، امکان دارد ابونصر اسدی یا ابوعبداللّه بجلی باشد.

ابونصر اسدی، از بزرگان کوفه و خاصان خلفا، عمر بن عبدالعزیز و یزید بن عبدالملک، بوده، ولی با این حال، رجالیان شیعه (همان: 17/174) و عامه (ابن سعد، 1410: 6/343؛ ابن ابی حاتم، 1271: 8/61-62) او را توثیق کرده اند و از رجال صحیح مسلم نیز هست (قشیری نیشابوری، بی تا: 1/10 و 2/644).

ابوعبداللّه البجلی، ثقه و از شیعیان خاص ممدوح است (خویی، 1413: 17/173).

جالب اینکه هر دو، کتابی با موضوع قضاوت های امیرالمؤمنین 7 داشته اند (همان: 17/175) و عاصم بن حمید هر دو را روایت کرده و هر دو از صادقین8روایت کرده اند (همان: 17/176).

بنابراین، برای تمییز این دو راوی از هم، قرینهٔ راوی و مروی نیز مفقود است.

پس احتمال ورود روایت شریح در اثر سهو یا اختلاط و .

، از سوی محمد بن قیس اسدی، که با بزرگان عامه اختلاط داشته، وجود دارد.

افزون بر اینکه احتمال دارد عاصم بن حمید که با سعد بن طریف در ارتباط بوده (همان: 8/71 و 9/172) و به واسطهٔ او از امام باقر 7 هم نقل روایت کرده (کلینی، 1365: 3/111) در ذکر سند اشتباه کرده و روایت شریح را از سعد شنیده و به ابن قیس نسبت داده باشد.

در نتیجه، با چشم پوشی از احتمال منتقله بودن روایت، تنها نقل پذیرفتنی روایت شریح از نظر سندی، نقل سوم است که افزون بر دو اشکال نقل شده از عامه، در بخش نقد روایت شریح در منابع عامه، به دو اشکال بزرگ متنی و محتوایی دیگر مبتلا است.

اشکال نخست: روایات معارض با جست وجو در منابع عامه، روایتی معارض با روایت شریح یافت نشد، ولی در منابع شیعی در برابر این روایت، دو دسته روایت معارض وجود دارد: دستهٔ اول، روایاتی که با حکم روایت شریح، در تعارض اند؛ و به جای شمار دنده ها، قرعه را فصل الخطاب دانسته اند یا در مقام تعیین میزان سهم الارث، نیمی از سهم یک زن و نیمی از سهم یک مرد را تعیین کرده اند که بسیاری از فقها آنها را حجت دانسته و بر اساس آنها فتوا داده اند (طوسی، 1407: 4/358؛ حلی، 1420: 5/74؛ اردبیلی، 1403: 11/580؛ مراغی، 1417: 1/50 ).

دستهٔ دوم، دو روایت از امام باقر 7 و امام صادق 7 که خلقت حواء از دندهٔ آدم را به شدت رد کرده اند: الف.

عمرو بن ابی المقدام از پدرش نقل کرده: از امام باقر 7 پرسیدم: حواء از چه آفریده شد؟ حضرت فرمود: مردم چه می گویند؟ عرض کردم: می گویند خدا او را از دنده های آدم آفریده! حضرت فرمود: دروغ می گویند.

آیا خدا عاجز بود که او را از غیر دندهٔ او بیافریند؟! (عیاشی، 1380: 1/216).

ب.

زراره از امام صادق 7 در پاسخ به پرسش روایت قبل، نقل کرده: خدا از این عمل، پاک و منزه و بسیار برتر است؛ آیا معتقدند که خدای تبارک و تعالی ناتوان بود که برای آدم همسری از غیر دندهٔ او بیافریند؟! (صدوق، 1413: 3/379 و 1386: 1/17).

طریق شیخ صدوق در من لایحضره الفقیه به زراره صحیح است (خویی، 1413: 7/247).

بنابراین، روایت شریح با روایت زراره تعارض دارد؛ و برای ترجیح هر کدام باید مرجحاتی یافت که از جمله مرجحات روایت زراره، موافقت روایت شریح با عامه ـ روایتاً و فتوائاً ـ است.

