مطالب مرتبط:
تهاجم نظامی آمریکا به عراق و ﺗﺄثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران - بخش دوم و پایانی جمهوری اسلامی ایران و تحوّلات عراق
دبیرکل موتلفه: در جمهوری اسلامی مردم این حس را دارند که فضایی آزاد برای ابراز نظر و اعتراض دارند/تجمع مشهد آرام بود/ بعدش هم نمازجماعت خواندند/ اختلاف اصولگراها را بزرگ نکنید
سیاست دفاعی و امنیتی آلمان در دوره پس از جنگ سرد: از راهبرد ملی تا مسئولیت منطقه ای و بین المللی - بخش دوم و پایانی ﻣﺆلفه های بیرونی ﺗﺄثیرگذار بر سیاست دفاعی و امنیتی آلمان
هدف آمریکا از حضور در افغانستان اختلاف افکنی میان کشورهای منطقه است
اختلاف نظر تیلرسون و ترامپ برای تحریم تلویزیون ایران
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
جمعه، 29 دی 1396 ساعت 03:262018-01-19سياسي

واکاوی معیار تشخیص جنسیت دوجنسه ها در فقه مذاهب اسلامی با رویکرد روایی - بخش دوم و پایانی اختلاف و اضطراب در متن های منقول روایت شریح


تشخیص جنسیت افراد دوجنسه، از جمله مسائلی است که در فقه اسلامی محل مناقشه بوده و طرفداران آن، به روایات آفرینش زن از دندهٔ مرد و آفرینش حواء از دندهٔ آدم استناد کرده اند؛ - اسناد روایت شریح تمام نقل های روایت شریح در منابع مختلف، با همهٔ اختلاف هایی که در متن دارند، با سه سند به شرح زیر نقل شده اند: 1.

عَبْدُاللّه بْنُ مُعَاوِیه از پدرش مُعَاوِیه از پدرش مَیسَرَه از پدرش شُرَیح (ابن بکار، 1416: 25)؛ روایت شریح با همین سند از منابع عامه در تهذیب نقل شده است (طوسی، 1365: 9/354).

راویان این سند در کتاب های رجالی شیعه، مجهول اند و با اینکه از آنها یاد شده، هیچ ارزیابی ای از وضعیت ایشان وجود ندارد (خویی، 1413: 12/84؛ 10/336 و 19/110) که همین، دلیل بی اعتمادی به روایت (عاملی، 1413: 13/245) و ضعف آن دانسته شده است (حرّ عاملی، بی تا: 8/217 ).

2.

حسن بن علی عبدی از سعد بن طریف از اصبغ بن نباته از شریح (مفید، 1413: 1/213)؛ در کتاب مناقب واسطه میان سعد بن طریف و شریح حذف شده است (ابن شهرآشوب، 1379: 2/376).

در منابع رجالی، توصیفی از حسن بن علی عبدی وجود ندارد و در معجم رجال الحدیث با عنوان ابوالحسن عبدی از او یاد شده است (خویی، 1413: 21/117)، اما سعد بن طریف، توثیق و از یاران امام باقر 7 و امام صادق 7 محسوب شده، ولی از سوی نجاشی و ابن غضائری تضعیف شده است (همان: 8/70).

علاوه بر اینکه واسطه های میان شیخ مفید و عبدی معلوم نیست.

3.

عَاصِمُ بْنُ حُمَید از مُحَمَّدِ بْنِ قَیس از امام باقر 7 (صدوق، 1413: 4/327)؛ علامهٔ حلی وضعیت راویان این سند را نامعلوم دانسته و از ابراز فتوا بر طبق آن خودداری کرده (حلی، 1413: 9/100) و در شرایع نیز روایت ضعیف دانسته شده است (محقق حلی، 1408: 4/39)، اما برخی آن را حسن (اردبیلی، 1403: 11/580 و 588؛ خوانساری، 1405: 5/380 )، حسن کالصحیح (عاملی، بی تا: 8/217 )، معتبره (سبزواری، 1413: 30/251)، قوی (مجلسی، 1406: 11/366) و صحیح توصیف کرده اند (نراقی، 1415: 19/448؛ سبحانی، 1415: 376؛ محسنی، 1424: 1/222).

طریق صدوق به کتاب القضایای محمد بن قیس چنین است: ابوعبداللّه بن شاذان از علی بن حاتم از محمد بن جعفر الرزاز از عبداللّه بن محمد بن خالد از عبدالرحمن بن ابی نجران از عاصم بن حمید از کتاب محمد بن قیس که گفته شده عبدالرحمن بن ابی نجران مطالب بسیاری بر آن کتاب افزوده است (خویی، 1413: 9/300)؛ و البته این طریق، صحیح ارزیابی شده است (همان: 21/222؛ 11/236؛ 15/173 و 10/93).

راوی کلیدی این سند محمد بن قیس ، مشترک میان چند راوی است (همان: 17/171) و چون صدوق، زمانی که طریق خود را به کتابقضایای امیرالمؤمنین 7 ذکر می کند، لقب او را ذکر نکرده، امکان دارد ابونصر اسدی یا ابوعبداللّه بجلی باشد.

