مطالب مرتبط:
پیش بینی آشنا: در سال های آتی اطراف ایران را تبهکاران با گرایشات اسلام گرایی افراطی خواهند گرفت
ادعاهای نظام سلطه درباره نقض قوانین در ایران بیش از حد است
اوضاع خاص نظام بانکی ایران
گزارش نمایندگان وزارت دفاع و امور خارجه به هییت تفحص از پرونده های حقوقی بین ایران و آمریکا/ اسناد کمیته جمع آوری می شود
گزارش نمایندگان وزارت دفاع و امور خارجه به هیئت تفحص از پرونده های حقوقی بین ایران و آمریکا/ اسناد کمیته جمع آوری می شود
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
یکشنبه، 26 آذر 1396 ساعت 00:512017-12-16سياسي

رویکردی نوین در شهادت زن در نظام حقوقی اسلام با نگاهی به نظام حقوقی ایران - بخش اول شهادت زن در اقوال فقها


دسته ای از فقها برای شهادت زن طریقیت قایل شده اند لذا حصول اطمینان برای قاضی محکمه را به طور مطلق مبنای اعتبار شهادت دانسته اند.

- رویکردی نوین در شهادت زن در نظام حقوقی اسلام با نگاهی به نظام حقوقی ایران - بخش اولشهادت زن در اقوال فقها دسته ای از فقها برای شهادت زن طریقیت قایل شده اند لذا حصول اطمینان برای قاضی محکمه را به طور مطلق مبنای اعتبار شهادت دانسته اند.

  چکیده قوال فقهای امامیه در مورد اعتبار شهادت زن بر دو قول مبتنی است، دسته ای برای شهادت زن موضوعیت قائل هستند، لذا شهادت زن را منحصر به نصوص فقهی می دانند.

از این حیث در مواردی فقط شهادت زن را پذیرفته اند، در مواردی برای شهادت زن اعتباری قائل نشده و آن را منحصر به مردان دانسته اند و در مواردی شهادت زن را در صورتی دارای اعتبار می دانند که منضم به قسم باشد و در اعتبار آن از نظر عدد با مردان تفاوت قائل شده اند.

دسته ای دیگر از فقها برای شهادت زن طریقیت قایل شده اند لذا حصول اطمینان برای قاضی محکمه را به طور مطلق مبنای اعتبار شهادت دانسته اند.

حقوقدانان نیز به پیروی از فقه امامیه به شرحی که گذشت، در مورد شهادت زن نظر خود را بیان داشته اند.

البته با جستجو در ادله وارده می توان بیان داشته شود که درطریقیت و موضوعیت شهادت می توان به تفصیل قایل شد از این حیث که برای شهادت در حدود الهی به صورت مطلق، موضوعیت قائل شد و در غیر حدود الهی به صورت مطلق طریقیت را مبنا قرار داد بنابراین در غیر حدود الهی جنسیت برای اعتبار شهادت جایگاهی ندارد و آنچه موضوعیت دارد حصول اطمینان برای قاضی محکمه در صدور حکم است.

لازم به ذکر است روش تحقیق، تحلیلی بوده و در بررسی منابع، از روش کتابخانه ای استفاده شده است.

کلیدواژگان شهادت زن؛ طریقیت شهادت؛ موضوعیت شهادت مقدمه اختلافات تکوینی مرد و زن در تبیین حقوق و تکالیف آن دو بسیار مؤثر است؛ چون بر اساس رابطه فلسفی و منطقی میان هست و باید همان گونه که اشتراکات تکوین زمینه ساز همانندی در تشریع است تفاوت های تکوینی موجب اختلافات در تشریع است و در حقیقت حقوق و تکالیف مبتنی بر مصالح و مفاسد واقعی و نفس الأمری است و این اختلاف در مصالح و مفاسد واقعی به ناچار سبب تفاوت در حقوق و تکالیف خواهد شد (مصباح یزدی، 1388: 222).

از طرفی زن و مرد دو موجود مکمل یکدیگرند که پا به عرصه حیات گذارده اند.

با نگرش نظام مند به خلقت زن و مرد، لزوم تفاوت اجتناب ناپذیرآن ها کاملاً مشخص می گردد.

چراکه بارزترین و مهم ترین خصوصیت یک نظام، وجود تفاوت های سازمان بخش در اجزای آن است (مصدق صدقی، 1387: 71).

بررسی چگونگی پذیرش برخی دعاوی و شهادت زن در دادگاه از مسائل بحث برانگیز در مجامع زنان بوده و همچنین دست آویزی است، برای برخی از کسانی که با نگاهی تبلیغاتی و کم محتوا بدان می نگرند (علی محمدی؛ حسینی، 1392: 112).

یکی از نشانه های جامعه مدنی، قانون گرایی و اجرای قوانین کارآمد و مناسب با آن جامعه در راستای تکامل بشری است؛ زیرا در سایه قانون و عمل بدان است که جامعه به سوی رشد، کمال و تمدن حرکت می کند.

باید اذعان نمود اولین افرادی که به وضع قانون پرداختند، انبیای عظام بوده اند؛ زیرا آن ها بااتصال به منبع علم الهی این مطلب را به طور کامل دریافته بودند که فقط عمل به قانون های شریعت در راستای طبیعت است که می تواند او را به کمال و هدف خلقت خود نایل کند.

(شوشتری، 1379: 85) در قرآن کریم در چهار مورد: وصیت[1] ، طلاق[2] ، زنا[3] و دین[4] از گواهی و تعداد شهود سخن به میان آمده که در یک مورد آن به طور مشخص از گواهی زن و میزان ارزش آن صحبت شده است، و استشهدوا و شهیدین من رجالکم فان لم یکونا رجلین فرجل و امرتان ممن ترضون من شهداء اَن تضل احدهما فتذکر احداهما الأخری[5] (البقره،282).

در این آیه شریفه علاوه برنوشتن و کتابت، احکام گرفتن شاهد نیز بیان شده است.

برخی از مفسران (قرطبی، 1379، ج 3: 291) و فقیهان (موسوی گلپایگانی،1407: 297؛ راوندی، بی تا، ج 1، 399) با استناد به ظاهر آیه شریفه بیان داشته اند که گواهی دو زن و یک مرد در صورتی مورد قبول واقع می شود که دو مرد عادل وجود نداشته باشد؛ و الا در صورت وجود دو مرد دیگر نوبت به گواهی دو زن و یک مرد نمی رسد.