مرجحات دیگری نیز برای تأیید روایت زراره و کنارگذاشتن روایت شریح وجود دارد که پیش از این بیان شد.

اشکال دوم: مخالفت با مسلمات علمی بزرگ ترین اشکال نشان دهندهٔ جعل روایت شریح، مخالفت صدر و ذیل آن با علم قطعی است که هم در منابع عامه و هم شیعی به آن پرداخته شده است: الف.

در دو علم تشریح و آناتومی، ثابت شده که تعداد دنده های زن و مرد با هم مساوی است.

به این حقیقت در منابع مختلف عامه و شیعی استناد شده است (عاملی، بی تا: 8/216 و 218 ؛ نجفی، 1404: 39/285 ؛ سبزواری، 1413: 30/252 ؛ سبحانی، 1415: 378 ؛ مؤمن، 1385: 6؛ دلیر، 1387: 107؛ محسنی، 1424: 1/224؛ دسوقی، بی تا: 4/495؛ حطاب، 1412: 6/432؛ زرقانی، 1422: 8/410؛ نیآوردی، 1419: 9/381 و 11/412؛ رافعی، بی تا: 1/172؛ رویانی، 2009: 9/370؛ علیش، 1409: 9/716).

نقد: این ادعا غالباً مطابق واقع است، اما بر اساس استقرای تام نیست و نمی توان به آن ترتیب اثر داد (سبزواری، 1413: 30/252 ).

پاسخ: در روایت شریح، این معیار، برگرفته از آفرینش حواء از دندهٔ آدم ذکر شده، و از آن نتیجهٔ عام گرفته شده است: دنده های مردان یک دنده کمتر از دنده های زنان است .

این سخن مستلزم آن است که یک دندهٔ همهٔ مردان کمتر از زنان باشد.

بنابراین، معلوم شدن خلاف آن حتی در یک مرد، ناقض حکم روایت است، چه رسد به مشاهدهٔ آن در غالب مردان.

در حالی که دانشمندان علم تشریح همواره بر تساوی تعداد دنده ها تأکید داشته اند (ابن سینا، بی تا: 1/53؛ ابن نفیس، 1981: 1/35 و 50)؛ و امروزه در علم آناتومی نیز که مبتنی بر دانش جدید بشری و ابزارهای پیشرفته است، شمار دنده ها در انسان، چه زن و چه مرد، هم صدا با دانشمندان قدیم، 12 جفت اعلام شده است (Snell, 2012: 25 ؛ پارکر، 1391: 36).

ب.

در صدر برخی نقل های روایت، ادعا شده که شخص مزبور، هم بارور شده و هم بارور کرده که این ادعا با علم قطعی تعارض دارد؛ زیرا در علم ژنتیک ثابت است که کروموزوم های جنسی انسان یا الگوی XY دارند یا XX و چینش های غیر این دو الگو،[2] اغلب منجر به نازایی هستند و گزارش علمی ای وجود ندارد که الگوهای چینشی کرموزوم ها موجب مضاعف شدن توان جنسی فرد شده باشد (دلیر، 1387: 17-18).

بنابراین، صدر و ذیل روایت شریح، با علم قطعی تعارض دارد؛ و چون چنین تعارضی از نشانه های جعل است، به جعلی بودن روایت شریح حکم می شود (غفاری، 1369: 73؛ دیاری، 1383: 270).

نتیجه از آنچه بیان شد، قرائنی که جعلی بودن روایت شریح را نشان می دهد، عبارت است از: 1.

نظریهٔ آفرینش زن از دندهٔ مرد، که تکیهٔ این روایت بر آن است، از نظریات ارسطو بوده است.

2.

داستان آفرینش حواء از دندهٔ آدم، که در این روایت به آن استشهاد شده، از اسراییلیات است.

3.

وجود روایات معارض و مطابقت روایات شریح با منابع عامه از نظر روایی و فتوایی.

4.

تعارض روایت شریح با وجود خنثای مشکل که همهٔ فقها قبول دارند؛ زیرا اگر تعداد دنده ها در تعیین جنسیت حجت بود، قول به وجود خنثای مشکل، بی معنا بود.

5.