ابونصر اسدی، از بزرگان کوفه و خاصان خلفا، عمر بن عبدالعزیز و یزید بن عبدالملک، بوده، ولی با این حال، رجالیان شیعه (همان: 17/174) و عامه (ابن سعد، 1410: 6/343؛ ابن ابی حاتم، 1271: 8/61-62) او را توثیق کرده اند و از رجال صحیح مسلم نیز هست (قشیری نیشابوری، بی تا: 1/10 و 2/644).

ابوعبداللّه البجلی، ثقه و از شیعیان خاص ممدوح است (خویی، 1413: 17/173).

جالب اینکه هر دو، کتابی با موضوع قضاوت های امیرالمؤمنین 7 داشته اند (همان: 17/175) و عاصم بن حمید هر دو را روایت کرده و هر دو از صادقین8روایت کرده اند (همان: 17/176).

بنابراین، برای تمییز این دو راوی از هم، قرینهٔ راوی و مروی نیز مفقود است.

پس احتمال ورود روایت شریح در اثر سهو یا اختلاط و .

، از سوی محمد بن قیس اسدی، که با بزرگان عامه اختلاط داشته، وجود دارد.

افزون بر اینکه احتمال دارد عاصم بن حمید که با سعد بن طریف در ارتباط بوده (همان: 8/71 و 9/172) و به واسطهٔ او از امام باقر 7 هم نقل روایت کرده (کلینی، 1365: 3/111) در ذکر سند اشتباه کرده و روایت شریح را از سعد شنیده و به ابن قیس نسبت داده باشد.

در نتیجه، با چشم پوشی از احتمال منتقله بودن روایت، تنها نقل پذیرفتنی روایت شریح از نظر سندی، نقل سوم است که افزون بر دو اشکال نقل شده از عامه، در بخش نقد روایت شریح در منابع عامه، به دو اشکال بزرگ متنی و محتوایی دیگر مبتلا است.

اشکال نخست: روایات معارض با جست وجو در منابع عامه، روایتی معارض با روایت شریح یافت نشد، ولی در منابع شیعی در برابر این روایت، دو دسته روایت معارض وجود دارد: دستهٔ اول، روایاتی که با حکم روایت شریح، در تعارض اند؛ و به جای شمار دنده ها، قرعه را فصل الخطاب دانسته اند یا در مقام تعیین میزان سهم الارث، نیمی از سهم یک زن و نیمی از سهم یک مرد را تعیین کرده اند که بسیاری از فقها آنها را حجت دانسته و بر اساس آنها فتوا داده اند (طوسی، 1407: 4/358؛ حلی، 1420: 5/74؛ اردبیلی، 1403: 11/580؛ مراغی، 1417: 1/50 ).

دستهٔ دوم، دو روایت از امام باقر 7 و امام صادق 7 که خلقت حواء از دندهٔ آدم را به شدت رد کرده اند: الف.

عمرو بن ابی المقدام از پدرش نقل کرده: از امام باقر 7 پرسیدم: حواء از چه آفریده شد؟ حضرت فرمود: مردم چه می گویند؟ عرض کردم: می گویند خدا او را از دنده های آدم آفریده! حضرت فرمود: دروغ می گویند.

آیا خدا عاجز بود که او را از غیر دندهٔ او بیافریند؟! (عیاشی، 1380: 1/216).

ب.

زراره از امام صادق 7 در پاسخ به پرسش روایت قبل، نقل کرده: خدا از این عمل، پاک و منزه و بسیار برتر است؛ آیا معتقدند که خدای تبارک و تعالی ناتوان بود که برای آدم همسری از غیر دندهٔ او بیافریند؟! (صدوق، 1413: 3/379 و 1386: 1/17).

طریق شیخ صدوق در من لایحضره الفقیه به زراره صحیح است (خویی، 1413: 7/247).

بنابراین، روایت شریح با روایت زراره تعارض دارد؛ و برای ترجیح هر کدام باید مرجحاتی یافت که از جمله مرجحات روایت زراره، موافقت روایت شریح با عامه ـ روایتاً و فتوائاً ـ است.

مرجحات دیگری نیز برای تأیید روایت زراره و کنارگذاشتن روایت شریح وجود دارد که پیش از این بیان شد.

اشکال دوم: مخالفت با مسلمات علمی بزرگ ترین اشکال نشان دهندهٔ جعل روایت شریح، مخالفت صدر و ذیل آن با علم قطعی است که هم در منابع عامه و هم شیعی به آن پرداخته شده است: الف.

در دو علم تشریح و آناتومی، ثابت شده که تعداد دنده های زن و مرد با هم مساوی است.