کلمه شهادت در لغت یا از ریشه شهد، یشهد، شهوداً است، و یا از ریشه شهد یشهد شهاده گرفته شده است که در حالت نخست به معنای حاضر شدن است در حالت ثانی به معنای خبر دادن و ادا کردن است.

(جوهری، 1410، ج 2: 494) راغب بیان می دارد که شهود و شهادت به معنای حضور همراه با دیدن است.

(راغب، 1412: 465) و دیگری بینه را مؤنث بین و جمع آن را بینات دانسته است (قرشی، 1367، ج 1: 259).

پره برداری (راغب، 1412: 157-158).

شهادت از ادله اثبات دعواست.

حال خود شرایطی دارد که لازمه اعتبار آن است.

بعضی از شرایط مربوط به قدرت تعقل و تشخیص شاهد همانند قدرت تعقل و قدرت شاهد و برخی هم مربوط به اعتماد به شاهد و اطمینان از صحت گفتار است؛ همانند: وثاقت، عدالت و.

همچنین می بایست مسلمان، شیعه و حلال زاده باشد و همچنین تهمت نیز نباید وجود داشته باشد.

(جبعی العاملی، 1423، ج 1: 522) دررم قدیم، هند، چین و برمانی، شهادت زنان در دعاوی بی تأثیر بوده است و در موارد خاص که شهادت زنان مورد قبول بوده است، زنان باید فقط بر درب محاکم ایستاده و ادای شهادت می کردند.

(صدر،1348: 92) در دین یهود گواهی زنان به طور مطلق پذیرفته نمی شد و فقط به مردان حق شهادت می دادند.

(خمینی،1360: 244-245) در قانون قدیم فرانسه شهادت زن برابر با شهادت مرد نبوده است.

در نوامبر 1394 شهادت سه زن را برابر با شهادت دو زن می دانستند و شهادت زنان بدکاره به هیچ وجه قبول نبوده است.

(سرشار،1331: 6).

در برخی از کانتون های سوییس در اوایل قرن 19 قانونی وجود داشت که گواهی دو زن را معادل گواهی یک مرد قرار می داد.

(محمصانی، 1358: 307).

در پیشینه این موضوع باید بیان شود که غالب پژوهشگران به ذکر مصادیق شهادت زنان در فقه و حقوق پرداخته اند گروهی از آن ها به آن اکتفا نموده اند مانند دکتر حسین مهرپور در مقاله ای با عنوان بررسی ارزش شهادت زن در قوانین ایران و مبانی فقه آن و دکتر مصطفی رجایی پور و مریم طباطبایی در مقاله ای با عنوان شهادت زنان در حقوق الناس گروهی دیگر از نویسندگان ضمن بیان مصادیق شهادت در فقه و حقوق، فلسفه تفاوت شهادت زن و مرد را از منظر اندیشمندان اسلامی بیان نموده اند مانند دکتر صدیقه مصدق صدقی در مقاله ای با عنوان تفاوت شهادت زن و مرد در فقه امامیه و فلسفه آن و گروهی دیگر فلسفه تفاوت در شهادت مرد و زن را از حیث حق یا تکلیف بودن شهادت بیان نموده اند.

در مقاله حاضر ضمن بیان مصادیق شهادت در فقه و حقوق، شهادت زن از حیث طریقیت یا موضوعیت تبیین خواهد شد.

حال به تشریح و تبیین شهادت زن در اقوال فقها و حقوق موضوعه پرداخته می شود.

 گفتار نخست: شهادت زن در اقوال فقها مبحث اول: قائلین به موضوعیت داشتن شهادت در دعاوی این گروه از فقها برای شهادت به عنوان ادله اثبات موضوعیت قایل هستند و لذا، ادله اثبات را محدود به نصوص می دانند.

آنچه از اقوال این گروه از فقها دانسته می شود این است که شهادت زن در دعاوی غیر مالی به استثنا زنا در حدود، غالباً قابل پذیرش نیست، مگر در مواردی که اطلاع مردان به مشهود علیه دشوار باشد.

مانند عیوب نساء.

در دعاوی غیر مالی نیز درمواردی همراه باضمیه شهادت زن مورد پذیرش واقع می شود که البته از حیث عددی به نسبت بینه مذکرمتفاوت است.

شهادت را می توان متناسب با مأتیٌ بهای آن در اقوال این گروه از فقها، به دو دسته حقوق الله و حقوق الناس تقسیم کرد.

بند نخست: حقوق الله شهادتی که مأتی بهایٌ آن حقوق الله باشد، از حیث تعداد و تأثیر به نسبت جنسیت شهود، به دو دسته تقسیم می شوند.

 الف: مواردی که فقط شهادت چهار مرد در آن پذیرفته می شود و شهادت زنان در آن معتبر نیست در زنا، لواط، ومساحقه شهادت زنان مورد پذیرش واقع نمی شود.

فقها برای بیان خود به آیات و روایات متعددی تمسک جسته اند:  الف: آیات والّاتی یأتین الفاحشه من نسائکم فاستشهدوا علیهن اربعه منکم.

[6] والذین یرمون المحصنات ثم لم یأتو بأربعه شهداء فاجلدوهم ثمانین جلده و لاتقبلوا لهم شهاده ابداً.

[7] .

لولا جاءو بأربعه شهداء.

[8]  ب: روایات روایات متعددی نیز، بر اثبات چهار شاهد مرد از ناحیه معصومین (ع) دلالت دارند که عبارت اند از: عن ابی عبدالله (ع): حدّ الرجم اَن یشهد اربع أنّهم رآوهُ یدخل ویخرج[9] (حر عاملی، 1409، ج 28: 94) قال امیرالمؤمنین (ع): لایرجم رجل و لا امرأه حتی یشهد علیه اربعه شهودٍ علی الایلاج و الاخراج[10] (کلینی،1407، ج 7: 184)  تبصره البته لواط و سحق منحصراً به شهادت چهار مرد ثابت می شوند؛ اما در مورد زنا چنان که شهید ثانی نقل می نمایدکه شهادت زن منضم به مرد پذیرفته می شود بدین صورت که با شهادت سه مرد و دو زن، رجم ثابت می شود و چنانچه چهار زن و دو مرد شهادت به زنای مشهود بدهند در این صورت جلد ثابت می گردد.

