مطالب مرتبط:
صعود ایی پارتی به مقام اپویسیون اصلی؟
فرماندار سرپل ذهاب: خشکبار، روغن نباتی و برنج از جمله نیازهای اصلی زلزله زدگان است
فرماندار سرپل ذهاب: خشکبار، روغن نباتی و برنج از جمله نیازهای اصلی زلزله زدگان است
3 عامل اصلی بی خوابی
دلایل اصلی خارش سر چیست؟ + راه های درمان
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
یکشنبه، 28 آبان 1396 ساعت 02:562017-11-18سياسي

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه های محمد قطب در پرتو سلفی گری اعتدالی و اعتزال نوین - بخش اول محورهای اصلی در اندیشه محمد قطب


قطب به شدت غرب ستیز است و هیچ نوع ملایمت فکری و فرهنگی بین جهان اسلام و تمدن جاهلی غرب و گرفتار در چنبره یهود و سکولاریسم نمی بیند.

- بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه های محمد قطب در پرتو سلفی گری اعتدالی و اعتزال نوین - بخش اولمحورهای اصلی در اندیشه محمد قطب قطب به شدت غرب ستیز است و هیچ نوع ملایمت فکری و فرهنگی بین جهان اسلام و تمدن جاهلی غرب و گرفتار در چنبره یهود و سکولاریسم نمی بیند.

چکیده محمد قطب برادر کوچک تر نویسنده و مفسر فقید مصری، سید قطب، که متأثر از مکتب فکری اوست، ملغمه ای از اندیشه های ارتدوکس اسلامی (راست کیشی و سلفی گری غیرتکفیری) و اعتزال نوین است که درصدد بازیافت شکوه و تمدن بزرگ اسلامی است.

با توجه به تأثیر اندیشه های نوین جهان غرب و تأثر دیالکتیکی جهان اسلام از آن، وی همت خود را معطوف به تبیین مفاهیم دینی، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و .

به سبک نوین با دست مایه اسلامی و دفاع از هجمه های سکولاریسم (علمانیت) لجام گسیخته و مهار عوارض ناشی از گسترش لامذهبی کرده است.

وی در ریشه یابی مشکلات جهان اسلام ضمن اعتراف به رخوت در حوزه اندیشه و عملکرد مسلمانان، به مفهوم بنیادی صهیونیسم مسیحی و غرب صلیبی می رسد و حل این معضل را بازگشت به اسلام تحت رهبری پیشروی رجل الاهی و از طریق تبلیغات صحیح و تربیت نسل های جوان سرخورده از مکاتب وارداتی می داند.

قطب به شدت غرب ستیز است و هیچ نوع ملایمت فکری و فرهنگی بین جهان اسلام و تمدن جاهلی غرب و گرفتار در چنبره یهود و سکولاریسم نمی بیند.

فرجام محتوم غرب سکولار و صلیبی بر اساس سنت ربانی شکست قطعی است.

وی دغدغه هایی مانند جهانی شدن و بیداری اسلامی نیز دارد که در این مقاله بر اساس آثار او بررسی و نقد شده است.

کلیدواژگان اسلام، صهیونیسم مسیحی، تمدن جاهلی غرب، محمد قطب، سلفی گری مقدمه رواج اندیشه های سید جمال الدین اسدآبادی در بازگشت به خویشتن اسلامی و علاج دردهای عقب ماندگی با بازتولید تمدن شکوهمند اسلامی، نقطه عطفی در جنبش های اسلامی و عربی به ویژه در مصر است.

مصر با پشتوانه یکی از قدیمی ترین دانشگاه ها، یعنی الأزهر، و وجود ظرفیت های تمدنی از کشورهای پیشروی جهان عرب است.

این کشور با تأسیس جنبش اخوان المسلمین در 1928 به همت حسن البناء وارد مرحله تازه ای از حیات دینی و سیاسی خود شد (عنایت، 1363: 240).

مسلمانان پیشرو و انقلابی در دو جبهه مبارزه با دیکتاتوری داخلی و اندیشه های غیردینی وارداتی به کارزاری سخت مشغول شدند.

سهم نویسندگان مبرز مصری همانند سید قطب و .

در این جنبش بسیار زیاد بود که در نهایت منجر به برخورد شدید با این جنبش و قلع و قمع آنها در حکومت جمال عبدالناصر و اعدام عده ای از آنها از جمله سید قطب در 29 اوت 1966 شد (سوزنگر، 1383: 32).

برخورد شدید حکومت ناصر موجب نفرت محمد قطب از این شخصیت عربی شد و ایشان در نوشته های خود از او با عنوان قهرمان خون آشام، دژخیم خون آشام و جنایتکار خون آشام نام می برد.

رهبر گروه اخوان المسلمین در یک توطئه ترور شد.

این گروه به رغم مخالفت حکومت های خودکامه امروز در اکثر کشورهای عربی و اسلامی شاخه های فعالی دارد و در بیداری اسلامی اخیر (اوایل قرن بیست و یکم) نقش بارزی را ایفا می کند.

محمد قطب عضو این جنبش نیست (شاید سرنوشت غم بار برادر در این امر دخیل بوده است) ولی یکی از نویسندگان برجسته ای است که با اندیشه های ممزوج سلفی معتدل و اعتزالی جدید، در تبلیغ اسلام کوشیده و هم زمان از اندیشه های صلیبی غرب، ملهم از آموزه های تلمود یهود، به شدت انتقاد می کند (محمد قطب، 1345: 21).

این نحوه نظریه پردازی هم سو با اهداف مسالمت آمیز اخوان المسلمین است که با تبیین آموزه های اسلامی و تربیت نسل بالنده در صدد تغییرات بنیادین هستند.

از نظر سنخ شخصیتی باید قطب را معجونی نوپدید از سلفی گری غیرتکفیری معتدل و اعتزالی نوین ارزیابی کرد.