به این حقیقت در منابع مختلف عامه و شیعی استناد شده است (عاملی، بی تا: 8/216 و 218 ؛ نجفی، 1404: 39/285 ؛ سبزواری، 1413: 30/252 ؛ سبحانی، 1415: 378 ؛ مؤمن، 1385: 6؛ دلیر، 1387: 107؛ محسنی، 1424: 1/224؛ دسوقی، بی تا: 4/495؛ حطاب، 1412: 6/432؛ زرقانی، 1422: 8/410؛ نیآوردی، 1419: 9/381 و 11/412؛ رافعی، بی تا: 1/172؛ رویانی، 2009: 9/370؛ علیش، 1409: 9/716).

نقد: این ادعا غالباً مطابق واقع است، اما بر اساس استقرای تام نیست و نمی توان به آن ترتیب اثر داد (سبزواری، 1413: 30/252 ).

پاسخ: در روایت شریح، این معیار، برگرفته از آفرینش حواء از دندهٔ آدم ذکر شده، و از آن نتیجهٔ عام گرفته شده است: دنده های مردان یک دنده کمتر از دنده های زنان است .

این سخن مستلزم آن است که یک دندهٔ همهٔ مردان کمتر از زنان باشد.

بنابراین، معلوم شدن خلاف آن حتی در یک مرد، ناقض حکم روایت است، چه رسد به مشاهدهٔ آن در غالب مردان.

در حالی که دانشمندان علم تشریح همواره بر تساوی تعداد دنده ها تأکید داشته اند (ابن سینا، بی تا: 1/53؛ ابن نفیس، 1981: 1/35 و 50)؛ و امروزه در علم آناتومی نیز که مبتنی بر دانش جدید بشری و ابزارهای پیشرفته است، شمار دنده ها در انسان، چه زن و چه مرد، هم صدا با دانشمندان قدیم، 12 جفت اعلام شده است (Snell, 2012: 25 ؛ پارکر، 1391: 36).

ب.

در صدر برخی نقل های روایت، ادعا شده که شخص مزبور، هم بارور شده و هم بارور کرده که این ادعا با علم قطعی تعارض دارد؛ زیرا در علم ژنتیک ثابت است که کروموزوم های جنسی انسان یا الگوی XY دارند یا XX و چینش های غیر این دو الگو،[2] اغلب منجر به نازایی هستند و گزارش علمی ای وجود ندارد که الگوهای چینشی کرموزوم ها موجب مضاعف شدن توان جنسی فرد شده باشد (دلیر، 1387: 17-18).

بنابراین، صدر و ذیل روایت شریح، با علم قطعی تعارض دارد؛ و چون چنین تعارضی از نشانه های جعل است، به جعلی بودن روایت شریح حکم می شود (غفاری، 1369: 73؛ دیاری، 1383: 270).

نتیجه از آنچه بیان شد، قرائنی که جعلی بودن روایت شریح را نشان می دهد، عبارت است از: 1.

نظریهٔ آفرینش زن از دندهٔ مرد، که تکیهٔ این روایت بر آن است، از نظریات ارسطو بوده است.

2.

داستان آفرینش حواء از دندهٔ آدم، که در این روایت به آن استشهاد شده، از اسراییلیات است.

3.

وجود روایات معارض و مطابقت روایات شریح با منابع عامه از نظر روایی و فتوایی.

4.

تعارض روایت شریح با وجود خنثای مشکل که همهٔ فقها قبول دارند؛ زیرا اگر تعداد دنده ها در تعیین جنسیت حجت بود، قول به وجود خنثای مشکل، بی معنا بود.

5.

ضعف و تردید در صحت سند روایت شریح.

6.

اختلاف موجود در نقل های مختلف که چه از یک یا چند راوی باشد یا از مؤلفان یا نویسندگان پدید آمده باشد، موجب اضطراب است و مطلقاً مانع از عمل به مضمون حدیث می شود.

7.

مخالفت صدر و ذیل نقل صدوق با مسلمات علمی.

بنا بر آنچه بیان شد، روایت شریح، بر فرض پذیرش صحت سند نقل شیخ صدوق، خبری واحد است که با توجه به اشکالات هفت گانهٔ خارج و داخل متنی ذکرشده، به ویژه به دلیل مخالفت صدر و ذیل آن با علم قطعی، جعلی بودن آن روشن است و قابلیت ایجاد مظنه را نیز ندارد؛ و نیز به این دلیل که در آخرین مرحله از سیر جعل روایات آفرینش زن از دنده های مرد، به دست طرفداران علوم یونانی و ناقلان اسراییلیات، جعل شده و به واسطهٔ راویان طرفدار داستان های نادر و عجیب مرتبط با منابع عامه در میان روایات اهل بیت: وارد شده است.

از تمام آنچه بیان شد، به خوبی روشن می شود که روایت شریح، صلاحیت استناد برای صدور هیچ گونه حکم شرعی را ندارد.

پی نوشت ها: [1].

مؤلفان الحاوی الکبیر فی فقه مذهب الإمام الشافعی متوفای 450 ه .

ق.

و بحر المذهب متوفای 502 ه .

ق.

هستند.

[2].

اختلال های جاکوب، دیس ژنزی توبولار (کلاین فلتر)، دیس ژنزی گوناد (نشانگان ترنر) (دلیر، 1387: 17-18).