(جبعی العاملی،1423، ج 1: 528) اما صدوقین وابی الصلاح وعلامه قائل به حکم جلد نشده اند و علت عدم ثبوت جلد در مورد اخیر را موافق اصل بودن عدم ثبوت حد می دانند.

(موسوی خویی، بی تا، ج 1: 119).

صاحب جواهر و آیت الله خویی این ادعا را نپذیرفته اند (موسوی خویی، همان؛ نجفی، 1366، ج 4: 156).

وبیان می دارند که جایگاه ورود اصل، آنجاست که دلیلی برخلاف اصل موجود نباشد، حال آنکه دراین مسئله روایاتی وارد شده که ازجمله آن ها می توان به مورد ذیل اشاره کرد: حلبی از امام صادق (ع) روایت می کند که: سَأَلْتُهُ عَنْ شهادتِ النِّسَاءِ فِی الرَّجْمِ فَقَالَ إِذَا کانَ ثَلَاثَه رِجَالٍ وَ امْرَأَتَانِ فَإِذَا کانَ رَجُلَانِ وَ أَرْبَعُ نِسْوَه لَمْ تَجُزْ فِی الرَّجْمِ.

[11] (طوسی،1407، ج 6: 264)  ب: مواردی که فقط با شهادت دو مرد ثابت می شوندو شهادت زنان در آن، مورد پذیرش واقع نمی شود.

از جنایاتی که موجب حد می شوند و با شهادت دو شاهد مرد ثابت می شوند، می توان سرقت، ارتداد، شرب خمر و قذف را نام برد واز غیر جنایات که درآنها حدی وجود ندارد می توان زکات، خمس، کفارات، ونذور را بیان کرد.

(نجفی، 1366، ج 41: 921).

فقها برای ادله احکام فوق به آیات و ادله مختلفی استناد جسته اند:  الف: آیات صاحب جواهر به اطلاق آیه شریفه .

وَأَشْهِدُوا ذَوَی عَدْلٍ مِّنکمْ.

[12] تمسک نموده است (نجفی، 1366، ج 41: 156).

درحالی که آیات قبل و همین آیه در مقام بیان مسئله طلاق و احکام مربوط به آن هستند، لذا استشهاد به اطلاق آیه شریفه، خالی از اشکال نخواهد بود.

(عباس قاسمی، بی تا: 79).

 ب: روایات در بعضی نصوص به طور خاص به این دسته از موارد شهادت استناد شده است (حرّعاملی، 1299، ج 18: 243).

ازجمله در روایت عمرو بن خالد وارد شده است که أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ص کانَ یحْکمُ فِی زِنْدِیقٍ إِذَا شَهِدَ عَلَیهِ رَجُلَانِ عَدْلَانِ مَرْضِیانِ وَ شَهِدَ لَهُ أَلْفٌ بِالْبَرَاءَه جَازَتْ شهادتُ الرَّجُلَینِ وَ أَبْطَلَ شهادتَ الْأَلْفِ لِأَنَّهُ دِینٌ مَکتُومٌ.

[13] .

(کلینی،1407، ج 7: 404).

 بند دوم: حقوق الناس الف: آنچه فقط توسط شهادت دو مرد ثابت می شود و شهادت زنان در آن پذیرفته نمی شود.

در طلاق خلع، نکاح، وکالت، وصایا (وصیت عهدی)، نسب و رؤیت هلال، شهادت زنان به هیچ نحو چه به صورت فرادا و چه به صورت انضمام به مردان و یا قسم مدعی علیه مورد پذیرش واقع نمی شود.

(علامه حلی، بی تا: 241) و همچنین یحیی بن سعید حلی، به ذکر 18 مورد می پردازد که شهادت زنان در آنان پذیرفته نمی شود.

(حلی، بی تا: 115) در این مسئله روایات متعددی وارد شده است که ازجمله می توان به موارد ذیل اشاره کرد: امام علی (ع) می فرمایند: عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیهِ لَا تَجُوزُ شهادتُ النِّسَاءِ فِی الْهِلَالِ وَ لَا تَجُوزُ إِلَّا شهادتُ رَجُلَینِ عَدْلَینِ.

[14] (کلینی،1407، ج،7: 47).

سکونی از امام صادق (ع) از علی (ع) نقل می کند که فرمودند عَنْ عَلِی ع أَنَّهُ کانَ یقُولُ شهادتُ النِّسَاءِ لَا تَجُوزُ فِی طَلَاقٍ وَ لَا نِکاحٍ وَ لَا فِی حُدُودٍ إِلَّا فِی الدُّیونِ وَ مَا لَا یسْتَطِیعُ الرِّجَالُ النَّظَرَ إِلَیهِ.

[15] (حرعاملی، 1299، ج 18: 24).

 فقهاء در این موارد بیان داشته اند که: محقق حلی در شرایع (حلی، 1424، 920) و آیت الله خویی (موسوی الخویی، بی تا: 121) و آیت الله خمینی (موسوی الخمینی، بی تا: 577) شهادت زنان در طلاق را معتبر ندانسته اند.

 1.

طلاق چنانچه دعوا در طلاق از نوع طلاق خلعی باشد نظر مشهور -به نقل از صاحب مسالک- بر این است که، چنانچه دعوای خلع در امر طلاق باشد نه در مقدار بذل مال در این صورت فقط شهادت دو مرد عادل پذیرفته می شود و اگر اختلاف در مقدار بذل مال بود چون دعوا دعوای مالی است برخلاف حالت قبل که دعوا غیرمالی بود، ادله منع شهادت نساء در طلاق آن را دربرنمی گیرد لذا شهادت زنان در موردی که دعوا در طلاق خلع در مقدار بذل باشد پذیرفته می شود.

(جبعی العاملی، 1273، ج 14: 249).

 2.

نکاح البته در مسئله نکاح روایات متفاوتی نقل شده است که در ذیل به تبیین آن ها پرداخته می شود.

أَنَّهُ سُئِلَ هَلْ تُقْبَلُ شهادتُ النِّسَاءِ فِی النِّکاحِ فَقَالَ تَجُوزُ إِذَا کانَ مَعَهُنَّ رَجُل (کلینی، همان، ج 7: 391).

[16] درمقابل، روایاتی در قبول شهادت زنان واردشده است: همان طور که در سطور قبل گذشت، سکونی از امام صادق (ع) بیان می دارد که ایشان فرمودند: شهادت زنان در طلاق، نکاح و حدود جایز نیست؛ مگر در دیون و آنچه مردان نمی توانند به آن نظر کنند.