ضعف و تردید در صحت سند روایت شریح.

6.

اختلاف موجود در نقل های مختلف که چه از یک یا چند راوی باشد یا از مؤلفان یا نویسندگان پدید آمده باشد، موجب اضطراب است و مطلقاً مانع از عمل به مضمون حدیث می شود.

7.

مخالفت صدر و ذیل نقل صدوق با مسلمات علمی.

بنا بر آنچه بیان شد، روایت شریح، بر فرض پذیرش صحت سند نقل شیخ صدوق، خبری واحد است که با توجه به اشکالات هفت گانهٔ خارج و داخل متنی ذکرشده، به ویژه به دلیل مخالفت صدر و ذیل آن با علم قطعی، جعلی بودن آن روشن است و قابلیت ایجاد مظنه را نیز ندارد؛ و نیز به این دلیل که در آخرین مرحله از سیر جعل روایات آفرینش زن از دنده های مرد، به دست طرفداران علوم یونانی و ناقلان اسراییلیات، جعل شده و به واسطهٔ راویان طرفدار داستان های نادر و عجیب مرتبط با منابع عامه در میان روایات اهل بیت: وارد شده است.

از تمام آنچه بیان شد، به خوبی روشن می شود که روایت شریح، صلاحیت استناد برای صدور هیچ گونه حکم شرعی را ندارد.

پی نوشت ها: [1].

مؤلفان الحاوی الکبیر فی فقه مذهب الإمام الشافعی متوفای 450 ه .

ق.

و بحر المذهب متوفای 502 ه .

ق.

هستند.

[2].

اختلال های جاکوب، دیس ژنزی توبولار (کلاین فلتر)، دیس ژنزی گوناد (نشانگان ترنر) (دلیر، 1387: 17-18).

مراجع آشتیانی، محمدحسن (1418).

رساله فی القواعد الفقهیه، تهران: مؤسسهٔ اطلاعات، چاپ اول.

ابن ابی حاتم، عبدالرحمن بن محمد (1271).

الجرح والتعدیل، حیدرآباد هند: مجلس دائرهالمعارف العثمانیه.

ابن ابی شیبه، عبداللّه بن محمد (1409).

الکتاب المصنف فی الأحادیث والآثار، ریاض: مکتبه الرشد.

ابن ابی اسامه، حارث بن محمد (1413).

بغیه الباحث عن زوائد مسند الحارث، مدینه: مرکز خدمه السنه والسیره النبویه، الطبعه الاولی.

ابن اثیر، علی بن محمد (1417).

الکامل فی التاریخ، بیروت: دار الکتاب العربی.

ابن الساعی، علی بن انجب (1430).

الدر الثمین فی أسماء المصنفین، تونس: دار الغرب الاسلامی.

ابن بطال، علی بن خلف (1423).

شرح صحیح البخاری، ریاض: مکتبه الرشد.

ابن بکّار، زبیر (1416).

الأخبار الموفقیات، بیروت: عالم الکتب.

ابن حنبل، احمد بن محمد (1421).

مسند، بیروت: مؤسسه الرساله.

ابن راهویه، اسحاق بن ابراهیم (1412).

مسند، مدینه: مکتبه الایمان.

ابن سعد، محمد (1410).

الطبقات الکبری، بیروت: دار الکتب العلمیه.

ابن سینا، حسین بن عبداللّه (بی تا).

القانون فی الطب، تحقیق: محمد امین الضناوی، بی جا: بی نا.

ابن شهرآشوب، محمد (1379).

مناقب آل ابی طالب 7، قم: مؤسسهٔ انتشارات علامه.

ابن عابدین، محمد امین بن عمر (1412).

رد المحتار علی الدر المختار، بیروت: دار الفکر.

ابن عابدین، محمد امین بن عمر (بی تا).

قره عین الأخیار لتکمله رد المحتار علی الدر المختار شرح تنویر الأبصار، بیروت: دار الفکر للطباعه والنشر والتوزیع.

ابن قدامه، عبداللّه بن احمد (1388).

المغنی، قاهره: مکتبه القاهره.

ابن مفلح، ابراهیم بن محمد (1418).

المبدع فی شرح المقنع، بیروت: دار الکتب العلمیه.