او از سویی به شدت به گذشته و نصوص اصلی اسلام و سنت پیامبر (ص) و خلفای راشدین دل بستگی دارد؛ از سوی دیگر، به اجتهاد گذشتگان اکتفا نمی کند و با انتقاد از گذشتگان، تصلب سلفیت به جامانده از ابن تیمیه را در هم می شکند.

قطب به اجتهاد پویا اهمیت می دهد و در این زمینه معتقد است اجتهاد ضابطه مند با اجتهاد رها (بی ضابطه) برای مصلحت متفاوت است (همو، 1389: 105).

در تمام نوشته ها و حتی واژه گزینی و مهندسی کلام یگانه مقتدای او برادر فقیدش سید قطب است.

سید در اندیشه سلفی الهام بخش محمد است.

سید قطب معتقد است قرآن و حدیث و سیره و روش های عملی پیامبر (ص)، کیان اندیشه نظری اسلام را تشکیل می دهد و با این رهیافت، فلسفه مرسوم در جهان اسلام را، که ابن سینا و ابن رشد و فارابی مروج آن بودند، میراث یونان و اندیشه های وارداتی و غیراسلامی می داند که با آموزه های اصیل اسلامی سنخیت ندارد (سید قطب، 1346: 70).

برخلاف روش مذموم سنتی بانیان سلفی گری در گذشته نگری افراطی و برنتافتن هر نوع انتقادی به گذشتگان و تمجید از خلفای بنی امیه خصوصاً معاویه بعد از دوره خلفای راشدین، محمد قطب با آزاداندیشی اعتزالی از نحوه زمامداری عثمان و منش پادشاهانه دوره بنی امیه انتقاد می کند و قیام مردم را در زمان عثمان، برخلاف سلفی های تندرو که حرکتی کور و نابجا می دانند، حرکت اصیل مردمی می داند که علیه انحراف در حکومت اسلامی و کم کاری خلیفه در اجرای قوانین شریعت و ظهور فئودالیسم و سرمایه سالاری در حکومت اسلامی انجام شد (محمد قطب، 1370: 129).

اگر این رویکرد انتقادی را با نظریات افراطی ابن تیمیه مقایسه کنیم استقلال فکری و آزاداندیشی و تمایز محمد قطب با اسلاف ظاهرگرا بیشتر نمایان می شود.

ابن تیمیه در نوشته های خود از معاویه تمجید کرده (ابن تیمیه حرانی، 1321: 3/189)، از او به عنوان فردی نیکوکار نام می برد (همان: 190).

محمد قطب در این آزاداندیشی اعتزالی تحت تأثیر شماتت سید قطب نسبت به خلیفه سوم و بنی امیه است (سید قطب، 1346: 368 و 373).

تمجید از علی (ع) در جنگ خندق در نبریدن توأم با تعجیل سر دشمن مغلوب به دلیل اهانت او از جلوه های اندیشه های نومعتزلی در قطب است (همان).

این رویکرد ناشی از اصل عقل گرایی و عدم جمود در گذشته و نقد اندیشه های سلف در اهل سنت است.

اگر این روی آورد با نگاه ابن تیمیه در کتاب منهاج السنه مقایسه شود که چگونه در فضایل علی (ع) تشکیک کرده، یا دست به تأویل ناروا می زند اما در ذکر فضایل خلفا یک مورد هم نقد و تشکیک و تأویل مشاهده نمی شود، پیامدهای عقل گرایی اعتزالی نوین محمد قطب به نحو بارزی احترام برانگیز است (ابن تیمیه حرانی، 1321: 3/2، 8، 9، 129، 241).

محمد قطب، علی رغم نگاه به گذشته الهام بخش و افتخارآمیز مسلمین، اسیر گذشته نمی شود و با خردگرایی خاص به بازسازی اندیشه پویا و تمدن باشکوه اسلامی به دور از سلفی گری متحجر ظاهرگرا می اندیشد و به همین دلیل با سلفی گری وهابی آشکارا مخالفت کرده، عملکرد آنها را سطحی و بی فایده ارزیابی می کند.

یکی از سلفی پژوهان می گوید وی با مطرح کردن توحید قبوری و توحید قصوری، توحیدی را که وهابی ها مطرح می کردند صرفاً جنگ با قبرها و صاحبان بی دفاع آنها خواند.

محمد قطب با مطرح کردن این پرسش که در تخریب قبرها و جنگیدن با آنها چه فایده ای هست، مفهوم توحید قصوری را مطرح کرد که در آن به جای جنگ و جدال با قبرها و مردگان، جنگ و درگیری با صاحبان کاخ و حاکمان ستمگر اهمیت داشت (علیزاده موسوی، 1391: 209).

[i] از آنجایی که قطب بر تربیت کادر و نیروی انسانی کارآمد مؤمن تأکید ویژه ای دارد و این در یک فرآیند زمانی طولانی امکان پذیر است، لذا بین تندروی های عده ای از سلفی ها و افکار ایشان به راحتی نمی توان ارتباط برقرار کرد.

پس از ذکر مقدمه ای از بستر شکل گیری اندیشه اعتزالی نوپدید محمد قطب، که مایه ای از سلفیت راست کیشی اصلاحی را نیز به صورت مضمر در بر دارد، به محورهای اصلی اندیشه ایشان به صورت روایت و تحلیل می پردازیم.

محورهای اصلی در اندیشه محمد قطب 1.

دفاع از هویت جهان اسلام و امت اسلامی در مقابل جهان صلیبی و دارالکفر محمد قطب همگام با منادیان دعوت به اسلام به وضوح اعلام می کند که راه حل مشکلات امت اسلامی و بشریت در تمسک به دین حقیقی، یعنی اسلام، است: الاسلام هو الحل (محمد قطب، 2008 ب: 9).

کامل و همه جانبه بودن دین اسلام (مائده: 3) برای تضمین سعادت دنیوی و اخروی پیش فرض قطعی هر مسلمان معتقد، از جمله محمد قطب، است.

از نظر محمد قطب، اسلام دینی کامل و مبتنی بر فطرت خدادادی برای سعادت همه جانبه بشری در دنیا و آخرت است.