باوجود ضعف سند این روایت، امکان حمل آن بر منع قبول شهادت زن ها به طور منفرد وجود دارد؛ اما اخبار مختلف است و اکثر آن ها بر قبول شهادت زنان در این مورد دلالت می کنند (جبعی العاملی، 1273، ج 14: 253).

 می توان جمع این روایات را این چنین بیان کرد: چنانچه مدعی زوج باشد شهادت زنان را نباید پذیرفت چراکه زوج دعوای مالی ندارد.

و از طرفی دیگر شهادت زنان را در صورتی که مدعی زوجه باشد را پذیرفت چراکه دعوای زوجه مشتمل بر مال است که همان نفقه و مهریه هستند.

 3.

وکالت در مسئله وکالت، شهادت زنان به طور انفرادی و یا همراه مردان پذیرفته نمی شود (مکی العاملی، 1411: 145).

شهید ثانی نیز شهادت زنان را در وکالت نمی پذیرد و اذعان می دارد وکالت، ولایت در تصرف است؛ هرچند بر آن تصرف، مال نیز مترتب می شود اما مقصود داتی از آن تصرف، مال نیست؛ مگر آنکه وکالت را از دو جنبه نگریست یکی جنبه مالی و دیگری جنبه ولایت در تصرف که در این صورت فقط جنبه مالی آن با شهادت اثبات می شود.

(مکی العاملی، همان، ج 4: 380) صاحب جواهر نیز نظر مشهور را عدم قبول شهادت زنان در طلاق، خلع، وکالت، وصیت، نسب و رؤیت هلال اعلام می دارد.

؛ (نجفی، 1366، ج 27: 413)  4.

وصیت وصیت به ولایت چه بر مال و چه بر اطفال باشد، فقط به دو شاهد مرد عادل ثابت می شود و در وصیت شهادت زن ها، نه به صورت انفرادی و نه به همراه مردان اثبات نمی شود؛ اما وصیت به مال مانند سایر دعاوی مالی است و به شهادت دو مرد عادل یا یک شاهد و قسم یا شهادت یک مرد عادل و دو زن عادل ثابت می شود.

(موسوی الخمینی، بی تا: 108) صاحب مسالک نیز وصیت به ولایت را با شهادت دو مرد عادل قابل اثبات می داند و شهادت زنان را در آن نافذ نمی داند.

اما در مورد شهادت یک شاهد با قسم قایل هستند که اظهر آن منع است (جبعی العاملی، 1273، ج 6: 206).

 ب: مواردی که شهادت زن به صورت منضم به دیگری پذیرفته می شود که عبارتند از: یک شاهد مرد و دو شاهد زن، یا یک شاهد مرد و قسم مدعی و یا دو شاهد مرد.

مواردی که با این نوع شهادت ثابت می شود، عبارت اند از: دیون، اموال تملیکی (مانند قرض و غصب)، عقود معاوضه ای (مانند بیع، صرف، سلم، صلح، اجاره، مساقات، رهن و وصیت تملیکی) و جنایاتی که موجب دیه می شود.

اثبات دیون توسط دو شاهد مرد و یا یک مرد و دو زن بلا خلاف جایز است.

در مورد پذیرش شهادت زنان همراه با سوگند در دین، آیات و روایاتی وارد شده است، که می توان به این موارد اشاره کرد:  الف: آیات 1.

دلیل آیهشریفه واستشهدوا شهیدین من رجالکم فان لم یکونا رجلین فرجل وامراتان الیه (بقره،282).

 ب: روایات 1.

ازجمله اخبار وارده در این مسئله، می توان به صحیحه حلبی اشاره نمود، که از امام صادق (ع) نقل می کند: عن ابی عبدالله، قلت: تجوز شهاده النساء مع الرجل فی الدین؟ قال: نعم الحدیث[17] (حرّ عاملی، 1299، ج 18: 208) فقهایی چون آیه الله خویی (موسوی الخویی، بی تا، ج 1: 124) وآیه الله خمینی در تحریرالوسیله (موسوی الخمینی، بی تا، ج 2: 557) عدم خلاف در مسئله را مطرح کرده اند و حتی در قسمت اخیرحکم که اثبات دیه در جنایت است نقل ادعای اجماع را بیان کرده اند.

فقهای دیگری نیز چون، شهید ثانی (جبعی العاملی، ج 1: 143)، صاحب جواهر (نجفی،1366، ج 41: 166-169) و خوانساری در جامع المدارک (خوانساری، 1389، ج 6: 134) نیز بر همین قول فتوا داده اند.

می توان از موارد مالی، وصیت تملیکی را نام برد که شهادت زنان در آن پذیرفته می شود.

نظر صاحب جواهر بر این فحوی است: در اینکه وصیت به مال با شهادت یک نفر مرد عادل و سوگند پذیرفته می شود در بین فقها اختلافی وجود ندارد و اشکالی در آن نیست، به دلیل مطلق بودن ادله واردشده در مسئله، بلکه امکان تحصیل اجماع هست.

همچنین اینکه شهادت یک مرد عادل و دو زن ثقه نیز در این مورد پذیرفته می شود (نجفی، 1366، ج 28: 353).

 ج: فقط شهادت زنان مورد پذیرش قرار می گیرد و شهادت مردان در آن معتبر نیست.

از موارد این قسم می توان آنچه اطلاع یافتن مردان بدان غالباً مشکل است همچون استهلال، عیوب باطنی زنان چون قرن و مثل این ها.

، و ولاده را نام برد.

(جبعی العاملی، بی تا، ج 3: 143).

شهید در مسالک از شیخ مفید نقل می کند: اصل بر این است که شهادت دو زن پذیرفته می شود حال چنانچه در عیوب زنان، استهلال، نفاس، حیض، ولادت و رضاع، دو زن یافت نشد، شهادت یک زن تنها که مورد اطمینان است، نیز پذیرفته می شود.

(مسالک الافهام،1273، ج 14: 261) در صحیحه عبدالله بن سنان گفته شده است که: شنیدم که اباعبدالله (ع) فرمود .

وَ قَالَ تَجُوزُ شهادتُ النِّسَاءِ وَحْدَهُنَّ بِلَا رِجَالٍ فِی کلِّ مَا لَا یجُوزُ لِلرِّجَالِ النَّظَرُ إِلَیهِ وَ تَجُوزُ شهادتُ الْقَابِلَه وَحْدَهَا فِی الْمَنْفُوسِ [18] (حرّ عاملی، 1299، 18، 24).