مراجع آشتیانی، محمدحسن (1418).

رساله فی القواعد الفقهیه، تهران: مؤسسهٔ اطلاعات، چاپ اول.

ابن ابی حاتم، عبدالرحمن بن محمد (1271).

الجرح والتعدیل، حیدرآباد هند: مجلس دائرهالمعارف العثمانیه.

ابن ابی شیبه، عبداللّه بن محمد (1409).

الکتاب المصنف فی الأحادیث والآثار، ریاض: مکتبه الرشد.

ابن ابی اسامه، حارث بن محمد (1413).

بغیه الباحث عن زوائد مسند الحارث، مدینه: مرکز خدمه السنه والسیره النبویه، الطبعه الاولی.

ابن اثیر، علی بن محمد (1417).

الکامل فی التاریخ، بیروت: دار الکتاب العربی.

ابن الساعی، علی بن انجب (1430).

الدر الثمین فی أسماء المصنفین، تونس: دار الغرب الاسلامی.

ابن بطال، علی بن خلف (1423).

شرح صحیح البخاری، ریاض: مکتبه الرشد.

ابن بکّار، زبیر (1416).

الأخبار الموفقیات، بیروت: عالم الکتب.

ابن حنبل، احمد بن محمد (1421).

مسند، بیروت: مؤسسه الرساله.

ابن راهویه، اسحاق بن ابراهیم (1412).

مسند، مدینه: مکتبه الایمان.

ابن سعد، محمد (1410).

الطبقات الکبری، بیروت: دار الکتب العلمیه.

ابن سینا، حسین بن عبداللّه (بی تا).

القانون فی الطب، تحقیق: محمد امین الضناوی، بی جا: بی نا.

ابن شهرآشوب، محمد (1379).

مناقب آل ابی طالب 7، قم: مؤسسهٔ انتشارات علامه.

ابن عابدین، محمد امین بن عمر (1412).

رد المحتار علی الدر المختار، بیروت: دار الفکر.

ابن عابدین، محمد امین بن عمر (بی تا).

قره عین الأخیار لتکمله رد المحتار علی الدر المختار شرح تنویر الأبصار، بیروت: دار الفکر للطباعه والنشر والتوزیع.

ابن قدامه، عبداللّه بن احمد (1388).

المغنی، قاهره: مکتبه القاهره.

ابن مفلح، ابراهیم بن محمد (1418).

المبدع فی شرح المقنع، بیروت: دار الکتب العلمیه.

ابن منذر، محمد ابن ابراهیم (1423).

کتاب تفسیر القران، مدینه: دار المآثر.

ابن نجیم، زین الدین بن ابراهیم (بی تا).

البحر الرائق شرح کنز الدقائق، بی جا: دار الکتاب الإسلامی.

ابن نفیس، علی بن ابی الحزم (1981).

شرح تشریح القانون لابن سینا، تحقیق: سلمان قطایه السوری، پاریس: بی نا.

ابو اسحاق شیرازی، ابراهیم ابن علی (بی تا).

المهذب فی فقه الامام الشافعی، بی جا: دار الکتب العلمیه.

اراکی، محمدعلی (1413).

رساله فی الارث، قم: مؤسسهٔ در راه حق.

اردبیلی، احمد بن محمد (1403).

مجمع الفائده والبرهان فی شرح إرشاد الأذهان، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

اعرابی، غلام حسین (1387).

نگاهی نو به روایات آفرینش زن از دندهٔ چپ مرد ، در: پژوهش نامهٔ قرآن و حدیث، ش5، ص47-58.

بابرتی، محمد بن محمد (بی تا).

العنایه شرح الهدایه، بیروت: دار الفکر.

بحرانی، یوسف (1405).

الحدائق الناضره فی أحکام العتره الطاهره، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

بخاری، محمد بن اسماعیل (1422).

الجامع المسند الصحیح المختصر من امور رسول اللّه 9 و سننه و ایامه، دمشق: دار طوق النجاه.

البزار، احمد بن عمرو (2009).

البحر الزخار، مدینه: مکتبه العلوم والحکم.

بصری بحرانی، محمد امین (1413).

کلمه التقوی، قم: سیدجواد وداعی.

بغوی، حسین بن مسعود (1418).

التهذیب فی فقه الإمام الشافعی، بیروت: دار الکتب العلمیه.

پارکر، استیو (1391).

فرهنگ نامهٔ بدن انسان، ترجمه: احمد مختاریان، تهران: طلایی.

ترمذی، محمد بن عیسی (1998).

الجامع الکبیر (سنن ترمذی)، بیروت: دار الغرب الاسلامی.

تمیمی دارمی، عبداللّه (1412).

مسند، عربستان سعودی: دار المغنی للنشر والتوزیع.

تمیمی دارمی، عبداللّه (1434).

مسند، بیروت: دار البشائر.

تمیمی مغربی، نعمان بن محمد (1385).

دعائم الإسلام، مصر: دار المعارف.

جوزی، عبدالرحمن بن علی (بی تا).