او هویت امت اسلامی را ممتاز و قابل افتخار می داند (محمد قطب، 1389: 25).

مسئولیت مسلمانان به عنوان امت سرمشق (بقره: 143)، خیر امت (آل عمران: 11) و هدایتگر (ابراهیم: 1-2) با الهام از دین جامع و کامل، مورد تأکید خاص محمد قطب است که با نقش نحیف و ضعیف آنها در مناسبات فعلی جهانی هم خوانی ندارد (همان: 20).

وی ضمن برشمردن امتیازات فاخر امت اسلامی مسئولیت خطیر در پاس داشت لوازم دین خاتم را گوشزد می کند و به امداد ربانی به عنوان سنت قطعی الاهی ایمان کامل دارد؛ خداوند این امت را امت توحیدی قرار داد برای اینکه اهداف مشخصی محقق شود.

آن اهداف عبارت اند از اینکه این امت بهترین باشد برای عموم مردم و اینکه راهبر و شاهدی بر تمام بشریت باشند و بتوانند رسالت پیامبر خاتم را به تمام بشریت ابلاغ کنند و در صورت قیام امت به وظیفه اصلی خود، خداوند این امت را برای جانشینی و استقرار و امنیت کفایت می کند (محمد قطب، 1427/2006 الف: 15).

او از هر فرصتی برای توجه دادن مسلمانان به گذشته درخشان خود استفاده می کند.

مسلمانان با توجه به گذشته درخشان برای نخستین بار در تاریخ معنای امت را محقق ساختند و نژادها و ملل و جریان های متنوع و گوناگونی را تحت سایه اسلام به هم پیوند دادند (همان: 22).

امتیاز تمدن اسلامی، علاوه بر جنبه های مادی مثل شهرسازی، معماری و نظام اداری و دیوانی، ارتقا دادن انسان است تا شایسته تکریم ربانی شود (همان: 24).

امت اسلامی نخستین بار آموزش و پزشکی رایگان را از طریق وقف و انگیزه های خیرخواهانه درونی، نهادینه کرد (همان).

وارد نکردن فشار به مخالفان اعتقادی و آزادی عمل آنها در عمل به شریعت خود از دیگر امتیازهای جهان اسلام است (همان: 25).

قطب در تقبیح تلویحی آموزه های یک جانبه مسیحیت و برتری و جامعیت اسلام می نویسد اسلام دین همه جانبه است.

لذا اندیشه های زاهدمنشانه و دنیاگریزانه با اسلامی که خداوند فرو فرستاده است ناسازگار است (همان: 31).

منحصر کردن اسلام در دایره فردی و اسقاط تکالیف جمعی، اجتماعی، سیاسی، امر به معروف و نهی از منکر با اسلامی که خداوند آن را فرو فرستاده غریب و بیگانه است (همان: 34).

رویدا رویدا اهملت الجوانب الاجتماعیه فی هذا الدین و اهمل التعلیم؛ دور از ساحت این دین است که در آن به ملاحظات اجتماعی و تعلیم و تربیت توجه نشود (همو، 2008 ب: 84).

با تفسیر او از شمول دین و همه جانبه بودن اسلام و منحصر نبودن در وجوه فردی انسان، ایجاد شکاف میان تلاش برای دنیا و تلاش برای آخرت طبق آیه 77 سوره قصص بلاموضوع می شود (همان: 35).

وجود گسست بین تلاش برای دنیا و آخرت دور از ساحت اسلام است و همچنین منحصر کردن اسلام در جنبه های فردی و بی توجهی به جنبه های جمعی و اجتماعی و سیاسی و امر به معروف و نهی از منکر، با اسلام غریبه است (همو، 1427/2006 الف: 21).

وی با الهام از آموزه های اصیل قرآنی و نبوی به سازواری اسلام به عنوان دین فطری با تمام نیازهای بشری و تصحیح کننده نواقص انسانی در یک مهندسی ربانی ایمان کامل دارد (همو، 1374: 21).

روش تربیتی اسلام معالجه همه جانبه مشکلات بشری است که چیزی از جنبه های جسمی، عقلی، روحی، زندگی مادی، معنوی و شادابی و خوشی او فروگذار نشود.

تربیت اسلامی همه جانبه بر اساس فطرت انسانی است و از چیزی از جنبه های بشری در این فطرت غفلت نشده است (همو، 1428/2007 ب: 18).

غیبت امت اسلامی با امتیازهای مذکور از عرصه جهانی، فاجعه ای حقیقی است.

زیرا این امت با غیبت خود میدان را از وجود الگوی صحیحی برای تمدن اسلامی خالی کرد و به الگوی منحرف اجازه یکه تازی داد (همو، 1389: 44).

این فاجعه زمانی تکمیل شد که یهود به جهان سیطره یافت و الگوی منحرف را نمود بخشید (همان: 46).

از منظر او، دین مایه تعالی است و انحطاط مسلمانان در عصر حاضر به دلیل دوری تدریجی از حقیقت دین است و راه نجات هم در بازگشت به دین و تمسک به آموزه های مترقی آن است (همان: 37).

محمد قطب پیشرو بودن و الهام بخشی جهان اسلام را با این مطلب به رخ غربی ها و پیروان سکولار آنها می کشد؛ تقریباً کل نهضت اروپا با استمداد از اسلام صورت گرفته است.

اروپا در دوره قرون وسطای تاریک حتی احساس تاریکی نمی کرد، مگر زمانی که با نور اسلام آشنا شد (همان: 38).

نویسنده در کتاب سیمای جهل در غرب می نویسد نهضت جدید اروپا از تمدن اسلامی بسیار بسیار بهره گرفته است (همو، 1345: 6).

بر وامداری غرب به اسلام در تمدن جدید در آثار دیگر قطب هم تأکید شده است؛ تقریباً تمام نهضت اروپا از اصول اسلامی مدد گرفته است .

اروپا زمانی از تاریکی قرون وسطا بیرون آمد که از علوم و فنون مسلمانان استفاده کرد (همو، 1427 ج: 23).