 مبحث دوم: قائلین به طریقیت شهادت زن گروه دیگری از فقها شهادت زن را به طور مطلق، پذیرفته اند و تمایز در میزان اعتبار آن در مقایسه با شهادت مرد قائل نشده اند از این حیث که شهادت خود طریقی برای رسیدن به اثبات حق است لذا چنانچه شهادت زنان بتواند ما را به اثبات حق برساند می توان آن را پذیرفت.

مرحوم نراقی بیان می دارد: آنچه از عبدالعزیز بن براج حکایت می شود، طریقیت است.

و نیز برخی از متأخرین همین قول را اختیار کرده اند که چنانچه برای قاضی علم به موضوع حاصل شد، هرچند که با شهادت دو زن باشد، قاضی مکلف است که به نتیجه حاصله، رسیدگی کند و بنا بر علم حاصل شده، حکم دهد .

(نراقی، 1408: 273) آیت الله موسوی بجنوردی بیان می دارد طریقیت شهادت، موضوعیت دارد و جنسیت نباید شرط صحت شهادت باشد؛ زیرا که زن در جوامع قبلی حضور نداشت و برای زن ارزش قائل نبودند که شهادت دهد؛ و چون اجازه حضور و فعالیت، به آنان نمی دادند، شهادتشان نیز اطمینان آور نبود .

(موسوی بجنوردی،1410: 45) آیت الله موسوی اردبیلی نیز برای همه ادله، ازجمله شهادت، طریقیت قایل است.

(موسوی اردبیلی، 1407: 235-237) عبدالقادر عوده ضمن بیان اقوال فقیهان اهل سنت معتقد است که شهادت بایستی منجر به اقناع قاضی شود و شهادت دادن شاهد در نزد قاضی از باب طریقیت است نه از باب موضوعیت (عوده، بی تا، ج 2: 430-427).

دکتر جعفری لنگرودی از ابن قیم در کتاب اعلام الموقنین، بیان می دارند ایشان بیّنه را به مفهوم وسیع خود دانسته و اختصاص گواهی به دو یا چهار مرد عادل و یا یک شاهد واحد را صحیح نمی داند و این که پیامبر فرمود: البیّنه علی المدعی ، معنی آن این است که مدعی باید ادعای خود را اثبات کند و بار دلیل بر عهده اوست.

(جعفری لنگرودی، 58 13: 65-64).

پی نوشت: [1].

سوره مائده، آیه 106 فَإِنْ عُثِرَ عَلَی أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً فَآخَرَانِ یقُومَانُ مَقَامَهُمَا مِنَ الَّذِینَ اسْتَحَقَّ عَلَیهِمُ الأَوْلَیانِ فَیقْسِمَانِ بِاللّهِ لَشَهَادَتُنَا أَحَقُّ مِن شَهَادَتِهِمَا وَمَا اعْتَدَینَا إِنَّا إِذاً لَّمِنَ الظَّالِمِینَ [2].

سوره طلاق، آیه 2 فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِکوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ فَارِقُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَأَشْهِدُوا ذَوَی عَدْلٍ مِّنکمْ وَأَقِیمُوا الشَّهَادَه لِلَّهِ ذَلِکمْ یوعَظُ بِهِ مَن کانَ یؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْیوْمِ الْآخِرِ وَمَن یتَّقِ اللَّهَ یجْعَل لَّهُ مَخْرَجاً [3].

سوره نور، آیه 4 و 13؛ وَالَّذِینَ یرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ یأْتُوا بِأَرْبَعَه شُهَدَاء فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِینَ جَلْدَه وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَه أَبَداً وَأُوْلَئِک هُمُ الْفَاسِقُونَ جَاؤُوا؛ عَلَیهِ بِأَرْبَعَه شُهَدَاء فَإِذْ لَمْ یأْتُوا بِالشُّهَدَاء فَأُوْلَئِک عِندَ اللَّهِ هُمُ الْکاذِبُونَ سوره نساء، آیه 15 وَاللاَّتِی یأْتِینَ الْفَاحِشَه مِن نِّسَآئِکمْ فَاسْتَشْهِدُواْ عَلَیهِنَّ أَرْبَعه مِّنکمْ فَإِن شَهِدُواْ فَأَمْسِکوهُنَّ فِی الْبُیوتِ حَتَّی یتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ یجْعَلَ اللّهُ لَهُنَّ سَبِیلاً [4].

سوره بقره، آیه 282 وَإِن کنتُمْ عَلَی سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُواْ کاتِباً فَرِهَانٌ مَّقْبُوضَه فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُکم بَعْضاً فَلْیؤَدِّ الَّذِی اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ وَلْیتَّقِ اللّهَ رَبَّهُ وَلاَ تَکتُمُواْ الشَّهَادَه وَمَن یکتُمْهَا فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ وَاللّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِیمٌ [5].

دو نفر از مردان عادل خود را بر این حق شاهد بگیرید و اگر دو مرد نبود، یک مرد و دو زن از کسانی که مورد رضایت و اطمینان شما هستند، انتخاب کنید و این دو زن باید با هم شاهد قرار گیرند، تا اگر یکی انحرافی یافت دیگری به او یادآوری کند.

 [6].

و آن کسانی از زنان که مرتکب فحشا می شوند، بر آن ها از میان خودتان چهار گواه بگیرید.

.

(نساء: 1) [7].

و کسانی که به زنان پاک دامن، نسبت زنا می دهند، سپس چهار شاهد نمی آورند، به آن ها 80 تازیانه بزنید و هیچ گاه شهادتی از آن ها نپذیرید .

(نور: 4) [8].

چرا بر آن، چهار شاهد نیاوردند .

.

(نور:13) [9].

امام صادق (ع) فرمودند: حدّ رجم آن است که چهار مرد شهادت دهند که آن ها صحنه آمیزش را دیده اند .

[10].

امیرالمؤمنین (ع) فرمودند: مرد و زنی رجم نمی شوند، مگر آن که بر آن ها چهار شاهد مرد بر عمل نزدیکی شهادت دهند .

[11].

درصورتی که شاهدان، سه مرد و دو زن باشند و یا اگر دو مرد و چهار زن باشند، چنین شهادتی در مورد رجم جایز نیست.