ابن منذر، محمد ابن ابراهیم (1423).

کتاب تفسیر القران، مدینه: دار المآثر.

ابن نجیم، زین الدین بن ابراهیم (بی تا).

البحر الرائق شرح کنز الدقائق، بی جا: دار الکتاب الإسلامی.

ابن نفیس، علی بن ابی الحزم (1981).

شرح تشریح القانون لابن سینا، تحقیق: سلمان قطایه السوری، پاریس: بی نا.

ابو اسحاق شیرازی، ابراهیم ابن علی (بی تا).

المهذب فی فقه الامام الشافعی، بی جا: دار الکتب العلمیه.

اراکی، محمدعلی (1413).

رساله فی الارث، قم: مؤسسهٔ در راه حق.

اردبیلی، احمد بن محمد (1403).

مجمع الفائده والبرهان فی شرح إرشاد الأذهان، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

اعرابی، غلام حسین (1387).

نگاهی نو به روایات آفرینش زن از دندهٔ چپ مرد ، در: پژوهش نامهٔ قرآن و حدیث، ش5، ص47-58.

بابرتی، محمد بن محمد (بی تا).

العنایه شرح الهدایه، بیروت: دار الفکر.

بحرانی، یوسف (1405).

الحدائق الناضره فی أحکام العتره الطاهره، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

بخاری، محمد بن اسماعیل (1422).

الجامع المسند الصحیح المختصر من امور رسول اللّه 9 و سننه و ایامه، دمشق: دار طوق النجاه.

البزار، احمد بن عمرو (2009).

البحر الزخار، مدینه: مکتبه العلوم والحکم.

بصری بحرانی، محمد امین (1413).

کلمه التقوی، قم: سیدجواد وداعی.

بغوی، حسین بن مسعود (1418).

التهذیب فی فقه الإمام الشافعی، بیروت: دار الکتب العلمیه.

پارکر، استیو (1391).

فرهنگ نامهٔ بدن انسان، ترجمه: احمد مختاریان، تهران: طلایی.

ترمذی، محمد بن عیسی (1998).

الجامع الکبیر (سنن ترمذی)، بیروت: دار الغرب الاسلامی.

تمیمی دارمی، عبداللّه (1412).

مسند، عربستان سعودی: دار المغنی للنشر والتوزیع.

تمیمی دارمی، عبداللّه (1434).

مسند، بیروت: دار البشائر.

تمیمی مغربی، نعمان بن محمد (1385).

دعائم الإسلام، مصر: دار المعارف.

جوزی، عبدالرحمن بن علی (بی تا).

کشف المشکل من حدیث الصحیحین، ریاض: دار الوطن.

جوینی، عبدالملک (1428).

نهایه المطلب فی درایه المذهب، بی جا: دار المنهاج.

حطاب الرُّعینی، محمد (1412).

مواهب الجلیل فی شرح مختصر خلیل، بیروت: دار الفکر.

حلّی، حسن بن یوسف (1413).

مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

حلّی، حسن بن یوسف (1420).

تحریر الأحکام الشرعیه علی مذهب الإمامیه، قم: مؤسسهٔ امام صادق 7.

حلّی، محمد بن حسن (1387).

ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، قم: مؤسسهٔ اسماعیلیان.

حمیدی، عبداللّه بن الزبیر (1996).

مسند، دمشق: دار السقا.

حمیری، عبدالملک بن هشام (1374).

التیجَان فی مُلوک حِمْیرْ، صنعاء: مرکز الدراسات والأبحاث الیمنیه.

خوانساری، سید احمد (1405).

جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم: مؤسسهٔ اسماعیلیان.

خویی، سید ابوالقاسم (1413).

معجم رجال الحدیث، قم: مؤسسهٔ احیاء آثار امام خویی.

دسوقی، محمد بن احمد (بی تا).

حاشیه علی الشرح الکبیر، بیروت: دار الفکر.

دلیر، محسن (1387).

تغییر جنسیت آری یا نه؟، دروس آیت اللّه العظمی دوزدوزانی، قم: نشر آثار امین.

دیاری، محمدتقی (1383).