کلید حل مشکلات جامعه بشری منحصر در اسلام است؛ فقط اسلام به تنهایی ظرفیت آن را دارد که بشریت گرفتار در تاریکی را به کانون نور رهنمون شود (همو، 1414/1994: 93).

2.

علل انحطاط و فاصله گرفتن مسلمانان از دوره شکوفایی و راه حل آنها محمد قطب قبل از هر راه حلی به ریشه یابی این معضل پرداخته، با نگاه تاریخی و جامعه شناختی عوامل تاریخی سیر نزولی امت را با وجود ظرفیت های فراوان برمی شمرد: مشکلات امت از ورود عناصر دنیاطلب تبارگرا در حاکمیت و مدیریت مدعی جانشینی پیامبر (ص) شروع و با تفکر ارجاعی بی اعتنا به عمل مورد تأکید نصوص دینی و اندیشه های صوفی گرایانه بی توجه به مسئولیت اجتماعی، قصرنشینی و خوش گذرانی اغنیا و بی اعتنایی به فقرا و فراموشی تعلیمات ترقی بخش اسلامی استمرار می یابد؛ باز می گردیم به شمارش عللی که منجر به انحراف امت از مسیر اصلی شد .

از جمله آنها فتنه ای است که در زمان عثمان واقع شد و سپس انحرافات دیگر به دنبال آن آمد .

فکر مرجئه .

اندیشه صوفی گرایانه .

خوش گذرانی نابودکننده ثروتمندان کاخ نشین که با بی اعتنایی به فقرا توأم بود (محمد قطب، 2008 ب: 84).

محمد قطب با این پیش فرض که اسلام حقیقی با ویژگی های ممتاز خود در بین امت غایب است، راه حل های خود را ارائه می دهد: نعلم جیدا الاسلام بصورته تلک غیر موجود فی الارض الیوم؛ به خوبی می دانیم اسلام با چهره واقعی که برای آن شمردیم امروز وجود ندارد (همان: 80).

او افکار ارجایی و صوفیانه و پرداختن به امور فردی و غفلت از وجوه تعالی بخش اجتماعی و مسئولیت پذیری مدنی را برخلاف مشی سلف صالح می داند و این نوع رویکرد را انحراف از اسلام محسوب می کند؛ درک مسلمانان صدر اسلام این نبود که آنها می توانند مسلمان پاک نیت باشند و زندگی اجتماعی غیراسلامی را به حال خود رها کنند .

بلکه درک آنها از اسلام این بود که مکلف هستند جامعه منحرف را به جامعه ای تبدیل کنند که به خدا ایمان دارد و پای بند حدود الاهی است (محمد قطب، 1426/2005: 23).

2.

1.

فقدان رهبری محمد قطب با نگاهی انتقادی به وضع موجود مسلمانان و فاصله گرفتن از شکوه گذشته پرافتخار، دست به آسیب شناسی می زند و فقدان رهبری کارآمد در جهان اسلام را یکی از موانع جدی در مسیر به ثمر رسیدن اهداف جنبش های اسلامی می داند.

او از سر درد اعلام می کند که جهان اسلام با نبود رهبری و مرجعیت روبه روست (همو، 1374: 202).

فقدان رهبری بزرگ موجب از هم گسیختن و از بین رفتن فعالیت های اسلامی شده است (همان: 164).

جای تعجب است که قطب به رهبری اسلامی، ممتاز و انقلابی در ایران هیچ اشاره ای نمی کند.

در ایران رهبری مذهبی، هم با اروپای به تعبیر قطب صلیبی درگیر است، هم با صهیونیسم اشغالگر، هم با آموزه های الحادی نوین و هم مدعی بنیاد مدنیت بر اساس آموزه های دینی است که طلیعه بازتولید تمدن باشکوه اسلامی است.

ایران و تحولات ناشی از انقلاب اسلامی و پدیده های اقماری همانند حزب الله لبنان که مستقیماً با رژیم اشغالگر صهیونیسم درگیر شد و در جنگ 33 روزه (حرب تموز در 2006) ماشین مجهز جنگی او را متوقف کرد در نوشته های محمد قطب غایب است و این می تواند ملهم از روحیه سلفی گری نویسنده باشد که به نحو مضمر حامل شیعه گریزی است.

او سال ها در عربستان مرکز سلفیت تکفیری زندگی کرده است، لذا اغماض تعمدی او بر جریان های پیشروی شیعه در ایران و لبنان و .

در مقابله با صهیونیسم و سلطه کفر جهانی از ضعف های مشهود محمد قطب است.

در این زمینه، حسن حنفی، از نومعتزلیان معاصر مصری، مثبت تر از وی عمل می کند.

او از نوشته های اندیشمندان نوین شیعه، همانند امام خمینی و شهید صدر، به نیکی یاد کرده، گام هایی در ترویج آنها برمی دارد.

حنفی می نویسد ما تقریباً ائمه را نمی شناسیم.

وقتی من کتابولایت فقیه و جهاد اکبر اثر امام خمینی را منتشر کردم محاکمه شدم تا تکفیر و محکوم شوم (حنفی، 1389: 32).

وی می افزاید: وقت آن رسیده است تا به اصول و مبانی در آن سوی زمینه های مشترک در تبادل علمی و فرهنگی بازگردیم، تبادل عالمان و طالبان نشریات علمی و تأسیس مراکز پژوهش علمی در اینجا و آنجا تا اگر کسانی چون محمدباقر صدر یا امام خمینی یا .

پیدا شدند امکان یابند تا زمینه ای پیدا کنند زاینده، که این روابط بتواند در آن ریشه بدواند .

مردم در محمدباقر صدر، علی شریعتی، امام خمینی و .

دو مشروعیت می بینند؛ مشروعیت مواریث اسلام، گذشته، هویت و مشروعیت عصر نوسازی و اصلاح (همان: 33).

غلبه تسامح روشنفکری و عقلانیت اعتزالی در حنفی و پررنگ شدن عنصر سلفیت نسبت به آزاداندیشی اعتزالی در قطب موجب این تفاوت در نگرش به جهان تشیع و ایران اسلامی شده است.