[12].

سوره طلاق، آیه 2 .

و دو تن از خودتان را گواه بگیرید.

.

لاطلاق مادل علی قبولهما من الکتاب والسنه [13].

امام علی ع امیرالمؤمنین (ع) درموردزندیقی حکم کرد زمانی که دو مرد عادل مورد اطمینان شهادت دادند و هزار زن به عدم زندیق بودن او شهادت دادند شهادت دو مرد را جایز دانست و شهادت هزار زن را باطل کرد چراکه دین امری پنهان است.

[14].

شهادت زنان در مورد هلال ماه پذیرفته نمی شود؛ مگر شهادت دو مرد عادل [15].

شهادت زنان در طلاق نکاح و حدود جایز نیست مگردردیون و آنچه مردان نمی توانند به آن نظر کنند [16].

سؤال کردم که آیا شهادت زن در مورد نکاح جایز است؟ فرمودند: اگر همراه آنان مرد باشد، جایز است .

[17].

از امام (ع) سؤال کردم که آیا شهادت زنان همراه مردان در دین جایز است؟ فرمود: بله [18].

شهادت زنان به طور انفرادی در هر آنچه جایز نیست نظر کردن مردان به آن، و جایز است شهادت قابله به تنهایی در ولادت .

مراجع قرآن ابن أبی جمهور، محمد بن زین الدین (1405)، عوالی اللئالی العزیزیه فی الأحادیث، ج سوم، مصحح: عراقی، مجتبی، قم، دارالسیدالشهداء للنشر.

اصفهانی، محمد ابن حسن (فاضل هندی) (بی تا)، کشف اللثام عن قواعد الاحکام، قم، مکتبه الاسلامیه.

امامی، سیدحسن (1371) حقوق مدنی، جلد 6، تهران، چاپ دوم، کتاب فروشی اسلامیه.

انصاری، مرتضی، (1375) فرائد الاصول، ج 1، بی جا، نشر اسماعیلیان.

آخوندی، محمود (1372)، آیین دادرسی کیفری، ج 2، چاپ سوم، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

جبعی العاملی، زین الدین (شهید ثانی)(1273)، مسالک الافهام فی شرح شرایع الاسلام، ج 4، قم، دارالمهدی.

_____، (1273)، مسالک الافهام فی شرح شرایع الاسلام.

، ج 6، قم، دارالمهدی.

_____، (1273)، مسالک الافهام فی شرح شرایع الاسلام.

، ج 14، قم، دارالمهدی.

_____، (1423)، الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، ج 1، تهران، مؤسسه گنج عرفان.

جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1358)، علم آزادی در گسترش ادله اثبات دعوا در حقوق اسلام، نشریه دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، فصل نامه، شماره 21.

_____، (1372)، دانشنامه حقوقی، ج 4، چاپ سوم، تهران، نشر امیرکبیر.

_____، (1385)، حقوق اسلام، تهران، گنج دانش.

جوهری، اسماعیل بن حماد (1410)، الصحاح تاج اللغه و صحاح العربیه، تحقیق احمد عبدالغفور عطار، بیروت، دارالملایین.

حرّ عاملی، محمد ابن حسن (1299)، وسایل الشیعه الی معرفه احکام الشرعیه، ج 1، طبعه الخامسه، تهران، مکتبه الاسلامیه.

_____، (1299)، وسایل الشیعه الی معرفه احکام الشرعیه، ج 18، طبعه الخامسه، تهران، مکتبه الاسلامیه.

_____، (1299)، وسایل الشیعه الی معرفه احکام الشرعیه، ج 28، طبعه الخامسه، تهران، مکتبه الاسلامیه.

حلّی، جمال الدین (بی تا)، المهذب البارع فی شرح مختصرالنافع، بی نا، بی جا، مؤسسه نشرالاسلامی.

حلی، حسن (علامه)(بی تا)، تبصره المتعلمین فی احکام دین مجمع الذخائر الاسلامیه، قم، المختارمن التراث.

حلّی، محمد بن حسن بن یوسف (فخر المحققین)(1389)، ایضاح الفوائد فی شرح اولاً القوائد طبعه الاول، بی جا.

مؤسسه اسماعیلیان.

خوانساری، سید احمد (1389)، جامع المدارک فی شرح المختصرالمنافع، تهران، مکتبه الصدوق.

خورسندیان، محمدعلی (1383)، بررسی حجیت علم قاضی در فقه و حقوق ایران، مجله علوم اجتماعی شیراز، دانشگاه شیراز، شماره 41 راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412)، مفردات الفاظ قرآن، تحقیق صفوان عدنان داودی، بی جا، الدارالعالم الدارالشامیه.

راوندی، سعید بن هبه الله (بی تا)، فقه القرآن، قم، مکتبه آیت الله مرعشی.

سرشار، محمود (1331)، شهادت در امور مدنی و کیفری، مجله کانون وکلا، شماره 29.

شوشتری، زهرا، کاهش تکلیف در شهادت زنان (1379)، مطالعات راهبردی زنان، شماره 7.

شیخ نیا، امیرحسین (1374)، ادله اثبات دعوی، چاپ دوم، تهران، شرکت سهامی انتشار.

صدر، حسن (1348)، حقوق زن در اسلام و اروپا، چاپ چهارم، تهران، نشر کتاب های پرستو.

طباطبایی، محمدحسین (1379)، آموزش دین، چاپ اول، قم، نشر جهان آرا.

طوسی، ابوجعفر، محمد بن حسن (شیخ الطائفه) (1407)، الخلاف، قم، مؤسسه النشر الاسلامی.

_____، (بی تا)، المبسوط فی فقه الامامیه، بی جا، الملتبه المرتضویه.

طوسی، محمدبن حسن (1407)، تهذیب الاحکام، ج 6، تهران، بی نا.

عباس قاسمی، حامد (بی تا) ، تحلیل حقوقی شهادت در مذهب امامیه، بی جا، بی نا.

علی محمدی، طاهر، حسینی، آمنه السادات (1392)، تفاوت شهادت زن و مرد در فقه و حقوق، فصل نامه مطالعات راهبردی زنان، سال پانزدهم، شماره 60.

عوده، عبدالقادر (بی تا)، التشریع الجنایی الاسلامی، ج 2، بیروت، دارلکتاب العربی.

قرشی، علی اکبر (1367)، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه.