پژوهشی در باب اسراییلیات در تفاسیر قرآن، تهران: دفتر پژوهش و نشر سهروردی.

ذهبی، شمس الدین محمد (1382).

میزان الاعتدال فی نقد الرجال، بیروت: دار المعرفه للطباعه والنشر.

ذهبی، شمس الدین محمد (1405).

سیر أعلام النبلاء، بیروت: مؤسسه الرساله.

الرافعی، عبدالکریم بن محمد (1417).

العزیز شرح الوجیز معروف به الشرح الکبیر، بیروت: دار الکتب العلمیه.

رویانی، عبدالواحد بن اسماعیل (2009).

بحر المذهب، بیروت: دار الکتب العلمیه.

زرقانی، عبدالباقی بن یوسف (1422).

شرح الزُّرقانی علی مختصر خلیل، بیروت: دار الکتب العلمیه.

زرکلی، خیرالدین بن محمود (2002).

الاعلام، بیروت: دار العلم للملایین.

سبحانی، جعفر (1418).

موسوعه طبقات الفقهاء، قم: مؤسسهٔ امام صادق 7.

سبحانی، جعفر (1415).

نظام الإرث فی الشریعه الإسلامیه الغراء، قم: مؤسسهٔ امام صادق 7.

سبزواری، سید عبدالأعلی (1413).

مهذّب الأحکام، قم: مؤسسهٔ المنار و دفتر معظم له.

سنیکی، زکریا بن محمد (بی تا).

الغرر البهیه فی شرح البهجه الوردیه، بی جا: المطبعه المیمنیه.

شوشتری، محمدتقی (1415).

النجعه فی شرح اللمعه، تحقیق: علی اکبر غفاری، تهران: مکتبه الصدوق.

صدوق، محمد بن حسین (1361).

معانی الأخبار، قم: انتشارات جامعهٔ مدرسین.

صدوق، محمد بن حسین (1413).

من لایحضره الفقیه، قم: انتشارات جامعهٔ مدرسین.

طبری، محمد بن جریر (1387).

تاریخ الرسل والملوک، بیروت: دار التراث.

طوسی، محمد بن حسن (1365).

التهذیب، تهران: دار الکتب الإسلامیه.

طوسی، محمد بن حسن (1407).

الخلاف، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

عاملی (شهید ثانی)، زین الدین بن علی (1413).

مسالک الافهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، قم: مؤسسه المعارف الإسلامیه.

عاملی، سید جواد (بی تا).

مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلاّمه، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

علیش، محمد بن أحمد (1409).

منح الجلیل شرح مختصر خلیل، بیروت: دار الفکر.

عیاشی، محمد بن مسعود (1380).

کتاب التفسیر، تهران: چاپ خانه علمیه.

العینی، محمود بن احمد (1420).

البنایه شرح الهدایه، بیروت: دار الکتب العلمیه.

غفاری، علی اکبر (1369).

تلخیص مقباس الهدایه، تهران: چاپ خانهٔ تابش.

قشیری نیسابوری، مسلم بن الحجاج (بی تا).

المسند الصحیح المختصر بنقل العدل عن العدل الی رسول اللّه 9، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

قمی، سید تقی (1426).

مبانی منهاج الصالحین، قم: منشورات قلم الشرق.

قمی، علی بن ابراهیم (1404).

تفسیر قمی، قم: مؤسسهٔ دار الکتاب.

کلینی، محمد بن یعقوب (1365).

الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیه.

لنکرانی، محمد (1421).

تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله (الطلاق ـ المواریث)، قم: مرکز فقهی ائمهٔ اطهار:.

مجلسی، محمدباقر (1404).

بحار الانوار، بیروت: مؤسسه الوفاء.

مجلسی، محمدتقی (1406).

روضه المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه، قم: مؤسسهٔ فرهنگی اسلامی کوشان پور.

محسنی، محمدآصف (1424).

الفقه و مسائل طبیه، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.

محقق حلی، جعفر بن حسن (1408).

شرائع الاسلام فی مسائل الحلال والحرام، قم: مؤسسهٔ اسماعیلیان.

مراغی، میرعبدالفتاح (1417).

العناوین الفقهیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

المرداوی، علی بن سلیمان (1415).