قطب، به رغم حسن نیت و دل بستگی به اسلام خالص، از چنبره عروبت و تعصب فرقه ای کاملاً رهایی نیافته است و به همین دلیل عمده دغدغه های خود را در بخشی از جهان اسلام، یعنی کشورهای عربی با محوریت مصر، متمرکز کرده، از ظرفیت های دیگر نقاط پیشرو در جهان اسلام، همانند ایران، به نحو بارزی غفلت کرده است.

قطب به رغم ادعاهایی که در نفی ملی گرایی و بازگشت به هویت خالص اسلامی می کند همچنان گرفتار ملی گرایی عربی کم رنگ است.

این نگاه مضیق یکی از ضعف های اوست.

وی در ادعای مخالف با موضع مورد نقد می نویسد ادعای ملی گرایی و میهن پرستی وبال گردن مسلمانان شد و هیچ نفعی از آن عایدشان نشد (محمد قطب، 1374: 41).

او، با وجود این ادعا، از ایران و تحولات پرشتاب آن در مبارزه با غرب و صهیونیسم و بنیان مدنیت بر اساس کتاب و سنت و پیشرفت های خیره کننده آن به کلی چشم پوشی کرده، ذکری به میان نمی آورد.

2.

2.

فقدان کادر مناسب با نیازهای روز بعد از مشکل رهبری در جهان اسلام قطب بر مشکل وجود نسل تربیت یافته اسلامی تأکید می کند.

مشکل دیگر جهان اسلام، فقدان کادر مجرب انسانی است تا جایگزین سکولارهای همگرا با غرب شود.

او معتقد است اکنون چاره ای جز پرورش یک امت نیست و از سویی این کار تلاشی طاقت فرسا، خسته کننده و کندثمر است، هرچند واقعاً مؤثر است.

استخلاف صالحین در زمین طبق آیه 55 نور حتمی است و تربیت کادر مقدمه آن است (همو، 1389: 74).

امت قبل از هر چیزی از طریق یک الگو تربیت می شود (همان: 81).

2.

3.

فقدان آموزش صحیح و ارتقای بُعد معرفتی مسلمانان خصوصاً در بُعد کمال دین و انسان شناسی اسلامی برای بازیافت گذشته پرافتخار اسلامی و سامان دادن به وضعیت موجود، بازگشت به مفاد واقعی کلمه توحید لا اله الا الله و تلاش جهادگونه مورد توصیه ایشان است.

در صورت بازگشت، نوزایی واقعی در جهان اسلام رخ خواهد داد.

در این صورت زندگی مسلمانان به کلی تغییر خواهد کرد.

سستی، خواری، فقر، جهل و مرض از میانشان رخت برمی بندد و خداوند به آنها در زمین یک بار دیگر قدرت می بخشد؛ همان گونه که وعده کرده است.

البته قدرت مجدد با تلاش، عرق ریختن، خون دادن و اشک ریختن میسر است نه عصای جادویی (همو، 1428/2007 الف: 171).

او با تأسف شدید از یک سونگری علمای دین و توجه به فروعات شرعی و بی توجهی به الزامات اعتقاد به توحید گله مند است؛ درک نمی کنم چرا روایت های ما از چیزهایی که وضو را باطل می کند هزاران مرتبه از چیزهایی که مخالف توحید است بیشتر است (همو، 1427/2006 ب).

اسلام پیروان خود را به التزام به امور ثابت معین و معیارهای مشخصی ملزم می کند که خداوند حکیم و خبیر می داند که آن امور برای تکوین و پرورش انسان صالح که شایسته خلافت الاهی در زمین است، مفید و مؤثر است (همو، 1389: 77).

آموزش های اسلامی، آن گونه که پیامبر (ص) یارانش را بدان تربیت می کرد، به گونه ای بود که امت اسلامی را بر طبق اصول انسانی و نه مکانیکی، تربیت می کرد و این ویژگی اسلام است.

اسلام تمام جوانب زندگی را نظم می دهد.

تربیت دینی با محافظت بر انسانیت انسان، مواظب است تا او به دستگاهی بی اراده و مکانیکی تبدیل نشود (همو، 1374: 156).

ایشان با تیزبینی خاصی معتقد است، مهم ترین قضیه در خصوص مردم آموزش اسلام واقعی به آنهاست (همان: 97).

تربیت نسل و ایجاد پایگاه اجتماعی مستحکم برای به ثمر نشستن بیداری اسلامی و بازتولید تمدن اسلامی لازم و ضروری است (همان: 122).

کاری که امام شهید (حسن البنا) انجام داد کاری بود بس بزرگ همانند از نو ساختن یک امت (همان: 66).

وضعیت فعلی جهان اسلام پذیرفتنی نیست و نیاز به یک تغییر بنیادی دارد.

آرزوی قطب تحول در جامعه با تحول در نگرش مسلمانان است.

جامعه ای که در آن به سر می بریم جامعه ای است یک سره جاهلی؛ زیرا نه از قوانین الاهی اطاعت می کند و نه حاکمان آن در امر حکومت کردن از قوانین الاهی سود می جویند (همان: 171).

اوضاع فعلی مسلمانان بسامان نیست.

در آینده فشار صلیبی ها بیشتر خواهد شد (همان: 193).

واپایش دائمی مفاهیم اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و فلسفی مورد استفاده در غرب برای تضمین سلامت و خلوص دینی و فرهنگی مطالبه جدی قطب است.

او در این باره می نویسد: برای حفظ کیان اسلامی از ورود مفاهیم غیراسلامی - مثل اینکه اسلام همانند نظامی دموکرات یا سوسیالیست و .

است- به حوزه اسلامی اجتناب کنیم (همان: 179).

در نظر قطب، انسان شناسی اسلامی که بر اساس کرامت ربانی و امتیاز روحانی تعریف می شود، بنیادی ترین مفهوم معنوی برای مقابله با نگره تک بعدی مسیحیت کشیش سالار است که انسان را بر اساس آموزه های داروینیستی و فرویدیستی غرب سکولار حیوان می انگارد.