قرطبی، محمد بن احمد (1364)، الجامع الأحکام القرآن، تهران،.

انتشارات ناصرخسرو.

کلینی، محمدبن یعقوب (1407)، الکافی، چاپ چهارم، بی جا، ا دار الکتب الاسلامیه.

متین دفتری، احمد (1348)، آیین دادرسی مدنی و بازرگانی ج 3، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

محمصانی، صبحی (1358)، فلسفه قانون گذاری در اسلام، مترجم اسماعیل گلستانی، امیرکبیر.

مدنی، جلال الدین (1375)، آیین دادرسی مدنی، تهران، گنج دانش مصباح یزدی، محمدتقی (1388) نگاهی گذرا به حقوق بشر از دیدگاه اسلام، چاپ اول، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

مصدق صدقی، صدیقه (1387)، تفاوت حکم شهادت زن و مرد در فقه امامیه و فلسفه آن، پژوهش های فقه و حقوق اسلامی، شماره 12.

مکّی العاملی، محمد بن جمال الدین (شهید اول)(1411)، اللّمعه الدمشقیه، طبعه الاولی، قم، المطبعه القدس.

موسوی اردبیلی، السید عبدالکریم (1408)، فقه القضا.

قم، منشورات مکتبه امیرالمؤمنین.

موسوی الخمینی، روح الله (1360)، رساله نوین، مترجم: عبدالکریم بی آزار شیرازی، بی جا، مؤسسه انجام کتاب.

_____، (بی تا)، تحریرالوسیله مطبوعات دارالعلم، طبعه الثانیه، قم، الطبعه الثانویه.

موسوی الخویی، ابوالقاسم (بی تا)، مبانی تکمله المنهاج، طبعه الثانیه، بی جا، بی نا.

موسوی بجنوردی، سید محمد (اقتراح) (بی تا)، مجله نقد و نظر، شماره 50، سال دوم.

 موسوی گلپایگانی، سید محمدرضا (1405)، کتاب الشهادت، قم، مطبعه سید الشهداء.

 مهرپور، حسین (1378)، بررسی ارزش شهادت زن در قوانین موضوعه ایران و مبانی فقهی آن، نامه مفید، تابستان شماره 18.

نجفی، محمدحسن (1366)، جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام، ج 27، تهران، مطبعه الاسلامیه.

_____، (1366)، جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام، ج 28، تهران، مطبعه الاسلامیه.

_____، (1366)، جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام، ج 4، تهران، مطبعه الاسلامیه.

_____، (1366)، جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام، ج 41، تهران، مطبعه الاسلامیه.

قوانین و کنوانسیون ها کنوانسیون رفع تبعیض زنان، مصوب 1979 مجمع عمومی سازمان ملل متحد.

قانون اصلاح بعضی از مواد قانون اصول محاکمات حقوقی راجع به موارد ارجاع دعاوی به محاکم شرع مصوب دی ماه 1307 قانون مجازات اسلامی، مصوب اردیبهشت 1392 مجلس شورای اسلامی.

قانون مدنی مصوب 1313.

قانون موسوم به شهادت و امارات مصوب 25 و 30 تیرماه 1308.

قانون موسوم به قرار حاکمیت بین متعاملین و طرز استماع شهود مصوب 1307 قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1379.

نویسندگان: حسین سبحانی: دانشجوی کارشناسی ارشد پیوسته حقوق دانشگاه امام صادق (ع) امین امیرحسینی: دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه مام صادق (ع)؛  محمد روشن: دانشیار عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی (ره) دو فصلنامه مطالعات زن و خانواده ادامه دارد.

http://fna.

ir/8fpohj نظرات دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط خبرگزاری فارس در وب سایت منتشر خواهد شد پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد
کلید واژه ها: شهادت - حقوق - تفاوت - نظام - قاضی - صورت - اسلام - ایران - مردان - حقوقدانان - نوین - کتابخانه - صورتی - رابطه - فقهی - نگرش

آخرین اخبار سرویس:
به مناسبت روز هوای پاک در مشهد

اقامه نماز طلب باران در مصلی قدس

اسفند، برگزاری بزرگترین مسابقه قرآنی کشور

موشن گرافیک "راز و رمز جهاد" + فیلم

«آب و آتش، مرگ را در جان اقیانوس ریخت

تصویر امام خمینی (ره) و رهبر انقلاب در تظاهرات مردم هند علیه رژیم صهیونیستی

وزیر دارایی تاجیکستان برکنار شد

تذکر جدی دادستانی به قالیشویی های غیرمجاز درکرج

مردم عربستان پس از 35 سال درسینما+تصاویر

آغاز عملیات احداث ساختمان جدید پلاسکو از بهمن ماه امسال

سفر مقام نظامی ترکیه به روسیه برای چرفتن چراغ سبز حمله به «عفرین»

مرحله دوم طرح استانداردسازی جایگاه های سی ان جی اجرا می شود

اعزام دانشجویان جهادی به منطقه زلزله زده کوهبنان

بزرگترین مسابقه قرآنی کشور اسفند برگزار می شود

آغاز عملیات احداث ساختمان جدید پلاسکو از بهمن ماه امسال

خواسته های مردم بررسی و اجرا شود

یادواره شهدای روستای گنج تپه بهار

خانواده شهدای آتش نشان حادثه پلاسکو تحت پوشش امور ایثارگران شهرداری تهران قرار میگیرند

مالیات بر ارزش افزوده داد مردم را درآورده است

خانواده شهدای آتش نشان حادثه پلاسکو تحت پوشش امور ایثارگران شهرداری تهران قرار میگیرند

دشمنان نظام اسلامی با ابزار رسانه دنبال تحریف تاریخ هستند

آب شرب 17روستای تیران و کرون بوسیله تانکر تامین می شود

اقامه نماز طلب باران در قم

فصل نامهربانی با کارگران

مراسم سالگرد شهدای پلاسکو + تصاویر

اولین مجمع مرتلان قرآن در موسسه مهد قرآن کریم اصفهان تشکیل شد

پیام رسان های داخلی با تلگرام قابل رقابت هستند؟

اقدامات جدید مجلس برای رفع ایرادات طرح تحول سلامت

نماینده ولی فقیه در سپاه: کار دولتمردان نظریه پردازی نیست

سیدحسن خمینی:دوره نگفتن ها و ندیدن ها گذشته

فلسطین حقیقتی به وسعت تاریخ

معاون وزیر کشور: ریشه اعتراضات باید تحلیل دقیقی شود/صرف اشاره به عوامل خارجی و زمینه داخلی کفایت نمی کند