کشف المشکل من حدیث الصحیحین، ریاض: دار الوطن.

جوینی، عبدالملک (1428).

نهایه المطلب فی درایه المذهب، بی جا: دار المنهاج.

حطاب الرُّعینی، محمد (1412).

مواهب الجلیل فی شرح مختصر خلیل، بیروت: دار الفکر.

حلّی، حسن بن یوسف (1413).

مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

حلّی، حسن بن یوسف (1420).

تحریر الأحکام الشرعیه علی مذهب الإمامیه، قم: مؤسسهٔ امام صادق 7.

حلّی، محمد بن حسن (1387).

ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، قم: مؤسسهٔ اسماعیلیان.

حمیدی، عبداللّه بن الزبیر (1996).

مسند، دمشق: دار السقا.

حمیری، عبدالملک بن هشام (1374).

التیجَان فی مُلوک حِمْیرْ، صنعاء: مرکز الدراسات والأبحاث الیمنیه.

خوانساری، سید احمد (1405).

جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم: مؤسسهٔ اسماعیلیان.

خویی، سید ابوالقاسم (1413).

معجم رجال الحدیث، قم: مؤسسهٔ احیاء آثار امام خویی.

دسوقی، محمد بن احمد (بی تا).

حاشیه علی الشرح الکبیر، بیروت: دار الفکر.

دلیر، محسن (1387).

تغییر جنسیت آری یا نه؟، دروس آیت اللّه العظمی دوزدوزانی، قم: نشر آثار امین.

دیاری، محمدتقی (1383).

پژوهشی در باب اسراییلیات در تفاسیر قرآن، تهران: دفتر پژوهش و نشر سهروردی.

ذهبی، شمس الدین محمد (1382).

میزان الاعتدال فی نقد الرجال، بیروت: دار المعرفه للطباعه والنشر.

ذهبی، شمس الدین محمد (1405).

سیر أعلام النبلاء، بیروت: مؤسسه الرساله.

الرافعی، عبدالکریم بن محمد (1417).

العزیز شرح الوجیز معروف به الشرح الکبیر، بیروت: دار الکتب العلمیه.

رویانی، عبدالواحد بن اسماعیل (2009).

بحر المذهب، بیروت: دار الکتب العلمیه.

زرقانی، عبدالباقی بن یوسف (1422).

شرح الزُّرقانی علی مختصر خلیل، بیروت: دار الکتب العلمیه.

زرکلی، خیرالدین بن محمود (2002).

الاعلام، بیروت: دار العلم للملایین.

سبحانی، جعفر (1418).

موسوعه طبقات الفقهاء، قم: مؤسسهٔ امام صادق 7.

سبحانی، جعفر (1415).

نظام الإرث فی الشریعه الإسلامیه الغراء، قم: مؤسسهٔ امام صادق 7.

سبزواری، سید عبدالأعلی (1413).

مهذّب الأحکام، قم: مؤسسهٔ المنار و دفتر معظم له.

سنیکی، زکریا بن محمد (بی تا).

الغرر البهیه فی شرح البهجه الوردیه، بی جا: المطبعه المیمنیه.

شوشتری، محمدتقی (1415).

النجعه فی شرح اللمعه، تحقیق: علی اکبر غفاری، تهران: مکتبه الصدوق.

صدوق، محمد بن حسین (1361).

معانی الأخبار، قم: انتشارات جامعهٔ مدرسین.

صدوق، محمد بن حسین (1413).

من لایحضره الفقیه، قم: انتشارات جامعهٔ مدرسین.

طبری، محمد بن جریر (1387).

تاریخ الرسل والملوک، بیروت: دار التراث.

طوسی، محمد بن حسن (1365).

التهذیب، تهران: دار الکتب الإسلامیه.

طوسی، محمد بن حسن (1407).

الخلاف، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

عاملی (شهید ثانی)، زین الدین بن علی (1413).

مسالک الافهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، قم: مؤسسه المعارف الإسلامیه.

عاملی، سید جواد (بی تا).

مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلاّمه، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

علیش، محمد بن أحمد (1409).

منح الجلیل شرح مختصر خلیل، بیروت: دار الفکر.

عیاشی، محمد بن مسعود (1380).

کتاب التفسیر، تهران: چاپ خانه علمیه.

العینی، محمود بن احمد (1420).

البنایه شرح الهدایه، بیروت: دار الکتب العلمیه.

غفاری، علی اکبر (1369).

تلخیص مقباس الهدایه، تهران: چاپ خانهٔ تابش.

قشیری نیسابوری، مسلم بن الحجاج (بی تا).

المسند الصحیح المختصر بنقل العدل عن العدل الی رسول اللّه 9، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

قمی، سید تقی (1426).

مبانی منهاج الصالحین، قم: منشورات قلم الشرق.

قمی، علی بن ابراهیم (1404).

تفسیر قمی، قم: مؤسسهٔ دار الکتاب.

کلینی، محمد بن یعقوب (1365).

الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیه.

لنکرانی، محمد (1421).

تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله (الطلاق ـ المواریث)، قم: مرکز فقهی ائمهٔ اطهار:.

مجلسی، محمدباقر (1404).

بحار الانوار، بیروت: مؤسسه الوفاء.

مجلسی، محمدتقی (1406).

روضه المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه، قم: مؤسسهٔ فرهنگی اسلامی کوشان پور.

محسنی، محمدآصف (1424).

الفقه و مسائل طبیه، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.

محقق حلی، جعفر بن حسن (1408).

شرائع الاسلام فی مسائل الحلال والحرام، قم: مؤسسهٔ اسماعیلیان.

مراغی، میرعبدالفتاح (1417).

العناوین الفقهیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

المرداوی، علی بن سلیمان (1415).

الإنصاف فی معرفه الراجح من الخلاف، قاهره: هجر للطباعه والنشر والتوزیع والإعلان.

مفید، محمد بن محمد (1413).

الإرشاد إلی معرفه ساده العباد، قم: انتشارات کنگرهٔ جهانی شیخ مفید.

مقدسی، عبدالرحمن بن محمد (1415).

الشرح الکبیر (منتشرشده به همراه المقنع والإنصاف)، قاهره: هجر للطباعه والنشر والتوزیع والإعلان.

مقدسی، عبدالرحمن بن محمد (بی تا).

الشرح الکبیر علی متن المقنع، بی جا: دار الکتاب العربی للنشر والتوزیع.

موسوی خمینی، سید روح اللّه (بی تا).

تحریر الوسیله، قم: مؤسسهٔ مطبوعات دارالعلم.

مؤمن قمی، محمد (1385).

بررسی فقهی، حقوقی تغییر جنسیت و تبعات آن ، ترجمه: حسین حبیبی تبار، در: فصل نامهٔ تخصصی علوم اسلامی، س1، ش3، ص6-22.

نجفی، محمدحسن (1404).

جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

نراقی، مولی احمد (1415).

مستند الشیعه فی أحکام الشریعه، قم: مؤسسهٔ آل البیت:.

نسایی، احمد بن شعیب (1421).

السنن الکبری، بیروت: مؤسسه الرساله.

نوری، میرزا حسین (1408).

مستدرک الوسائل، قم: مؤسسهٔ آل البیت:.

نووی، یحیی بن شرف (1392).

المنهاج شرح صحیح مسلم بن الحجاج، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

نووی، یحیی بن شرف (بی تا).

المجموع شرح المهذب، بیروت: دار الفکر.

نیآوردی، علی بن محمد (1419).

الحاوی الکبیر فی فقه مذهب الإمام الشافعی، بیروت: دار الکتب العلمیه.

نیآوردی، علی بن محمد (بی تا).

النکت والعیون (تفسیر الماوردی)، بیروت: دار الکتب العلمیه.

وکیع، محمد بن خلف (1366).

اخبار القضاه، مصر: المکتبه التجاریه الکبری.

هاشمی، محمد بن احمد (1419).

الإرشاد إلی سبیل الرشاد، بیروت: مؤسسه الرساله.

Snell, Richard S.

(2012).

Clinical Anatomy by Regions, Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins, 9th Ed.

نویسندگان: محمدتقی دیاری: استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قم محسن دلیر: دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قم پژوهشنامه مذاهب اسلامی شماره 7 انتهای متن/ http://fna.

ir/a3ai37 نظرات دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط خبرگزاری فارس در وب سایت منتشر خواهد شد پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد
کلید واژه ها: کتاب - محمد - اسلامی - امام - مذاهب اسلامی - تشخیص - طرفداران - اعتمادی - اضطراب - اسناد - صادق - فتوا - هایی

آخرین اخبار سرویس:
رویدادهایی که امروز خبری می شود

درنبود مجلس هیچ اتفاقی برای اداره کشور نمی افتد/مجلسی که مصوباتش را کس دیگری هوا کند، مجلس نیست/پایداری خطرناک تر از جمناست؛ هر دو تفکر سمّی دارند/پوسته قدرت دست اصلاح طلبان و هسته آن دست اصولگرایان است

اعلام 3 روز عزای عمومی در کهگیلویه و بویراحمد

ادغام تروریست های احرارالشام ونورالدین الزنکی

تذکر به روحانی بابت رابطه اقتصادی با فرانسه و انگلیس

فیلم | تشکر ظریف از رهبری انقلاب

شهردار تهران جان باختن مسافران هواپیما آسمان را تسلیت گفت

پیام رییس ستاد اجرایی برای سقوط هواپیما

هجمه انگلیسی به ارتش انقلابی

گرفتاری های امروز ناشی از مهجور ماندن قرآن در جامعه است

ایران؛ قانونی ترین کشور حاضر در سوریه است/وزیرخارجه سوریه بارها به حضور آمریکا در سوریه معترض شده است

ادعای احمدمنتظری درباره مرحوم سیداحمدخمینی/احمد خمینی با اطلاعاتی که به آیت الله خمینی می داد به دنبال حذف آیت الله منتظری بود تا بتواند در آینده رهبر شود