انسان از نظر اسلام عبارت است از جسم و عقل و روح (همو، 1370: 138).

مهم ترین امتیاز اسلام این است که به موجود بشری آنچنان که هست توجه می کند (همان: 135).

هدف بزرگ اسلام ایجاد توازن و تعادل در روح فرد است و در نتیجه منجر به ایجاد توازن و تعادل در جامعه می شود (همان: 137).

روش ربانی به انسان می گوید کالای مباح را به خود حرام نکن، بلکه در استفاده از آن حدود و مقررات الاهی را رعایت کن.

ایجاد تعادل بین فرد و جامعه از بارزترین و زیباترین روش های عالی ربانی است و جاهلیت در گذشته و حال به یکی از دو طرف منحرف شده، طرف دیگر را مختل کرده است (همو، 1422/2002: 109).

او امتیاز انسان از حیوان را در این می داند که خداوند به وی آزادی و حریت در اندیشه و فکر و اجرای آن عنایت کرده است (همو، 1370: 153).

اسلام که در عین حال طرز فکر و احساس و شعور خاصی است، برای خود یک نظام اقتصادی و اجتماعی ایجاد کرد که در سرتاسر تاریخ بی سابقه بود و تاکنون نیز همچنان یگانه مانده است (همان: 127).

به نظر قطب، انسانی که دین اسلام ترسیم کرده، ابعاد مختلف و متقارنی دارد که با نگاه تک بعدی و محدودنگر مادی غرب سکولار و مسیحیت رهبانی، تعریف پذیر نیست.

وی در این باره می نویسد: انسان دارای خطوط متقابل مانند بیم و امید، و دوستی و دشمنی، حسی و معنوی، ایمان به محسوسات و ایمان به غیب، واقع و خیال، التزام به آزادی و انجام وظیفه، مثبت و منفی، فردیت و اجتماعیت، نیروهای پیش برنده و بازدارنده است (همو، بی تا: 84-240).

پی نوشت: [i].

تعبیر توحید قبوری و قصوری در مصاحبه ها و دیدارهای شفاهی محمد قطب بیان شده و در هیچ یک از آثار مکتوبش درج نشده است.

نگارنده در تماس با آیت الله سید هادی خسروشاهی و دکتر علیزاده موسوی از منبع اصلی تعبیر پرسیدم.

هر دو محقق ارجمند تصدیق کردند به اینکه این جمله را در دیدار حضوری از محمد قطب در عربستان شنیده اند.

مراجع قرآن.

نهج البلاغه.

افروغ، عماد (1384).

اسلام و جهانی شدن، تهران: کانون اندیشه جوان.

بهروزلک، غلامرضا (1386).

جهانی شدن و اسلام سیاسی در ایران، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه اندیشه اسلامی، چاپ دوم.

ابن تیمیه حرانی (1321).

منهاج السنه النبویه، مصر: المطبعه الکبری الامیریه.

حنفی، حسن (1389).

علم غرب شناسی، ترجمه: جنان سید عبد مناف الحلو، قم: نشر ادیان.

سوزنگر، سیروس (روح الله) (1383).

اندیشه های سیاسی سید قطب، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

علیزاده موسوی، سید مهدی (1391).

سلفی گری و وهابیت: مبانی اعتقادی، چاپ اول، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.

عنایت، حمید (1363).

سیری در اندیشه سیاسی عرب، چاپ سوم، تهران: چاپ خانه سپهر.

قطب، سید (1398/1978).

آینده در قلمرو اسلام، تهران: دارالقرآن الکریم.

ـــــــــ (بی تا الف).

اسلام و استعمار، ترجمه: محمدجعفر امامی، قم: انتشارات امید.

ـــــــــ (1368).

اسلام و صلح جهانی، ترجمه: سید هادی خسروشاهی و زین العابدین قربانی، چاپ چهارم، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

ـــــــــ (1346).

عدالت اجتماعی در اسلام، ترجمه: سید هادی خسروشاهی، چاپ سوم، قم: کتاب فروشی مصطفوی.

ـــــــــ (بی تا ب).

ویژگی های ایدئولوژی اسلامی، ترجمه: سید محمد خامنه ای، تهران: مؤسسه انتشارات بعثت.

قطب، محمد (بی تا).

اسلام و نابسامانی های روشنفکری، ترجمه: محمدعلی عابدی، تهران: مؤسسه نشر انقلاب.

ـــــــــ (1414/1994).

العلمانیون و الاسلام، الطبعه الاولی، القاهره: دار الشروق.

ـــــــــ (1427/2006 الف).

المسلمون و العولمه، الطبعه الثانیه، مدینه نصر- القاهره مصر: دار الشروق.

ـــــــــ (1370).

انسان بین مادی گری و اسلام، ترجمه: سید هادی خسروشاهی، چاپ چهارم، قم: نشر خرم.

ـــــــــ (1374).

بیداری اسلامی، ترجمه: صباح زنگنه، تهران: انتشارات اطلاعات.

ـــــــــ (1389).

سکولارها چه می گویند؟، ترجمه: جواد محدثی، چاپ دوم، تهران: کانون اندیشه جوان.

ـــــــــ (1345).

سیمای جهل در غرب، ترجمه: سید خلیل خلیلیان، تهران: چاپ خانه شمس.

ـــــــــ (2008 الف).

شبهات حول الاسلام، الطبعه السادس عشر، مدینه نصر- القاهره مصر: دار الشروق.

ـــــــــ (1427/2006 ب).

لا اله الا الله عقیده و شریعه و منهاج حیاه، الطبعه الثانی عشر، مدینه نصر- القاهره مصر: دار الشروق.

ـــــــــ (1422/2002).

لا یأتون بمثله، الطبعه الاولی، القاهره: دار الشروق.

ـــــــــ (1428/2007 الف).

مفاهیم ینبغی ان تصحح، الطبعه الثانی عشر، مدینه نصر- القاهره مصر: دار الشروق.