یاسوج سردترین نقطه استان در 24 ساعت گذشته

اعضای هیات رییسه کمیسیون های 8گانه شورای عالی استان ها تعیین شد + جدول

دعای سید بن طاوس در روز اول جمادی الاول

اقامه نماز باران درقم

آیت الله امامی کاشانی: حضرت زهرا(س) اسوه است

دشمنان در فتنه اخیر می خواستند نقشه های بر باد رفته سال 88 را به نتیجه برسانند/ تیر شوم اجانب در ایران به سنگ می خورد

واکاوی پدیده شوم سیاسی کاری در فرایند تصمیم گیری

اولین سالگرد شهدای پلاسکو برگزار شد

به فصل تغییر در باغ ملی

در خصوص صندوق بیمه کشاورزان قصور داشته ایم

آب شرب 17روستای تیران و کرون بوسیله تانکر تامین می شود

حمله مسلحانه یک نوجوان به مدرسه ای در روسیه

دستگیری قاتل فراری پس از 13 سال

سردار نقدی:ترامپ باید به درمانگاه برده شود

عضو جامعه مدرسین: شما به اغتشاشگرانی که عین داعش عمل می کنند نمی گویید آشغال؟

مراسم سالگرد شهدای پلاسکو در بهشت زهرا

شروع علمیات اجرایی ساختمان پلاسکو در دهه فجر به شرط صدور مجوزها / در برابر تصمیم قوه قضاییه تابع قانون هستیم

دیدار حجت الاسلام والمسلمین رییسی با خانواده سرمهندس کشتی سانچی

آب شرب 17روستای تیران و کرون بوسیله تانکر تامین می شود

اقامه نماز طلب باران در قم

حقیقت را دوست داریم، اما دروغ را بیشتر!

کنایه سیدحسن خمینی به رسانه هایی که صداقت ندارند/دوره «نگفتن ها» و «ندیدن ها» گذشته است

نامگذاری خیابان یا مکانی به نام جان باختگان "سانچی"

مهناز افشار با حجاب چادر در یک سریال +عکس

اعتراض مردم به انتصاب جنجالی در آموزش و پرورش ماهشهر

ایران قطعنامه شورای امنیت رانقض کرده است!/پایبندی امریکا به برجام

هوای پایتخت در وضعیت سالم قرار دارد

دیدار جمعی از اعضای انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه صنعتی اصفهان با سید حسن خمینی

نماهنگ "به من رحم کن بیقرارم بیا" با صدای حامد جلیلی + فیلم

اجلاس سالانه جوامع ایمن ایران با رویکرد کاهش حوادث و سوانح و ارتقای عادلانه ایمنی شهروندان برگزار می شود

واژگونی کانکس زلزله زدگان در تندباد

بازداشت راننده بیل مکانیکی

صدیقی: تلگرام منبع فساد است

نهاد روحانیت در حال از دست دادن سرمایه اجتماعی است

زمان اعلام اسامی 20هزار واجد شرایط کسرخدمت های جدید سربازی

وزیر دارایی تاجیکستان برکنار شد

نقشه آمریکا درباره برجام مشخص شد؛ روزهای دشوار در انتظار توافق هسته ای ایران

علم و عمل شهید جمالپور حاصل کشف و شهود و ریاضت های شبانه بود

تمدید گواهینامه استقرار مدیریت کیفیت تامین اجتماعی گیلان

کتابخانه ای به وسعت دریا

بازسازی و ترمیم مسجدالاقصی ادامه می یابد

امضای دفتر یادبود جان باختگان سانچی توسط سفیران و نمایندگی های سیاسی مقیم مالزی در سفارت ایران در کوالالامپور

ادای احترام سفیران و روسای نمایندگی های سیاسی مقیم مالزی به جان باختگان کشتی سانچی

دولت در حادثه کشتی سانچی هیچ شفافیتی نداشت/ ناکامی برجام برای ایران

بودجه شهرداری اول بهمن به شورای شهر تحویل داده می شود

چرا کشورها توسعه نیافته راه نادرست را انتخاب می کنند؟

«خاتمی حرف بزند اما نه…»

در خصوص صندوق بیمه کشاورزان قصور داشته ایم

به فصل تغییر در باغ ملی

نماینده مجلس: باید جلوی فرار مالیاتی را بگیریم

برنامه اینترنت و کودکان عملیاتی می شود

ترور سخنگوی جبهه خلق تونس شکست خورد

سائلام: در استانبول آوازه محبوبیت تراکتورسازی را شنیده بودم

شل از میادین نفتی عراق خارج می شود

نماز طلب باران در مصلی قدس قم اقامه شد

افزایش احتمال تعطیلی دولت آمریکا با ابهام در سرنوشت لایحه بودجه

کسانی که جان خود را برای حفظ انقلاب تقدیم می کنند از تحریم اقتصادی نمی ترسند

هاشم آقاجانی، طهمورث مهرابی سفیر و سفارتخانه در دوره هخامنشیان

بهادری: هزینه کرد 2000 میلیارد تومان برای پروژه «شهر آفتاب» شبهه آفرین است

عمار حکیم: مردم عراق به افراد لایق اعتماد کنند

دعوت از تشکل های دانشجویی برای برگزاری برنامه های دهه فجر

نماینده مجلس: باید جلوی فرار مالیاتی را بگیریم

به زودی خانواده شهدای آتش نشان تحت پوشش امور ایثارگران شهرداری قرار می گیرند

سید الشهدای راویان جنگ / شهید اسحاقی مدیر بحران بود

لزوم تغییر نگرش مدیریت اقتصادی دولت

علم الهدی: سطح معیشتی طلاب باید افزایش یابد

تحلیلگر پاکستانی: "اسلام آباد" برای توسعه روابط با تهران اهمیت زیادی قائل است

افزایش احتمال تعطیلی دولت فدرال در آمریکا

رویکردی نوین در شهادت زن در نظام حقوقی اسلام با نگاهی به نظام حقوقی ایران - بخش اول شهادت زن در اقوال فقها

رویکردی نوین در شهادت زن در نظام حقوقی اسلام با نگاهی به نظام حقوقی ایران - بخش اول شهادت زن در اقوال فقها