الإنصاف فی معرفه الراجح من الخلاف، قاهره: هجر للطباعه والنشر والتوزیع والإعلان.

مفید، محمد بن محمد (1413).

الإرشاد إلی معرفه ساده العباد، قم: انتشارات کنگرهٔ جهانی شیخ مفید.

مقدسی، عبدالرحمن بن محمد (1415).

الشرح الکبیر (منتشرشده به همراه المقنع والإنصاف)، قاهره: هجر للطباعه والنشر والتوزیع والإعلان.

مقدسی، عبدالرحمن بن محمد (بی تا).

الشرح الکبیر علی متن المقنع، بی جا: دار الکتاب العربی للنشر والتوزیع.

موسوی خمینی، سید روح اللّه (بی تا).

تحریر الوسیله، قم: مؤسسهٔ مطبوعات دارالعلم.

مؤمن قمی، محمد (1385).

بررسی فقهی، حقوقی تغییر جنسیت و تبعات آن ، ترجمه: حسین حبیبی تبار، در: فصل نامهٔ تخصصی علوم اسلامی، س1، ش3، ص6-22.

نجفی، محمدحسن (1404).

جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

نراقی، مولی احمد (1415).

مستند الشیعه فی أحکام الشریعه، قم: مؤسسهٔ آل البیت:.

نسایی، احمد بن شعیب (1421).

السنن الکبری، بیروت: مؤسسه الرساله.

نوری، میرزا حسین (1408).

مستدرک الوسائل، قم: مؤسسهٔ آل البیت:.

نووی، یحیی بن شرف (1392).

المنهاج شرح صحیح مسلم بن الحجاج، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

نووی، یحیی بن شرف (بی تا).

المجموع شرح المهذب، بیروت: دار الفکر.

نیآوردی، علی بن محمد (1419).

الحاوی الکبیر فی فقه مذهب الإمام الشافعی، بیروت: دار الکتب العلمیه.

نیآوردی، علی بن محمد (بی تا).

النکت والعیون (تفسیر الماوردی)، بیروت: دار الکتب العلمیه.

وکیع، محمد بن خلف (1366).

اخبار القضاه، مصر: المکتبه التجاریه الکبری.

هاشمی، محمد بن احمد (1419).

الإرشاد إلی سبیل الرشاد، بیروت: مؤسسه الرساله.

Snell, Richard S.

(2012).

Clinical Anatomy by Regions, Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins, 9th Ed.

نویسندگان: محمدتقی دیاری: استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قم محسن دلیر: دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قم پژوهشنامه مذاهب اسلامی شماره 7 انتهای متن/ http://fna.

ir/a3ai37 نظرات دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط خبرگزاری فارس در وب سایت منتشر خواهد شد پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد
کلید واژه ها: کتاب - محمد - اسلامی - امام - مذاهب اسلامی - تشخیص - طرفداران - اعتمادی - اضطراب - اسناد - صادق - فتوا - هایی

آخرین اخبار سرویس:
جولان موش ها در چشمه علی

4 سال است خار در چشم و استخوان در گلو مانده ایم!/ عدم پاسخگویی ریاست دانشگاه کاشان علت خاصی دارد؟!

سبکی جالب از محفل مسلمانان اندونزی +عکس

بررسی ماهیت کارهای موقت در دومین جلسه کمیته روابط کار

دور جدید انتخابات شورای اسلامی کار در کارخانه لاستیک سازی یزد برگزار نشد/ اداره کار: اقدام خلاف قانون انجام شده است

«اعتکاف رمضانیه» در دانشگاه آزاد یزد برگزار می شود

پیام تبریک معاون اول رییس جمهوربه مناسبت فرارسیدن روز ملی گرجستان

لاریجانی گزینه قطعی فراکسیون مستقلین/حمایت از نایب رییسی مطهری و پزشکیان در صورت ائتلاف

آغاز توانمندسازی نیروهای بومی مناطق عملیاتی نفتی / گامی جهت حذف فقر و ایجاد اشتغال