ـــــــــ (1427/2006 ج).

من قضایا الفکر الاسلامی المعاصر فی امور الدین، فی التاریخ، فی الاقتصاد، فی الادب، الطبعه الثانی عشر، مدینه نصر- القاهره مصر: دار الشروق.

ـــــــــ (1428/2007 ب).

منهج التربیه الاسلامیه، الطبعه الخامس عشر، مدینه نصر- القاهره مصر: دار الشروق.

ـــــــــ (2008 ب).

هذا هو الاسلام، الطبعه الاولی، مدینه نصر- القاهره مصر: دار الشروق.

ـــــــــ (1426/2005).

هل نحن المسلمون، الطبعه الاولی، القاهره: دار الشروق.

واترز، مالکوم (1379).

جهانی شدن، ترجمه: اسماعیل گیوی و سیاوش مفیدی، تهران: سازمان مدیریت صنعتی.

فصلنامه پژوهشنامه مذاهب اسلامی شماره 2 ادامه دارد.

http://fna.

ir/9zqrhm نظرات دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط خبرگزاری فارس در وب سایت منتشر خواهد شد پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد
کلید واژه ها: اسلام - اندیشه - اسلامی - جهان - فرهنگی - محمد - سید جمال الدین اسدآبادی - نوین - سلفی - مسلمانان - فکری - اخوان المسلمین - بیداری اسلامی - سیاسی - قدیمی ترین - کشور - تبلیغات - دانشگاه - اقتصادی - نویسنده - کوچک تر - مبارزه - مشکلات - عوارض - اخوان - مقاله - تربیت - رهبری - جهانی - قدیمی

آخرین اخبار سرویس:
جلسه شورای طرح ملی حفظ قرآن

تسهیلات قرض الحسنه با رویکرد توانمندسازی مددجویان اردبیلی ارائه می شود

بررسی بازی خاله قزی: در جستجوی بچه ها؛ آن روی قصه

لغو بازی پرسپولیس نفت آبادان به دلیل آلودگی هوا

تقدیر استاندار مازندران از بانک ملی ایران برای کمک به اقشار محروم

ترویج سبک زندگی اسلامی نیاز به کار جهادی دارد

رابطان فرهنگی مدارس خراسان شمالی شیوه های خبر نویسی را فر گرفتند

لایحه قانونی ممنوعیت "سه طلاقه کردن زنان مسلمان در کابینه مرکزی هند تصویب شد

بررسی بازی خاله قزی: در جستجوی بچه ها؛ آن روی قصه

روایت خاتمی از نقش لاریجانی و روحانی در مساله حصر

وحدت حوزه و دانشگاه تنها در تدریس روحانیون در دانشگاه نیست

به کسی که بفهمد دل شکستن جرم است،نیازمندیم!/عکس نوشته

خودروی طرفداران سردار سلیمانی در قطر +عکس

حماسه 9 دی ، انقلابی دیگر بود/ سران فتنه به بیراهه رفتند

برخوردهای قهرآمیز در مواجهه با تخلفات اقتصادی موجب فرار سرمایه می شود

8 ربیع الاول دیگر تعطیل نیست

کمیسیون شوراها برای استقلال بودجه هلال احمر تلاش می کند/ انتخاب شهرداران به شیوه کنونی

استقبال کم نظیر ایرانی ها از کنسرت لس آنجلس محسن یگانه

رایزن فرهنگی ایران در چین: روابط فرهنگی تهران و پکن در حال توسعه است

جهت گیری دولت در لایحه بودجه 97 ایجاد عدالت و رفع تبعیض در کشور است

با تصمیم هیات رییسه اتاق تعاون رییس اتاق تعاون ابقا شد

تمامی مقاطع تحصیلی مدارس استان تهران فردا دوشنبه تعطیل شد

انفعال جامعه با اسم رمزپشیمانی

اعتراف نامادری به قتل پسر 2 ساله

زورگیر خوابگاه دانشجویان دستگیرشد

مناطق جنگلی کالیفرنیا همچنان می سوزد

قهرمانی نیم فصل المپیاکوس با انصاری فرد

اردکانیان به سوالات پاسخ داد/صفری، شرفی و بختیار عضو تلفیق بودجه شدند

معلوم است که «پشیمان نیستیم»

کمیسیون اجتماعی مجلس، تعطیلی 8 ربیع را لغو کرد

چهار مولفه مهم در پژوهش

عقلانیت و گفت و گوی منطقی ریشه تقریب است/ تجلیل از تلاش های تقریبی مرحوم آیت الله واعظ زاده

8 ربیع الاول دیگر تعطیل نیست

دیدار ظریف با رییس مجلس عالی جمهوری خودمختار نخجوان

مدیرمسئول روزنامه ایران مجرم شناخته شد

تخلف وزارت بهداشت در انحراف هزینه کرد بودجه دارو

نماینده ولی فقیه در خوزستان : زکات خرما در استان فراموش شده است

انجام بیش از 915 طرح تحقیقاتی در مرکز تخقیات کشاورزی کرمان

وضعیت درمانی آیت الله حائری شیرازی تحت کنترل است

جهت گیری دولت در لایحه بودجه 97 ایجاد عدالت و رفع تبعیض در کشور است

رنجبرزاده در گفت وگو با فارس مطرح کرد نشست بودجه ای هیأت رییسه مجلس با رؤسای کمیسیون ها/ تأکید لاریجانی برجامع نگری در بررسی بودجه و توجه به صندوق های بازنشستگی

قول بی طرف به دانشجویان دانشگاه صنعت نفت

واکنش سخنگوی سپاه پاسداران به ادعای موشکی "نیکی هیلی"

اخبار جهان به روایت تصویر -2

نماینده ولی فقیه در خوزستان : زکات خرما در استان فراموش شده است

پورمختار در گفت وگو با فارس مطرح کرد ایجاد محرومیت برای اشخاص دارای چک برگشتی/ بنگاه های اقتصادی ورشکسته از این قائده مستثنی شدند