بیست و دومین نشست «با یاوران وحی» میزبان مؤسسه علمداران نور

آتش و خشم در کاخ سفید ترامپ (فسمت 34)/ فصل سوم/ روز اول

احتمال استیضاح آخوندی پس از بررسی بودجه 97

فال آنلاین دیوان حافظ دوشنبه 30 بهمن ماه 96

"سردار سلیمانی" در مراسم عزاداری بیت رهبری(عکس)

صفحه اول روزنامه های کشوری و استانی؛دوشنبه 30بهمن ماه 96/تصاویر

حدود اختیارات رییس جمهور در قانون اساسی

تکذیب یک ادعا درباره هواپیمای سقوط کرده

یکی از مسافران احتمالی پرواز سقوط کرده: من زنده ام!

درگذشت جمعی از فعالان محیط زیست در سقوط هواپیما

آنهایی که دنبال گفت وگو هستند جدیت در اجرای تعهدات قبلی شان را نشان دهند

گیتی محمدبیگی، علیرضا ابطحی، محمدعلی چلونگر تسامح و تساهل امام رضا(ع) با قیام های شیعی

حضرت زهرا (س)، شخصیتی که از نو باید شناخت

درخشش ظریف در نشست مونیخ

حاضران دومین شب عزاداری فاطمیه در بیت رهبری (عکس)

آشنایی با چگونگی تصویب قانون در مجلس

خاطره "ناطق نوری" از پیغام امام به رهبری

طلاب ملایر مهارت های پژوهشی در فرا گرفتند

جریان شناسی انقلاب فرهنگی انقلاب فرهنگی و انقلابیون پشیمان!

جواد عرب عامری، محمدجعفر جوادی ارجمند بررسی تطبیقی نگاه به اسراییل درگفتمان سیاست خارجی ایران

واکنش "دادستان" به خودکشی 2 متهم در زندان اوین

ماجرای فعال بودن "تلگرام کاپیتان حجت الله فولاد" پس از سقوط ATR (عکس)

دانشگاه های بی کیفیت علت بیکاری جوانان است

پیام تسلیت اردوغان به روحانی

تسلیت امیرقطر برای سانحه سقوط هواپیمای ایران

طلوع نور ؛ سوره توبه آیات 73 تا 79 صفحه 199

دیدار دی میستورا با ظریف در حاشیه کنفرانس امنیتی مونیخ

ایران زیباست؛ مسیر برفی «اسالم» به «خلخال»

50 درصد از مردم زلزله زده غرب کشور هنوز نتوانسته اند کانکس دریافت کنند/ چادر ها دیگر قابلیت اسکان ندارند

روزنامه استخدامی استان البرز و شهر کرج | دوشنبه 30 بهمن 96

آخرین وضعیت پرونده جاسوسی محیط زیستی

دکتر محسن حبیبی هستی شناسی خیال نزد ابن سینا و ملاصدرا

روزنامه استخدامی استان خراسان شمالی و شهر بجنورد | دوشنبه 30 بهمن 96

2 ابهام بزرگ در ماجرای سقوط هواپیمای ATR

آخرین جزییات پرونده جاسوسان محیط زیستی از زبان رییس دادگستری استان تهران

جلال درخشه، علیرضا اسماعیلی کلیشمی دیپلماسی فرهنگی و قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در ایتالیا؛ فرصت ها، تهدیدها و راهبردها

رویدادهایی که امروز در قم خبری می شود/30 بهمن ماه

فوری/ اولین توضیحات یک مقام ارشد شرکت آسمان در مورد سقوط ATR

برگزاری مراسم وداع با پیکر شهید گمنام در ده زیار کرمان

اقدامات خوبی در زمینه استفاده از مجازات های جایگزین حبس انجام شده است

ارتقای شهرهای زنگی آباد، اختیارآباد و شرف آباد کرمان به بخش جدید

ساسان زرانی، علی قائمی امیری، نجمه وکیلی خاستگاه ها و رویکرد های معرفتی و فطری هنر دینی

مسابقات قرآن کریم ویژه طلاب حوزه های علمیه کرمان برگزار می شود

سروناز تربتی بررسی ارتباطِ نگاه محور در فیسبوک: برساخت فانتزی و گفتمان هیستریک (با رویکرد لکانی)‏

تصویر سکه نقره ضرب شده توسط داعش!

عکس متفاوتی از کاپیتان پرواز سقوط کرده یاسوج زیر بال ATR + عکس

نظری بر اختلاف های شورای انقلاب و دولت موقت؛ دولت عافیت طلب و شورایی که انقلابی بود

یادداشت/ عبد الله متولیان عصر ترجیح مدیریت جهادی بر دیوان سالاری

وزیر راه و شهرسازی دوباره زیر تیغ استیضاح؟

ظریف: آمریکا از برخی اقلیت های سوریه به عنوان پیاده نظام خود استفاده ابزاری می کند

تا آن عدالت اسلامی خیلی فاصله داریم، تا عدالت مطلوب خیلی فاصله داریم

آیا شجریان به کما رفته؟

4 نشانه انسان خیرخواه از زبان نبی اکرم(ص)

یادداشت/ محمدحسن قدیری ابیانه مثلث ارتجاع!