دوره تخصصی صوت و لحن قرآن ویژه مربیان و اساتید قرآنی سقز برگزار شد

برگزاری دو محفل انس با قرآن و اعزام بیش از 200 روحانی در سبزوار

تحولات سیاسی عراق؛ نامزدهای مطرح تصدی نخست وزیری/ واکنش جریان صدر به اعتراض های انتخاباتی

ولایت فقیه ادامه دهنده راه اهل بیت(ع) است

حق بیمه کارگران ساختمانی ناعادلانه افزایش یافته /از ظلم آشکار در حق خانواده های کارگری جلوگیری کنید

ساماندهی کودکان کار اولویت وزارت دادگستری در سال 97 است

سفره میهمانی خدا در حرم شاهچراغ (ع) برای زائران گشوده است

24 هزار البرزی به حرم مطهر امام راحل اعزام می شوند

اقدام استادنمای زاهدانی در اهانت به اهل سنت محکوم است

تریبون نماز جمعه نباید حزبی و جناحی باشد

ورود قابل توجه سرمایه گذاران به بورس البرز

برخی نمایندگان مجلس با تصمیمات غیرکارشناسی در تقسیمات کشوری همراهی می کنند

حرف های بهروز وثوقی در مراسم وداع با ناصر ملک مطیعی

حال و هوای «یک بار مصرف ها»

کارگر خودسوزی کرده شهرداری آبادان فوت کرد

لاریجانی: سه قوه برای اصلاحات بانکی تلاش کنند

افتتاح نمایشگاه "شهر رمضان" در شریف آباد

آغاز جلسه علنی مجلس/ طرح تعیین تکلیف کارگزاران بیمه کشاورزی در دستور کار پارلمان

کنگره ها پاسداشت یاد شهدا است

تعیین زمانبندی برای حل و فصل مشکلات بانکی

جلسه کمیته دفاعی کمیسیون امنیت ملی مجلس درباره معافیت سربازی فرزندان ایثارگران امروز برگزار می شود

محرم اینجه: سرنوشت اسد یک مساله داخلی است/ باید در سوریه سفارت دایر کنیم

جزء خوانی قرآن کریم

مانور آمادگی دستگاه های خدماتی شهرداری

ظریف به هند می رود

24 هزار البرزی به حرم مطهر امام راحل اعزام می شوند

استخدام کارگر ساده نیمه وقت جهت ساندویچی در کرج

استخدام منشی خانم و سوپروایزر در البرز

حق شناس: امیدواریم در جلسات بعدی با رهبری شاهد حضور چهره های محبوب مردم و اصلاحات باشیم

خسارت 40 میلیارد ریالی پسته کاران نطنزی

سفر نماینده باشگاه تراکتورسازی به ترکیه برای تسویه با سائلام

پردگیان باغ سکوت کیهان کلهر در هامبورگ و لندن روی صحنه می روند

استخدام مدرس خانم و آقا در آموزشگاه زبان امین

محدودیت بازرسی تامین اجتماعی از دفاتر قانونی شرکت ها به آخرین سال مالی تمدید شد

کیندبرخ: هرگز نگفتیم قدوس را در تابستان می فروشیم!