ارسال لایحه اصلاح موادی از قانون تجارت درخصوص ورشکستگی را به مجلس

انجام بیش از 915 طرح تحقیقاتی در مرکز تخقیات کشاورزی کرمان

شکست «روی مور» در انتخابات سنا؛ «نه» به فساد اخلاقی مقامات آمریکا

انتخاب نمایندگان کمیسیون امنیت ملی در تلفیق بودجه 97/تاکید امیرحاتمی بر لزوم تقویت بنیه دفاعی

طرح ترور رییس جمهور ترکیه خنثی شد

استقبال هندی ها از سرمایه گذاری در ساخت مخزن نفت در ایران

معایب و محاسن بودجه پیشنهادی 97 از دید یک فعال اقتصادی

علیرضا جهانبخش هفت گله شد+ فیلم

پیشبرد پروژه اصلاحات

روزنامه استخدامی استان اصفهان | عصر دوشنبه 27 آذر 96

روزنامه استخدامی استان اصفهان | صبح دوشنبه 27 آذر 96

حماسه نهم دی، نماد پیوند امت با ولایت است/ انتقاد از کم بودن فعالیت های قرآنی در فضای مجازی

رونمایی از 4 اثر پژوهشی دانشگاه مذاهب اسلامی

براساس مصوبه امروز مجلس، 8 ربیع الاول دیگر تعطیل نیست

کفار به امضای خود و امثال برجام تعهدی ندارند

27 آذر روز وحدت حوزه و دانشگاه

تشکیل شورای هماهنگی آزمون سراسری حفظ و مفاهیم قرآن در کرمان

آیت الله جوادی آملی: کفار به امضای خود و امثال برجام تعهدی ندارند

ترس از آبرو و طولانی شدن فرآیند رسیدگی قضایی از دلایل انصراف زنان برای پیگیری جرایم خیابانی

تلاش کشور برای تعالی مدیریت شرکتهای دانش بنیان/معرفی سازمان های برتر

اقدام عجیب زن انگلیسی برای جلوگیری از پیوستن فرزندش به داعش

منشور حقوق شهروندی «روزآمد» می شود

محمود محمدی نسب دبیرکل جمعیت هلال احمر شد

تغییرات سی و سومین جشنواره موسیقی فجر /حضور همه پرطرفدارها در بخش موسیقی پاپ

بهمن عبداللهی در سمت ریاست اتاق تعاون ایران ابقا شد

10 دستگاه ملی در اجلاس اجرای حقوق شهروندی به مردم و رییس جمهور گزارش می دهند

اطلاعیه سرکنسولگری ایران در اربیل درباره بازگشایی مرزهای پرویزخان و تمرچین

بررسی کلیات بودجه به جلسه بعدی کمیسیون برنامه و بودجه موکول شد

توقف قرارداد ایران و نروژ در زمینه FLNG

رسانه بی طرف، وجود خارجی ندارد/ آمریکایی ها همواره شکست خود را با یک جریان سازی رسانه ای می پوشانند

یکی از شرکت کنندگان خندوانه: برای خنداننده شدن چه کنیم؟

تهدید لاریجانی توسط احمدی نژاد؛ رییس جمهور سابق بدنبال چیست؟ + فیلم

کاروانهای عروسی که مراسم تیراندازی راه می اندازند!

وزارت اطلاعات با بکارگیری روش های عالمانه از بروز اختلاف ها جلوگیری می کند.

همایش «اسلام، غرب و رادیکالیسم» در دانشگاه لندن برگزار می شود

به تعویق افتادن جلسه کمیسیون فرهنگی برای رسیدگی به دلایل گرانی کاغذ/بررسی کلیات بودجه فرهنگی

قول بی طرف برای دانشجویان دانشگاه صنعت نفت

متن قرارداد خرید هواپیما را افشا نمی کنیم

حال آیت الله حائری شیرازی وخیم شد

شکست «روی مور» در انتخابات سنا؛ «نه» به فساد اخلاقی مقامات آمریکا

نشان کلیسای ارتدوکس روسیه به معاون اول رییس جمهوری آذربایجان اعطاء شد

مشکل کانکس برای مستاجران زلزله زده برطرف شد

عکس/ غروب زیبای خورشید دریاچه شورابیل اردبیل

پیش بینی اعتبار در بودجه برای احزاب محل مناقشه است/ احزاب دولت ساخته همواره سر صف هستند

گرامیداشت یاد نخستین رییس فقید ایرنا در آستارا

روایت پدری که فرزندش را در دفاع از حرم تقدیم کرد؛ دلتنگی 4 ساله برای «ابوالفضل»

عضو کمیسیون شوراها و امور داخلی کشور مجلس: پیش بینی اعتبار در بودجه برای احزاب محل مناقشه است/ احزاب دولت ساخته همواره سر صف هستند

بازدید اعضای کمیسیون شوراها از تأسیسات هسته ای تهران با حضور صالحی؛ فردا

مرکز معارف اسلامی حوزه علمیه خواهران در عالیشهر بوشهر افتتاح شد

گرامیداشت یاد نخستین رییس فقید ایرنا در آستارا

روحانی لایحه اصلاح موادی از قانون تجارت درخصوص ورشکستگی را به مجلس ارسال کرد

16 نهاد متولی امر حفظ قرآن شدند/ تغییرات جزیی در دستگاه های متولی اجرای اقدامات ملی

صاحبنظران پیشاور پاکستان تصمیم ترامپ در مورد قدس را محکوم کردند

دبیر شورای فضای مجازی کشور خبر داد ضرورت ایجاد مراکز داده پردازی ایرانی در تراز جهانی/ استراتژی رونق دیتاسنترهای داخلی تدوین می شود

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه های محمد قطب در پرتو سلفی گری اعتدالی و اعتزال نوین - بخش اول محورهای اصلی در اندیشه محمد قطب

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه های محمد قطب در پرتو سلفی گری اعتدالی و اعتزال نوین - بخش اول محورهای اصلی در اندیشه محمد قطب