ازدواج فامیلی درست است یا اشتباه؟

عباس کشاورز شکری، زهرا فهیمی واکنش جهان غرب به تحولات ژئوپلیتیک شیعه و راهکارهای مقابله با آن

نادر رازقی ,مهدی بولاغی‎ ‎ برساخت ذهنی رانندگان متخلف به دلیل تخلف از قوانین راهنمایی و رانندگی

دیدار زمستانه "هوروش بند" با هوادارانش

وزیر نیرو درخواست کرد؛ جلسه غیر علنی مجلس در باره بحران آب

منصور نیک پناه ملزومات و گونه های وصال حق از منظر مثنوی معنوی

محمد زابلی، دکتر علی قائمی امیری، دکتر نجمه وکیلی بررسی مفاهیم همگون با فطرت در آموزه های اسلامی

امیر قطر حادثه سقوط هواپیما در ایران را تسلیت گفت

یادداشت/ محمدصادق کوشکی حلقه مفقوده عدالت

سعید وثوقی ،عسگر صفری ،سعیده مرادی فر تحولات اوکراین و تاثیر آن بر نظام بین الملل

زدوبندهای رجال ایرانی با عوامل بیگانه در عصر قاجار عزت ملی در کشاکش روسوفیل ها و انگلوفیل ها

حسین رضایی، شهلا کاظمی پور بررسی رابطه میان استفاده از محتوای سیاسی وب سایت های داخلی و خارجی و مشارکت سیاسی انتخاباتی

حسین اترک، محسن جاهد پیدایی مفهوم ردائت در تاریخ اخلاق فلسفی در عالم اسلام با تأکید بر اندیشه خواجه نصیر الدین طوسی

حامد فروزان، سیدرضا نقیب السادات کارکرد تربیتی رسانه؛ گفتمان نوین ارتباطی مبتنی بر اندیشه اسلامی در ایران

اتفاق عجیب؛ تلگرام خلبان هواپیمای ATR پس از سقوط چک شده است! + عکس

مسافر بازمانده «پرواز مرگ» چگونه از هواپیما جا ماند؟

ابراهیم رییسی برای مجلس می آید

اولین همسایه عربی سقوط هواپیمای ATR را به ایران تسلیت گفت

فهرست رسمی سرنشینان هواپیمای سقوط کرده منتشر شد + اسامی و عکس

احمد توکلی داغدار فرزند + عکس

واکنش تند سردار آزمون به سقوط هواپیما/ من بمیرمم دیگه سوار هواپیما ایران نمیشم! + عکس

محمدهادی توکلی، دکتر حسینعلی شیدان شید دیدگاه حکیم سبزواری درباره برهان تضایف و نقش آن در اثبات اتحاد عاقل و معقول

بررسی سوال از رییس جمهور در کمیسیون اقتصادی

3 محور اصلی وحدت و تحقق تمدن اسلامی است

تبعیض ها مردم را نا امید می کند

طرز تهیه رولت کوکو سبزی طرح دار بدون فر

اسدالله مهرآرا، صدیقه طوطیان اصفهانی، علی کشاورز بررسی تاثیر هوش معنوی بر اخلاق حرفه ای کادر پزشکی بیمارستان

محمد پاک سرشت، علیرضا فقیهی، فائزه ناطقی تربیت اعتقادی در برنامه درسی دین و زندگی دوره دوم متوسطه در نگاه خبرگان

احمد بخشایشی اردستانی، نیکو رضایی جوزانی مطالعه تطبیقی میزان تحقق اندیشه امام خمینی(ره) با رویکرد عدالت اقتصادی در دولت های پس از انقلاب (1392-1368)

مراسم عزاداری حضرت فاطمه زهرا(س) در پکن برگزار شد

محمد پوراسدی ,جواد معدنی‎ ‎ تدوین راهبردهای موثر در ارتقای سلامت اداری پلیس راهور ناجا با استفاده از مدلSWOT

داود دعاگویان ,حوریه امین سرخی ,منیره رضایی‎ ‎ بررسی تطبیقی شیوه های فرهنگی اصلاح رفتار ترافیکی کاربران در کشورهای توسعه یافته وارائه راهکارهای اجرایی برای ‏ایران

صنایع، طرح های خود را در قالب فراخوان با دانشجویان به اشتراک بگذارند

فتنه ی 25 بهمن 89 و بازگشت به دهه ی 60

واکاوی معیار تشخیص جنسیت دوجنسه ها در فقه مذاهب اسلامی با رویکرد روایی - بخش دوم و پایانی اختلاف و اضطراب در متن های منقول روایت شریح

واکاوی معیار تشخیص جنسیت دوجنسه ها در فقه مذاهب اسلامی با رویکرد روایی - بخش دوم و پایانی اختلاف و اضطراب در متن های منقول روایت شریح