سنگاپور آماده میزبانی از دیدار ترامپ با رهبر کره شمالی

پرداخت حقوق بازنشستگان صندوق بازنشستگی کشوری پیش از پایان هر ماه

حقوق بازنشستگان عزیز در موعد مقرر پرداخت می شود

کنسرت بهنام بانی در استرالیا جنجالی شد! + تصاویر

استخدام تعدادی موتورسوار در پیک ثابت

استخدام نیروی ماهر و نیمه ماهر MDF کار جهت شرکت دکوراسیون در البرز

بسیج رسانه ری اتحاد و همبستگی بین خبرنگاران ایجاد کرده است

نامه باغداران به روحانی و لاریجانی/خسارت7هزارمیلیاردی سرمای بهاره

استخدام تعدادی رنگ کار ماهر و نیمه ماهر جهت کارمبلمان

استقلال بانک مرکزی محور جلسه غیرعلنی امروز مجلس بود

جزییات نشست غیرعنی مجلس از زبان لاریجانی

اعتماد سازی یکی از وظایف و نقش های مهم رسانه است

210 محکوم متواری در خراسان جنوبی دستگیر شدند

ظریف امشب به هند می رود

عضویت شورایی ها در انجمن اهدا عضو

گلایه نژادبهرام از دریافت خودسرانه عوارض در اراضی عباس آباد

علی خارا جلسه شورای شهر تهران

عکس/ جزء خوانی در مسجد مقدس جمکران

نشاط اجتماعی؛ در دستورکار شورای اجتماعی کشور

اجرای طرح قرآنی 1452 در کردستان

رونمایی از انیمیشن قرآنی «راز شادی» در نمایشگاه قرآن مشهد

تکرارهای قرآن کریم، ملال آور نیست/ تاکید و مبالغه؛ هدف تکرار

راویان فضای موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس را ملموس تر می کنند

جهانگیری انتصاب مجدد «مدودیف» به نخست وزیری روسیه را تبریک گفت

زندگی عشایری به سبک مردم مغولستان/تصاویر

طرح ملی وقف "مصحف شریف" گامی مؤثر در جهت ارتقای فرهنگ قرآنی

اقدام استادنمای زاهدانی در اهانت به اهل سنت محکوم است

برگزاری 5 فرصت تحقیقاتی مشترک میان ایران و سنگاپور در حوزه نانو زیستی

معرفی دستاوردهای انقلاب اسلامی نیازمند عزم همگانی است

نمایندگان مجلس ومسئولان اقتصادی مشکلات تولید رابررسی کردند

برپایی دوره تربیت مربی قرآن در خراسان شمالی

تریبون نماز جمعه نباید حزبی و جناحی باشد

24 هزار البرزی به حرم مطهر امام راحل اعزاممی شوند

نماینده زاهدان: 75 % مردم سیستان و بلوچستان دچار فقر غذایی هستند

تریبون نماز جمعه نباید حزبی و جناحی باشد

از سوی دبیرخانه جایزه مصطفی(ص) محقق شد ایجاد 5 فرصت تحقیقاتی برای دانشجویان کشورهای اسلامی

به درخواست شهرداری، سی وسه پُل حصارکشی می شود

سوادآموزی برای زنان زندانی ضروری است

عقل سیاسی ایران و اردن

قلب هایی که در مسیر مهربانی می تپند/ سخاوت دستان گره گشا در ضیافت خدا

نمایندگان مجلس ومسئولان اقتصادی مشکلات تولید رابررسی کردند

معمای انتخابات هیأت رییسه مجلس

مصرف قارچ چهار نفر را در خلخال روانه بیمارستان کرد

پاسخ دندان شکنی به دشمنان در صورت تعدی به خاک ایران داده می شود

اقدام استادنمای زاهدانی در اهانت به اهل سنت محکوم است

پشت پرده تغییر مدیران زن در سیستان و بلوچستان

ردپای دولت احمدی نژاد در هپکو

ایجاد فشار بر دولت یعنی بازی در پازل دشمن

برنامه یگان ویژه جلب و جذب همکاری مردم است

شرکت بهره برداری از مترو به ما تضمین خشک نشدن چشمه علی را داده بود

هشدار شبکه آمریکایی به سیاهپوستان/اگر می خواهید زنده بمانید در مقابل پلیس مقاومت نکنید

شهادت طلبی و ایثارگری از جمله ویژگی های شهید آیت الله صدوقی بود

لاریجانی گزینه قطعی فراکسیون مستقلین/حمایت از نایب رییسی مطهری و پزشکیان در صورت ائتلاف

امیدواریم انجام مذاکرات با اروپا وقت گذرانی نباشد و مانند مذاکرات برجام طولانی نشود

روزنامه زردکوه: صداو سیما و جبران یک خطای بزرگ

همگرایی لازم بین مرکز پژوهش ها، بانک مرکزی و وزارت اقتصاد وجود دارد

واکاوی معیار تشخیص جنسیت دوجنسه ها در فقه مذاهب اسلامی با رویکرد روایی - بخش دوم و پایانی اختلاف و اضطراب در متن های منقول روایت شریح

واکاوی معیار تشخیص جنسیت دوجنسه ها در فقه مذاهب اسلامی با رویکرد روایی - بخش دوم و پایانی اختلاف و اضطراب در متن های منقول روایت شریح